# قنط (ق-ن-ط) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B7

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır

- Harfler: ق - ن - ط
- Kur'an'da: 6 geçiş · 6 ayet · 6 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (6)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [الْقَانِطِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%82%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90%D8%B7%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Ümit kesenler | 1 | 1 | [15:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/15:55.md) |
| [تَقْنَطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تَفْعَلُوا | Ümit kesmeyin | 1 | 1 | [39:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/39:53.md) |
| [قَنَطُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Ümit kestiler | 1 | 1 | [42:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/42:28.md) |
| [قَنُوطٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D9%82%D9%8E%D9%86%D9%8F%D9%88%D8%B7%D9%8C.md) | فَعُولٌ | Ümitsiz | 1 | 1 | [41:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/41:49.md) |
| [يَقْنَطُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%8F.md) | يَفْعَلُ | Ümit keser | 1 | 1 | [15:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/15:56.md) |
| [يَقْنَطُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%82%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%B7%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعَلُونَ | Ümit keserler | 1 | 1 | [30:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/30:36.md) |

## Mücavir kökler — 31 mücavir (44 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [رحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AD%D9%85.md) — 4 ortak ayet · G² 17 · Rahim, bebeğin doğana kadar geliştiği yerdir
2. [سأم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%A3%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 10 · Körleşmiş bıçaktır
3. [غيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%8A%D8%AB.md) — 1 ortak ayet · G² 8 · Ğays (p.se), Yağmur suyu ile yetişen bitki demektir
4. [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 7 · Hayızdan kesilen kadın demektir
5. [نشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · “Neşer” dalları yaygın yeşillenmiş ağaç demektir
6. [سرف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%B1%D9%81.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Aşırı gidenler
7. [فرح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%AD.md) — 1 ortak ayet · G² 6 · Ferh (ha) “Felah” çatlak toprak demektir, sonra toprağı…
8. [شرر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D8%B1%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Şerareden gelen bir kelimedir
9. [ذنب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%86%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 5 · Zenb : Kuyruk demektir
10. [أنس](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%86%D8%B3.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ok tan yayın iç tarafna üns, dış tarafına vahş denemektedir
11. [قدم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D9%85.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · “Kudüm” ön demektir
12. [صوب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D9%88%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sağanak yağmur demektir
13. [مسس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D8%B3%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Ona dokundu
14. [ذوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%88%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Sevik (Sin) özel bir un çorbasıdır
15. [حمد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 4 · Hamd: Cümle kapısı demektir
16. [يدي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%AF%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · El ve kol demektir
17. [بشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B4%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Beşere derinin tüysüz dış yüzü demektir
18. [جمع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D8%B9.md) — 1 ortak ayet · G² 3 · Yumruk demektir
19. [سوأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%88%D8%A3.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Sey’e(hemze): “Sivad” kara demektir
20. [قول](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%84.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Birlikte bir iş yapan kimselere, belli bir sesle kumanda…
21. [ضلل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B6%D9%84%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Fi Tadlil Dalle kaybolan deve demektir
22. [خير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D9%8A%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Hayr : At sürüsü demektir
23. [دعو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%B9%D9%88.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Deav : Dua, gel gel anlamına kalkan eller demektir
24. [غفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D9%81%D8%B1.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Ğafere, Hefere kelimesi ile akrabadır
25. [ولي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%84%D9%8A.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Veli arka demektir
26. [بعد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B9%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 2 · Baid uzak demektir
27. [عبد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A8%D8%AF.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Ana kapının önündeki bekçidir
28. [نزل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B2%D9%84.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · “Nezle” konaklama yeri demektir
29. [حقق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%82%D9%82.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Hokka, devlere yemin dağıtıldığı kaptır
30. [نفس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%81%D8%B3.md) — 1 ortak ayet · G² 1 · Dibağlamada kullanılan palamut, meşenin bir meyvesidir
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 1 ortak ayet · G² 0 · Ribve, tümsek demektir

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | قنط |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md), ابلس, [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) |
| Zıt Kök | [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Beklentinin tükenmesiyle içe kapanma, donup kalma ve hayırdan bütünüyle ümit kesme |
| Çekirdek Özet 2 | İlahi rahmet, af ve lütuftan ümitsizliğe düşmenin sapkınlık ve inkârla bağdaştırılması |
| Çekirdek Özet 3 | Ümidin kesilmesiyle ameli ve ahlaki eylemin felce uğraması, ontolojik kopuş hali |
| Kritik Hata Riski | Kökün geçici bir üzüntü veya yılgınlık sanılarak rahmetten inancı koparan mutlak yeisle karıştırılmaması |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| قن | Bir alanda yoğunlaşma, bükülme, toplanıp tutunma ve boyun eğerek durulma hali; nitekim [قنت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%AA.md) kökünde boyun eğip sükûtla durma, [قنع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B9.md) kökünde el açıp rıza ile razı olma, [قنو](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%88.md) kökünde meyve salkımının toplanıp sarkması bu odaklanmayı gösterir. | ط | Kuşatıcı ve sert tınılı ط harfinin eklenmesiyle içe büzülme ve boyun eğme hareketi dışa kapanmaya, ümidin bütünüyle kesilerek ameli duruşun katılaşıp dona kalmasına dönüşmüştür. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ق | Ufuktaki güneş, iğne deliği; dönme, toplanma, sınır | İmkânların sınırına dayanmayı ve hareket alanının daralmasını simgeler. |
| ن | Filiz, yılan, balık; süreklilik, çoğalma, canlılık | İçsel akışın, canlılığın ve beklentinin devam eden hareketini temsil eder. |
| ط | Sepet, çark; sarma, kuşatma, içine alma | İçe hapsolmayı, çevrenin tamamen sarılıp dış etkiye kapatılmasını ifade eder. |
| قنط | Sınıra dayanan canın içe büzülüp kuşatılması | Beklenti alanının sınırlanarak canın kendi içine kilitlenmesi, hayrın geliş yönlerine karşı bütünüyle katılaşıp kapanması hareketidir. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Yağmurun uzun süre kesilmesiyle toprağın çatlayıp katılaşması, sütün ya da kanın kuruyup akmaz hale gelmesi ve canlının çaresizlikten hareketsizleşmesi. |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Şairlerin kuraklık ve kıtlık dönemlerinde insanların yağmurdan bütünüyle ümit kestikleri çaresizlik anlarını nitelemek üzere قنط türevlerini kullandığı nakledilir. |
| Erken Arapça kullanım | Erken dönem hadis rivayetlerinde insanların günahları sebebiyle Allah'ın rahmetinden ümit kestirilmesini yasaklayan ifadelerde yer alır: İnsanları Allah'ın rahmetinden ümitsizliğe düşürenler kınanmıştır شر الناس الذين يقنطون الناس من رحمة الله. |

Kaynak: Lisān al-ʿArab, Tehzîbü’l-Luğa, Mekâyîsü’l-Luğa.

### Sami etimolojik katman

Sami dil ailesinin Kuzeybatı ve Güney kollarında قنط kökü daralma, büzülme ve hayal kırıklığıyla gelen katılaşma anlam alanıyla örtüşür. İbranicede k-n-t kökünde sitem etme, keder verme veya canı sıkılma nüansı görülürken, Arapçada kök daha ziyade ruhsal bir felç ve geleceğe dönük hayır beklentisinin mutlak biçimde sıfırlanması yönünde özelleşmiştir. Kökün Süryanice katmanında da büzülme ve kederle içine çekilme semantiği korunur. Arapça, bu fiziksel büzülme ve donma hareketini ilahi rahmet ile kul arasındaki bağı koparan şiddetli bir yeis haline aktararak semantik derinliğini pekiştirmiştir.

