# قنطر (ق-ن-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kur'an'daki karşılığı: Bir kantar malı

- Harfler: ق - ن - ط
- Kur'an'da: 4 geçiş · 3 ayet · 4 sîga
- 7 sözlük

## Sîgalar (4)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْمُقَنْطَرَةِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%B1%D9%8E%D8%A9%D9%90.md) | الْمُفَعْلَرَةِ | İstiflenmiş | 1 | 1 | [3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/3:14.md) |
| [بِقِنْطَارٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/siga/%D8%A8%D9%90%D9%82%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8D.md) | بِفِعْلَارٍ | Bir kantar malı | 1 | 1 | [3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/3:75.md) |
| [قِنْطَارًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%82%D9%90%D9%86%D9%92%D8%B7%D9%8E%D8%A7%D8%B1%D9%8B%D8%A7.md) | فِعْلَارًا | Kantar | 1 | 1 | [4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/4:20.md) |
| [وَالْقَنَاطِيرِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%A7%D8%B7%D9%90%D9%8A%D8%B1%D9%90.md) | وَالْفَعَالِيرِ | Ve kantarlar | 1 | 1 | [3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/3:14.md) |

## Mücavir kökler — 43 mücavir (53 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [دنر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 16 · دِينَارٍ kelimesinin aslı دِنَّارٍ dir
2. [أدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 11 · İdave matara (su kabı) demektir
3. [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Mehd beşik demektir
4. [خيل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Heyl (hı) : At demektir
5. [دوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Devam : Kışın yaprak dökmeyen ağaç, katran ağacı demektir
6. [فضض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B6%D8%B6.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Fidde, (dat) Gümüş demektir
7. [حرث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B1%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · Hars ekin demektir
8. [شهو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 9 · “Şeğefe” yağmur alan yüksek dağ demektir
9. [سوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Sima çehre demektir
10. [أوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ev arı sürüsü anlamındadır
11. [بدل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%AF%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Bedr dolunay demektir
12. [أثم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AB%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · İsm hurmadan yapılan içkidir
13. [زين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ziynet : Süslemek için kullanılan çöplere, tüylere benzeyen…
14. [مكن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%83%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kevn tepe demektir
15. [نسو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B3%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Kadınlar
16. [ذهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%87%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Zihbe, ara ara yağan yağmur, gidip gelen yağış demektir
17. [متع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%AA%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Mut’a, üzerine ev eşyasını konduğu yüksekçe yer; sonra…
18. [زوج](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%AC.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · İlik ve düğme çiftinin her biridir
19. [حبب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Habbe حَبَّ tane demektir (Tahıl tanesi)
20. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
21. [أمم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Emam ön demektir
22. [أهل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%87%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hilal yeni ay demektir
23. [رود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D9%88%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Raid”, bir şeyi çevirmek için kullanılan koldur
24. [دنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Dünya : “Dena” kelimesi ecveften nakısa dönüşmüştür
25. [بنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%86%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Oğullar
26. [نعم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B9%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · "Neam" geviş getiren çift parmaklı hayvanların ortak adıdır
27. [وحد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%AD%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · وَحْدَهُ kelimesi aslında منفرداً anlamındadır ve marifeye…
28. [سبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A8%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Biribirini kesen yoldur
29. [حيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Uyanık yılan demektir
30. [حسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B3%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Hüsn : Sıra dağların yan yana olan iki büyük dağın en…
31. [عند](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%86%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · “Anid“ yulara gelmeyen devedir
32. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…
33. [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya…
34. [كتب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Derinin deri ile dikildiği sırım, iptir
35. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
36. [شيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%8A%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Şey
37. [بين](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%8A%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Beyn topraktaki yarık demektir
38. [أله](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%84%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lah bir şeyi kapatmak için üstüne örtülen örtü demektir
39. [أتي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AA%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Etve çardağa doğru suyu getiren kanaldır
40. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hayvanların ön ayaklarına denir
41. [أمن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%85%D9%86.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Mena kapıları karşı karşıya olan evlerin ara yeridir
42. [علم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%84%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dağın sivri noktası demektir
43. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنطر |
| Yapı | Dörtlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md), [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md), [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Birbirine bağlanarak sağlamlaştırılmış kemerli yüksek yapı ve büyük tartı ağırlığı |
| Çekirdek Özet 2 | Büyük miktarlarda biriktirilmiş, tartıya ve sayıma gelen devasa servet ve değer yığını |
| Çekirdek Özet 3 | İnsanın sahiplenme ve biriktirme arzusunun ölçülebilir en üst maddi ve iktisadi ölçeği |
| Kritik Hata Riski | Kantarı yalnızca soyut bir çokluk sanıp denetim ve emanet sorumluluğu getiren somut bir ölçü birimi vasfını gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Bir şeyi bükerek, toplayarak veya sıkarak elde tutma, mülkiyet ve boyun eğdirme; nitekim [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md), [قنط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7.md), [قنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B9.md), [قنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%88.md) köklerinde toplanma, tutma ve boyun eğme anlamı ortaktır | ط | Anlam kuşatma, sarma ve hacimli bir biçimde çevreleyerek kütle oluşturma yönünde genişlemiştir |
| قن | Bir araya getirilip bağlanan ve denetim altına alınan temel kütle | ر | Yükselme, sağlamlaşma ve bir kemer yahut tepe gibi üst üste yığılarak doruk noktasına ulaşma anlamı kazanmıştır |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | Maddenin bir merkez veya sınır etrafında yoğunlaşıp toplanması |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | Toplanan maddenin ardışık biçimde akması ve miktarının kesintisiz artması |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | Artan varlığın bir kap veya kütle içinde toparlanıp sıkıca kuşatılması |
| ر | İnsan başı; baş, ilk, üst | Biriken kütlenin yukarıya doğru yükselmesi, baş hizasına gelmesi ve bir ağırlık standardı oluşturması |
| قنطر | Sınırlandırılıp toplanan varlığın kuşatılarak tepeleme yükseltilmesi | Değerin veya taşın kemerli bir köprü ya da devasa bir ağırlık birimi oluşturacak şekilde üst üste yığılması |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Taşların ve tuğlaların kemer biçiminde birbirine kenetlenmesiyle su üzerine kurulan sağlam köprü ve büyük ağırlık ölçüsü |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Tarafa b. el-Abd muallakasında devesinin göğüs ve boyun yapısını Romalıların taştan ördüğü sağlam kemerli köprüye benzetir: كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها / لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ |
| Erken Arapça kullanım | İbn Abbâs ve es-Süddî gibi erken dönem otoritelerince büyük bir ağırlık veya servet mikyası; kırk veya yüz yirmi rıtl, bin iki yüz ukıyye yahut bir sığır derisi dolusu altın olarak açıklanmıştır |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Kitābü’l-ʿAyn, Mu‘allaka-i Tarafa.

### Sami etimolojik katman

Arapça قنطر kökü, geç dönem Doğu Akdeniz ticaret havzasında ve Sami dillerinde yüksek ağırlık ölçülerini ve kemerli bayındırlık yapılarını ifade eden ortak bir iktisadi ve teknik katmana aittir. Kökün Latincedeki centenarium (yüzlük ağırlık birimi, yüz librelik tartı) teriminden Grekçe kentēnárion aracılığıyla Aramice ve Süryaniceye qīntārā / qīṭnārā biçiminde geçtiği, oradan da Arapçaya aktarıldığı kabul edilmektedir. Buna karşılık klasik Arap filologları kökü Arap dilinin dörtlü vezin kurallarına göre işleyerek kemerli köprü anlamına gelen el-kantara ve büyük servet yığını anlamına gelen el-kıntâr kelimelerini aynı çatıda birleştirmiştir. Dolayısıyla kök, Akdeniz havzasındaki standart ağır sikke ve tartı kültürünün Sami dillerindeki morfolojik bir uyarlamasıdır.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, Arthur Jeffery (The Foreign Vocabulary of the Qur'an).

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Kemerli yapı ve üst üste yığılmış büyük tartı kütlesi | Arapçada taşların kemer biçiminde dizilmesi ile malların kantar kantar yığılması arasında sağlam ve yüksek bir bütünlük bağı kurulmuştur | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | Süryanice qīntārā ve İbranice qintār | Süryanice ve İbranicede yüz librelik büyük tartı birimini ve devasa servet miktarını karşılamak üzere kullanılmıştır | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Latince centenarium ve Grekçe kentēnárion | Roma ağırlık sistemindeki yüz libreye dayalı resmi ölçü biriminin ticaret yollarıyla diğer dillere sirayet etmesidir | Güçlü |

Kaynak: Arthur Jeffery, Lisān al-ʿArab, HALOT.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنطر | Anlamlı | Yığmak, sağlam kemer kurmak, büyük ağırlık ölçüsü olmak | Kökün Kur'an'da yer alan ve büyük servet yığınlarını bildiren ana dizilişi | Hedef kök |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنطر | Merkez | Büyük servet yığını ve tartı ölçüsü | Devasa miktarda, tartıya ve tescile gelen, üst üste yığılmış kurumsal serveti bildirir | Muazzam hacimli mal ve ağırlık |
| [كنز](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%86%D8%B2.md) | Komşu | Malı saklamak ve gömmek | Parayı veya değerli madeni piyasadan çekip atıl biçimde toprağa ya da kasaya gizlemeyi hedefler | Dolaşımdan alıkonulmuş birikim |
| [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) | Komşu | Bir araya getirmek | Parçaları dağılmaktan kurtarıp toplama eylemidir; miktar büyüklüğü zorunlu değildir | Nitelik ve nicelikten bağımsız birleştirme |
| [وفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%81%D8%B1.md) | Komşu | Bollaştırmak, eksiksiz kılmak | Varlığın eksilmeden tam ve bol kalmasını ifade eder; kantar gibi tartı kütlesi vurgusu taşımaz | Eksiksiz çokluk ve zenginlik |
| [قلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%84%D9%84.md) | Zıt | Azalmak, yetersiz kalmak | Varlığın tartılamayacak veya ağırlık teşkil etmeyecek ölçüde yetersiz ve minör seviyede bulunması | Hacimce ve değerce azlık |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنطر | Büyük ağırlık birimi, kemer, servet yığını | Sayıma, tartıya ve kurumsal hesaba dayalı devasa mal kütlesini belirtir | Kesin |
| Latince | Centenarium, talentum | Yüz librelik ağırlık, büyük servet | Roma ölçü sisteminde yüzlük kütleyi ifade eder; kemer yapısı anlamını karşılamaz | Güçlü |
| İngilizce | Quintal, hundredweight, hoard | Kantar, büyük ağırlık birimi, servet | Metrik ve geleneksel ağır tartı birimidir; Kur'an'daki yığılmış servet vurgusunu hoard ve quintal birlikte karşılar | Güçlü |
| Almanca | Zentner, Vermögensmasse | Kantar, devasa mal varlığı | Yüz kiloluk veya elli kiloluk ağır tartıyı ve birikmiş sermaye kütlesini ifade eder | Güçlü |
| Fransızca | Quintal, trésor accumulé | Kantar, yığılmış hazine | Hem yüz kilogramlık resmi tartı birimini hem de muazzam birikimi aktarır | Güçlü |

Kaynak: Oxford English Dictionary, Georges Lateinisch-Deutsches Handwörterbuch.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ | Üst üste yığılmış, tescilli ve devasa servet kütleleri | Dünya hayatının çekici kılındığı altın ve gümüş gibi birikimlerin tutkulu sahiplenişini anlatan bağlamda geçer; Âl-i İmrân [3:14](https://lisan.digital/tr/ayet/3:14.md) |
| بِقِنْطَارٍ | Emanet olarak tevdi edilen muazzam değerdeki tescilli mali emanet | Ehl-i Kitabın ahde vefasını ve emanete sadakat derecelerini sınayan ahlaki ve hukuki bağlamda geçer; Âl-i İmrân [3:75](https://lisan.digital/tr/ayet/3:75.md) |
| قِنْطَارًا | Evlilikte kadına ödenen son derece yüksek mehir bedeli | Boşanma durumunda kadına verilmiş olan yüklü mehrin geri alınamayacağını hükme bağlayan hukuki bağlamda geçer; Nisâ [4:20](https://lisan.digital/tr/ayet/4:20.md) |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Dünya metaına bağlılık ve imtihan | İnsanın sınırsız mülk edinme arzusunun ilahi irade karşısındaki ontolojik yetersizliği | Yaratılmış geçici servetin putlaştırılma riski |
| Fıkıh | Mehir sınırı ve emanet hukuku | Mehre üst sınır konulup konulamayacağı ve yüklü emanetlerin tazmini | Hukuken belirlenebilir fakat sınırlandırılamaz mehir ve güvenilirlik mikyası |
| Tefsir | قنطر lafzının niceliksel takdiri | Kantarın belirli bir dinar, dirhem yahut sığır derisi dolusu altına mı yoksa mutlak çokluğa mı delalet ettiği | Somut bir ağırlık ölçüsü ile soyut aşırı bolluk arasındaki denge |
| Hadis | Gece ibadetinin sevap tartısı | Geceleyin belirli sayıda ayet okuyarak namaz kılan kimsenin el-mukanterîn zümresine yazılması | Amellerin karşılığında verilecek sınırsız ve tartılamaz ilahi mükâfat |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kulun imtihan alanı | Dünyevi cazibe nesnesi | İnsanın kalbi bağlılığını ve zühdünü test etme | Yığılan altın ve gümüşün ahiret kazancı karşısındaki görece değersizliğini hatırlatır | Kesin |
| İlmi | İktisadi terminoloji | Ağırlık ve değer standardı | Devasa büyüklükleri tanımlama ve ölçümleme | Dağınık varlıkların kurumsal ve standart bir kütle birimiyle ifade edilmesini sağlar | Güçlü |
| Siyasi | Hukuk ve emanet ahlakı | Devletler veya sınıflar arası emanet güveni | Adaletin ve güvenilirliğin en üst seviyesini belirleme | Toplumsal sözleşmelerde devasa servetler emanet edildiğinde bile dürüst kalabilmeyi hedefler | Güçlü |
| İktisadi | Sermaye birikimi ve mehir | Likit ve gayrimenkul sermaye kütlesi | Değer transferi ve piyasa hacmini gösterme | Sermayenin istiflenip dolaşımdan çekilme riskine ve kadının mali güvencesine işaret eder | Kesin |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Kütleçekimsel yoğunlaşma ve makro kütle eşiği | Bağımsız parçacıkların birikerek büyük bir kütle oluşturması ve bu kütlenin kendi çekim alanını üretmesi | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Sermaye birikimi ve tekel yoğunlaşması | Bireylerin veya kurumların kaynakları ellerinde toplayarak piyasada kurumsal bir ağırlık merkezi teşkil etmesi | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kantarı yalnızca köylülerin veya tüccarların kullandığı basit bir tartı aleti veya yüz kiloluk standart bir çuval seviyesine indirgemek |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Birbirine kenetlenmiş, kemer gibi yükselmiş, hukuki ve iktisadi denetime konu olan en üst düzey sermaye ve servet yığını |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Âyetlerdeki mehir ve emanet hükümlerinin yalnızca küçük ve sıradan miktarları kapsadığını zannederek zenginliğin ahlaki sorumluluğunu daraltmak |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | İnsanın biriktirme hırsının varabileceği en üst maddi sınırı gösterir; servetin ne kadar büyük olursa olsun ahlak, adalet ve emanet terazisine tabi olduğunu ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Dünya sevgisinin fıtri çekiciliğini tasvir eden ayetlerde, emanete riayet sınavında ve kadının iktisadi bağımsızlığını garanti eden mehir hükümlerinde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Mehre sınır konulabileceği yanılgısını düzeltir ve büyük servet sahiplerinin emanet karşısındaki ahlaki sorumluluktan muaf olamayacağını vazeder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Taşların ve tuğlaların birbirine kemer biçiminde kenetlenmesiyle kurulan yüksek köprü ve ticarette kullanılan en ağır tartı kütlesi.
- Soyut anlam: Bir araya getirilerek kurumsal, tescilli ve ölçülebilir bir ağırlık oluşturan devasa servet ve sermaye yoğunluğu.
- Sistematik karşılık: Hukuki güvence, evlilik akdi ve mülkiyet emanetinde ölçülebilen ve denetlenebilen en üst iktisadi değer standardı.
- LaTeX modeli: $$M = \sum_{i=1}^{n} w_i \quad \text{veya doğrudan} \quad Q \gg c \implies \nabla \cdot \mathbf{J} = 0$$

Modelin sade sembolik formu:

$$W = \int_{0}^{T} \rho(t) \, dt \gg K_0$$

- LaTeX açıklaması: Formülde $W$, belirli bir zaman aralığında toplanarak biriken toplam servet kütlesini; $\rho(t)$, anlık mali akış ve birikim yoğunluğunu; $K_0$ ise sıradan mülkiyet sınırını aşan kurumsal kantar eşiğini temsil eder. Bağıntı, kantarın parçalı değerlerin birleşerek niteliksel bir ağırlık merkezine dönüştüğü makro iktisadi durumu ifade eder.

## Geçtiği ayetler (3 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/occurrences?meal=IK

### [Ali İmran 3:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/3:14.md) — وَالْقَنَاطِيرِ · الْمُقَنْطَرَةِ

زُيِّنَ لِلنَّاسِ حُبُّ الشَّهَوَاتِ مِنَ النِّسَاءِ وَالْبَنِينَ وَالْقَنَاطِيرِ الْمُقَنْطَرَةِ مِنَ الذَّهَبِ وَالْفِضَّةِ وَالْخَيْلِ الْمُسَوَّمَةِ وَالْأَنْعَامِ وَالْحَرْثِ ذَلِكَ مَتَاعُ الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَاللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الْمَآبِ

Meal (IK): Kadınlarından oğullarından, kantar kantar altın ve gümüşten, nişanlı atlardan, develerden ve ekinlerden gelen zevklere aşırı düşkünlük; insanlar için süslenip hoş göründü. Bunlar dünya hayatının geçimidir. Oysa gidilecek yerin güzel olanı Allah katındadır.

### [Ali İmran 3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/3:75.md) — بِقِنْطَارٍ

وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

### [Nisa 4:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/ayet/4:20.md) — قِنْطَارًا

وَإِنْ أَرَدْتُمُ اسْتِبْدَالَ زَوْجٍ مَكَانَ زَوْجٍ وَآتَيْتُمْ إِحْدَاهُنَّ قِنْطَارًا فَلَا تَأْخُذُوا مِنْهُ شَيْئًا أَتَأْخُذُونَهُ بُهْتَانًا وَإِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir eşin yerine başka bir eş almak istediğiniz takdirde; öncekine yüklerle mehir vermiş olsanız bile, bir şey almayın. İftira ederek ve günaha girerek ona verdiğiniz geri alır mısınız?

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء
قنطر: القَنْطَرة: معروفة.
والقِنْطار؛ يقال: أربعون أوقية من ذهب أو فضة، ويقال: ثمانون ألف درهم عن ابن عباس. وعن السدي رطل من ذهب أو فضة، ويقال: هو بالسريانية مثل ملء جلد ثور ذهباً أو فضة. وبالبربرية: ألف مثقال من ذهب أو فضة.
وفي التصريف مخرجه على قول العرب، لأن الرجل يُقَنطر قِنطاراً، كل قطعة أربعون أوقية، كل أوقية وزن سبعة مثاقيل.
وبنو قَنْطُور: الترك، ويقال: إن قَنْطُوراء كانت جارية لإبراهيم عليه السلام، ولدت لإبراهيم أولاداً من نسلهم الترك والصين.
قطرب: القُطْرُبُ: الذكر من السعالي.
قرطب: المُقَرْطِبُ: الغضبان. وقَرْطَبَ: غضب. قال:
إذا رآني قد أتيت قَرْطَبا
وجال في جحاشه وطربا
المُطَرْطِبُ: الذي يدعو الحمر.
بطرق: البِطْرِيقُ: العظيم من الروم. والبِطريقُ: القائد لأهل الشام والروم.
قبطر: القُبْطُرِيّ: ضرب من الثياب.
قرطف: القَرْطفُ: قطيفة مخملة. قال:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن والقَرْطَفُ المخمل
قمطر: القِمَطْرُ: الجمل الضخم. قال حميد:
قِمَطْرٌ يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
ويوم قَمْطَرير: فاشي الشر. وشر قُماطِرِ، وقِمْطَر ومُقْمَطِرّ. قال أبو طالب.
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء قِمْطَرِ
وتقول: اقْمَطَرَّت عليه الحجارة، أي: تراكمت، قالت الخنساء:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه مُقْمِطرّاتٌ وأحجار
وأقْمِطْرارُ الشيء: إظلاله وتراكمه. والقِمْطيرُ: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر.
ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
والقِمَطْرُ أيضاً يوصف به الناقة لسرعتها وقوتها.
والقِمَطْرةُ: شبه سفط يسف من قصب.
قرمط: القَرْمَطةُ: دقة الكتابة، وتداني الحروف والسطور. والقَرْمَطَةُ في مشي القطوف.
والقُرمُوطُ: ثمرة الغضا، كالرمان. قال:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
يعني: ثديها.
قطمر: القِطْمير: الذي تعلق به النواة مع القمع إذا أخرجتها من التمر. ويقال: هو السحاة التي تكون بين النواة والتمر.
قِرْطم: القُرْطُمُ: حب العصفر.
طمرق: الطُّمْرُوقُ: اسم من أسماء الخشاف، وجمعه: طمارِقة. قال:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت طمارقةٌ ذراعا

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء**

**قنطر**: **القَنْطَرة**: bilinen (şey)dir.
Ve **القِنْطار**; denir ki: altın veya gümüşten kırk **أوقية**. Ve denir ki: İbn Abbas’tan (rivayetle) seksen bin dirhem. Ve **السدي**’den: altın veya gümüşten bir **رطل**. Ve denir ki: Süryanice’de öküz derisi dolusu altın veya gümüş gibidir. Ve Berberice’de: altın veya gümüşten bin **مثقال**.
Ve tasrifte, Arapların sözüne göre onun çıkışı (türeyişi) böyledir; çünkü adam **يُقَنطر** bir **قِنطاراً** (yapar); her parça kırk **أوقية**dir; her **أوقية** yedi **مثاقيل** ağırlığıdır.
Ve **بنو قَنْطُور**: Türklerdir. Ve denir ki: **قَنْطُوراء** İbrahim عليه السلام için bir cariye idi; İbrahim’e, nesillerinden Türkler ve Çin (halkı) olan çocuklar doğurdu.

**قطرب**: **القُطْرُبُ**: **السعالي**’nin erkeği.

**قرطب**: **المُقَرْطِبُ**: öfkeli (olan). Ve **قَرْطَبَ**: öfkelendi. Dedi ki:
إذا رآني قد أتيت **قَرْطَبا**
وجال في جحاشه وطربا
**المُطَرْطِبُ**: eşekleri çağıran (kimse).

**بطرق**: **البِطْرِيقُ**: Rum’dan büyük (olan). Ve **البِطريقُ**: Şam ve Rum ehline kumandan.

**قبطر**: **القُبْطُرِيّ**: elbiselerden bir tür.

**قرطف**: **القَرْطفُ**: kadife (tüylü) bir **قطيفة**. Dedi ki:
عليه المنامة ذات الفـضـول		من الوهن و**القَرْطَفُ** المخمل

**قمطر**: **القِمَطْرُ**: iri deve. Humeyd dedi ki:
**قِمَطْرٌ** يلوح الودع تحت لـبـانـه		إذا أرزمت من تحته الريح أرزما
Ve **يوم قَمْطَرير**: şerri yaygın (olan). Ve **شر قُماطِرِ**; ve **قِمْطَر** ve **مُقْمَطِرّ**. Ebu Talib dedi ki:
وكنت إذا قوم رموني رميتهـم		بمسقطة الأحمال فقماء **قِمْطَرِ**
Ve dersin: **اقْمَطَرَّت** عليه الحجارة, yani: yığıldı. Hansa dedi ki:
في جَوْفِ لحد مقيم قد تضمنه		في رمسه **مُقْمِطرّاتٌ** وأحجار
Ve **أقْمِطْرارُ** الشيء: onun gölgelemesi ve yığılmasıdır. Ve **القِمْطيرُ**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte kendisine iliştiği (şey)dir.
Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.
Ve **القِمَطْرُ** ayrıca, sürati ve kuvveti sebebiyle dişi deve ile de vasfedilir.
Ve **القِمَطْرةُ**: kamıştan örülen, sandıkçığa benzer (şey).

**قرمط**: **القَرْمَطةُ**: yazının inceliği ve harflerin ve satırların birbirine yaklaşmasıdır. Ve kedinin yürüyüşünde **القَرْمَطَةُ**.
Ve **القُرمُوطُ**: **الغضا**’nın meyvesi; nar gibi. Dedi ki:
وينشز جيب الدرع عنها إذا مـشـت		خميل كقرموط الغضا الخضل الندي
Yani: onun memesi.

**قطمر**: **القِطْمير**: onu, hurmadan çıkardığında çekirdeğin, **القمع** ile birlikte kendisine iliştiği (şey)dir. Ve denir ki: o, çekirdek ile hurma arasında bulunan **السحاة**’dir.

**قِرْطم**: **القُرْطُمُ**: aspir tanesi.

**طمرق**: **الطُّمْرُوقُ**: **الخشاف** isimlerinden bir isimdir; çoğulu: **طمارِقة**. Dedi ki:
دنا منه الشتاء فطار عنهـا		كما طارت **طمارقةٌ** ذراعا

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَنْطَرَةُ: الجسرُ. والقِنْطِرُ، بالكسر: الداهيةُ. والقِنْطارُ: مِعيارٌ. ويروى عن معاذ بن جبل رضي الله عنه أنَّه قال: هو ألفٌ ومائتا أوْقية. ويقال: هو مائة وعشرون رطلاً. ويقال: ملءُ مسْكِ الثورِ ذهباً. ويقال غير ذلك، والله أعلم. ومنه قولهم: قَناطيرُ مُقَنْطَرَةٌ.

##### Türkçe

**القَنْطَرَةُ**: köprü. Ve **القِنْطِرُ**, kesre ile: musibet. Ve **القِنْطارُ**: bir ölçü. Muâz b. Cebel رضي الله عنه’dan rivayet olunur ki o şöyle demiştir: o, bin ve iki yüz **أوْقية**’dir. Ve denilir: o, yüz yirmi **رطلاً**’dır. Ve denilir: öküzün **مسْكِ**’ini altınla doldurmak. Ve denilir: bunun dışında (başka şeyler); Allah daha iyi bilir. Ve ondan (dolayı) onların sözü: **قَناطيرُ مُقَنْطَرَةٌ**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَنْطَرة، معروفة: الجِسْرُ؛ قال الأَزهري: هو أَزَجٌ يبنى بالآجُرّ أَو بالحجارة على الماء يُعْبَرُ عليه؛ قال طَرَفَةُ: كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها
لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ
وقيل: القَنْطَرة ما ارتفع من البنيان. وقَنْطَرَ الرجلُ: ترك البَدْوَ وأَقام بالأَمصار والقُرَى، وقيل: أَقام في أَيّ موضع قام. والقِنْطارُ: مِعْيارٌ، قيل: وَزْنُ أَربعين أُوقية من ذهب، ويقال: أَلف ومائة دينار، وقيل: مائة وعشرون رطلاً، وعن أَبي عبيد: أَلف ومائتا أُوقية، وقيل: سبعون أَلف دينار، وهو بلغة بَرْبَر أَلف مثقال من ذهب أَو فضة، وقال ابن عباس: ثمانون أَلف درهم، وقيل: هي جملة كثيرة مجهولة من المال، وقال السُّدِّيّ: مائة رطل من ذهب أَو فضة، وهو بالسُّريانية مِلءُ مَسْك ثَوْر ذهباً أَو فضة، ومنه قولهم: قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ. وفي التنزيل العزيز: والقَناطِيرِ المُقَنْطَرةِ. وفي الحديث: من قامَ بأَلف آية كُتِبَ من المُقَنْطِرِينَ؛ أَي أُعْطِيَ قِنْطاراً من الأَجْر. وروى أَبو هريرة عن النبي،صلى الله عليه وسلم، قال: القِنْطارُ اثنا عشر أَلف أُوقية، الأُوقية خير مما بين السماء والأَرض. وروى ابن عباس عن النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: من قرأَ أَربعمائة آية كتب له قِنْطارٌ؛ القِنْطارُ مائة مثقال، المثقال عشرون قيراطاً، القيراط مثل واحد. أَبو عبيدة: القَناطِير واحدها قِنْطار، قال: ولا نجد العرب تعرف وزنه ولا واحد له من لفظه، يقولون: هو قَدْرُ وَزْنِ مَسْكِ ثور ذهباً. والمُقَنْطَرة: مُفَنْعَلة من لفظه أَي مُتَمَّمة، كما قالوا أَلف مُؤَلَّفة مُتَمَّمة، ويجوز القناطير في الكلام، والمُقَنْطَرةُ تسعة، والقناطير ثلاثة، ومعنى المُقَنْطَرة المُضَعَّفة. قال ثعلب: اختلف الناس في القنطار ما هو، فقالت طائفة: مائة أُوقية من ذهب، وقيل: مائة أُوقية من الفضة، وقيل: أَلف أُوقية من الذهب، وقيل: أَلف أُوقية من الفضة، وقيل: مِلْءُ مَسْك ثور ذهباً، وقيل: ملء مسك ثور فضة، ويقال: أَربعة آلاف دينار، ويقال: أَربعة آلاف درهم، قال: والمعمول عليه عند العرب الأَكثر أَنه أَربعة آلاف دينار. قال: وقوله المُقَنْطرة، يقال: قد قَنْطَرَ زيدٌ إِذا ملك أَربعة آلاف دينار، فإِذا قالوا قَناطِيرُ مُقَنْطَرة فمعناها ثلاثة أَدْوارٍ دَوْرٌ ودَوْرٌ ودَوْرٌ، فمحصولها اثنا عشر أَلف دينار. وفي الحديث: أَن صَفْوان بنَ أُمَيَّة قَنْطَر في الجاهلية وقَنْطَر أَبوه؛ أَي صار له قِنْطارٌ من المال. ابن سيده: قَنْطَر الرجلُ ملك مالاً كثيراً كأَنه يوزن بالقِنْطار. وقِنْطار مُقَنْطَر: مَكَمَّل. والقِنْطارُ: العُقْدة المُحْكَمة من المال. والقِنْطارُ: طِلاءٌ
(* قوله« والقنطار طلاء» عبارة القاموس وشرحه:
والقنطار، بالكسر، طراء لعود البخور). هكذا في سائر النسخ، وفي اللسان طلاء لعود البخور. لعُود البَخُور.
والقِنْطِيرُ والقِنْطِر، بالكسر: الداهية؛ قال الشاعر:
إِنَّ الغَرِيفَ يَجُنُّ ذاتَ القِنْطِرِ
الغريف: الأَجَمَةُ. ويقال: جاء فلان بالقِنْطِير، وهي الداهية؛ وأَنشد شمر:
وكلُّ امرئٍ لاقٍ من الأَمر قِنْطِرا
وأَنشد محمد بن إِسحق السَّعْدي:
لَعَمْري لقد لاقَى الطُّلَيْلِيُّ قِنْطِراً
من الدَّهْرِ، إِنَّ الدَّهْرَ جَمُّ قَناطِرُه
أَي دواهيه. والقِنْطِرُ: الدُّبْسِيُّ من الطير؛ يمانية. وبنو قَنْطُوراءَ: هم التُّرْكُ، وذكرهم حذيفة فيما روي عنه في حديثه فقال: يُوشِكُ بنو قَنْطُوراءَ أَن يُخْرِجُوا أَهْل العراق من عِراقهم، ويُرْوَى: أَهلَ البَصْرة منها، كأَني بهم خُزْرَ العُيُون خُنْسَ الأُنُوف عِراضَ الوجوه، قال: ويقال إِن قَنْطوراء كانت جارية لإِبراهيم، على نبينا وعليه السلام، فولدت له أَولاداً، والترك والصين من نسلها. وفي حديث ابن عمرو بن العاص: يُوشكُ بنو قَنْطُوراء أَن يُخْرِجوكم من أَرض البَصْرة. وفي حديث أَبي بَكْرة: إِذا كان آخِرُ الزمان جاء بنو قَنْطُوراء، وقيل: بنو قَنْطوراء هم السُّودانُ.