Güven: Güçlü

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, Payne Smith, David Cohen, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Sıvının donması, sütün veya kanın katılaşması ve kuraklıkla suların çekilmesi | Somut tıkanma ve kuruma hali, zihinsel ve manevi düzleme taşınarak hayır kapılarının kapandığı zannına dönüşmüştür. | Güçlü |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice ve Süryanicede kederlenme, büzülme, daralma ve bıkkınlık bildiren kök akrabalıkları | Ruhsal daralmanın ve hayal kırıklığının kök dillerde ortak bir büzülme çekirdeğinden türediğine işaret eder. | Güçlü |
| Daha geniş dilsel ilişki | Veri bulunamadı | Afro-Asyatik çerçevenin ötesinde doğrudan doğrulanabilir bir soydaşlık tespit edilmedi. | Veri bulunamadı |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, Brown-Driver-Briggs.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| قنط | Anlamlı | Ümit kesmek, katılaşmak | Rahmet ve hayırdan bütünüyle beklentiyi kesip donakalma hali. | Hedef kök; Kur'an'da geçer. |
| [قطن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B7%D9%86.md) | Anlamlı | İkamet etmek, yerleşmek; pamuk | Bir yerde sabit kalıp ayrılmamak veya yumuşak lifli bitki dokusu. | Kur'an'da geçer; odaklanma ve durma ilişkisi. |
| [نقط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D8%B7.md) | Anlamlı | İz bırakmak, beneklemek | Bir nesnenin üzerine küçük işaret ve nokta koymak. | Kur'an'da geçmez; noktasal sınırlama ilgisi. |
| [نطق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B7%D9%82.md) | Anlamlı | Ses ve söz çıkarmak, konuşmak | Düşünceyi düzenli ve anlaşılır seslerle dışa vurmak. | Kur'an'da geçer; içsel durumun dışa açılması. |
| طقن | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bağımsız kök yapısı oluşmamış kabul edilir. | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |
| طنق | Anlamı bulunmayan | Veri bulunamadı | Klasik lügatlerde bu dizilişte anlamlı bir kelime kaydedilmemiştir. | Kur'an'da geçmez; mühmel diziliş. |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| قنط | Merkez | Mutlak ümitsizlik | Beklenti bağının tamamen kopmasıyla ameli donukluk yaşama halidir. | Hayrın geleceğine dair tüm iç kapıların kapatılmasıdır. |
| [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) | Komşu | Ümidin kesilmesi | [يأس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D8%A3%D8%B3.md) bir şeyin gerçekleşmeyeceğini kesin bilgiyle kabul etmeyi de içerirken, قنط daha ziyade keder ve felce uğratan en şiddetli yeis türüdür. | Zihni kabulleniş ile duygusal donma arasındaki farktır. |
| ابلس | Komşu | Şaşkınlıktan susma | ابلس delilsiz kalıp çaresizlikten nutku tutulmayı öne çıkarırken, قنط rahmet beklentisinin doğrudan yitirilmesidir. | Çaresiz şaşkınlık ile rahmetten kopuş farkı. |
| [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) | Komşu | Keder ve elem | [حزن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D8%B2%D9%86.md) geçmişte yitirilene veya mevcut acıya dönükken, قنط gelecekteki hayırdan vazgeçmektir. | Zaman odağı ve ümit boyutu farklıdır. |
| [رجو](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%AC%D9%88.md) | Zıt | Ümit ve beklenti | Hayrın ve rahmetin ulaşacağına dair kalbi diri tutma ve yönelişi sürdürme halidir. | Eylemi ve canlılığı besleyen zıt hareket. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | قنط | Hayırdan ümidini bütünüyle kesmek | İçsel büzülme ve eylemsizlikle birleşen en koyu yeis halidir. | Kesin |
| Latince | desperare | Ümidini kaybetmek | Çaresizlik ve beklentinin bitişini karşılar ancak donma ve felç olma vurgusu zayıftır. | Güçlü |
| İngilizce | despair, despond | Derin ümitsizliğe kapılmak, cesareti kırılmak | Despond kelimesi cesaretin ve canın tamamen çekilmesini iyi yansıtır. | Güçlü |
| Almanca | verzweifeln | Çaresizce ümitsizliğe düşmek | Kuşku ve çaresizlikle bağların kopmasını ifade eder. | Güçlü |
| Fransızca | désespérer | Ümit kesmek, yeise düşmek | Gelecek beklentisinin tükenişini bildirir. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Lisān al-ʿArab.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| الْقَانِطِينَ / يَقْنَطُ | İmkânsızlık zannıyla ilahi vaadden şüpheye düşme | Yaşlılık veya beşeri engeller karşısında ilahi kudretin lütfundan ümit kesme uyarısı (Hicr [15:55](https://lisan.digital/tr/ayet/15:55.md), [15:56](https://lisan.digital/tr/ayet/15:56.md)). |
| تَقْنَطُوا | Günahların büyüklüğü sebebiyle bağışlanmadan ümit kesme | Çokça günah işleyip nefsine zulmedenlerin ilahi af ve rahmetten asla vazgeçmemesi emri (Zümer [39:53](https://lisan.digital/tr/ayet/39:53.md)). |
| قَنَطُوا | Yağmur ve rızık gecikmesinde çaresizliğe kapılma | İnsanların kuraklık ve kıtlık yüzünden tükendiği anda rahmet yağmurunun inmesi (Şûrâ [42:28](https://lisan.digital/tr/ayet/42:28.md)). |
| قَنُوطٌ / يَقْنَطُونَ | Nimet çekilince nankörce ve sabırsızca teslim olma | İnsanın darlık ve kötülük dokunduğunda hemen sarsılıp dirençsizce yıkılması (Rûm [30:36](https://lisan.digital/tr/ayet/30:36.md), Fussilet [41:49](https://lisan.digital/tr/ayet/41:49.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | İman-ümit ilişkisi ve büyük günah | Allah'ın rahmetinden ümit kesmenin küfür veya dalalet sayılıp sayılmayacağı tartışılmıştır. | Kulun rabbinin mutlak kudret ve rahmetini hafife alması anlamında teolojik bir sapma olarak ele alınır. |
| Fıkıh | Tövbenin sıhhati ve yeis hali | Tövbe kapısının kul için ne zamana kadar açık olduğu ve yeis anındaki iradenin geçerliliği. | İradenin felç olup teklif zeminini kaybetme noktasına işaret eder. |
| Tefsir | Rahmet ayetlerinin tenasübü | قنط lafzının sapkınlar ve nankörler vasfı olarak zikredilmesinin hikmeti. | İmanın canlılığı ile ümidin sürekliliği arasındaki zorunlu bağ vurgulanır. |
| Hadis | Recâ ve havf dengesi | Müminin korku ile ümit arasında bulunması, insanları dinden soğutacak ümitsizlik dilinden sakındırılması. | Muhatabı tevbeye yönlendirme, ilahi merhametin genişliğini canlı tutma ilkesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Kul ile yaratıcı arasındaki ontolojik bağ | Rahmetten kopuş ve teolojik tıkanma | Tövbe ve yönelişi durdurarak dini eylemi hükümsüz kılma | İnsanın bağışlanma kapısını kendi zihninde kapatmasıyla kulluk ekseninden çıkması. | Kesin |
| İlmi | Problem çözme ve araştırma azmi | Çözümden ümit kesip atalete düşme | Bilimsel merakı ve arayışı söndürme | Zorluklar karşısında zihnin kapalılığa gömülüp araştırmayı terk etmesi. | Güçlü |
| Siyasi | Toplumsal adalet ve kriz yönetimi | Toplumsal yılgınlık ve anomi | Islah ve direniş iradesini felce uğratma | Bireylerin veya kitlelerin değişime olan inancını yitirerek adaletsizliğe boyun eğmesi. | Güçlü |
| İktisadi | Kriz, kıtlık ve üretim döngüsü | Panik, yatırım ve üretimden çekilme | Ekonomik dolaşımı dondurarak piyasayı kilitleme | Gelecek güvensizliği yüzünden kaynakların saklanması ve üretken emeğin durması. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Termodinamik durgunluk veya mutlak sıfır | Sistemin enerji aktarımını durdurarak entropinin maksimuma ulaşması ve hiçbir iş üretemez hale gelmesi. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Öğrenilmiş çaresizlik ve anomi | Bireyin ne yaparsa yapsın sonucu değiştiremeyeceğine inanarak bütün iradi eylemlerini askıya alması hali. | Kesin |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökün yalnızca bireysel bir psikolojik moral bozukluğu veya anlık karamsarlık olarak algılanması. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kök yalnızca duygusal bir çöküşü değil; ilahi kudret, rahmet ve adalete dair inancın sarsılmasını, dolayısıyla ameli hayattan bütünüyle çekilerek küfre ve dalalete yaklaşmayı ifade eder. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şiddetli nehyin ve yerginin basit bir üzüntüye yönelik olduğu zannedilerek, affedilme ve rahmet beklentisinin kesilmesinin ontolojik tehlikesi gözden kaçırılır. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın inşa ettiği mümin zihninde ümidin sadece bir temenni değil, imanın ve amelin temel yakıtı olduğunu; bu bağın kopmasının insanı doğrudan dalalete ve şirke sürükleyeceğini gösterir. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Günahkârların tövbeye çağrıldığı, peygamberlerin müjdelendiği, kuraklık sonrası ilahi lütfun hatırlatıldığı ve nankör insan tabiatının darlık anındaki reflekslerinin anlatıldığı ayetlerde belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | Günahların büyüklüğü sebebiyle tövbe kapısının kapandığı vehmini yıkar; insanın zorluklar karşısındaki yılgınlığını meşru bir mazeret sayan kaderci uyuşukluğu reddeder. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Kuraklık veya soğuk sebebiyle sıvının akmaz olması, toprağın çatlayıp katılaşması ve canlının büzülerek donup kalması.
- Soyut anlam: Hayır, af ve rahmet kapılarının kapandığı zannıyla kalbin ve iradenin bütünüyle felce uğraması, mutlak yeis.
- Sistematik karşılık: İnsanın ilahi rahmet potansiyelini sıfır varsayarak amel ve üretim döngüsünü durdurması, varoluşsal öğrenilmiş çaresizlik.
- LaTeX modeli: $$Q = \lim_{R \to 0} \left( \frac{dA}{dt} \right) = 0$$
- LaTeX açıklaması: Formülde $R$ kulun algıladığı ilahi rahmet ve lütuf beklentisini, $A$ kulun ürettiği ameli, ahlaki ve hayati eylemi, $t$ zamanı temsil eder. $Q$ yani kunût/kanat hali, algılanan rahmet beklentisinin sıfıra yaklaşmasıyla ($R \to 0$), zamana bağlı eylem ve ıslah türevinin sıfırlanarak amelin mutlak bir durağanlığa ve felce gömülmesini modeller.

## Geçtiği ayetler (6 ayet)

Mushaf sırasıyla, metinleriyle. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D8%B7/occurrences?meal=IK

### [Hicr 15:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/15:55.md) — الْقَانِطِينَ

قَالُوا بَشَّرْنَاكَ بِالْحَقِّ فَلَا تَكُنْ مِنَ الْقَانِطِينَ

Meal (IK): Dediler ki: Seni gerçekten müjdeliyoruz, öyleyse ümidini kesenlerden olma.

### [Hicr 15:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/15:56.md) — يَقْنَطُ

قَالَ وَمَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إِلَّا الضَّالُّونَ

Meal (IK): Dedi ki: Sapıklardan başka Rabbının rahmetinden kim ümidini keser?

### [Rum 30:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/30:36.md) — يَقْنَطُونَ

وَإِذَا أَذَقْنَا النَّاسَ رَحْمَةً فَرِحُوا بِهَا وَإِنْ تُصِبْهُمْ سَيِّئَةٌ بِمَا قَدَّمَتْ أَيْدِيهِمْ إِذَا هُمْ يَقْنَطُونَ

Meal (IK): Ne zaman da insanlara bir rahmet tattırdık ise; onunla sevinirler. Ama yaptıklarından dolayı başlarına bir kötülük gelirse; hemen ümidlerini kesiverirler.

### [Zümer 39:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/39:53.md) — تَقْنَطُوا

قُلْ يَاعِبَادِيَ الَّذِينَ أَسْرَفُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ لَا تَقْنَطُوا مِنْ رَحْمَةِ اللَّهِ إِنَّ اللَّهَ يَغْفِرُ الذُّنُوبَ جَمِيعًا إِنَّهُ هُوَ الْغَفُورُ الرَّحِيمُ

Meal (IK): De ki: Ey kendi nefislerine karşı aşırı davranan kullarım, Allah’ın rahmetinden ümidinizi kesmeyin. Muhakkak ki Allah; günahları bağışlar. Çünkü O; Gafur’dur, Rahim’dir

### [Fussilet 41:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/41:49.md) — قَنُوطٌ

لَا يَسْأَمُ الْإِنْسَانُ مِنْ دُعَاءِ الْخَيْرِ وَإِنْ مَسَّهُ الشَّرُّ فَيَئُوسٌ قَنُوطٌ

Meal (IK): İnsan; hayır istemekten usanmaz da, kendisine bir kötülük gelince ümitsizliğe düşer, meyus olur.

### [Şura 42:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/ayet/42:28.md) — قَنَطُوا

وَهُوَ الَّذِي يُنَزِّلُ الْغَيْثَ مِنْ بَعْدِ مَا قَنَطُوا وَيَنْشُرُ رَحْمَتَهُ وَهُوَ الْوَلِيُّ الْحَمِيدُ

Meal (IK): O’dur ki; ümidlerini kestikten sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar. O; Veli’dir, Hamid’dir.

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

“Kart”, “karet” sıvının katılaşması, donması, kurumuş kan, hareketsiz hale gelen kan manalarındadır. Sonra “re” “ne”ye dönüşerek “kunut” sessizce durup, dinlemeye geçme demektir. Kanet(tı)  kunut(te)’dan dönüşmüştür. Kanet katılaşmış kan demektir. Te’lki olan sessiz durup kulak vermek, Tı’lı ise ümidini kesip cabadan vazgeçerek dona kalmaktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والطاء والنون معهما
ق ط ن، ن ط ق، ن ق ط، ق ن ط مستعملات قطن: قَطَنٌ: اسم جبل لعبس.
والقَطَنُ: الموضع من الثبج والعجز.
والقِِطانُ: شجار الهودج، والجميع: القُطُنُ، قال لبيد:
فتكنسوا قُطُناً تصير خيامها
والقُطنُ يجوز تثقيل كما قال:
قُطُنَّةٌ من أجودِ القُطْنُنِّ
والقَيطونُ: المخدع في لغة البربر ومصر.
وبزر قَطُونا لأهل العراق يستشفى بها.
والقُطُونُ: الإقامة.
ومجاور مكة: قاطِنوها وقُطّانُها، ويقال أيضاً لحمام مكة: قُطَّنٌ وقَواطِنُ، والجميع والواحد قَطينٌ سواء، قال:
فلا ورب الآمنات القُطَّنِ
والقَطِنةُ: هنة دون القبة.
وقَطَّنَ الكرم وعطب إذا بدت زمعاته.
نطق: نطَقَ الناطقُ ينطقُ نطقاً، وهو مِنطيقٌ بليغ.
والكتاب النّاطِقُ: البين، قال لبيد:
أو مذهب جدد على ألواحه		الناطِقُ المبروز والمختوم
وكلام كل شيء: مَنْطِقُه.
والمِنْطَقُ: كل شيء شددت به وسطك، والمِنْطَقَةُ: اسم خاص.
والنِّطاقُ: شبه إزار فيه تكة كانت المرأة تنتطِقُ به.
وإذا بلغ الماء النصف من الشجر يقال: نَطَّقَها.
قنط: القُنوطُ: الإياس، وقَنَطَ يَقنِطُ وقَنَطَ يَقْنُطُ.
نقط: نَقَطَ يَنْقُطُ نقطاً، والنُقطة الاسم والنَّقْطةُ مرة واحدة.

##### Türkçe

**القاف** ve **الطاء** ve **النون** birlikte

**ق ط ن**، **ن ط ق**، **ن ق ط**، **ق ن ط** kullanımdadır. **قطن**: **قَطَنٌ**: Abs’a ait bir dağın adıdır.
Ve **القَطَنُ**: sırtın orta kısmından ve sağrıdan olan yer.
Ve **القِِطانُ**: hevdicin (mahfe’nin) ağaçlarıdır; hepsi: **القُطُنُ**. Lebîd dedi ki:
فتكنسوا **قُطُناً** تصير خيامها
Ve **القُطنُ** ağırlaştırma (teşkîl) caiz olur; dediği gibi:
**قُطُنَّةٌ** من أجودِ **القُطْنُنِّ**
Ve **القَيطونُ**: Berberîlerin ve Mısır’ın dilinde odacık.
Ve Irak ehli için **قَطُونا** tohumu; onunla şifa aranır.
Ve **القُطُونُ**: ikamet.
Ve Mekke’nin komşusu: onun **قاطِنوها**’sı ve **قُطّانُها**’sı; Mekke’nin güvercinlerine de **قُطَّنٌ** ve **قَواطِنُ** denir; hepsi ve tekili **قَطينٌ** eşittir. Dedi ki:
فلا ورب الآمنات **القُطَّنِ**
Ve **القَطِنةُ**: kubbenin altında bir şey.
Ve **قَطَّنَ** asma ve bozuldu; salkımları göründüğü zaman.

**نطق**: **نطَقَ** konuşan konuşur, **ينطقُ** konuşur, **نطقاً** konuşma; o **مِنطيقٌ** beliğdir.
Ve **الكتاب النّاطِقُ**: açık olan. Lebîd dedi ki:
أو مذهب جدد على ألواحه		**الناطِقُ** المبروز والمختوم
Ve her şeyin sözü: onun **مَنْطِقُه**’dur.
Ve **المِنْطَقُ**: belini onunla sıktığın her şey; ve **المِنْطَقَةُ**: özel bir addır.
Ve **النِّطاقُ**: içinde bağcık bulunan, kadının onunla kuşandığı izara benzer şey.
Ve su ağacın yarısına ulaştığında: onu **نَطَّقَها** derler.

**قنط**: **القُنوطُ**: ümitsizlik; ve **قَنَطَ** **يَقنِطُ** ve **قَنَطَ** **يَقْنُطُ**.

**نقط**: **نَقَطَ** **يَنْقُطُ** **نقطاً**; ve **النُقطة** isimdir, **النَّقْطةُ** ise bir defadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القُنوطُ: اليأسُ. وقد قَنَطَ يقْنِطُ قُنوطاً وكذلك قَنَطَ يَقْنُطُ، فهو قانِطٌ. وفيه لغةٌ ثالثة قَنِطَ يَقْنَطُ قَنَطاً وقَناطَةً فهو قَنِطٌ. وأمَّا قنَط يَقْنَطُ بالفتح فيهما، وقَنِطَ يَقْنِطُ بالكسر فيهما، فإنَّما هو على الجمع بين اللغتين.