##### Türkçe

**القَنْطَرة**: bilinen; **الجِسْرُ** (köprü). el-Ezherî dedi: O, su üzerine tuğla ile yahut taşlarla inşa edilen, üzerinden geçilen bir kemerdir; Tarafe dedi:

**كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها
لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ**

Ve denildi: **القَنْطَرة** bina(lar)dan yükselen şeydir. Ve **قَنْطَرَ** adam: bedevîliği terk etti ve şehirlerde ve köylerde ikamet etti; ve denildi: durduğu herhangi bir yerde ikamet etti.

Ve **القِنْطارُ**: bir ölçüdür; denildi: altından kırk **أُوقية** ağırlığıdır; ve denilir: bin yüz dinar; ve denildi: yüz yirmi **رطل**; Ebû Ubeyd’den: bin iki yüz **أُوقية**; ve denildi: yetmiş bin dinar; ve o, Berber dilinde altından yahut gümüşten bin miskaldir. İbn Abbâs dedi: seksen bin dirhem; ve denildi: maldan çok, meçhul bir toplamdır. es-Süddî dedi: altından yahut gümüşten yüz **رطل**; ve o, Süryânîcede altından yahut gümüşten bir öküz derisi dolusudur; ve ondan onların sözü: **قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ**. Ve aziz tenzilde: **والقَناطِيرِ المُقَنْطَرةِ**. Ve hadiste: kim bin âyet ile kıyam ederse **المُقَنْطِرِينَ**’den yazılır; yani ecirden bir **قِنْطار** verildi. Ebû Hureyre Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet etti, dedi: **القِنْطارُ** on iki bin **أُوقية**’dir; **الأُوقية** gök ile yer arasındakinden hayırlıdır. İbn Abbâs Peygamber’den, sallallahu aleyhi ve sellem, rivayet etti: O dedi ki: kim dört yüz âyet okursa ona bir **قِنْطار** yazılır; **القِنْطارُ** yüz miskaldir; miskal yirmi **قيراط**tır; **القيراط** bir misle benzer. Ebû Ubeyde: **القَناطِير**’in teki **قِنْطار**dır, dedi; dedi: Arapların onun ağırlığını bildiğini de, lafzından bir tekilinin bulunduğunu da bulmuyoruz; derler ki: o, altından bir öküz derisinin ağırlığı kadardır. Ve **المُقَنْطَرة**: lafzından **مُفَنْعَلة**’dir; yani tamamlanmış; onların “tamamlanmış bin” dedikleri gibi: **أَلف مُؤَلَّفة مُتَمَّمة**. Ve sözde **القناطير** câiz olur; ve **المُقَنْطَرةُ** dokuzdur, **القناطير** üçtür; ve **المُقَنْطَرة**’nın manası kat kat olandır.

Sa‘leb dedi: insanlar **القنطار**ın ne olduğu hususunda ihtilaf etti; bir taife dedi: altından yüz **أُوقية**; ve denildi: gümüşten yüz **أُوقية**; ve denildi: altından bin **أُوقية**; ve denildi: gümüşten bin **أُوقية**; ve denildi: altından bir öküz derisi dolusu; ve denildi: gümüşten bir öküz derisi dolusu; ve denilir: dört bin dinar; ve denilir: dört bin dirhem. Dedi: Araplar yanında çoğunlukla üzerine amel edilen, onun dört bin dinar olduğudur. Dedi: ve onun sözü **المُقَنْطرة**; denilir: Zeyd **قَنْطَرَ** etti, dört bin dinara mâlik olunca; artık “**قَناطِيرُ مُقَنْطَرة**” dedikleri vakit manası üç devirdir: devir ve devir ve devir; böylece hâsılı on iki bin dinardır. Ve hadiste: Safvân b. Ümeyye câhiliyede **قَنْطَر** etti ve babası **قَنْطَر** etti; yani onun için maldan bir **قِنْطار** oldu.

İbn Sîde: adam **قَنْطَرَ** etti; çok mala mâlik oldu; sanki **القِنْطار** ile tartılır. Ve **قِنْطار مُقَنْطَر**: tamamlanmış. Ve **القِنْطارُ**: maldan sağlam düğüm. Ve **القِنْطارُ**: bir kaplama.
(* Onun sözü “**والقنطار طلاء**”: Kâmûs’un ve şerhinin ibaresidir: **والقنطار، بالكسر، طراء لعود البخور**). Böylece diğer bütün nüshalarda; ve Lisân’da “buhur çubuğu için kaplama”dır: **لعُود البَخُور**.

Ve **القِنْطِيرُ** ve **القِنْطِر** (kesre ile): felâket; şair dedi:
**إِنَّ الغَرِيفَ يَجُنُّ ذاتَ القِنْطِرِ**
**الغريف**: sık ağaçlıktır. Ve denilir: falan **القِنْطِير** ile geldi; ve o felâkettir. Ve Şemir inşâd etti:
**وكلُّ امرئٍ لاقٍ من الأَمر قِنْطِرا**
Ve Muhammed b. İshâk es-Sa‘dî inşâd etti:
**لَعَمْري لقد لاقَى الطُّلَيْلِيُّ قِنْطِراً
من الدَّهْرِ، إِنَّ الدَّهْرَ جَمُّ قَناطِرُه**
Yani onun felâketleri. Ve **القِنْطِرُ**: kuşlardan **الدُّبْسِيُّ**; Yemenîdir.

Ve **بنو قَنْطُوراءَ**: onlar Türklerdir. Huzeyfe, kendisinden rivayet olunanda, hadîsinde onları zikretti ve dedi: **بنو قَنْطُوراءَ** Irak ehlini Iraklarından çıkarmaya yakındır; ve rivayet olunur: Basra ehlini ondan; sanki onları görüyorum: gözleri şaşı, burunları basık, yüzleri geniş. Dedi: ve denilir ki **قَنْطوراء** İbrâhim’in, nebîmize ve ona selâm üzerine, bir câriyesiydi; ona çocuklar doğurdu; Türkler ve Çin onun neslindendir. İbn Amr b. el-Âs hadîsinde: **بنو قَنْطُوراء** sizi Basra toprağından çıkarmaya yakındır. Ebû Bekre hadîsinde: zamanın sonu olunca **بنو قَنْطُوراء** geldi; ve denildi: **بنو قَنْطوراء** Sudanlılardır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القنطرة: الجسر، فهما مترادفان وفرق بينها صاحب المصباح وغيره. قال الأزهري: هو أزج يبنى بالآجر أو بالحجارة على الماء يعبر عليه. وقيل: القنطرة: ما ارتفع من البنيان. وقنطرة أربك، ة بخوزستان. وقنطرة البردان: محلة ببغداد شرقيها، منها أبو الحسن علي بن داوود التميمي القنطري، وأبو الفضل العباس بن الحسين القنطري، من شيوخ البخاري، عن يحيى بن آدم وعنه أحمد، مات سنة 240. وقنطرة خرذاذ أم أردشير: بسمرقند بين إيذج والرباط، وهي من عجائب الدنيا، طولها ألف ذراع، وعلوها مائة وخمسون ذراعا، وأكثرها مبني بالرصاص والحديد وقنطرة السيف: ع بالأندلس، منه محمد بن أحمد بن مسعود المالكي القنطري. وقنطرة بني زريق، وقنطرة الشوك وقنطرة المعيدي كلها: قناطر ببغداد- على نهر عيسى غربي بغداد. ورأس القنطرة: ة بسمرقند، منها أبو منصور جعفر بن صادق ابن الجنيد القنطري، روى عن خلف ابن عامر البخاري ومحمد بن إسحاق ابن خزيمة، مات سنة 315. ورأس القنطرضة: محلة بنيسابور، منها أبو علي الحسن بن محمد بن سنان السواق النيسابوري القنطري، عن محمد بن يحيى، وأحمد بن يوسف، وعنه أبو علي النيسابوري الحافظ. والقناطر: ع قرب الكوفة، نزلها حذيفة بن اليمان الصحابي رضي الله عنه، فأضيفت إليه وفي بعض النسخ: فأضيف إليه. والقناطر: ع بسواد بغداد بناها- هكذا في النسخ، والصواب: بناه، أو الضمير للقناطر- النعمان ابن المنذر ملك الحيرة. والقناطر: ع أو محلة بأصبهان، منها أحمد بن عبد الله بن إسحاق القناطري. والقناطر: د، بالأندلس، منه أحمد بن سعيد بن علي القناطري. وقنطر الرجل قنطرة: أقام بالأمصار والقرى وترك البدو، وقيل: أقام في أي موضع قام. وقنطر الرجل: ملك مالا بالقنطار، وفي الحديث: أن صفوان ابن أمية قنطر في الجاهلية، وقنطر أبوه أي صار له قنطار من المال. وقال ابن سيده قنطر الرجل: ملك مالا كبيرا كأنه يوزن بالقنطار. وقنطر الجارية: نكحها. وقنطر علينا: طول وأقام لا يبرح، كالقنطرة. والقنطار، بالكسر، قال ابن دريد: فنعال من القطر: طراء لعود البخور، هكذا في سائر النسخ، وفي اللسان: طلاء لعود البخور. قلت: وقد تقدم أن القطر، بالضم: هو عود البخور، فالنون إذن زائدة. وقال بعضهم: بل هو فعلال. وقال الزجاج: هو مأخوذ من قنطرت الشيء، إذا عقدته وأحكمته، ومنه القنطرة، لإحكام عقدها؛ كما نقله شيخنا عن إعراب السمين. والقنطار: معيار. قيل: وزن أربعين أوقية من ذهب، أو ألف ومائتا دينار، هكذا في النسخ، وفي اللسان: ومائة دينار. وقيل: مائة وعشرون رطلا، أو ألف ومائتا أوقية، عن أبي عبيد، أو سبعون ألف دينار، وهو بلغة بربر ألف مثقال من ذهب أو فضة، وقيل: ثمانون ألف درهم، قاله ابن عباس. وقيل: هي جملة كبيرة مجهولة من المال، أو مائة رطل من ذهب أو فضة، قاله السدى، أو ألف دينار، أو ملء مسك ثور ذهبا أو فضة، بالسريانية؛ نقله السدى. وروى أبو هريرة عن النبي صلى الله عليه وسلم، قال: القنطار: اثنتا عشرة ألف أوقية، الأوقية خير مما بين السماء والأرض. وروى عن ابن عباس:

  القنطار: مائة مثقال، المثقال عشرون قيراطا. وقال ثعلب: اختلف الناس في القنطار ما هو، فقالت طائفة: مائة أوقية من ذهب، وقيل: من الفضة، ويقال: أربعة آلاف دينار، ويقال: درهم. قال: والمعول عليه عند العرب الأكثر أنه أربعة آلاف دينار. والمقنطر المكمل، يقال: قنطر زيد، إذا ملك أربعة آلاف دينار، فإذا قالوا: قناطير مقنطرة، فمعناها ثلاثة أدوار: دور ودور، ودور، فمحصولها اثنا عشر ألف دينار. ويقال: القنطار: العقدة المحكمة من المال. والقنطر، كزبرج: هذا الطائر الذي يسمى الدبسي، لغة يمانية؛ قاله ابن دريد. وذكر أبو حيان أن نونه زائدة، فوزنه بزبرج غير مناسب. والقنطر أيضا: الداهية، كالقنطير، وأنشد شمر:ر: مائة مثقال، المثقال عشرون قيراطا. وقال ثعلب: اختلف الناس في القنطار ما هو، فقالت طائفة: مائة أوقية من ذهب، وقيل: من الفضة، ويقال: أربعة آلاف دينار، ويقال: درهم. قال: والمعول عليه عند العرب الأكثر أنه أربعة آلاف دينار. والمقنطر المكمل، يقال: قنطر زيد، إذا ملك أربعة آلاف دينار، فإذا قالوا: قناطير مقنطرة، فمعناها ثلاثة أدوار: دور ودور، ودور، فمحصولها اثنا عشر ألف دينار. ويقال: القنطار: العقدة المحكمة من المال. والقنطر، كزبرج: هذا الطائر الذي يسمى الدبسي، لغة يمانية؛ قاله ابن دريد. وذكر أبو حيان أن نونه زائدة، فوزنه بزبرج غير مناسب. والقنطر أيضا: الداهية، كالقنطير، وأنشد شمر:
  وكل امرىء لاق من الأمر قنطرا. والجمع القناطر. وأنشد محمد بن إسحاق السعدي:
  لعمري لقد لاقى الطليلي قنطرامن الدهر إن الدهر جم قناطره وبنو قنطوراء، ممدود ويقصر: الترك، ومنه حديث حذيفة: يوشك بنو قنطوراء أن يخرجوا أهل العراق من عراقهم، كأني به خزر العيون، خنس الأنوف، عراض الوجوه، أو بنو قنطوراء: السودان، وبه فسر حديث أبي بكرة: إذا كان آخر الزمان جاء بنو قنطوراء أو هي جارية كانت لإبراهيم صلى الله عليه وسلم ولدت له أولادا من نسلها الترك والصين. ومما يستدرك عليه: قنطرة قرطبة العديمة النظير. والقنطرة التي ذكرها الزمخشري على نهر بين لسيو ونهر منصور. والقنطورة: قرية بالجيزة من مصر. والقنيطرة، مصغرا: موضع قريب من الشأم. ومما على نهر عيسى في غربي بغداد، مما لم يذكرهم المصنف من القناطر المعروفة: قنطرة دمما، وقنطرة الرومية، وقنطرة الزياتين، وقنطرة الأشنان، وقنطرة الرمان، وقنطرة المفيض؛ أوردضهم ياقوت.