##### Türkçe

**القُنوطُ**: ümitsizliktir. Ve gerçekten **قَنَطَ** **يقْنِطُ** **قُنوطاً**; yine bunun gibi **قَنَطَ** **يَقْنُطُ**; o hâlde o **قانِطٌ**dur. Ve onda üçüncü bir dil vardır: **قَنِطَ** **يَقْنَطُ** **قَنَطاً** ve **قَناطَةً**; o hâlde o **قَنِطٌ**dir. Ama **قنَط** **يَقْنَطُ** ikisinde de fetha ile, ve **قَنِطَ** **يَقْنِطُ** ikisinde de kesra ile; ancak o, iki dili birleştirmek üzeredir.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ط ن
قطن ، قنط ، نطق ، نقط : مستعملة .
قطن : أخبرني المُنْذري عن أبي العباسِ أنّه قال : القُطْنِيَّةُ : الثياب ، والقطنية : الحُبُوبُ الَّتي تَخْرُجُ من الأرْض .
ويقالُ : لهَا : قِطْنِيّةٌ ، مثلُ : لُجِّيَ ولجِّي ، قالَ وإنما سُمِيْتِ الحبُوبُ : قطْنيةً : لأنها تُزْرَعُ في الصْيفِ ، وتُدْرَكُ في آخرِ وَقتِ الحَرِّ .
وقيلَ : سُمِّيَتْ : قُطْنيةٌ : لأنَّ مَخَارِجَها من الأَرْضِ ، مثلُ مخارجِ الثيابِ القُطْنيةِ .
وقال أبو معاذٍ . القَطَانِيُّ : الْخِلْفُ وَخُضَرُ الصَّيْفِ . وقالَ شَمِرٌ : القُطْنِيَةُ : اسمٌ لهذِه الحُبوبِ التي تُطْبَخُ .
قال الأزهريُّ : هِيَ مثلُ العَدَسِ والخُلَّرِ : وهو الماشُ والفولُ والدَّجْرِ : وهو اللّوبِياءُ ، والحِمَّص وما شَاكَلَها مما ( يُختَبَزُ ) ، وَيُقتَاتُ ، سَمّاهَا الشَّافِعيّ كلها : قِطنِيّةَ ، فيما أخبرني عبدُ الملكِ عنِ الرّبيع عَنْهُ ، وهو قولُ مالِكٍ بنِ أنسٍ ( قال الشافعيُّ : تُؤْخَذُ الزكاةُ من الحِنْطَةِ والشّعير والدُّخَّنِ وَالسُّلْتِ ، والقِطْنية كلّها ، حِمَّصِها وعَدَسِها وَفُولها ودَجْرِها ، لأنّ هذا كلَّه يُؤْكلُ مَسْلوقاً وطَبيخاً وَيَزْرَعُهُ الآدَمِيُّونَ .
( قال ابنُ الأنباريّ : من العَرَبِ من يَقُولُ : ( قَطْنَ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، و ( قَطْن عَبْدِ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) ، فيزيدُ ( نُوناً ) على : قَطْ عَبْدَ الله دِرْهَمٌ وينصِبُ بها وَيَخْفِضُ ويُضيفُ إلى نفسِهِ ، فيقولُ ( قَطْنِي ) ، ولم يُحْكَ ذلكَ في ( قَدْ ) ، والقياسُ فيهما واحِدٌ .
قالَ : وقولهُمْ : لا تَقُلْ إلاَّ كَذَا وكذا قَطْ ، معناه : حَسْبُ . وطاؤُها ساكِنَةٌ : لأنّها بمنْزِلِةِ : ( هَلْ وَبَلْ وَأَجَلْ ) وكذلِكَ قَدْ يُقَالُ ( قَدْ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ ) . ومعناه : ( قَطْ عَبْدَ اللهاِ دِرْهَمٌ ) . أي يكفي عبدَ اللهاِ دِرْهَمٌ .
أبو عُبَيْدٍ عن الأصمعي : قَطَنُ الطائِرِ ، أصلُ ذَنَبِهِ .
وفي الحديث : ( أَنَّ آمِنَةَ لمّا حَمَلَتْ بالنبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَالَتْ : ما وَجَدْته في القَطَنِ والثُّنَّةِ ، ولكنّى كنتُ أجدُهُ في كَبِدي ) . فالقَطَنُ : أَسْفَلُ الظَّهْرِ وَالثَّنَّةُ : أسْفَلُ البَطْنِ .
وقال الليثُ : القَطَنُ : الموضِعُ العَرِيضُ بَيْنَ الثَّبَجِ والعَجُزِ .
قال رُؤْبَة :
فلا وَرَبِّ الفَاطِناتِ القُطّنِ
وقد قَطَن يقطُنُ قُطوناً .
وقال الليثُ : القَطِينُ كَالخَلِيطِ ، لَفْظُ الواحِدِ والجَمِيعُ فيهِ : سَواءٌ .
قالَ . والقطينُ . تُبَّاعُ المَلِكِ ، وَمَمَالِيكُهُ .
عمرو عن أبيهِ : القَطِينُ : أَهل الدَّارِ ، والقَطِينُ : الحَشَمُ الأَحرارُ ، والقَطينُ : الحَشَم المَمَالِيكُ . والقَطِينُ : المُقِيمُونَ في الموضِعِ ، لا يكادُونَ يَبْرَحُونَهُ .
وقالَ ابنُ دُريدِ : قَطِينُ الرُّجلِ : حَشمُه وخَدَمُهُ ، وإذا قالَ الشاعِرُ : ( خَفَّ القَطِينُ . . )
فهمُ القَوْمُ القَاطِنُونَ ، أَيْ : المُقِيمُونَ . .
وروُي عن سلمانَ الفارسي رَحِمَهُ الله أنه قالَ : ( كُنْتُ رَجلاً من المَجُوسِ . وكُنْتُ قَطِنَ النارِ الَّذي يُوقِدُهَا ) .
قال شَمر : قَطِن النَّار : خادِمُها ، وخازِنُها : ويجوز أنه كانَ مُقيماً عَلَيها ، رواهُ ( قَطِنَ . . ) بكسرِ الطاء . قالَ : وقَطَن يقطُنُ ، إذا خَدَم : قال جرير :
لو شِئْتُ ساقَكُم إليَّ قَطيناً
ابنُ السِّكيتِ : القَطِينُ : الإماءُ . والقَطِينُ : السُّكّانُ في الدَّارِ . والقَاطِنُ : المُقيمُ بالمكانِ ، وجمعُهُ القُطّانُ . قال : والقَطِنَةُ : هي ذاتُ الأطباقِ الَّتي تَكونُ مع الكَرِشِ ، وهيَ ذاتُ الأطْباقِ التي تَكُونُ مع الكَرِشِ ، وهي الفَحِثُ أيْضاً .
قال ابنُ السّكّيتِ : القطن : ما بَيْنَ الوَرِكَيْنِ ، وَالقَطْنُ : في معنى ( حَسْبُ ) يُقَالُ : قطْنِي مِنْ كَذَا وكَذَا ، وأنشد :
امتلأ الحَوْضُ وَقَالَ : قَطْنِي
سَلاَّ رُوَيْداً قَدْ مَلأَتَ بَطْني
وقال الليث : قال أبو الدُّقَيش : القِطَانُ : شِجَارُ الهَوْدَجِ ، وجمعُه : قُطُنٌ ، قال لبيد :
فَتَكَنَّسُوا قُطُناً تَصِرُّ خِبَامُهَا
قلتُ : وقالَ غيرُه في قولِهِ : ( قُطناً ) . أيْ : ثِيابَ قُطْن . يُقالُ : قُطْنٌ وقُطُنٌ وقُطُنٌّ . وأنْشَدَني الإياديّ :
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنْ الوَحْشَنِّ
وَلاَ مِنَ السُّودِ القِصَارِ الجنِّ
قُطُنّةٌ مِنْ أَحْسَنِ القُطُنِّ
الليثُ يُقالُ للكَرْمِ ، إذا بَدَتْ زمعاتُهُ : قَدْ عَطَّبَ وقَطَّنَ . قالَ : والقَيْطُونُ ، هو المَخْدَعُ بلغة أَهْلِ مِصْرَ وَبَرْبَرَ قالَ : وَحَبَّةٌ يَسْتَشْفى بِها ، يُسَمِّيها أهلُ العِراقِ : ( بَزْرَقَطُونَا ) .
قلتُ : وَسَأَلْتُ عَنْها البَحْرانِيّينَ ؟ فَقَالُوا : هِيَ عِنْدَنا ، تُسَمّى : ( حبَّ الذرّقَةِ ) ، ( وهي الاسْفِيُوشْ ) مُعَرَّبٌ .
وقال أبو زيد : القُطُونُ : الإقَامَةُ .
ومُجاوِرُو مَكَّةَ : قُطّانُها ، وحَمَامُ مَكَّةَ ، يُقَالُ لها : قُواطِنُ مَكَّة . واليَقْطِينُ : شَجَرةُ القَرْعِ ، قالَ الله تَعَالى : ( ) وَهُوَ سَقِيمٌ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً ) ( الصافات : 146 ) .
قالَ الفَرَّاءُ : قِيلَ ، عِنْدَ ابنِ عَباسٍ : هو وَرَقَ القَرْعِ ، فَقالَ : وما جَعَلَ القَرْعَ ، مِنْ بَيْنِ الشَّجَرِ يَقْطِينَا ؟ كلُّ وَرَقَةٍ اتّسَعَتْ وَسَتَرَتْ فهي يَقْطِينٌ .
وقال ابنُ مَسْعُودٍ : هُو القرْعُ .
وقال مُجَاهِدُ كلُّ شَيْء ذَهَبَ بسْطَاً في الأرْضِ : يَقْطِينُ ، ونَحْوَ ذلكَ قال الكَلِبيُّ ، قالَ : ومنهُ القَرعُ والبِّطِّيخُ والقِثّاءُ والشِّرْيانُ .
قال سَعِيدٌ بنُ جُبَيْرٍ : كلُّ شَيْءٍ يَنْبُتُ ثم يَمُوتُ عَنْ عامِهِ ، فهو يَقْطِينُ :
قال ابنُ السِّكِّيتِ هي القَطِنَةُ : الَّتي تكونُ مَعَ الكَرِشِ ، فهيَ ذَواتُ الأَطْبَاقِ . قال : وهي النَّقِمَةُ والمَعِدَةُ والكَلِمَةُ والسَّفِلَةُ .
قال أبو العَبّاسِ : القَطِنَةُ : وهي الرُّمانَةُ في جَوْفِ البَقَرةِ . .
قال ابنُ دُرَيْدٍ : قَطِنَةُ البَعِيرِ ، التي يُسَمِّيها العَامَّةُ : الرُّمَّانَةَ وهي أيضاً لَقَّاطَةُ الحَصَا .
نطق : قال الليث : يُقَالُ : نَطَقَ النّاطِق يَنْطِقُ نُطْقاً ، وَإِنّه لمِنْطِيقٌ بَلِيغٌ ، قالَ : وَكتابٌ ناطِقٌ بَيِّنٌ وقالَ لبيد :
أَوْ مُذْهَبٌ جُدَدٌ عَلَى أَلواحِهِ
النَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ
قال : وكلامُ كُلِّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ ، ومنه قولُ الله جلّ وعزّ : ( النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ) ( النمل : 16 ) .
قال : والمِنْطقُ : كلُّ شَيءٍ شَدَدْتَ بهِ وَسَطكَ .
والمِنْطَقَةُ : اسم خَاصٌّ .
والنِّطاقُ شِبْهُ إِزَارٍ ، فيه تِكَّةٌ ، كانَتِ المَرْأَةُ تَنْتَطِقُ بِهِ .
وإذا بَلغَ المَاءُ النِصْفَ منَ الشجَرَةِ ، والأكَمَةِ ، يقالُ ، نَطَّقَها .
أبو عُبيد عن أبي زيادٍ الكِلابيّ ، قالَ : النِطاقُ أَنْ تَأخُذُ المَرأةُ ثوباً فَتَلْبسَه ثُمَّ تشد وسَطَها بِحَبْلٍ ، ثم تُرْسِل الأَعلَى على الأسْفَلِ .
وقالتْ عائِشَةُ في نِساء الأنْصَار : فعَمَدْنَ إلى حُجَزِ ، أو حُجُوزِ مَنَاطِقِهنَّ ، فَشَقَقْنَها وَسَوَّيْنَ مِنْهَا خُمُراً ، حينَ أَنْزَلَ الله جلّ وعزّ ) وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ ) ( النور : 31 ) .
المَناطِقُ : واحدُها مِنْطَقٌ ، وهو النِّطاقُ الَّذِي وَصَفَهُ أبو زِيادٍ الكِلابيّ .
يقالُ ، مِنْطَقٌ ونِطاقُ ، كما يُقالُ ، مِئْزَرٌ وإِزَارٌ ومِلْحَفُ ولِحَافٌ وَمِسْرَدٌ وَسِرَادٌ ، وَقَدْ تَنَطَّقَتِ المَرْأَةُ : إذا شَدَّتْ نِطَاقَها عَلَى وَسَطِهَا ، وَأَنَشدَ ابنُ الأعرابيّ يصف امرأة ) :
تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذَالَةْ
ولم تَنَطَّقْهَا عَلَى غِلاَلَهْ
وقال شمر ، في قولِ جَرِيرٍ :
والتَّغْلِبيونَ بِئْس الفَحْلُ قَحْلُهُمُ
قِدْماً وأُمُّهُمُ زَلاَّءُ مِنْطِيْقُ
تَحْتَ المَناطِقِ أَسْتاهٌ مُصَلّبَةٌ
مِثْلَ الدَّوَا مَسَّها الأقلاَمُ واللِّيْقُ
قال شعر ، مِنْطيقٌ : تأتزر بِحَشِيَّةِ تُعَظِمُ بِهَا عَجِيزَتَها .
قالَ ، وقالَ بعضُهُم ، النِّطاقُ ، الإزَارُ الَّذي يُثْنى والمِنْطَق ، ما جُعِلَ فيهِ من خَيْطٍ أَوْ غَيْرِهِ وَأَنشَدَ :
تَنْبو المَنَاطِقُ عَنْ جُنُوبِهِمُ
وَأَسِنَّةُ الخَطِّي ما تَنْبُو
وَصَفَ قَوْماً بِعِظَمِ البُطُونِ والجنوب والرَّخَاوةِ قالَ : وقَدْ يكونُ النِّطاقُ والمِنْطَقُ ، بمعنى واحدٍ مثلَ ، الإزَارِ والمِئْزَرِ .
وسُمِّيَتْ أَسماءُ بنتُ أبي بَكْرِ رَضِيَ الله عَنْهمُا ذاتَ النِّطَاقَيْنِ لأنَّهَا كَانَتْ تُطَارِقُ نِطَاقاً عَلَى نِطَاقٍ ، وقيل : إنَّهُ كَانَ لهَا نِطَاقَانِ تَلْبَسُ أحدَهُما وَتَحْمِلُ في الآخَرِ الزَّادَ إلى النبي ( صلى الله عليه وسلم ) وأبي بكر رضي الله عنه وهما في الغارِ ، وهذا أصحُّ القَوْلَينِ .
وروَى الزُّهري عن عُرْوَةَ عن عائِشَة : أن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) لما خَرَجَ مع أبي بَكْرٍ مُهَاجِرَيْنِ ؛ صَنَعْنا لَهُما سُفْرَةً في جِرَابٍ ، فَقَطَعتْ أسماءُ بنتُ أبي بَكْرٍ من نِطاقِها ، وأوْكَت بهِ الجِرَابَ ؛ فلذلكَ كَانَتْ تُسَمى : ذاتَ النِّطاقَيْنِ .
حَدَّثَنَا السَّعْدِي عَنِ الرَّمادِيّ عن عبدِ الرّزاقِ عنَ مَعْمَرٍ عنِ الزُّهْري وهذا هو الصحيح .
ويُقَالُ ، تَنَطَّقَ بالمِنْطَقَةِ ، وانْتَطَقَ بِها ، ومنْهُ قولُ خداشٍ بنِ زهيرٍ :
وأَبْرَحُ ما أَدَامَ الله قَوْمِي
بِحَمْدِ اللَّهِ مُنْتَطقاً مُجِيداً
في قولهِ : مُنْتَطِقَاً ؛ قَوْلاَنِ :
أحدُهُما ، مُجْتَنِباً إليَّ فَرَساً . والآخَرُ ، شَادّاً إليَّ إزَارِي إلى دِرْعِي . ويُقالُ : انْتَطَق فُلانٌ فَرَسَهُ : إذا قادَهُ ، قَالَهُ المَازِنُّي .
ثعلبٌ عنِ ابْنِ الأَعْرابيِّ في قَوْلِهِمْ ( مالَهُمْ صَامِت ولا نَاطِقٌ ) .
فالصّامِت ، الذهب والفِضَّةُ والجَوْهَرُ ، والنّاطِقُ : الحَيَوانُ . وقالَ الأصمَعيُّ : النَّاطقُ : الحَيَوانُ مِنَ الرَّقيقِ وغيره سمي نَاطِقاً ؛ لِصَوْتِهِ وَصَوْتُ كلّ شَيْءٍ مَنْطِقُهُ وَنُطْقُهُ .
قنط : قالَ الله تعالى : ( قَالَ وَمَن يَقْنِطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ ) وَقُرِىء ؛ ) قَالَ وَمَن يَقْنَطُ ( فمن قرأ ( يَقْنِطُ ) قال : قَنَطَ في الماضي ، ومن قَرأَ ، ) يَقْنَطُ ( قالَ : قَنِط .
قالَ الأزْهَريّ ، وهما لُغَتَانِ جَيّدَتَانِ ، قَنِطَ يقْنَط ، وقَنَط ، يَقْنِطُ قنُوطاً ، في اللُّغَتَينِ ، قالَ ذلك أبو عَمْرٍ و بن العَلاَء .
قال الليث : القُنُوطُ : الإيَاسُ من الُخَيْرِ ، ويُقالُ : شَرُّ النَّاسِ الذين يَقَنِّطُون الناسَ من رحمةِ الله ، أي : يُؤَيِّسُونَهُم .
نقط : قال الليث : يُقالُ : نَقَطَ النَّاقِطُ الكِتَابَ : يَنْقُطُهُ نَقْطاً
والنُّقْطةُ : الإسْمُ .
والنَّقْطَةُ : فَعْلَة واحِدَة .
وَيُقالُ : نَقَّطَ ثوبَهُ بالمِدادِ والزَّعْفَرانِ ، تَنْقِيطاً
ثعلبُ عنِ ابن الأعْرابي ، قالَ : ما بَقِي من أموالِهم إلا النُّقْطَةُ ، وهي قِطْعَة من نَخْلٍ
هَاهُنا وقطعة من زَرْغٍ هَاهُنا .

##### Türkçe

ق ط ن
**قطن** ، **قنط** ، **نطق** ، **نقط** : kullanımdadır.

**قطن** : el-Münzirî bana Ebû’l-‘Abbâs’tan haber verdi ki o şöyle dedi: **القُطْنِيَّةُ** : elbiseler; ve **القطنية** : yerden çıkan hububat.

Ve denilir ki: ona **قِطْنِيّةٌ** (denir); tıpkı: **لُجِّيَ** ve **لجِّي** gibi. Dedi ki: Hububat ancak **قطْنيةً** diye adlandırıldı; çünkü o yazın ekilir ve sıcağın vaktinin sonunda olgunlaşır.

Ve denildi ki: **قُطْنيةٌ** diye adlandırıldı; çünkü onun yerden çıkış yerleri, pamuklu elbiselerin çıkış yerleri gibidir.

Ebû Muâz dedi: **القَطَانِيُّ** : **الْخِلْفُ** ve yazın yeşillikleri. Şemir dedi: **القُطْنِيَةُ** : pişirilen bu hububatın adıdır.

Ezherî dedi: O, **العَدَسِ** ve **الخُلَّرِ** gibidir: o da **الماشُ** ve **الفولُ**; ve **الدَّجْرِ** gibidir: o da **اللّوبِياءُ**; ve **الحِمَّص** ve ona benzeyen, (ekmek yapılan) ve azık edinilen şeylerdendir. Şâfiî bunların hepsine **قِطنِيّةَ** adını verdi; bana ‘Abdülmelik’in Rebî‘den onun adına haber verdiğine göre; ve bu, Mâlik b. Enes’in sözüdür. (Şâfiî dedi: Zekât **الحِنْطَةِ**’den, **الشّعير**’den, **الدُّخَّنِ**’den, **وَالسُّلْتِ**’ten ve **القِطْنية**’nin hepsinden; onun **حِمَّص**’ından, **عَدَس**’ından, **وَفُول**’undan ve **دَجْر**’inden alınır; çünkü bunun hepsi haşlanmış ve pişmiş olarak yenir ve onu âdemoğulları eker.)

(İbnü’l-Enbârî dedi: Araplardan kimi şöyle der: ( **قَطْنَ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ** ), ve ( **قَطْن عَبْدِ اللَّهِ دِرْهَمٌ** ); böylece ( **نُوناً** )’u **قَطْ عَبْدَ الله دِرْهَمٌ** üzerine artırır; onunla nasb eder, cer eder ve kendisine izâfe eder; böylece ( **قَطْنِي** ) der. Bu, ( **قَدْ** ) hakkında rivayet edilmemiştir; ikisinde kıyas birdir.

Dedi ki: Onların sözü: “Şöyle şöyle dışında söyleme, **قَطْ**”; manası: “yeter”dir. Ve onun **ط**’sı sâkindir; çünkü o, ( **هَلْ وَبَلْ وَأَجَلْ** ) menzilesindedir. Ve bunun gibi denilebilir: ( **قَدْ عبدَ اللَّهِ دِرْهَمٌ** ). Manası: ( **قَطْ عَبْدَ اللهاِ دِرْهَمٌ** )’dir; yani ‘Abdullâh’a bir dirhem yeter.

Ebû ‘Ubeyd, Asma‘î’den: **قَطَنُ الطائِرِ** : onun kuyruğunun kökü.

Hadiste: (Âmine, Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) hamile kaldığında dedi ki: “Onu **القَطَنِ** ve **الثُّنَّةِ**’de bulmadım; fakat onu ciğerimde bulurdum.”) İşte **القَطَنُ** : sırtın alt kısmıdır; ve **الثَّنَّةُ** : karnın alt kısmıdır.

Leys dedi: **القَطَنُ** : **الثَّبَجِ** ile **العَجُزِ** arasındaki geniş yerdir.

Rü’be dedi:
فلا وَرَبِّ الفَاطِناتِ القُطّنِ

Ve **قَطَن** **يقطُنُ** **قُطوناً**.

Leys dedi: **القَطِينُ** karışık (şey) gibidir; onda tekil ve çoğul lafzı eşittir.

Dedi: ve **القطينُ**: kralın tâbileri ve köleleridir.

‘Amr, babasından: **القَطِينُ** : ev halkıdır; ve **القَطِينُ** : hür hizmetlilerdir; ve **القَطينُ** : köle hizmetlilerdir. Ve **القَطِينُ** : yerde ikamet edenlerdir; neredeyse ondan ayrılmazlar.

İbn Düreyd dedi: **قَطِينُ الرُّجلِ** : onun hizmetlileri ve hizmetçileridir. Şair “( **خَفَّ القَطِينُ** . . )” dediğinde, onlar yerleşik olan kavimdir; yani: ikamet edenlerdir. .

Ve Selmân el-Fârisî’den, Allah ona rahmet etsin, rivayet edildi ki o dedi: “Ben Mecûsîlerden bir adamdım; ve ben onu yakan ateşin **قَطِنَ**’i idim.”

Şemir dedi: **قَطِن النَّار** : onun hizmetçisi ve hazinedarıdır; ve caizdir ki onun üzerinde ikamet ediyor idi. Onu **قَطِنَ** (diye) **الطاء**’ı kesreli olarak rivayet etti. Dedi: ve **قَطَن يقطُنُ**; hizmet ettiğinde. Cerîr dedi:
لو شِئْتُ ساقَكُم إليَّ قَطيناً

İbnü’s-Sikkît: **القَطِينُ** : cariyelerdir. Ve **القَطِينُ** : evdeki sakinlerdir. Ve **القَاطِنُ** : mekânda ikamet edendir; çoğulu **القُطّانُ**’dır. Dedi: ve **القَطِنَةُ** : o, işkembe ile birlikte olan tabakalı olandır; ve o, işkembe ile birlikte olan tabakalı olandır; ve o, **الفَحِثُ**’tir de.

İbnü’s-Sikkît dedi: **القطن** : iki kalça arasındaki şeydir. Ve **القَطْنُ** : “**حَسْبُ**” manasındadır; denilir: “**قطْنِي** مِنْ كَذَا وكَذَا”; ve şu beyti okudu:
امتلأ الحَوْضُ وَقَالَ : قَطْنِي
سَلاَّ رُوَيْداً قَدْ مَلأَتَ بَطْني

Leys dedi: Ebû’d-Dukayş dedi: **القِطَانُ** : hevdicin ağaçlarıdır; çoğulu: **قُطُنٌ**. Lebîd dedi:
فَتَكَنَّسُوا قُطُناً تَصِرُّ خِبَامُهَا

Dedim ki: Başkası onun “( **قُطناً** )” sözünde dedi ki: yani pamuk elbiseler. Denilir: **قُطْنٌ** ve **قُطُنٌ** ve **قُطُنٌّ**. Ve el-İyâdî bana okuttu:
جَارِيَةٌ لَيْسَتْ مِنْ الوَحْشَنِّ
وَلاَ مِنَ السُّودِ القِصَارِ الجنِّ
قُطُنّةٌ مِنْ أَحْسَنِ القُطُنِّ

Leys: Asmaya, salkımları göründüğünde denilir: **قَدْ عَطَّبَ** ve **قَطَّنَ**. Dedi: ve **القَيْطُونُ**: Mısır ve Berber ehlinin dilinde odacıktır. Dedi: ve şifa bulunulan bir tane vardır; Irak ehli ona ( **بَزْرَقَطُونَا** ) adını verir.

Dedim ki: Onu Bahreynlilere sordum; dediler ki: O bizde vardır; **( حبَّ الذرّقَةِ )** diye adlandırılır; **( وهي الاسْفِيُوشْ )** Arapçalaştırılmıştır.

Ebû Zeyd dedi: **القُطُونُ** : ikamettir.

Mekke’nin komşuları: onun **قُطّانُ**’ıdır. Ve Mekke’nin güvercinleri; onlara **قُواطِنُ مَكَّة** denilir. Ve **اليَقْطِينُ** : kabak ağacıdır. Allah Teâlâ dedi: ( ) وَهُوَ سَقِيمٌ وَأَنبَتْنَا عَلَيْهِ شَجَرَةً ) ( الصافات : 146 ) .

Ferrâ dedi: İbn Abbâs’ın yanında denildi ki: o, kabağın yaprağıdır. O dedi ki: “Ağaçlar arasından kabağı ne yaptı da **يَقْطِينَا** kıldı?” Her yaprak ki genişledi ve örttü, o **يَقْطِينٌ**’dir.

İbn Mes‘ûd dedi: O, kabaktır.

Mücâhid dedi: Yerde yayılıp giden her şey: **يَقْطِينُ**’dir. Bunun benzerini Kelbî de söyledi. Dedi: Ondandır: kabak, karpuz, hıyar, ve **الشِّرْيانُ**.

Sa‘îd b. Cübeyr dedi: Her şey ki biter sonra yılı dolmadan ölür; o **يَقْطِينُ**’dir.

İbnü’s-Sikkît dedi: O **القَطِنَةُ**’dir: işkembe ile birlikte olan; o, tabakalı olanlardır. Dedi: ve o, **النَّقِمَةُ** ve **المَعِدَةُ** ve **الكَلِمَةُ** ve **السَّفِلَةُ**’dir.