##### Türkçe

**القنطرة**: köprü; ikisi müteradiftir; aralarındaki farkı **صاحب المصباح** ve başkası ayırmıştır. **الأزهري** dedi: O, su üzerine tuğla ile yahut taşlarla inşa edilen, üzerinden geçilen kemerdir. Ve denildi: **القنطرة**: binadan yükselen şey. Ve **قنطرة أربك**: Huzistan’da bir yer. Ve **قنطرة البردان**: Bağdat’ın doğusunda bir mahalle; ondan **أبو الحسن علي بن داوود التميمي القنطري** ve **أبو الفضل العباس بن الحسين القنطري** (Buhârî’nin şeyhlerindendir), **يحيى بن آدم**’dan; ondan da **أحمد** rivayet etti; 240 yılında öldü. Ve **قنطرة خرذاذ أم أردشير**: Semerkand’da **إيذج** ile **الرباط** arasında; o, dünyanın acayiplerindendir; uzunluğu bin zira, yüksekliği yüz elli ziradır; çoğu kurşun ve demirle yapılmıştır. Ve **قنطرة السيف**: Endülüs’te bir yer; ondan **محمد بن أحمد بن مسعود المالكي القنطري**. Ve **قنطرة بني زريق** ve **قنطرة الشوك** ve **قنطرة المعيدي** hepsi: Bağdat’ta köprülerdir—Bağdat’ın batısında **نهر عيسى** üzerindedir. Ve **رأس القنطرة**: Semerkand’da bir yer; ondan **أبو منصور جعفر بن صادق ابن الجنيد القنطري**; **خلف ابن عامر البخاري** ve **محمد بن إسحاق ابن خزيمة**’den rivayet etti; 315 yılında öldü. Ve **رأس القنطرضة**: Nişabur’da bir mahalle; ondan **أبو علي الحسن بن محمد بن سنان السواق النيسابوري القنطري**; **محمد بن يحيى** ve **أحمد بن يوسف**’tan; ondan da **أبو علي النيسابوري الحافظ**. Ve **القناطر**: Kûfe yakınında bir yer; sahâbî **حذيفة بن اليمان** (Allah ondan razı olsun) oraya indi; ona nisbet edildi; bazı nüshalarda: “ona nisbet edildi” (şeklindedir). Ve **القناطر**: Bağdat sevâdında bir yer; onu—nüshalarda böyle; doğrusu: “onu yaptı”dır; yahut zamir **القناطر**’a döner—Hîre meliki **النعمان ابن المنذر** yaptı. Ve **القناطر**: İsfahan’da bir yer yahut mahalle; ondan **أحمد بن عبد الله بن إسحاق القناطري**. Ve **القناطر**: Endülüs’te bir köy; ondan **أحمد بن سعيد بن علي القناطري**. Ve **قنطر الرجل قنطرة**: şehirlerde ve köylerde ikamet etti ve bedevîliği terk etti; ve denildi: durduğu herhangi bir yerde ikamet etti. Ve **قنطر الرجل**: kantar ile (ölçülen) bir malı mülk edindi; hadiste: **صفوان ابن أمية**’nin cahiliyede **قنطر** ettiği (geçer); ve **قنطر أبوه** yani maldan bir kantarı oldu. **ابن سيده** dedi: **قنطر الرجل**: sanki kantarla tartılır gibi büyük bir malı mülk edindi. Ve **قنطر الجارية**: onu nikâhladı. Ve **قنطر علينا**: uzadı ve kaldı, ayrılmıyor; köprü gibi. Ve **القنطار** (kesre ile): **ابن دريد** dedi: **القطر**’dan **فنعال** veznindedir: buhur çubuğu için taze sürme; diğer bütün nüshalarda böyle; **اللسان**’da: buhur çubuğu için kaplama. Dedim: Daha önce **القطر**’ın (damme ile) buhur çubuğu olduğu geçti; öyleyse **النون** ziyadedir. Bazıları dedi: Bilakis o **فعلال**’dır. **الزجاج** dedi: **قنطرت الشيء**’den alınmıştır; onu düğümlediğin ve sağlamlaştırdığın zaman; ondan **القنطرة** (da), bağının sağlamlaştırılması sebebiyle; şeyhimiz bunu **إعراب السمين**’den naklettiği gibi. Ve **القنطار**: ölçüdür. Denildi: altından kırk ukiyye ağırlığı; yahut bin iki yüz dinar; nüshalarda böyle; **اللسان**’da: ve yüz dinar. Ve denildi: yüz yirmi rıtl; yahut bin iki yüz ukiyye; **أبي عبيد**’den; yahut yetmiş bin dinar; o, Berber dilinde altın yahut gümüşten bin miskaldir. Ve denildi: seksen bin dirhem; bunu **ابن عباس** söyledi. Ve denildi: maldan büyük, meçhul bir toplamdır; yahut altın yahut gümüşten yüz rıtl; bunu **السدى** söyledi; yahut bin dinar; yahut altın yahut gümüş olarak bir öküz derisinin dolusu; Süryanice ile; bunu **السدى** nakletti. **أبو هريرة** Peygamber’den (Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun) rivayet etti; dedi: **القنطار**: on iki bin ukiyyedir; ukiyye gök ile yer arasındakinden hayırlıdır. **ابن عباس**’tan rivayet edildi:

**القنطار**: yüz miskal; miskal yirmi kırattır. **ثعلب** dedi: İnsanlar **القنطار**’ın ne olduğu hususunda ihtilaf etti; bir taife dedi: altından yüz ukiyye; ve denildi: gümüşten; ve denilir: dört bin dinar; ve denilir: dirhem. Dedi: Araplar yanında dayanılan (görüş) çoğunlukla onun dört bin dinar olduğudur. Ve **المقنطر**: tamamlanmış (olan); denilir: **قنطر زيد**; dört bin dinarı mülk edindiği zaman. “**قناطير مقنطرة**” dedikleri zaman, manası üç devirdir: devir ve devir ve devir; böylece hasılı on iki bin dinardır. Ve denilir: **القنطار**: maldan sağlam düğümdür. Ve **القنطر** ( **زبرج** gibi): **الدبسي** denilen bu kuştur; Yemen lügatidir; bunu **ابن دريد** söyledi. **أبو حيان** onun **النون**’unun ziyade olduğunu zikretti; böylece vezni **زبرج** ile uygun değildir. Ve **القنطر** ayrıca: musibet, **القنطير** gibi; **شمر** inşad etti:
  Ve her kişi işten bir **قنطرا** ile karşılaştı. Çoğulu **القناطر**’dır. **محمد بن إسحاق السعدي** inşad etti:
  Ömrüme yemin olsun, **الطليلي** zamandan bir **قنطرا** ile karşılaştı; şüphesiz zaman, köprüleri pek çoktur. Ve **بنو قنطوراء** (medli; kısaltılır da): Türkler; ondan **حذيفة** hadisi: “Yakındır ki **بنو قنطوراء** Irak ehlini Iraklarından çıkaracaklar; sanki onu görüyorum: gözleri çekik, burunları basık, yüzleri geniş.” Yahut **بنو قنطوراء**: Sudanlılar; bununla **أبي بكرة** hadisi tefsir edilmiştir: “Zamanın sonunda **بنو قنطوراء** geldi.” Yahut o, **إبراهيم**’in (Allah’ın salâtı onun üzerine olsun) bir cariyesiydi; ona çocuklar doğurdu; onun neslinden Türk ve Çin (geldi). Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **قنطرة قرطبة** eşsizdir. Ve **الزمخشري**’nin **لسيو** nehri ile **نهر منصور** arasında bir nehir üzerinde zikrettiği **القنطرة**. Ve **القنطورة**: Mısır’dan Cîze’de bir köy. Ve **القنيطرة** (küçültme): Şam’a yakın bir yer. Ve Bağdat’ın batısında **نهر عيسى** üzerinde, musannifin zikretmediği meşhur köprülerden: **قنطرة دمما** ve **قنطرة الرومية** ve **قنطرة الزياتين** ve **قنطرة الأشنان** ve **قنطرة الرمان** ve **قنطرة المفيض**; bunların bir kısmını **ياقوت** zikretti.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَنْطَرَ الشّىْءِ
Q. 1 قَنْطَرَ الشّىْءِ ذ i. q. عَقَدَهُ وَأَحْكَمَهُ [He tied, or knit, the thing; or, agreeably with modern usage, he arched, or vaulted, it; and made it firm, or strong]. (Zj.) Hence what is called a قَنْطَرَة is thus called because of its being firmly, or strongly, knit together, or arched, or vaulted, لِاـِحْكَامِ عَقْدِهَا. (MF.) [It seems to signify He compacted the thing. ― -b2- Also, He collected the thing together into one aggregate; he aggregated it. See the pass. part. n., below.] -A2- قَنْطَرَ He (a man, TA) possessed property by the قِنْطَار: (K:) or became possessed of a قنطار of property: (TA:) or possessed large property, as though it were weighed by the قنطار. (ISd, TA.)

تَقَنْطَرَ بِهِ فَرَسُهُ
2 تَقَنْطَرَ بِهِ فَرَسُهُ ذ , for تَقَطَّرَ به: see قَطَّرَهُ.

قَنْطَرَةٌ
قَنْطَرَةٌ ذ [accord. to the Msb, of the measure فَنْعَلَةٌ, belonging to art. قطر, the ن being augmentative; and the same is perhaps meant to be indicated by the place in which it is mentioned in the S and some other lexicons; but accord. to the K, the ن is a radical letter; A bridge;] what is built over water, for crossing or passing over (Mgh, Msb) upon it; (Msb;) an أَزَج [or oblong arched or vaulted structure], built with backed bricks or with stones, over water, upon which to cross or pass over: (Az, TA:) or i. q. جِسْرٌ: (S, K:) or this latter is a more common term; (Mgh, * Msb;) for it signifies that which is built and that which is not built: (Msb:) a lofty structure: (K:) [pl. قَنَاطِرُ.] See 1.

قِنْطَارٌ
قِنْطَارٌ ذ [accord. to the Msb, of the measure فِنْعَالٌ, belonging to art. قطر, the ن being augmentative; and the same is perhaps meant to be indicated by the place in which it is mentioned in the S and some other lexicons; but accord. to the K, the ن is a radical letter;] A certain مِعْيَار [or standard of weight or measure]: (S, TA:) or, accord. to some, a quantity of no determinate weight: (Msb:) or a large unknown quantity or aggregate, of property: (TA:) or much property heaped up: (Msb:) or four thousand deenلrs: (Th, Msb:) this is what most of the Arabs hold to be the truth: (Th:) or four thousand dirhems: (Th:) or one thousand two hundred ookeeyehs: (A 'Obeyd, S, K:) so accord. to Mo'لdh Ibn-Jebel: (S:) or [which is the same] a hundred ritls: (Msb:) [this is its weight in the present day; i. e., a hundredweight, or a hundred pounds:] or a hundred ritls of gold or of silver: (Es-Suddee, K:) or a hundred and twenty ritls: (S, L:) or a thousand ookeeyehs of gold: or of silver: (Th:) or twelve thousand ookeeyehs, accord. to Aboo-Hureyreh, on the authority of the Prophet: (TA:) or a hundred ookeeyehs of gold: or of silver: (Th:) or a hundred mithkلls; (I 'Ab, Msb, TA;) the mith- kلl being twenty keerلts: (I 'Ab, TA:) or forty ookeeyehs of gold: (K:) or one thousand two hundred deenلrs: (K:) or one thousand one hundred deenلrs: (L:) or seventy thousand deenلrs: (K:) or, in the language of Barbar, a thousand mithkلls of gold or of silver: (TA:) or eighty thousand dirhems: (I 'Ab, K:) or a hundred dirhems: (Msb:) or a hundred menns: (Msb:) or a quantity of gold, (S, K,) or of silver, (K,) sufficient to fill a bull's hide: (S, K:) so in the Syriac language, accord. to Es-Suddee: (TA:) and there are other definitions of the word: (S:) pl. قَنَاطِيرُ. (S.)

مُقَنْطَرٌ
مُقَنْطَرٌ ذ Collected together into one aggregate; aggregated; made up; or completed; syn. مُكَمَّلٌ. (K.) You say قَنَاطِيرُ مُقَنْطَرَةٌ, (S,) meaning, Much riches collected together: (Jel. in iii. 12:) the latter word is a corroborative. (Bd. ibid.)

##### Türkçe

**قَنْطَرَ الشّىْءِ**
Q. 1 **قَنْطَرَ الشّىْءِ** ذ i. q. **عَقَدَهُ وَأَحْكَمَهُ** [O, şeyi bağladı yahut ördü; yahut, modern kullanıma uygun olarak, onu kemerledi yahut tonozladı; ve onu sağlam yahut güçlü kıldı]. (Zj.) Bundan dolayı **قَنْطَرَة** diye adlandırılan şey, sağlam yahut güçlü bir biçimde birbirine örülmüş, yahut kemerlenmiş, yahut tonozlanmış olması sebebiyle böyle adlandırılmıştır, **لِاـِحْكَامِ عَقْدِهَا**. (MF.) [Şöyle görünür: O, şeyi sıkıştırıp bir araya getirdi. ― -b2- Ayrıca, o, şeyi bir tek toplam hâlinde bir araya topladı; onu toplulaştırdı. Aşağıda, edilgen ism-i mef‘ûle bak.] -A2- **قَنْطَرَ** O (bir adam, TA) **قِنْطَار** ile mal sahibi oldu: (K:) yahut bir **قنطار** mal sahibi oldu: (TA:) yahut büyük mala sahip oldu; sanki o, **قنطار** ile tartılıyormuş gibi. (ISd, TA.)

**تَقَنْطَرَ بِهِ فَرَسُهُ**
2 **تَقَنْطَرَ بِهِ فَرَسُهُ** ذ , **تَقَطَّرَ به** yerine: bk. **قَطَّرَهُ**.

**قَنْطَرَةٌ**
**قَنْطَرَةٌ** ذ [Msb’ye göre, ölçüsü **فَنْعَلَةٌ** olup قطر maddesine aittir; **النون** ziyadedir; ve S’de ve bazı başka sözlüklerde zikredildiği yerle bunun kastedildiği belki işaret olunmuştur; fakat K’ye göre, **النون** aslî bir harftir; Bir köprü;] su üzerine, onun üzerinden geçmek yahut aşmak için inşa edilen şey; (Mgh, Msb) onun üzerinde; (Msb;) su üzerinde, üzerinden geçmek yahut aşmak için, arkalı tuğlalarla yahut taşlarla yapılmış bir **أَزَج** [yahut uzun kemerli yahut tonozlu yapı]: (Az, TA:) yahut i. q. **جِسْرٌ**: (S, K:) yahut bu ikincisi daha yaygın bir terimdir; (Mgh, * Msb;) çünkü o, inşa edilmiş olanı da inşa edilmemiş olanı da ifade eder: (Msb:) yüksek bir yapı: (K:) [çoğulu **قَنَاطِرُ**.] 1’e bak.

**قِنْطَارٌ**
**قِنْطَارٌ** ذ [Msb’ye göre, ölçüsü **فِنْعَالٌ** olup قطر maddesine aittir; **النون** ziyadedir; ve S’de ve bazı başka sözlüklerde zikredildiği yerle bunun kastedildiği belki işaret olunmuştur; fakat K’ye göre, **النون** aslî bir harftir;] Belli bir **مِعْيَار** [yahut ağırlık yahut ölçü standardı]: (S, TA:) yahut bazılarına göre, belirli bir ağırlığı olmayan bir miktar: (Msb:) yahut maldan, ağırlığı bilinmeyen büyük bir miktar yahut toplam: (TA:) yahut yığılmış çok mal: (Msb:) yahut dört bin dinar: (Th, Msb:) Arapların çoğunun hakikat olarak kabul ettiği budur: (Th:) yahut dört bin dirhem: (Th:) yahut bin iki yüz **أوقية**: (A 'Obeyd, S, K:) Mu‘âz İbn-Cebel’e göre de böyledir: (S:) yahut [aynı olan] yüz **رطل**: (Msb:) [bu, günümüzdeki ağırlığıdır; yani bir yüzlük, yahut yüz pound:] yahut altından yahut gümüşten yüz **رطل**: (Es-Suddee, K:) yahut yüz yirmi **رطل**: (S, L:) yahut altından bin **أوقية**: yahut gümüşten: (Th:) yahut on iki bin **أوقية**, Ebû-Hureyre’ye göre, Peygamber’den rivayetle: (TA:) yahut altından yüz **أوقية**: yahut gümüşten: (Th:) yahut yüz **مثقال**; (I 'Ab, Msb, TA;) **مثقال** yirmi **قيراط** olmak üzere: (I 'Ab, TA:) yahut altından kırk **أوقية**: (K:) yahut bin iki yüz dinar: (K:) yahut bin yüz dinar: (L:) yahut yetmiş bin dinar: (K:) yahut Barbar dilinde, altından yahut gümüşten bin **مثقال**: (TA:) yahut seksen bin dirhem: (I 'Ab, K:) yahut yüz dirhem: (Msb:) yahut yüz menn: (Msb:) yahut altından, (S, K,) yahut gümüşten, (K,) bir öküz derisini doldurmaya yetecek miktar: (S, K:) Süryanî dilinde de böyledir, Es-Suddee’ye göre: (TA:) ve kelimenin başka tarifleri de vardır: (S:) çoğulu **قَنَاطِيرُ**. (S.)