Ebû’l-‘Abbâs dedi: **القَطِنَةُ** : o, ineğin karnındaki **الرُّمانَةُ**’dır. .

İbn Düreyd dedi: **قَطِنَةُ البَعِيرِ**; avamın **الرُّمَّانَةَ** diye adlandırdığıdır; ve o ayrıca çakıl toplayıcıdır.

**نطق** : Leys dedi: Denilir: **نَطَقَ** konuşan **يَنْطِقُ** **نُطْقاً**; ve şüphesiz o, beliğ **مِنْطِيقٌ**’tir. Dedi: ve açık seçik konuşan bir kitap. Lebîd dedi:
أَوْ مُذْهَبٌ جُدَدٌ عَلَى أَلواحِهِ
النَّاطِقُ المَبْرُوزُ والمَخْتُومُ

Dedi: Her şeyin konuşması onun **مَنْطِقُهُ**’dur. Ondandır, Allah جلّ وعزّ’ün sözü: ( النَّاسُ عُلِّمْنَا مَنطِقَ ) ( النمل : 16 ) .

Dedi: ve **المِنْطقُ** : belini onunla bağladığın her şeydir.

Ve **المِنْطَقَةُ** : özel bir addır.

Ve **النِّطاقُ** : içinde bağcık bulunan, izara benzer bir şeydir; kadın onunla kuşanırdı.

Ve su, ağacın ve tümseğin yarısına ulaştığında, ona **نَطَّقَها** denilir.

Ebû ‘Ubeyd, Ebû Ziyâd el-Kilâbî’den: Dedi: **النِطاقُ**: kadının bir elbise alıp giymesi, sonra belini bir iple bağlaması, sonra üst kısmı alt kısmın üzerine salmasıdır.

Âişe, Ensâr kadınları hakkında dedi: “Onlar **مَنَاطِقِهنَّ**’in **حُجَزِ**’lerine yahut **حُجُوزِ**’lerine yöneldiler; onları yardılar ve onlardan başörtüleri yaptılar; Allah جلّ وعزّ ( **وَلْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَى جُيُوبِهِنَّ** ) ( النور : 31 ) indirdiği vakit.”

**المَناطِقُ** : onun teki **مِنْطَقٌ**’tır; o da Ebû Ziyâd el-Kilâbî’nin vasfettiği **النِّطاقُ**’tır.

Denilir: **مِنْطَقٌ** ve **نِطاقُ**; tıpkı denildiği gibi: **مِئْزَرٌ** ve **إِزَارٌ**; ve **مِلْحَفُ** ve **لِحَافٌ**; ve **مِسْرَدٌ** ve **سِرَادٌ**. Ve kadın **تَنَطَّقَتِ**: beline **نِطَاقَها**’yı bağladığında. İbnü’l-A‘râbî bir kadını vasfederek okudu:
تَغْتَالُ عَرْضَ النُّقْبَةِ المُذَالَةْ
ولم تَنَطَّقْهَا عَلَى غِلاَلَهْ

Şemir, Cerîr’in şu sözünde dedi:
والتَّغْلِبيونَ بِئْس الفَحْلُ قَحْلُهُمُ
قِدْماً وأُمُّهُمُ زَلاَّءُ مِنْطِيْقُ
تَحْتَ المَناطِقِ أَسْتاهٌ مُصَلّبَةٌ
مِثْلَ الدَّوَا مَسَّها الأقلاَمُ واللِّيْقُ

Dedi: **مِنْطيقٌ**: kalçasını büyüttüğü bir **حَشِيَّةِ** ile kuşanır.

Dedi: ve bazısı dedi ki: **النِّطاقُ**: katlanan izardır; ve **المِنْطَق**: içinde ip veya başkası yapılan şeydir. Ve şu beyti okudu:
تَنْبو المَنَاطِقُ عَنْ جُنُوبِهِمُ
وَأَسِنَّةُ الخَطِّي ما تَنْبُو

Büyük karınlar, yanlar ve gevşeklik ile bir kavmi vasfetti. Dedi: ve **النِّطاقُ** ile **المِنْطَقُ** bazen bir manada olur; tıpkı izar ile **المِئْزَرِ** gibi.

Esma bint Ebî Bekr, Allah ikisinden de razı olsun, **ذاتَ النِّطَاقَيْنِ** diye adlandırıldı; çünkü o, bir **نِطَاقاً**’ı bir **نِطَاقٍ** üzerine bağlardı. Ve denildi ki: onun iki **نِطَاقَانِ**’ı vardı; birini giyer, diğerinde azığı Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) ve Ebû Bekr’e, ikisi mağarada iken taşırdı; ve bu, iki sözün daha sahihidir.

Zührî, ‘Urve’den, Âişe’den rivayet etti: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) Ebû Bekr ile iki muhacir olarak çıktığında; biz ikisi için bir torbada bir azık hazırladık; Esma bint Ebî Bekr **نِطاقِها**’sından kesti ve onunla torbayı bağladı; bu sebeple o **ذاتَ النِّطاقَيْنِ** diye adlandırılırdı.

Bize es-Sa‘dî, er-Remâdî’den; o da ‘Abdürrezzâk’tan; o da Ma‘mer’den; o da Zührî’den rivayet etti; ve bu sahih olandır.

Ve denilir: **تَنَطَّقَ** **بالمِنْطَقَةِ**; ve onunla **انْتَطَقَ**. Ondandır, Hudâş b. Züheyr’in sözü:
وأَبْرَحُ ما أَدَامَ الله قَوْمِي
بِحَمْدِ اللَّهِ مُنْتَطقاً مُجِيداً

Onun “**مُنْتَطِقَاً**” sözünde iki söz vardır:
Bunlardan biri: bana doğru bir atı uzaklaştıran (süren) olarak. Diğeri: izarımı zırhıma doğru bana bağlayan olarak. Ve denilir: “Falan, atını **انْتَطَق**”: onu sevk ettiğinde. Bunu el-Mâzinî söyledi.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den, onların “( **مالَهُمْ صَامِت ولا نَاطِقٌ** )” sözünde:
İşte **الصّامِت**: altın, gümüş ve cevherdir; ve **النّاطِقُ**: hayvandır. Asma‘î dedi: **النَّاطقُ**: köleden ve başkasından hayvandır; sesinden dolayı **نَاطِقاً** diye adlandırıldı. Ve her şeyin sesi onun **مَنْطِقُهُ** ve **نُطْقُهُ**’dur.

**قنط** : Allah تعالى dedi: ( **قَالَ وَمَن يَقْنِطُ مِن رَّحْمَةِ رَبِّهِ إِلاَّ الضَّآلُّونَ** ) ve şöyle okunmuştur: ) **قَالَ وَمَن يَقْنَطُ** (. Kim ( **يَقْنِطُ** ) okursa dedi ki: geçmişte **قَنَطَ**; kim de ) **يَقْنَطُ** ( okursa dedi ki: **قَنِط**.

Ezherî dedi: İkisi de iki iyi lehçedir: **قَنِطَ** **يقْنَط**; ve **قَنَط** , **يَقْنِطُ** **قنُوطاً**; iki lehçede de. Bunu Ebû ‘Amr b. el-‘Alâ’ söyledi.

Leys dedi: **القُنُوطُ** : hayırdan ümitsizliktir. Ve denilir: insanların en şerlisi, insanları Allah’ın rahmetinden **يَقَنِّطُون** olanlardır; yani onları ümitsizliğe düşürürler.

**نقط** : Leys dedi: Denilir: **نَقَطَ** noktalayan, kitabı **يَنْقُطُهُ** **نَقْطاً** (noktaladı).

Ve **النُّقْطةُ** : isimdir.

Ve **النَّقْطَةُ** : bir tek defalık fiildir.

Ve denilir: elbisesini mürekkep ve safran ile **نَقَّطَ**; **تَنْقِيطاً**.

Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den: Dedi: Mallarından **النُّقْطَةُ**’dan başka bir şey kalmadı; o, hurmadan bir parçadır;