**مُقَنْطَرٌ**
**مُقَنْطَرٌ** ذ Bir tek toplam hâlinde bir araya toplanmış; toplulaştırılmış; yapılmış; yahut tamamlanmış; eş anlamlısı **مُكَمَّلٌ**. (K.) Sen **قَنَاطِيرُ مُقَنْطَرَةٌ**, (S,) dersin; manası, Bir araya toplanmış çok zenginlik: (Jel. iii. 12’de:) ikinci kelime pekiştiricidir. (Bd. aynı yerde.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَنْطَرَ
قَنْطَرَ
a.  Knit together; compacted; arched, vaulted.

b.  Collected, aggregated.

c.  Had many talents of money; possessed much property.

d.  [ coll. ], Stumbled; fell.

تَقَنْطَرَ
تَقَنْطَرَ II
a.  [ coll. ], Reared; stumbled, fell ( horse ).

قِنْطَاْر
قِنْطَاْر 49 , ( pl. قَنَاْطِيْرُ 67 ),
a.  Hundredweight; talent.

قَنْطَرَة
قَنْطَرَة 51t , ( pl. قَنَاْطِرُ 47 ),
a.  Bridge; causeway.

b.  Vault; arch; arcade.

قِنْطِر
قِنْطِر 53 ,
a.  A certain bird.

مُقَنْطَر
مُقَنْطَر [ N. P.
a.  I], Aggregated, collected.

b.  Finished, complete.

مُقَنْطَرَة
مُقَنْطَرَة
a.  Parallel of latitude.

قِنْطَارِيُوْن
قِنْطَارِيُوْن
a.  Centaury ( plant ).

##### Türkçe

**قَنْطَرَ**
**قَنْطَرَ**
a. Birbirine ördü; sıkıştırılmış; kemerli, tonozlu.

b. Topladı, bir araya getirdi.

c. Çok miktarda para yeteneği vardı; çok mal mülk sahibi oldu.

d. [ toplu ], Sendeledi; düştü.

**تَقَنْطَرَ**
**تَقَنْطَرَ** II
a. [ toplu ], Şaha kalktı; sendeledi, düştü (at).

**قِنْطَاْر**
**قِنْطَاْر** 49 , ( çoğ. **قَنَاْطِيْرُ** 67 ),
a. Yüz ağırlık; talent.

**قَنْطَرَة**
**قَنْطَرَة** 51t , ( çoğ. **قَنَاْطِرُ** 47 ),
a. Köprü; şose.

b. Tonoz; kemer; arkad.

**قِنْطِر**
**قِنْطِر** 53 ,
a. Belli bir kuş.

**مُقَنْطَر**
**مُقَنْطَر** [ N. P.
a. I], Bir araya getirilmiş, toplanmış.

b. Bitirilmiş, tamam.