burada ve burada **زَرْغٍ**’dan bir parça.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والنون وما يثلثهما)
(قنا)  القاف والنون والحرف المعتلُّ أصلان يدلُّ أحدهُما على ملازمة ومُخالَطَة، والآخرَ على ارتفاعٍ في شيء.
فالأوَّلُ قولهم: قاناه، إذا خالَطَه، كاللَّونِ يُقانِي لوناً آخرَ غيرَه. وقال الأصمعيّ: قانيتُ الشَّيءَ: خَلَطته. قال امرؤ القيس:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])ومن ذلك قولهم: ما يُعَانِيني هذا، أي ما يوافِقُني. ومعناه أنَّه ينْبُو عنه فلا يخالطُه.
ومن الباب: قَنَى الشَّيءَ واقتناه، إذا كان ذلك مُعَدَّاً له لا للتِّجارة. ومالٌ قُِنْيانٌ: يتَّخَذ قُِنْيةً. ومنه: قَنَيْتُ حيائي: لزِمْتُه. واشتقاقُه من القُِنْية.
قال الشاعر([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
والقِنْو: العِذْقُ بما عليه، لأنَّه ملازِمٌ لشجرته.
ومن الباب المَقْنَاة من الظِّلِّ فيمَنْ لا يَهمِزُها، وهو مكانٌ لا تُصيبه الشَّمس. وإنَّما سمِّي بذلك لأنَّ الظلَّ مُلازِمُه لا يكادُ يُفارِقُه. ويقول أهلُ العلم بالقُرآن: إنَّ كهفَ أصحابِ الكهف في مَقْناةٍ من جبل.
والأصل الآخر: القَنَا: احديدابٌ في الأنْف. والفعل قَنِيَ قَنىً. ويمكن أن تكون القَناة من هذا، لأنَّها تُنْصَب وتُرْفَع؛ وألِفُها واو لأنَّها تُجمَع قَناً وقَنَوات. وقناةُ الماء عندنا مشبَّهةٌ بهذه القناة إنْ كانتْ قناةُ الماء عربيَّة. والتشبيهُ بها ليس من جهةِ ارتفاعٍ، ولكن هي كظائِمُ وآبارٌ فكأنَّها هذه القناة، لأنَّها كعوبٌ وأنابيب.
وإذا هُمِزَ خَرَجَ عن هذا القياس، فيقال: قَنَأَ، إذا اشتدتْ حُمرتُه وهو قانئ. وربَّما همزوا مَقْنَأة الظّلّ، والأوَّل أشْبَهُ بالقِياسِ الذي ذكرناه.
(قنب)  القاف والنون والباء أصلٌ يدلُّ على جَمْع وتجمُّع. من ذلك المِقنَب: القِطْعةُ من الخَيْل، يقال هي نحوُ الأربعينَ. والقَنِيب: الجماعةُ من النَّاس.
قال ابن دُريد([3]): قنَّب الزَّرعُ تقنيباً، إذا أعْصَفَ. قال: وتسمَّى العَصِيفة: القُنَّابَة. والعصيفة: الوَرَق المجتمعُ الذي يكون فيه السُّنبُل.
ومن الباب: القُنْب، وهو وعاء ثِيلِ الفَرَس، وسمِّي بذلك لأنَّه يَجمع ما فيه. وأمّا القُِنَّب فزعم [قومٌ] أنّها عربية. فإنْ كان كذا فهو من قَنَّب الزَّرعُ، إذا أعْصَف. وهو شيء لا يتَّخذ من بعض ذلك.
(قنت)  القاف والنون والتاء أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على طاعةٍ وخيرٍ في دين، لا يعدو هذا الباب. والأصل فيه الطَّاعة، يقال: قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً. ثمَّ سمِّي كلُّ استقامةٍ في طريقِ الدِّين قُنُوتاً، وقيل لطُولِ القِيام في الصَّلاةِ قُنُوت، وسمِّي السُّكوتُ في الصَّلاة والإقبالُ عليها قُنوتاً. قال الله تعالى: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].
(قنح)  القاف والنون والحاء ليس هو عندنا أصلاً. على أنَّهم يقولون: قَنَحَ الشَّارِبُ، إذا رَوِيَ فرَفَعَ رأسَه رِيَّا. وهذا من قَمَحَ من باب الإبدال، وقد مرَّ ذِكرُه.
ومن طرائف ابن دُريد([4]): قَنَحْتُ العُود قَنْحاً: عطفتُه. قال: والقُنَّاح: المِحجَن بلغة أهل اليمن.
(قند)  القاف والنون والدال كلمتانِ زعَمُوا أنهما صحيحتان. قالوا: القَنْد عربيٌّ. يقولون: سَوِيقٌ مقنود ومُقَنَّد. والكلمةُ الأخرى القِنْدأوَة، قالوا: هو السَّيئ الخُلُقُ.
(قنر)  القاف والنون والراء كلمة: القَنَوَّر: الضَّخْم الرَّأْس.
(قنس)  القاف والنون والسين أُصَيْلٌ صحيحٌ يدلُّ على ثَبَاتِ شيء. من ذلك: القَِنس: مَنْبِتُ كلِّ شيءٍ وأصلُه. قال:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
قالوا: وكلُّ شيءٍ ثَبَت في شيءٍ فذلك الشّيء قَِنْسٌ له. قالوا: والقَوْنَس في البَيْضة: أعلاها، وقَوْنَسُ ناصيةِ الفَرَس: ما فوقَها؛ وهي ثابتة. قال:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])(قنص)  القاف والنون والصاد كلمةٌ واحدةٌ تدلُّ على الصَّيد قَطْ. فالقانِص: الصَّائد. والقَنَص: الصَّيد. والقَنْص: فِعْل القانص. قال ابن دُريد: القَنيص: الصائد([7]). وبنُو قَنَص بن مَعدّ: قومٌ دَرَجُوا.
(قنط)  القاف والنون والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على اليأس من الشَّيء. يقال: قَنَط يَقْنِط، وقَنِطَ يقْنَط. قال الله تعالى: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].
(قنع)  القاف والنون والعين أصلانِ صحيحان، أحدُهما يدلُّ على الإقبال على الشيء، ثمَّ تَختلفُ معانيه مع اتِّفاق القياس؛ والآخَر يدلُّ على استدارة في شيء.
فالأوَّل الإقناع: الإقبال بالوجه على الشَّيء. يقال: أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً.
والإقناع: مَدُّ اليدِ عند الدُّعاء. وسمِّي بذلك عند إقباله على الجهة التي يمدُّ يدَه إليها. والإقناع: إمالةُ الإناء* للماء المنحدِر.
ومن الباب: قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً، إذا سَألَ. قال الله سبحانه: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. فالقانع: السَّائل؛ وسمِّي قانعاً لإقبالهِ على مَنْ يسألُه، قال:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])ويقولون: قَنِعَ قَنَاعةً، إذا رَضِيَ. وسمِّيتْ قناعةً لأنَّهُ يُقْبِلُ على الشَّيء الذي لهُ راضياً. والإقناع: مَدُّ البَعيرِ رأسَه إلى الماء للشّرْب. قال ابنُ السِّكَِّيت: قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع، إذا مالَتْ لـه. وفلانٌ شاهدٌ مَقْنَعٌ؛ وهذا من قَنِعْتُ بالشَّيء، إذا رَضِيتَ به؛ وجمعه مَقَانع. تقول: إنه رضَىً يُقْنَع به. قال:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])وأما الآخر فالقِنع، وهو مستديرٌ من الرَّمل. والقِنْع والقِنَاع: شِبْهُ طَبَقٍ تُهدَى عليه الهديَّة. وقِناعُ المرأةِ معروفٌ، لأنَّها تُدِيرهُ برأسها. ومما اشتُقَّ من هذا القِناع قولُهم: قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً، كأنَّه جَعَلَه كالقِناعِ له.
ومما شَذَّ عن هذا الأصل الإقناع: ارتِفاعُ الشَّيء ليس فيه تصَوُّبٌ. وقد يُمكنُ أن يُجعَلَ هذا أصلاً ثالثاً، ويُحتَجَّ فيه بقوله تعالى: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. قال أهلُ التَّفسير: رافعي رؤوسِهِم.
(قنف)  القاف والنون والفاء أصلٌ يدلُّ على تجمُّعٍ في شيء. من ذلك القَنِيف: الجَمَاعة من النَّاس. والقَنِيف، فيما ذكره ابن دريد([11]): القِطعة من اللَّيل. يقال: مرَّ قَنِيفٌ من اللَّيل.
ومن الباب: القَنَف: صِغَرُ الأُذُنَين وغِلَظُهما. وهو ذلك القياس، وكذلك القُِنَاف، وهو الغليظ الأَنْف.
(قنم)  القاف والنون والميم كلمةٌ واحدة. يقولونَ: قَنِمَ الشيء قَنَما، إذا نَدِيَ ثم رَكِبَه غُبارٌ فتوسَّخَ. ويكونُ ذلك في شُعور الخَيْلِ والإبل.
--------------ـــ
([1]) البيت من معلقته المشهورة. و "البياض" تروى بالوجوه الثلاثة.
([2]) هو عنترة بن شداد . ديوانه 180 واللسان (قنا).
([3]) في الجمهرة: (1: 323).
([4]) في الجمهرة: (2: 183).
([5]) للعجاج في ملحقات ديوانه 78 واللسان (قنس).
([6]) البيت يروى لطرفة بن العبد، وقال ابن بري: إنه مصنوع عليه. انظر شرح شواهد المغنى للسيوطي 315. قلت: وليس في ديوانه. وهو بدون نسبة في اللسان (قنس). والإنصاف لابن الأنباري 233. والرواية: "اضرب عنك الهموم"، أراد: اضربن فحذف النون وبقيت الفتحة دالة عليها.
([7]) في المجمل: "قال ابن دريد: الصيد قنيص والصائد قنيص". وهذا النقل مطابق لما في الجمهرة
(3: 85).
([8]) قرأ أبو عمرو والكسائي ويعقوب وخلف بكسر النون، ووافقهم اليزيدي والحسن والأعمش. والباقون بفتحها كعلم يعلم. والأول كضرب يضرب لغة أهل الحجاز وأسد، وهي الأكثر، ولذا أجمعوا على الفتح في الماضي في قوله تعالى: ﴿من بعد ما قنطوا﴾ [الشورى 28]. إتحاف فضلاء البشر 275.
([9]) للشماخ في ديوانه 56 واللسان (فقر، قنع) والأضداد لابن الأنباري 55. وانظر المخصص(12: 287).
([10]) كذا ورد ضبطه في المجمل واللسان على تقديم الخير. ونسب في اللسان إلى البعيث.
([11]) الجمهرة (3: 155).