**مُقَنْطَرَة**
**مُقَنْطَرَة**
a. Enlem paraleli.

**قِنْطَارِيُوْن**
**قِنْطَارِيُوْن**
a. Centaury (bitki).

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7%D8%B1/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قنطر
قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ - مُقَنْطَر- مُقَنْطَرَة - قِنْطَار - قَنَاطِيْر
قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ + كائن + شيئاً أو بنياناً: يجعله مبنياً من قناطير: يجعله مبنياً من دوائر وأقواس معدنية أو حجرية
مُقَنْطَر: اسم مفعول صفة مشبهة من " قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ ": مبني على شكل أقواس ودوائر
مُقَنْطَرَة:  مؤنث " مُقَنْطَر "
قِنْطَار: اسم آلة من " قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ ": القوس المعدني أو الحجري الحامل لجسر أو بناء: وهو ذاته " القنطرة " بالعامية الحالية: وهي الجسور المقامة على أقواس دائرية من الحجارة أو المعدن: وهو اصطلاحاً وحدة تقدير الثمن وتقدر بـ 1200 دينار ذهبي أو 1000 أوقية (أونصة) ذهبية أي 1000 دولار ذهبي قديم
﴿ومن أهل الكتاب من إن تأمنه بقنطار يؤده إليك﴾
قَنَاطِيْر: جمع " قِنْطَار "
﴿والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة﴾: الذهب والفضة المشغولة على شكل قناطير مقنطرة من أساور او أيقونات أو سبائك
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " أشكال الأشياء من حيث شكل الفراغ الداخلي المجسم للشيء "، وهي:
بَابَ - يَبوْبُ، قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ، قَنا - يَقْنُوْ، كَهَفَ - يَكْهُفُ، كَابَ - يَكُوبُ، جَيِدَ - يَجْيَدُ
قنطار - قناطير
	﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة والخيل المسومة والأنعام والحرث ذلك متاع الحياة الدنيا والله عنده حسن المآب(14)﴾ آل عمران
	﴿ومن أهل الكتاب من إن تأمنه بقنطار يؤده إليك ومنهم من إن تأمنه بدينار لا يؤده إليك إلا ما دمت عليه قائما ذلك بأنهم قالوا ليس علينا في الأميين سبيل ويقولون على الله الكذب وهم يعلمون(75)﴾ آل عمران ﴿وإن أردتم استبدال زوج مكان زوج وآتيتم إحداهن قنطارا فلا تأخذوا منه شيئا أتأخذونه بهتانا وإثما مبينا(20)﴾ النساء
مقنطرة
﴿زين للناس حب الشهوات من النساء والبنين والقناطير المقنطرة من الذهب والفضة والخيل المسومة والأنعام والحرث ذلك متاع الحياة الدنيا والله عنده حسن المآب(14)﴾ آل عمران
مختار الصحاح
● [قطر] ق ط ر: القَطْرُ المطر وهو أيضا جمع قَطْرةٍ و قَطَرَ الماء وغيره من باب نصر و قَطَرَةُ غيره يتعدى ويلزم و قَطَرَانُ الماء بفتح الطاء و القَطِرَانُ الذي هو الهناء بكسرها و قَطَرَ البعير طلاه بالقطران وبابه نصر فهو مَقْطُورٌ وربما قالوا مُقَطْرَنٌ و القُطْرُ بالضم الناحية والجانب وجمعه أقْطَار و القِطْرُ بوزن الفِطرِ النحاس ومنه قوله تعالى ﴿سرابيهلم من قِطْرآن﴾ في قراءة بعضهم و القِطَارُ بالكسر قطار الإبل والجمع قُطُرٌ بضمتين و قُطُراتٌ بضمتين أيضا و القُطَارةُ بالضم ما قطر من الحب ونحوه و تَقْطِيرُ الشيء إسالته قطرة قطرة و القَنْطَرَةُ الجسر و القِنْطارُ معيار قيل هو ألف ومائتا أوقية وقيل مائة وعشرون رطلا وقيل ملء مسك ثور ذهبا وقيل غير ذلك والله أعلم ومنه قولهم قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ
الراغب
قطر
- القطر: الجانب، وجمعه: أقطار. قال تعالى: }إن استطعتم أن تنفذوا من أقطار السموات والأرض﴿[الرحمن/33]، وقال:﴾ولو دخلت عليهم من أقطارها﴿[الأحزاب/14] وقطرته: ألقيته على قطره، وتقطر: وقع على قطره، ومنه: قطر المطر، أي: سقط، وسمي لذلك قطرا، وتقاطر القوم: جاؤوا أرسالا كالقطر، ومنه قطار الإبل، وقيل: الإنفاض يقطر الجلب (انظر: المجمل 3/759؛ والجمهرة 3/373؛ واللسان (قطر) )... أي: إذا أنفض القوم فقل زادهم قطروا الإبل وجلبوها للبيع، والقطران: ما يتقطر من الهناء. قال تعالى:﴾سرابيلهم من قطران﴿[إبراهيم/50]، وقرئ: (من قطرآن) (وهي قراءة شاذة) أي: من نحاس مذاب قد أني حرها، وقال:﴾آتوني أفرغ عليه قطرا﴿[الكهف/96] أي: نحاسا مذابا، وقال:﴾ومن أهل الكتاب من إن تأمنه بقنطار يؤده إليك﴿[آل عمران/75] وقوله:﴾وآتيتم إحداهن قنطارا﴿[النساء/20] والقناطير جمع القنطرة، والقنطرة من المال: ما فيه عبور الحياة تشبيها بالقنطرة، وذلك غير محدود القدر في نفسه، وإنما هو بحسب الإضافة كالغنى، فرب إنسان يستغني بالقليل، وآخر لا يستغني بالكثير، ولما قلنا اختلفوا في حده فقيل: أربعون أوقية. وقال الحسن: ألف ومائتا دينار، وقيل: ملء مسك ثور ذهبا إلى غير ذلك، وذلك كاختلافهم في حد الغنى، وقوله:﴾والقناطير المقنطرة{ [آل عمران/14] أي: المجموعة قنطارا قنطارا، كقولك: دراهم مدرهمة، ودنانير مدنرة.
ملخص اللسان:
1.     قنطر: القَنْطَرة، معروفة: الجِسْرُ؛ قال الأَزهري: هو أَزَجٌ يبنى  بالآجُرّ أَو بالحجارة على الماء يُعْبَرُ عليه
2.      وقيل: القَنْطَرة ما ارتفع من البنيان. وقَنْطَرَ الرجلُ: ترك البَدْوَ  وأَقام بالأَمصار والقُرَى، وقيل: أَقام في أَيّ موضع قام
3.      والقِنْطارُ: مِعْيارٌ، قيل: وَزْنُ أَربعين أُوقية من ذهب، ويقال: أَلف  ومائة دينار، وقيل: مائة وعشرون رطلاً
4.      والمُقَنْطَرة:  مُفَنْعَلة من لفظه أَي مُتَمَّمة، كما قالوا أَلف مُؤَلَّفة مُتَمَّمة، ومعنى  المُقَنْطَرة المُضَعَّفة.
5.   وقوله المُقَنْطرة، يقال: قد قَنْطَرَ زيدٌ إِذا ملك أَربعة آلاف دينار،  فإِذا قالوا قَناطِيرُ مُقَنْطَرة فمعناها ثلاثة أَدْوارٍ دَوْرٌ ودَوْرٌ  ودَوْرٌ، فمحصولها اثنا عشر أَلف دينار. وفي الحديث: أَن صَفْوان بنَ  أُمَيَّة قَنْطَر في الجاهلية وقَنْطَر أَبوه؛ أَي صار له قِنْطارٌ من المال.  ابن سيده: قَنْطَر الرجلُ ملك مالاً كثيراً كأَنه يوزن بالقِنْطار.
لسان العرب
● - قنطر: القَنْطَرة، معروفة: الجِسْرُ؛ قال الأَزهري: هو أَزَجٌ يبنى  بالآجُرّ أَو بالحجارة على الماء يُعْبَرُ عليه؛ قال طَرَفَةُ:  كقَنْطَرَةِ الرُّومِيِّ أَقْسَمَ رَبُّها  لَتُكْتَنَفَنْ، حتى تُشادَ بِقَرْمَدِ  وقيل: القَنْطَرة ما ارتفع من البنيان. وقَنْطَرَ الرجلُ: ترك البَدْوَ  وأَقام بالأَمصار والقُرَى، وقيل: أَقام في أَيّ موضع قام.  والقِنْطارُ: مِعْيارٌ، قيل: وَزْنُ أَربعين أُوقية من ذهب، ويقال: أَلف  ومائة دينار، وقيل: مائة وعشرون رطلاً، وعن أَبي عبيد: أَلف ومائتا  أُوقية، وقيل: سبعون أَلف دينار، وهو بلغة بَرْبَر أَلف مثقال من ذهب أَو  فضة، وقال ابن عباس: ثمانون أَلف درهم، وقيل: هي جملة كثيرة مجهولة من  المال، وقال السُّدِّيّ: مائة رطل من ذهب أَو فضة، وهو بالسُّريانية مِلءُ  مَسْك ثَوْر ذهباً أَو فضة، ومنه قولهم: قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ. وفي التنزيل  العزيز: والقَناطِيرِ المُقَنْطَرةِ. وفي الحديث: من قامَ بأَلف آية  كُتِبَ من المُقَنْطِرِينَ؛ أَي أُعْطِيَ قِنْطاراً من الأَجْر. وروى أَبو  هريرة عن النبي،صلى الله عليه وسلم، قال: القِنْطارُ اثنا عشر أَلف  أُوقية، الأُوقية خير مما بين السماء والأَرض. وروى ابن عباس عن النبي، صلى  الله عليه وسلم، أَنه قال: من قرأَ أَربعمائة آية كتب له قِنْطارٌ؛  القِنْطارُ مائة مثقال، المثقال عشرون قيراطاً، القيراط مثل واحد. أَبو عبيدة:  القَناطِير واحدها قِنْطار، قال: ولا نجد العرب تعرف وزنه ولا واحد له من  لفظه، يقولون: هو قَدْرُ وَزْنِ مَسْكِ ثور ذهباً. والمُقَنْطَرة:  مُفَنْعَلة من لفظه أَي مُتَمَّمة، كما قالوا أَلف مُؤَلَّفة مُتَمَّمة، ويجوز  القناطير في الكلام، والمُقَنْطَرةُ تسعة، والقناطير ثلاثة، ومعنى  المُقَنْطَرة المُضَعَّفة. قال ثعلب: اختلف الناس في القنطار ما هو، فقالت  طائفة: مائة أُوقية من ذهب، وقيل: مائة أُوقية من الفضة، وقيل: أَلف أُوقية من  الذهب، وقيل: أَلف أُوقية من الفضة، وقيل: مِلْءُ مَسْك ثور ذهباً،  وقيل: ملء مسك ثور فضة، ويقال: أَربعة آلاف دينار، ويقال: أَربعة آلاف درهم،  قال: والمعمول عليه عند العرب الأَكثر أَنه أَربعة آلاف دينار. قال:  وقوله المُقَنْطرة، يقال: قد قَنْطَرَ زيدٌ إِذا ملك أَربعة آلاف دينار،  فإِذا قالوا قَناطِيرُ مُقَنْطَرة فمعناها ثلاثة أَدْوارٍ دَوْرٌ ودَوْرٌ  ودَوْرٌ، فمحصولها اثنا عشر أَلف دينار. وفي الحديث: أَن صَفْوان بنَ  أُمَيَّة قَنْطَر في الجاهلية وقَنْطَر أَبوه؛ أَي صار له قِنْطارٌ من المال.  ابن سيده: قَنْطَر الرجلُ ملك مالاً كثيراً كأَنه يوزن بالقِنْطار.  وقِنْطار مُقَنْطَر: مَكَمَّل. والقِنْطارُ: العُقْدة المُحْكَمة من المال.  والقِنْطارُ: طِلاءٌ  (* قوله« والقنطار طلاء» عبارة القاموس وشرحه:  والقنطار، بالكسر، طراء لعود البخور). هكذا في سائر النسخ، وفي اللسان طلاء لعود  البخور. لعُود البَخُور.  والقِنْطِيرُ والقِنْطِر، بالكسر: الداهية؛ قال الشاعر:  إِنَّ الغَرِيفَ يَجُنُّ ذاتَ القِنْطِرِ  الغريف: الأَجَمَةُ. ويقال: جاء فلان بالقِنْطِير، وهي الداهية؛ وأَنشد  شمر:  وكلُّ امرئٍ لاقٍ من الأَمر قِنْطِرا  وأَنشد محمد بن إِسحق السَّعْدي:  لَعَمْري لقد لاقَى الطُّلَيْلِيُّ قِنْطِراً  من الدَّهْرِ، إِنَّ الدَّهْرَ جَمُّ قَناطِرُه  أَي دواهيه. والقِنْطِرُ: الدُّبْسِيُّ من الطير؛ يمانية. وبنو  قَنْطُوراءَ: هم التُّرْكُ، وذكرهم حذيفة فيما روي عنه في حديثه فقال: يُوشِكُ  بنو قَنْطُوراءَ أَن يُخْرِجُوا أَهْل العراق من عِراقهم، ويُرْوَى: أَهلَ  البَصْرة منها، كأَني بهم خُزْرَ العُيُون خُنْسَ الأُنُوف عِراضَ  الوجوه، قال: ويقال إِن قَنْطوراء كانت جارية لإِبراهيم، على نبينا وعليه  السلام، فولدت له أَولاداً، والترك والصين من نسلها. وفي حديث ابن عمرو بن  العاص: يُوشكُ بنو قَنْطُوراء أَن يُخْرِجوكم من أَرض البَصْرة. وفي حديث  أَبي بَكْرة: إِذا كان آخِرُ الزمان جاء بنو قَنْطُوراء، وقيل: بنو  قَنْطوراء هم السُّودانُ
القاموس المحيط:
القَنْطَرَةُ الجِسْر، وما ارْتَفَعَ من البُنْيانِ. قَنْطَرَةُ أرْبُكَ ة بِخُوزِسْتانَ. وقَنْطَرَةُ البَرَدَانِ مَحَلَّةٌ ببغدادَ، منها عليُّ بنُ داودَ التَّمِيمِيُّ القَنْطَرِيُّ. وقَنْطَرَةُ خُرَّذَاذَ أُمِّ أرْدَشِيرَ بسَمَرْقَنْدَ بين أيْدَجَ والرِّباطِ، من عَجَائِبِ الدنيا، طُولُها ألْفُ ذِراعٍ، وعُلْوُها مئةٌ وخمسون، أكثَرُها مَبْنِيٌّ بالرَّصَاصِ والحَديدِ. وقَنْطَرَةُ السَّيفِ ع بالأَنْدَلُسِ، منه محمدُ بنُ أحمدَ بنِ مسعودٍ المالكيُّ القَنْطَرِيُّ. وقَنْطَرَةُ بني زُرَيْقٍ، وقَنْطَرَةُ الشَّوْكِ، وقَنْطَرَةُ المُعَيْدِيِّ كُلُّها ببغدادَ.ورأسُ القَنْطَرَةِ ة بِسَمَرْقَنْدَ، منها جعفرُ بنُ صادِقِ بنِ الجُنَيْدِ القَنْطَرِيُّ، ومَحَلَّةٌ بنَيْسابورَ، منها الحَسَنُ بنُ محمدِ بنِ سنانٍ القَنْطَرِيُّ. والقَنَاطِرُ ع قربَ الكوفَةِ، نَزَلَها حُذَيْفَةُ بنُ اليَمانِ، رضي الله عنه، فأُضيفَ إليه، وع بِسَوَادِ بَغْدادَ، بَناها النُّعْمانُ بنُ المُنْذِرِ، وع أو مَحَلَّةٌ بأصْبَهان، منها أحمدُ ابنُ عبدِ اللهِ بنِ إسحاقَ القَنَاطِرِيُّ، ود بالأَنْدَلُس، منه أحمدُ بنُ سَعيدِ بنِ عليٍّ. وقَنْطَرَ قَنْطَرَةً أقامَ بالأمصارِ والقُرَى، وتَرَكَ البَدْوَ، ومَلَكَ مالاً بالقِنْطارِ، الجاريَةَ نَكَحَها،
علينا: طَوَّلَ وأقامَ لا يَبْرَحُ. والقِنْطارُ، بالكسر: طَرَاءٌ لِعُودِ البَخُورِ، ووزنُ أربعينَ أُوقيَّةً من ذَهَبٍ، أو ألفٌ ومِئَتا دينارٍ، أو ألفٌ ومِئَتا أُوقيةٍ، أو سبعونَ ألْفَ دينارٍ وثمانونَ ألفَ دِرهمٍ، أو مِئةُ رطلٍ من ذَهبٍ أو فضةٍ، أو ألفُ دينارٍ، أو مِلءُ مَسْكِ ثَوْرٍ ذَهَباً أو فضَّةً. والمُقَنْطَرُ: المُكَمَّلُ. والقِنطِرُ، كزِبْرِجٍ: الدُّبْسِيُّ، والدَّاهِيةُ، كالقِنْطِيرِ.
وبنو قَنْطُوراءَ: التُّرْكُ، أو السُّودانُ، أو هي جارِيةٌ لإِبراهيمَ صلى الله عليه وسلم، من نَسْلِها التُّرْكُ.
تاج العروس:
ق - ن - ط - ر
القَنْطَرَةُ : الجِسْر فهُما مُترادِفانِ وفَرَّق بينها صاحبُ المِصْباح وغَيْرُه . قال الأَزْهريّ : هو أَزَجٌ يُبْنَى بالآجُرّ أَو بالحجَارَة على المَاءِ يُعْبَرُ عليه . وقيل : القَنْطَرة : ما ارْتَفَعَ من البُنْيَانِ . وقَنْطَرةُ أَرْبكَ ة بخُوزِسْتَانَ . وقَنْطَرَةُ البَرْدانِ : مَحَلَّةٌ ببَغْدَادَ شَرْقِيَّهَا منها أَبو الحَسَنِ عَلِيُّ بن داوُودَ التَّمِيمِيّ القَنْطَرِيّ وأَبو الفَضْلِ العَبّاسُ بنُ الحُسَيْن القَنْطَرِيّ من شُيُوخ البُخَارِيّ عن يَحْيَى بنِ آدَمَ وعنه أَحْمَدُ مات سنة 240 . وقِنْطَرَة خُرَّذَاذَ أُمِّ أَرْدَشِيرَ : بسَمَرْقَنْد بَيْن إِيذَجَ والرِّباطِ وهي من عَجَائبِ الدُّنْيَا طُولُها أَلْفُ ذِرَاع وعُلْوُهَا مائةٌ وخَمْسُونَ ذِرَاعاً وأَكْثَرُها مَبْنِيٌّ بالرَّصاصِ والحَدِيد وقَنْطَرَةُ السَّيْفِ : ع بالأَنْدَلُسِ منه مُحمّد بنُ أَحْمَدَ بنِ مَسْعُود المالِكِيّ القَنْطَرِيّ . وقَنْطَرَةُ بَنِي زُرَيْقٍ وقَنْطَرَةُ الشَّوْكِ وقَنْطَرَة المُعَيْدِيّ كُلُّهَا : قَناطِرُ ببَغْدَاد - على نهر عِيسَى غَرْبِيّ بَغْدَادَ . ورَأْسُ القَنْطَرَةِ : ة بسَمَرْقَنْد منها أَبو مَنْصُورٍ جَعْفَرُ بن صادِقِ ابن الجُنَيْدِ القَنْطَرِيُّ رَوَى عن خَلَفِ ابنِ عامِر البُخَارِيّ ومحمّد بنِ إِسْحَاقَ ابنِ خُزَيْمَة مات سنة 315 . ورَأْسُ القَنْطَرضة : مَحَلَّة بنَيْسَابُور منها أَبو عَلِيٍّ الحَسَنُ بنُ محمَّد بن سِنانٍ السَّوّاقُ النَّيْسَابُورِيّ القَنْطَرِيّ عن محمّدِ بن يَحْيَى وأَحْمَدَ بن يُوسُفَ وعنه أَبو عَلِيٍّ النَّيْسَابُورِيُّ الحافِظُ . والقَنَاطِرُ : ع قُرْبَ الكُوفةِ نَزَلها حُذَيْفةُ بن اليَمانِ الصحابيّ رَضِيَ الله عنه فأُضِيفَتْ إِليه وفي بَعْضِ النُّسَخ : فأُضيف إليه . والقَنَاطِرُ : ع بسَوادِ بَغْدَادَ بَناهَا - هكذا في النُّسخ والصَّواب : بناه أَو الضَّمِيرُ للقَنَاطر - النُّعْمَانُ ابنُ المُنْذِرِ مَلِكُ الحِيْرَةِ . والقَنَاطِرُ : ع أَو مَحَلَّة بأَصْبَهَانَ منها أَحمدُ بنُ عَبْدِ الله بنِ إِسْحَاقَ القَنَاطِرِيّ . والقَنَاطِرُ : د بالأَنْدَلُس منه أَحمدُ بنُ سَعِيدِ بنِ عَلِيٍّ القَنَاطِرِيّ . وقَنْطَرَ الرَّجُلُ قَنْطَرَةً : أَقامَ بالأَمْصَارِ والقُرَى وتَرَك البَدْوَ وقِيل : أَقَامَ في أَيِّ مَوِْضِع قَامَ . وقَنْطَرَ الرَّجُلُ : مَلَكَ مالاً بالقِنْطَارِ وفي الحَدِيث : أَنّ صَفْوانَ ابنَ أُمَيَّةَ قَنْطَرَ في الجاهِلِيّة وقَنْطَرَ أَبُوهُ أَي صارَ لَهُ قِنْطَارٌ مِن المَالِ . وقال ابنُ سِيدَه قَنْطَرَ الرَّجُلُ : مَلَكَ مالاً كَبِيراً كأَنّه يوزَنُ بالقِنْطَار . وقَنْطَرَ الجارِيَةَ : نَكَحَهَا . وقَنْطَرَ عَلَيْنَا : طَوَّلَ وأَقَامَ لا يَبْرَحُ كالقَنْطَرَةِ . والقِنطَارُ بالكَسْر قال ابنُ دُرَيْد : فنِعَالٌ من القَطْر : طَرَاءٌ لِعُودِ البَخُور هكذا في سائر النُّسَخ وفي اللِّسَان : طِلاءٌ لعُودِ البَخُور . قلتُ : وقد تَقَدَّم أَن القُطْرَ بالضَّمّ : هو عُودُ البَخُور فالنُّون إِذن زائدةٌ . وقال بعضُهم : بل هُوَ فِعْلالٌ . وقال الزَّجّاجُ : هو مأْخوذٌ من قَنْطَرْتُ الشَّيْءَ إِذا عَقَدْتَه وأَحْكَمْتَه ومنه القَنْطَرَة لإِحكام عَقْدها ؛ كما نَقله شَيْخُنا عن إِعرابِ السَّمِينِ . والقِنْطَارُ : مِعْيَارٌ . قيل : وَزْنُ أَرْبَعِين أُوْقِيَّةً من ذَهَبٍ أَو أَلْفٌ ومائتا دِينَار هكذا في النُّسَخ وفي اللّسَان : ومائة دِينارٍ . وقيل : مائةٌ وعِشْرُون رَطْلاً أَو أَلْفٌ ومائتَا أُوقِيَّة عن أَبي عُبَيْد أَو سَبْعُونَ أَلفَ دينَار وهو بلُغَة بَرْبَرٍ أَلْفُ مثْقَالٍ من ذَهَب أَو فضَّة وقيل : ثَمَانُونَ أَلْفَ دِْرَهم قاله ابنُ عَبّاس . وقيل : هي جُمْلَةٌ كبيرة مَجْهُولَةٌ من المال أو مائةُ رَطْل من ذَهَبٍ أَو فِضَّة قاله السُّدِّىُّ أَو أَلْفُ دِينَار أَو ملءُ مَسْك ثَوْرٍ ذَهَباً أَو فِضَّةً بالسُّرْيَانيَّة ؛ نقله السُّدِّىُّ . ورَوَى أَبو هُرَيْرَةَ عن النبيّ صلَّى الله عَلَيْه وسلَّم قال : القِنْطَارُ : اثْنَتَا عَشْرَة أَلْفَ أُوقيَّة الأُوقِيَّةُ خيرٌ مما بَيْنَ السَّمَاءِ والأَرْضِ . ورُوِىَ عن ابن عَبّاس :
القِنْطَارُ : مائةُ مثْقَالٍ المِثْقَالُ عشْرُون قِيرَاطاً . وقال ثَعْلَبٌ : اخْتَلَفَ الناسُ في القنْطَار ما هُوَ فقالت طائفةٌ : مائةُ أُوْقِيَّة من ذَهَبٍ وقيلَ : مِنَ الفِضَّة ويُقَال : أَرْبَعَةُ آلاف دينَار ويُقَال : دِرْهَم . قال : والمُعَوَّلُ عَلَيْه عند العَرَب الأَكْثَر أَنَّه أَرْبَعَةُ آلاف دينار . والمُقَنْطَرُ المُكَمَّل يقال : قَنْطَرَ زَيْدٌ إِذا مَلَكَ أَرْبَعَةَ آلاف دِينارٍ فإِذا قالُوا : قَنَاطيرُ مُقَنْطَرَةٌ فمَعْنَاها ثلاثَةُ أَدْوَارٍ : دَوْرٌ ودَوْرٌ ودَوْرٌ فمَحْصُولُهَا اثْنا عَشَرَ أَلْفَ دِينَار . ويُقَال : القِنْطَارُ : العُقْدَةُ المُحْكَمَةُ من المال . والقِنْطِرُ كزِبْرِجٍ : هذا الطائر الذي يُسَمَّى الدُّبْسيّ لغة يمانية ؛ قاله ابن دُرَيْد . وذكرَ أَبو حَيّانَ أَنَّ نُونَهُ زائدَةٌ فوَزْنُه بزِبْرِجٍ غَيْرُ مُنَاسب . والقِنْطِرُ أَيضاً : الدّاهِيَةُ كالقِنْطِير وأَنشد شَمرٌ : رُ : مائةُ مثْقَالٍ المِثْقَالُ عشْرُون قِيرَاطاً . وقال ثَعْلَبٌ : اخْتَلَفَ الناسُ في القنْطَار ما هُوَ فقالت طائفةٌ : مائةُ أُوْقِيَّة من ذَهَبٍ وقيلَ : مِنَ الفِضَّة ويُقَال : أَرْبَعَةُ آلاف دينَار ويُقَال : دِرْهَم . قال : والمُعَوَّلُ عَلَيْه عند العَرَب الأَكْثَر أَنَّه أَرْبَعَةُ آلاف دينار . والمُقَنْطَرُ المُكَمَّل يقال : قَنْطَرَ زَيْدٌ إِذا مَلَكَ أَرْبَعَةَ آلاف دِينارٍ فإِذا قالُوا : قَنَاطيرُ مُقَنْطَرَةٌ فمَعْنَاها ثلاثَةُ أَدْوَارٍ : دَوْرٌ ودَوْرٌ ودَوْرٌ فمَحْصُولُهَا اثْنا عَشَرَ أَلْفَ دِينَار . ويُقَال : القِنْطَارُ : العُقْدَةُ المُحْكَمَةُ من المال . والقِنْطِرُ كزِبْرِجٍ : هذا الطائر الذي يُسَمَّى الدُّبْسيّ لغة يمانية ؛ قاله ابن دُرَيْد . وذكرَ أَبو حَيّانَ أَنَّ نُونَهُ زائدَةٌ فوَزْنُه بزِبْرِجٍ غَيْرُ مُنَاسب . والقِنْطِرُ أَيضاً : الدّاهِيَةُ كالقِنْطِير وأَنشد شَمرٌ :
" وكلُّ امْرىءٍ لاقٍ منَ الأَمْر قِنْطِرَا . والجَمْعُ القَنَاطِرُ . وأَنشد محمَّدُ بن إِسحاقَ السَّعْديُّ :
" لَعَمْري لَقَدْ لاقَى الطُّلَيْليّ قِنْطِراًمن الدَّهْرِ إِنّ الدَّهْرَ جَمٌّ قَنَاطِرُهْ وبَنُو قَنْطُورَاءَ مَمْدُودٌ ويُقْصَرُ : التُّرْك ومنه حَديثُ حُذَيْفَةَ : يُوشِكُ بَنُو قَنْطُورَاءَ أَن يُخْرِجُوا أَهْلَ العرَاق من عِراقهم كأَنِّي به خُزْرَ العُيُون خُنْسَ الأُنُوف عِرَاضَ الوُجُوه أَو بَنُو قنْطُوراءَ : السُّودانُ وبه فُسِّر حديث أَبِي بَكْرَة : إِذا كان آخِرُ الزَّمانِ جاء بَنُو قَنْطُوراءَ أَو هيَ جاريَةٌ كانَتْ لإِبراهيمَ صلَّى الله عليه وسلَّم وَلَدَتْ له أَولاداً منْ نَسْلِهَا التُّرْكُ والصِّينُ . وممّا يُسْتَدْرك عليه : قَنْطَرَةُ قُرْطُبَةَ العَدِيمَة النَّظِير . والقَنْطَرَة التي ذَكَرَها الزمخشريّ على نَهْرٍ بين لسيو ونَهْر مَنْصُور . والقَنْطُورَةُ : قَرْيَة بالجيزَة من مصْرَ . والقُنَيْطِرَة مُصَغَّراً : موضعٌ قريب من الشَّأْم . وممّا على نَهْر عيسَى في غَرْبيّ بَغْداد ممّا لم يَذْكُرْهُم المُصَنِّف من القَنَاطر المَعْرُوفة : قَنْطَرَةُ دِمِمَّا وقَنْطَرَة الرُّوميّة وقَنْطَرَة الزَّيّاتِينَ وقَنْطَرَة الأُشْنان وقَنْطَرَة الرُّمّان وقَنْطَرَةُ المفِيض ؛ أَوْرَدضهم يَاقُوت

##### Türkçe

قنطر
**قَنْطَرَ** - **يُقَنْطِرُ** - **مُقَنْطَر**- **مُقَنْطَرَة** - **قِنْطَار** - **قَنَاطِيْر**
**قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ** + bir varlık + bir şeyi veya bir binayı: onu **قناطير**’den inşa edilmiş kılar: onu metalik veya taş daireler ve kemerlerden inşa edilmiş kılar.
**مُقَنْطَر**: “**قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ**”dan ism-i mef‘ûl, sıfat-ı müşebbehe: kemerler ve daireler şeklinde inşa edilmiş.
**مُقَنْطَرَة**: **مُقَنْطَر**’ın müennesi.
**قِنْطَار**: “**قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ**”dan âlet ismi: bir köprüyü veya binayı taşıyan metalik veya taş kemer: o, güncel halk dilinde bizzat “**القنطرة**”dır: taş veya metalden dairesel kemerler üzerine kurulan köprülerdir: ve o, ıstılah olarak fiyatın takdir birimidir ve 1200 altın dinar veya 1000 altın **أوقية** (ons) yani 1000 eski altın dolar olarak takdir edilir.
﴿Ve Ehl-i Kitap’tan öylesi vardır ki, ona bir **قنطار** emanet etsen onu sana öder﴾
**قَنَاطِيْر**: “**قِنْطَار**”ın çoğulu.
﴿Ve altın ve gümüşten **القناطير المقنطرة**﴾: **قناطير** şeklinde **مقنطرة** olarak işlenmiş altın ve gümüş: bilezikler veya ikonlar yahut külçeler.
Ve lafız, “şeylerin iç boşluğunun cisimleşmiş şekli bakımından şeylerin şekilleri” lafızlar grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**بَابَ - يَبوْبُ**، **قَنْطَرَ - يُقَنْطِرُ**، **قَنا - يَقْنُوْ**، **كَهَفَ - يَكْهُفُ**، **كَابَ - يَكُوبُ**، **جَيِدَ - يَجْيَدُ**
قنطار - قناطير
	﴿İnsanlara, kadınlardan, oğullardan ve altın ve gümüşten **القناطير المقنطرة**’dan, nişanlı atlardan, davarlardan ve ekinden şehvetlerin sevgisi süslü gösterildi; bu dünya hayatının metaıdır; Allah, O’nun katında güzel dönüş vardır (14)﴾ Âl-i İmrân
	﴿Ve Ehl-i Kitap’tan öylesi vardır ki, ona bir **قنطار** emanet etsen onu sana öder; onlardan öylesi de vardır ki, ona bir dinar emanet etsen, sen onun başında dikilip durmadıkça onu sana ödemez; bu, onların “ümmi’ler hakkında bize bir yol yoktur” demeleri sebebiyledir; Allah’a karşı yalan söylerler, hâlbuki bilirler (75)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve eğer bir eşi başka bir eşle değiştirmek isterseniz ve onlardan birine bir **قنطار** vermişseniz, ondan hiçbir şey almayın; onu bir iftira ve apaçık bir günah olarak mı alıyorsunuz? (20)﴾ en-Nisâ
مقنطرة
﴿İnsanlara, kadınlardan, oğullardan ve altın ve gümüşten **القناطير المقنطرة**’dan, nişanlı atlardan, davarlardan ve ekinden şehvetlerin sevgisi süslü gösterildi; bu dünya hayatının metaıdır; Allah, O’nun katında güzel dönüş vardır (14)﴾ Âl-i İmrân
Muhtâr es-Sıhâh
● [قطر] ق ط ر: **القَطْرُ** yağmurdur; o aynı zamanda **قَطْرة**’nin çoğuludur. Ve su ve başkası **قَطَرَ** (نصر بابından); ve başkasını **قَطَرَةُ** geçişli olur ve geçişsiz olur. Ve suyun **قَطَرَانُ**’ı, **الطاء**’ın fethasıyladır; ve **القَطِرَانُ** ki o **الهناء**dır, onun kesrasıyla. Ve deveye **قَطَرَ**: onu katranla sıvadı; babı نصر’dır; o halde o **مَقْطُورٌ**dur; bazen **مُقَطْرَنٌ** derler. Ve **القُطْرُ** (zamme ile) yöre ve taraftır; çoğulu **أقْطَار**dır. Ve **القِطْرُ** (فِطر vezninde) bakırdır; ondan Yüce Allah’ın sözü: ﴿سرابيهلم من **قِطْرآن**﴾ bazıların kıraatinde. Ve **القِطَارُ** (kesra ile) develerin katarıdır; çoğulu **قُطُرٌ** (iki zamme ile) ve **قُطُراتٌ** (iki zamme ile) dahi. Ve **القُطَارةُ** (zamme ile) tane ve benzerinden damlayan şeydir. Ve bir şeyin **تَقْطِيرُ**’i onu damla damla akıtmaktır. Ve **القَنْطَرَةُ** köprüdür. Ve **القِنْطارُ** bir ölçüdür; denildi ki o bin iki yüz **أوقية**’dir; ve denildi ki yüz yirmi **رطل**’dır; ve denildi ki öküz derisi tulumunun altınla dolusu; ve denildi ki başka türlü; Allah daha iyi bilir. Ondan onların sözü: **قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ**.
er-Râgıb
قطر
- **القطر**: taraf; çoğulu: **أقطار**. Yüce Allah dedi ki: }Eğer göklerin ve yerin **أقطار**’ından geçip gidebilirseniz﴿[er-Rahmân/33], ve dedi ki:﴾Ve eğer onların üzerine **أقطار**’ından girilseydi﴿[el-Ahzâb/14]. Ve **قطرته**: onu onun **قطر**’ına attım. Ve **تقطر**: onun **قطر**’ına düştü. Ondan: yağmurun **قطر**’ı; yani düştü; bu sebeple ona **قطر** adı verildi. Ve kavmin **تقاطر**’ı: damla gibi bölük bölük geldiler. Ondan: develerin **قطار**’ı. Ve denildi ki: **الإنفاض يقطر الجلب** (bak: المجمل 3/759؛ والجمهرة 3/373؛ واللسان (قطر) )... yani: kavim azığı azaldığında develeri **قطروا** ettiler ve onları satış için getirdiler. Ve **القطران**: **الهناء**dan damlayan şeydir. Yüce Allah dedi ki:﴾سرابيلهم من **قطران**﴿[İbrâhîm/50], ve okundu: (من **قطرآن**) (ve o şâz bir kıraattir) yani: erimiş bakırdan; harareti pişirilmiş. Ve dedi ki:﴾Bana getirin, üzerine **قطرا** dökeyim﴿[el-Kehf/96] yani: erimiş bakır. Ve dedi ki:﴾Ve Ehl-i Kitap’tan öylesi vardır ki, ona bir **قنطار** emanet etsen onu sana öder﴿[Âl-i İmrân/75] ve sözü:﴾Ve onlardan birine bir **قنطار** vermişseniz﴿[en-Nisâ/20]. Ve **القناطير** **القنطرة**’nın çoğuludur. Ve maldan **القنطرة**: hayatın geçişi bulunan şeydir; **القنطرة**’ya benzetme olarak. Ve bu, kendi zatında miktarı sınırlı değildir; ancak izafeye göre, zenginlik gibi; nice insan azla zengin olur, başkası çokla zengin olmaz. Ve dediğimizden dolayı onun haddinde ihtilaf ettiler; denildi ki: kırk **أوقية**. Ve Hasan dedi ki: bin iki yüz dinar. Ve denildi ki: öküz derisi tulumunun altınla dolusu; ve bunun dışı; ve bu, zenginliğin haddindeki ihtilafları gibidir. Ve sözü:﴾Ve **والقناطير المقنطرة**{ [Âl-i İmrân/14] yani: **قنطار** **قنطار** toplanmış; senin “**دراهم مدرهمة**” ve “**دنانير مدنرة**” demen gibi.
Lisân özeti:
1.     قنطر: **القَنْطَرة** bilinir: köprü; Ezherî dedi ki: o, su üzerine tuğla ile veya taşla inşa edilen, üzerinden geçilen bir kemerdir.
2.      Ve denildi ki: **القَنْطَرة** binadan yükselen şeydir. Ve adam **قَنْطَرَ**: bedeviliği terk etti ve şehirlerde ve köylerde ikamet etti; ve denildi ki: bulunduğu herhangi bir yerde ikamet etti.
3.      Ve **القِنْطارُ**: bir ölçüdür; denildi ki: altından kırk **أوقية** ağırlığıdır; ve denilir: bin yüz dinar; ve denildi ki: yüz yirmi **رطل**.
4.      Ve **المُقَنْطَرة**: lafzından **مُفَنْعَلة**’dir; yani tamamlanmış; onların “tamamlanmış **ألف مُؤَلَّفة**” demeleri gibi. Ve **المُقَنْطَرة**’nın manası **المُضَعَّفة**’dir.
5.   Ve **المُقَنْطرة** sözü: denilir ki: Zeyd **قَنْطَرَ** etti; yani dört bin dinara malik oldu; artık “**قَناطِيرُ مُقَنْطَرة**” dediklerinde manası üç devir: devir ve devir ve devir; böylece hasılası on iki bin dinardır. Hadiste: Safvân b. Ümeyye cahiliyede **قَنْطَرَ** etti ve babası da **قَنْطَرَ** etti; yani ona maldan bir **قِنْطار** oldu. İbn Sîde: adam **قَنْطَرَ** etti: çok mala malik oldu; sanki **القِنْطار** ile tartılır.
Lisânü’l-ʿArab
● - قنطر: **القَنْطَرة** bilinir: köprü; Ezherî dedi ki: o, su üzerine tuğla ile veya taşla inşa edilen, üzerinden geçilen bir kemerdir; Tarafe dedi ki:
  Roma’lının **قَنْطَرَة**’si gibi; Rabbi onun üzerine yemin etti:
  “Mutlaka kuşatılacak, ta ki **قَرْمَد** ile yükseltilinceye dek.”
  Ve denildi ki: **القَنْطَرة** binadan yükselen şeydir. Ve adam **قَنْطَرَ**: bedeviliği terk etti ve şehirlerde ve köylerde ikamet etti; ve denildi ki: bulunduğu herhangi bir yerde ikamet etti. Ve **القِنْطارُ**: bir ölçüdür; denildi ki: altından kırk **أوقية** ağırlığıdır; ve denilir: bin yüz dinar; ve denildi ki: yüz yirmi **رطل**. Ve Ebû Ubeyd’den: bin iki yüz **أوقية**. Ve denildi ki: yetmiş bin dinardır; ve o, Berber dilinde altın veya gümüşten bin miskaldir. Ve İbn Abbâs dedi ki: seksen bin dirhem. Ve denildi ki: maldan çok, meçhul bir toplamdır. Ve Suddî dedi ki: altın veya gümüşten yüz **رطل**’dır. Ve o, Süryanice’de öküz derisi tulumunun altın veya gümüşle dolusudur. Ondan onların sözü: **قَناطِيرُ مُقَنْطَرةٌ**. Ve aziz tenzilde: **والقَناطِيرِ المُقَنْطَرةِ**. Ve hadiste: “Kim bin âyetle kıyam ederse **المُقَنْطِرِينَ**’den yazılır”; yani ona ecirden bir **قِنْطار** verilir. Ve Ebû Hureyre, Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet etti, dedi ki: **القِنْطارُ** on iki bin **أوقية**’dir; **الأُوقية** gökle yer arasındakinden hayırlıdır. Ve İbn Abbâs, Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet etti: “Kim dört yüz âyet okursa ona bir **قِنْطار** yazılır”; **القِنْطارُ** yüz miskaldir; miskal yirmi **قيراط**tır; **قيراط** birin mislidir. Ebû Ubeyde: **القَناطِير**’in teki **قِنْطار**dır; dedi ki: Arapların onun ağırlığını bildiğini ve lafzından bir tekilinin bulunduğunu bulmuyoruz; derler ki: o, öküz derisi tulumunun altın ağırlığı kadardır. Ve **المُقَنْطَرة**: lafzından **مُفَنْعَلة**’dir; yani tamamlanmış; onların “tamamlanmış **أَلف مُؤَلَّفة**” demeleri gibi. Ve sözde **القناطير** caizdir. Ve **المُقَنْطَرةُ** dokuzdur; ve **القناطير** üçtür. Ve **المُقَنْطَرة**’nın manası **المُضَعَّفة**’dir. Sa‘leb dedi ki: insanlar **القنطار**ın ne olduğu hakkında ihtilaf ettiler; bir taife dedi ki: altından yüz **أوقية**; ve denildi ki: gümüşten yüz **أوقية**; ve denildi ki: altından bin **أوقية**; ve denildi ki: gümüşten bin **أوقية**; ve denildi ki: öküz derisi tulumunun altınla dolusu; ve denildi ki: öküz derisi tulumunun gümüşle dolusu; ve denilir: dört bin dinar; ve denilir: dört bin dirhem. Dedi ki: Arapların çoğunda üzerine amel edilen, onun dört bin dinar olduğudur. Dedi ki: **المُقَنْطرة** sözü: denilir ki: Zeyd **قَنْطَرَ** etti; yani dört bin dinara malik oldu; artık “**قَناطِيرُ مُقَنْطَرة**” dediklerinde manası üç devir: devir ve devir ve devir; böylece hasılası on iki bin dinardır. Ve hadiste: Safvân b. Ümeyye cahiliyede **قَنْطَرَ** etti ve babası da **قَنْطَرَ** etti; yani ona maldan bir **قِنْطار** oldu. İbn Sîde: adam **قَنْطَرَ** etti: çok mala malik oldu; sanki **القِنْطار** ile tartılır. Ve **قِنْطار مُقَنْطَر**: tamamlanmış. Ve **القِنْطارُ**: maldan sağlam düğümdür. Ve **القِنْطارُ**: buhur çubuğu için bir kaplama. Ve **القِنْطِيرُ** ve **القِنْطِر** (kesra ile): musibet; şair dedi ki:
  “Şüphesiz **الغَرِيف** **ذاتَ القِنْطِرِ**’i delirtir.”
  **الغريف**: sık ağaçlıktır. Ve denilir: falan **القِنْطِير** ile geldi; o musibettir. Ve Şemmer inşad etti:
  “Ve her kişi işten bir **قِنْطِرا** ile karşılaşandır.”
  Ve Muhammed b. İshak es-Sa‘dî inşad etti:
  “Ömrüme yemin olsun, Tüleyli, dehrden bir **قِنْطِراً** ile karşılaştı;
  Şüphesiz dehr, **قَناطِرُه**’u çoktur.”
  yani musibetleri. Ve **القِنْطِرُ**: kuşlardan **الدُّبْسِيُّ**; Yemenîdir. Ve **بنو قَنْطُوراءَ**: Türklerdir. Ve Huzeyfe, kendisinden rivayet olunan hadiste onları zikretti ve dedi ki: “Yakındır ki **بنو قَنْطُوراءَ** Irak ehlini Iraklarından çıkaracaklar”; ve rivayet olunur: Basra ehlini ondan; sanki onları görüyorum: gözleri şaşı, burunları basık, yüzleri geniş. Dedi ki: denilir ki **قَنْطوراء** İbrahim’in—nebîmize ve ona selâm olsun—bir cariyesiydi; ona çocuklar doğurdu; Türkler ve Çin onun neslindendir. Ve İbn Amr b. el-Âs hadîsinde: “Yakındır ki **بنو قَنْطُوراء** sizi Basra toprağından çıkaracaklar.” Ve Ebû Bekre hadîsinde: “Zamanın sonunda **بنو قَنْطُوراء** geldi.” Ve denildi ki: **بنو قَنْطوراء** Sudanlılardır.
el-Kâmûsü’l-Muhît:
**القَنْطَرَةُ** köprüdür; ve binadan yükselen şeydir. **قَنْطَرَةُ أرْبُكَ**: Hûzistân’da. Ve **قَنْطَرَةُ البَرَدَانِ**: Bağdat’ta bir mahalledir; ondan Ali b. Dâvûd et-Temîmî **القَنْطَرِيُّ**. Ve **قَنْطَرَةُ خُرَّذَاذَ أُمِّ أرْدَشِيرَ**: Semerkand’da **أيْدَجَ** ile **الرِّباطِ** arasında; dünyanın acayiplerindendir; uzunluğu bin zira, yüksekliği yüz ellidir; çoğu kurşun ve demirle inşa edilmiştir. Ve **قَنْطَرَةُ السَّيفِ**: Endülüs’te bir yer; ondan Muhammed b. Ahmed b. Mes‘ûd el-Mâlikî **القَنْطَرِيُّ**. Ve **قَنْطَرَةُ بني زُرَيْقٍ** ve **قَنْطَرَةُ الشَّوْكِ** ve **قَنْطَرَةُ المُعَيْدِيِّ**: hepsi Bağdat’tadır. Ve **رأسُ القَنْطَرَةِ**: Semerkand’da bir yer; ondan Ca‘fer b. Sâdık b. el-Cüneyd **القَنْطَرِيُّ**. Ve Nîsâbûr’da bir mahalle; ondan el-Hasen b. Muhammed b. Sinân **القَنْطَرِيُّ**. Ve **القَنَاطِرُ**: Kûfe yakınında bir yer; Huzeyfe b. el-Yemân—Allah ondan razı olsun—ona indi; ona nisbet edildi. Ve Bağdat sevâdında bir yer; onu Nu‘mân b. el-Münzir inşa etti. Ve yahut İsfahân’da bir mahalle; ondan Ahmed b. Abdillah b. İshak **القَنَاطِرِيُّ**. Ve Endülüs’te bir kasaba; ondan Ahmed b. Sa‘îd b. Ali. Ve adam **قَنْطَرَ** **قَنْطَرَةً**: şehirlerde ve köylerde ikamet etti ve bedeviliği terk etti; ve **القِنْطار** ile mal edindi; cariyeyi: onunla evlendi.
Bize karşı: uzattı ve ikamet etti, ayrılmıyor. Ve **القِنْطارُ** (kesra ile): buhur çubuğu için bir kaplamadır; ve altından kırk **أوقية** ağırlığıdır; veya bin iki yüz dinar; veya bin iki yüz **أوقية**; veya yetmiş bin dinar ve seksen bin dirhem; veya altın yahut gümüşten yüz **رطل**; veya bin dinar; veya öküz derisi tulumunun altın yahut gümüşle dolusu. Ve **المُقَنْطَرُ**: tamamlanmış olandır. Ve **القِنطِرُ** (زِبْرِج gibi): **الدُّبْسِيُّ**; ve musibet; **القِنْطِير** gibi.
Ve **بنو قَنْطُوراءَ**: Türklerdir; veya Sudanlılardır; veya o, İbrahim’in—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—bir cariyesidir; onun neslinden Türklerdir.
Tâcü’l-ʿArûs:
ق - ن - ط - ر
**القَنْطَرَةُ**: köprü; ikisi müteradiftir; **المِصْباح** sahibi ve başkası onunla arasını ayırdı. Ezherî dedi ki: o, su üzerine tuğla ile veya taşla inşa edilen, üzerinden geçilen bir kemerdir. Ve denildi ki: **القَنْطَرة** binadan yükselen şeydir. **قَنْطَرةُ أَرْبكَ**: Hûzistân’da bir yer. Ve **قَنْطَرَةُ البَرْدانِ**: Bağdat’ta, onun doğusunda bir mahalledir; ondan Ebû’l-Hasen Ali b. Dâvûd et-Temîmî **القَنْطَرِيّ** ve Ebû’l-Fadl el-Abbâs b. el-Huseyn **القَنْطَرِيّ**; Buhârî’nin şeyhlerindendir; Yahyâ b. Âdem’den; ondan Ahmed rivayet etti; 240 yılında öldü. Ve **قِنْطَرَة خُرَّذَاذَ أُمِّ أَرْدَشِيرَ**: Semerkand’da **إِيذَجَ** ile **الرِّباطِ** arasında; dünyanın acayiplerindendir; uzunluğu bin zira, yüksekliği yüz elli zira; çoğu kurşun ve demirle inşa edilmiştir. Ve **قَنْطَرَةُ السَّيْفِ**: Endülüs’te bir yer; ondan Muhammed b. Ahmed b. Mes‘ûd el-Mâlikî **القَنْطَرِيّ**. Ve **قَنْطَرَةُ بَنِي زُرَيْقٍ** ve **قَنْطَرَةُ الشَّوْكِ** ve **قَنْطَرَة المُعَيْدِيّ**: hepsi Bağdat’ta **قَناطِرُ**dur—İsâ nehri üzerinde, Bağdat’ın batısında. Ve **رَأْسُ القَنْطَرَةِ**: Semerkand’da bir yer; ondan Ebû Mansûr Ca‘fer b. Sâdık b. el-Cüneyd **القَنْطَرِيُّ**; Halef b. Âmir el-Buhârî’den ve Muhammed b. İshak b. Huzeyme’den rivayet etti; 315 yılında öldü. Ve **رَأْسُ القَنْطَرضة**: Nîsâbûr’da bir mahalle; ondan Ebû Ali el-Hasen b. Muhammed b. Sinân es-Sevvâk en-Nîsâbûrî **القَنْطَرِيّ**; Muhammed b. Yahyâ’dan ve Ahmed b. Yûsuf’tan; ondan Ebû Ali en-Nîsâbûrî el-Hâfız. Ve **القَنَاطِرُ**: Kûfe yakınında bir yer; sahâbî Huzeyfe b. el-Yemân—Allah ondan razı olsun—ona indi; ona nisbet edildi; ve bazı nüshalarda: “ona nisbet edildi”. Ve **القَنَاطِرُ**: Bağdat sevâdında bir yer; onu—nüshalarda böyle; doğrusu: onu inşa etti yahut zamir **القَنَاطر**’a—Hîre meliki Nu‘mân b. el-Münzir inşa etti. Ve **القَنَاطِرُ**: yahut İsfahân’da bir mahalle; ondan Ahmed b. Abdillah b. İshak **القَنَاطِرِيّ**. Ve **القَنَاطِرُ**: Endülüs’te bir kasaba; ondan Ahmed b. Sa‘îd b. Ali **القَنَاطِرِيّ**. Ve adam **قَنْطَرَ** **قَنْطَرَةً**: şehirlerde ve köylerde ikamet etti ve bedeviliği terk etti; ve denildi ki: bulunduğu herhangi bir yerde ikamet etti. Ve adam **قَنْطَرَ**: **القِنْطَار** ile mal edindi. Ve hadiste: Safvân b. Ümeyye cahiliyede **قَنْطَرَ** etti ve babası da **قَنْطَرَ** etti; yani ona maldan bir **قِنْطَار** oldu. İbn Sîde dedi ki: adam **قَنْطَرَ** etti: büyük mala malik oldu; sanki **القِنْطَار** ile tartılır. Ve cariyeyi **قَنْطَرَ**: onunla evlendi. Ve bize karşı **قَنْطَرَ**: uzattı ve ikamet etti, ayrılmıyor; **القَنْطَرَة** gibi. Ve **القِنطَارُ** (kesra ile): İbn Düreyd dedi ki: **القَطْر**’dan **فِنِعَالٌ**dır: buhur çubuğu için bir kaplama; bütün nüshalarda böyledir; **اللِّسَان**’da: buhur çubuğu için bir kaplama. Dedim ki: daha önce **القُطْرُ**’un (zamme ile) buhur çubuğu olduğu geçti; öyleyse **النون** ziyadedir. Ve bazıları dedi ki: bilakis o **فِعْلالٌ**dır. Ve Zeccâc dedi ki: o, “bir şeyi bağlayıp sağlamlaştırdığımda **قَنْطَرْتُ**”dan alınmıştır; ondan **القَنْطَرَة** onun bağının sağlamlığı içindir; şeyhimiz, **السَّمِين**’in i‘râbından naklettiği üzere. Ve **القِنْطَارُ**: bir ölçüdür. Denildi ki: altından kırk **أُوْقِيَّة** ağırlığıdır; veya bin iki yüz dinar—nüshalarda böyle; **اللّسَان**’da: ve yüz dinar. Ve denildi ki: yüz yirmi **رَطْلاً**; veya Ebû Ubeyd’den bin iki yüz **أُوقِيَّة**; veya yetmiş bin dinar; ve o, Berber dilinde altın veya gümüşten bin miskaldir. Ve denildi ki: seksen bin dirhem; İbn Abbâs söyledi. Ve denildi ki: maldan büyük, meçhul bir toplamdır; veya altın yahut gümüşten yüz **رَطْل**; Suddî söyledi; veya bin dinar; veya Süryanice’de öküz derisi tulumunun altın yahut gümüşle dolusu; Suddî nakletti. Ve Ebû Hureyre, Peygamber’den—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—rivayet etti, dedi ki: **القِنْطَارُ** on iki bin **أُوقيَّة**’dir; **الأُوقِيَّة** gökle yer arasındakinden hayırlıdır. Ve İbn Abbâs’tan rivayet olundu: **القِنْطَارُ** yüz miskaldir; miskal yirmi **قِيرَاط**tır. Ve Sa‘leb dedi ki: insanlar **القنْطَار**ın ne olduğu hakkında ihtilaf ettiler; bir taife dedi ki: altından yüz **أُوْقِيَّة**; ve denildi ki: gümüşten; ve denilir: dört bin dinar; ve denilir: dirhem. Dedi ki: Arapların çoğunda üzerine dayanılan, onun dört bin dinar olduğudur. Ve **المُقَنْطَرُ** tamamlanmış olandır; denilir: Zeyd **قَنْطَرَ** etti; yani dört bin dinara malik oldu; artık “**قَنَاطيرُ مُقَنْطَرَةٌ**” dediklerinde manası üç devir: devir ve devir ve devir; böylece hasılası on iki bin dinardır. Ve denilir: **القِنْطَارُ** maldan sağlam düğümdür. Ve **القِنْطِرُ** (زِبْرِج gibi): Yemen diliyle **الدُّبْسيّ** diye adlandırılan bu kuştur; İbn Düreyd söyledi. Ve Ebû Hayyân, **نُون**’unun ziyade olduğunu zikretti; böylece onun vezni **زِبْرِج** ile uygun değildir. Ve **القِنْطِرُ** ayrıca: musibettir; **القِنْطِير** gibi. Ve Şemmer inşad etti:
" Ve her kişi işten bir **قِنْطِرَا** ile karşılaşandır. Ve çoğulu **القَنَاطِرُ**’dur. Ve Muhammed b. İshak es-Sa‘dî inşad etti:
" Ömrüme yemin olsun, Tüleyli, dehrden bir **قِنْطِراً** ile karşılaştı; dehr, **قَنَاطِرُهْ**’u çoktur."
Ve **بَنُو قَنْطُورَاءَ** medlidir ve kısaltılır: Türkler. Ondan Huzeyfe hadîsi: “Yakındır ki **بَنُو قَنْطُورَاءَ** Irak ehlini Iraklarından çıkaracaklar; sanki onları görüyorum: gözleri şaşı, burunları basık, yüzleri geniş.” Veya **بَنُو قنْطُوراءَ**: Sudanlılardır; onunla Ebû Bekre hadîsi tefsir edildi: “Zamanın sonunda **بَنُو قَنْطُوراءَ** geldi.” Veya o, İbrahim’in—Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun—bir cariyesidir; ona çocuklar doğurdu; onun neslinden Türkler ve Çin’dir. Ve ondan istidrâk olunanlardandır: Kurtuba’nın eşi benzeri olmayan **قَنْطَرَة**’si. Ve Zemahşerî’nin zikrettiği **القَنْطَرَة**: **لسيو** ile **نَهْر مَنْصُور** arasında bir nehir üzerindedir. Ve **القَنْطُورَةُ**: Mısır’ın Cîze’sinde bir köydür. Ve **القُنَيْطِرَة** küçültme olarak: Şam yakınında bir yerdir. Ve Bağdat’ın batısında İsâ nehri üzerinde, müellifin zikretmediği bilinen **القَنَاطر**’dan: **قَنْطَرَةُ دِمِمَّا** ve **قَنْطَرَة الرُّوميّة** ve **قَنْطَرَة الزَّيّاتِينَ** ve **قَنْطَرَة الأُشْنان** ve **قَنْطَرَة الرُّمّان** ve **قَنْطَرَةُ المفِيض**; onları Yâkût zikretti.