ـ

##### Türkçe

(قاف, **النون** ve illetli harf babı)
(**قنا**)  **القاف** ve **النون** ve illetli harf iki asıldır: ikisinden biri ملازمة ve مُخالَطَة üzerine delâlet eder; diğeri ise bir şeyde yükselme üzerine.
Birincisi onların sözü: **قاناه**; onu karıştırdı/ona karıştı, denildiği vakit; tıpkı rengin başka bir rengi kendisinden başka bir renkle karıştırması gibi: **يُقانِي** bir rengi başka bir renkle. **الأصمعيّ** dedi: **قانيتُ الشَّيءَ**: onu karıştırdım. **امرؤ القيس** dedi:
كبكر المُقاناةِ البياضَُِ بصُفْرَةٍ ***غَذَاها نَمِيرُ الماء غَيْرَ مُحَلَّلِ([1])Bundan da onların sözü: **ما يُعَانِيني هذا**; yani: bana uygun düşmez. Manası: ondan uzaklaşır da ona karışmaz.
Babdan: **قَنَى الشَّيءَ** ve **اقتناه**; o, ticaret için değil de kendisi için hazırlanmış olduğu vakit. Ve **مالٌ قُِنْيانٌ**: **قُِنْيةً** edinilir. Ondan: **قَنَيْتُ حيائي**: ona yapıştım/onu sürdürdüm. Onun iştikakı **القُِنْية**dendir.
Şair dedi([2])
*فاقْنَيْ حياءَكِ لا أبا لَكِ واعلَمِي *** أنِّي امرؤٌ سأموتُ إنْ لم أُقْتَلِ
Ve **القِنْو**: üzerindekilerle birlikte salkım; çünkü o, ağacına ملازمdır.
Babdan: **المَقْنَاة** (hemzelemeyen kimseye göre) gölgedendir; o, güneşin isabet etmediği bir yerdir. Ancak bu ad, gölgenin ona ملازم olması ve neredeyse ondan ayrılmaması sebebiyle verilmiştir. Kur’ân ehli der ki: Ashâb-ı Kehf’in mağarası, dağdan bir **مَقْناة** içindedir.
Diğer asıl: **القَنَا**: burunda bir احديداب. Fiil: **قَنِيَ** **قَنىً**. Ve **القَناة** bununla olabilir; çünkü o dikilir ve kaldırılır; ve elif’i vavdır; çünkü **قَناً** ve **قَنَوات** diye cem‘ olunur. Bizim yanımızdaki su kanalı, eğer su kanalı Arapça ise, bu **القناة**ya benzetilmiştir. Benzetme yükselme cihetinden değildir; fakat o, **كظائِمُ** ve kuyular gibidir; sanki o bu **القناة**dır; çünkü o, topuklar ve borular gibidir.
Hemzelendiği vakit bu kıyastan çıkar; şöyle denir: **قَنَأَ**; kızıllığı şiddetlendiği vakit; ve o **قانئ**dir. Bazen **مَقْنَأة الظّلّ**ü hemzelerler; birincisi, zikrettiğimiz kıyasa daha benzer.
(**قنب**)  **القاف** ve **النون** ve **الباء** bir asıldır; cem‘ ve toplanma üzerine delâlet eder. Bundan: **المِقنَب**: atlardan bir parça; yaklaşık kırk denir. Ve **القَنِيب**: insanlardan cemaat.
**ابن دُريد** dedi([3]): **قنَّب الزَّرعُ تقنيباً**; **أعْصَفَ** olduğu vakit. Dedi: ve **العَصِيفة**ya **القُنَّابَة** denir. Ve **العصيفة**: içinde başak bulunan, toplanmış yapraktır.
Babdan: **القُنْب**; o, atın **ثِيل**inin kabıdır; ve bu ad, içindekini topladığı için verilmiştir. **القُِنَّب**e gelince, [bir kavim] onun Arapça olduğunu iddia etti. Eğer böyle ise, **قَنَّب الزَّرعُ**dandır; **أعْصَفَ** olduğu vakit. O, bunun bazısından yapılmayan bir şeydir.
(**قنت**)  **القاف** ve **النون** ve **التاء** sahih bir asıldır; dinde itaat ve hayır üzerine delâlet eder; bu babı aşmaz. Asıl onda itaattir; denir: **قَنَتَ يَقْنُتُ قُنوتاً**. Sonra din yolunda her istikamet **قُنُوتاً** diye adlandırıldı; ve namazda uzun kıyama **قُنُوت** denildi; ve namazda susmak ve ona yönelmek **قُنوتاً** diye adlandırıldı. Allah تعالى dedi: ﴿وقُومُوا للهِ قَانِتِينَ﴾ [البقرة 238].
(**قنح**)  **القاف** ve **النون** ve **الحاء** bizce asıl değildir. Şu var ki onlar derler: **قَنَحَ الشَّارِبُ**; içip kandığı ve başını kandığı bir kandırmayla kaldırdığı vakit. Bu, ibdâl babından **قَمَحَ**dandır; onun zikri geçti.
**ابن دُريد**in gariplerinden([4]): **قَنَحْتُ العُود قَنْحاً**: onu büktüm. Dedi: ve **القُنَّاح**: Yemen ehlinin dilinde kanca (mıhcen).
(**قند**)  **القاف** ve **النون** ve **الدال** iki kelimedir; onların sahih olduğunu iddia ettiler. Dediler: **القَنْد** Arapçadır. Derler: **سَوِيقٌ مقنود** ve **مُقَنَّد**. Diğer kelime **القِنْدأوَة**dir; dediler: o, kötü huyludur.
(**قنر**)  **القاف** ve **النون** ve **الراء** bir kelime: **القَنَوَّر**: iri başlı.
(**قنس**)  **القاف** ve **النون** ve **السين** sahih bir asılcık olup bir şeyin sebatına delâlet eder. Bundan: **القَِنس**: her şeyin bitiş yeri ve kökü. Dedi:
* في قِنْسِ مجدٍ فاتَ كُلَّ قَِنسِ([5]) *
Dediler: her ne bir şeyde sabit olursa, o şey onun için **قَِنْسٌ**dur. Dediler: ve yumurtada **القَوْنَس**: onun üstü; ve atın perçeminin **قَوْنَسُ**u: onun üstündeki; ve o sabittir. Dedi:
اطرُدَ عَنْكَ الهُمُومَ طارِقَها *** ضَرْبَكَ بالسَّيْفِ قَوْنَسَ الفَرَسِ([6])(**قنص**)  **القاف** ve **النون** ve **الصاد** tek bir kelimedir; sırf avlanmaya delâlet eder. Öyleyse **القانِص**: avcıdır. Ve **القَنَص**: avdır. Ve **القَنْص**: avcının fiilidir. **ابن دُريد** dedi: **القَنيص**: avcı([7]). Ve **بنُو قَنَص بن مَعدّ**: yok olup gitmiş bir kavimdir.
(**قنط**)  **القاف** ve **النون** ve **الطاء** sahih bir kelimedir; bir şeyden ümitsizliğe delâlet eder. Denir: **قَنَط يَقْنِط** ve **قَنِطَ يقْنَط**. Allah تعالى dedi: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].
(**قنع**)  **القاف** ve **النون** ve **العين** iki sahih asıldır: ikisinden biri bir şeye yönelmeye delâlet eder; sonra kıyasın ittifakıyla manaları değişir; diğeri ise bir şeyde yuvarlaklığa delâlet eder.
Birincisi **الإقناع**: yüze bir şeye yönelmedir. Denir: **أقْنَعَ لهُ يُقنِع إقناعاً**.
Ve **الإقناع**: dua sırasında eli uzatmaktır. Ona, elini uzattığı cihete yönelmesi sırasında bu ad verilmiştir. Ve **الإقناع**: aşağı inen su için kabı eğmektir*.
Babdan: **قَنَع الرَّجُل يَقْنَعُ قُنوعاً**; sorduğu vakit. Allah سبحانه dedi: ﴿وَأَطْعِمُوا القَانِعَ والمُعْتَرَّ﴾ [الحج 36]. Öyleyse **القانع**: dilencidir; ve ona **قانعاً** denildi; çünkü sorduğu kimseye yönelir. Dedi:
لَمَالُ المرءِ يُصلِحُه فيُغنِي *** مفاقِرَه أعفُّ من القُنوعِ([9])Ve derler: **قَنِعَ قَنَاعةً**; razı olduğu vakit. Ve ona **قناعةً** denildi; çünkü razı olarak kendisinin olan şeye yönelir. Ve **الإقناع**: devenin içmek için başını suya uzatmasıdır. **ابنُ السِّكَِّيت** dedi: **قَنَعت الإبلُ والغَنَمُ للمرتع**; ona meylettiği vakit. Ve falan, **شاهدٌ مَقْنَعٌ**dır; bu, **قَنِعْتُ بالشَّيء**dendir; onunla razı olduğun vakit; cem‘i **مَقَانع**dır. Dersin: o, kendisiyle razı olunacak bir rızadır: **يُقْنَع به**. Dedi:
وعاقَدْتُ ليلَى في الخَلاءِ ولم تَكُنْ *** شُهودِي على لَيْلَى شهودٌ مَقَانعُ([10])Diğerine gelince: **القِنع**; o, kumdan yuvarlaktır. Ve **القِنْع** ve **القِنَاع**: üzerinde hediye götürülen tabak benzeri bir şeydir. Ve kadının **قِناعُ**ı bilinir; çünkü onu başının etrafında döndürür. Bundan türetilen **القِناع**dan onların sözü: **قَنَّع رَأْسَه بالسَّوطِ ضَرباً**; sanki onu kendisi için bir **قِناع** gibi kılmıştır.
Bu asıldan şâz olan **الإقناع**: bir şeyin yükselmesidir; onda bir yönelme yoktur. Ve bu, üçüncü bir asıl kılınabilir; ve onda Allah تعالى’nın sözüyle delil getirilir: ﴿مُهْطعِينَ مُقْنِعِي رُؤُوسِهِمْ﴾ [إبراهيم 43]. Tefsir ehli dedi: başlarını kaldıranlar.
(**قنف**)  **القاف** ve **النون** ve **الفاء** bir asıldır; bir şeyde toplanmaya delâlet eder. Bundan **القَنِيف**: insanlardan cemaat. Ve **القَنِيف**; **ابن دريد**in zikrettiğine göre([11]): geceden bir parça. Denir: geceden bir **قَنِيفٌ** geçti.
Babdan: **القَنَف**: iki kulağın küçüklüğü ve kalınlığıdır. Ve o, o kıyastır; ve كذلك **القُِنَاف**; o, kalın burunludur.
(**قنم**)  **القاف** ve **النون** ve **الميم** tek bir kelimedir. Derler: **قَنِمَ الشيء قَنَما**; ıslandığı, sonra üzerine toz bindiği ve kirlendiği vakit. Bu, atların ve develerin kıllarında olur.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- القنوط: اليأس من الخير. يقال: قنط يقنط قنوطا، وقنط يقنط (انظر: الأفعال 2/117). قال تعالى: ﴿فلا تكن من القانطين﴾ [الحجر/55]، قال: ﴿ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون﴾ [الحجر/56]، وقال: ﴿يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله﴾ [الزمر/53]، ﴿وإذا مسه الشر فيؤس قنوط﴾ [فصلت/49]، ﴿إذا هم يقنطون﴾ [الروم/36].

##### Türkçe

- **القنوط**: hayırdan ümitsizliktir. Denir ki: **قنط يقنط قنوطا**; ve **قنط يقنط** (bak: **الأفعال** 2/117). Yüce Allah dedi ki: ﴿Artık **القانطين**’den olma﴾ [الحجر/55], dedi ki: ﴿Rabbinin rahmetinden kim **يقنط** eder; ancak **الضالون**﴾ [الحجر/56], ve dedi ki: ﴿Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden **لا تقنطوا**﴾ [الزمر/53], ﴿ve ona şer dokunduğu vakit, ümitsiz, **قنوط** olur﴾ [فصلت/49], ﴿o vakit onlar **يقنطون** ederler﴾ [الروم/36].

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ن ط
قنط من الرحمة يقنط ويقنّط قنوطاً وهو قانط وقنوط‏.‏
وتقول‏:‏ قلب المؤمن بالرجاء منوط والكافر آيس قنوط‏.‏
وتقول اكتتب ونقط ثم اكتأب وقنط‏.‏

##### Türkçe

ق ن ط
**قنط** rahmetten; **يقنط** ve **يقنّط**; **قنوطاً**; ve o **قانط** ve **قنوط**tur.
Ve dersin: Müminin kalbi ümit ile bağlıdır; kâfir ise ümitsiz, **قنوط**tur.
Ve dersin: **اكتتب** ve **نقط**; sonra **اكتأب** ve **قنط**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القُنُوط: اليأْس، وفي التهذيب: اليأْس من الخير، وقيل: أَشدّ اليأْس من الشيء. والقُنُوط، بالضم، المصدر. وقَنَط يقنِطُ ويَقْنُطُ قُنُوطاً مثل جلَس يجلِس جُلوساً، وقَنِطَ قَنَطاً وهو قانِطٌ: يَئِسَ؛ وقال ابن جني: قَنَطَ يَقْنَطُ كأَبى يَأْبَى، والصحيح ما بدأْنا به، وفيه لغة ثالثة قَنِطَ يَقْنَطُ قَنَطاً، مثل تعِب يَتْعَب تعباً، وقَناطة، فهو قَنِطٌ؛ وقرئ: ولا تكن من القَنِطِين. وأَما قَنَط يقْنَطُ، بالفتح فيهما، وقَنِطَ يَقْنِط، بالكسر فيهما، فإِنما هو على الجمع بين اللغتين؛ قاله الأَخفش. وفي التنزيل: قال ومن يَقْنُطُ من رحمة ربه إِلا الضالون، وقرئ: ومن يَقْنِطُ، قال الأَزهري: وهما لغتان: قَنَطَ يَقْنُطُ، وقَنَط يَقْنِطُ قُنوطاً في اللغتين، قال: قال ذلك أَبو عمرو بن العلاء. ويقال: شر الناس الذين يُقَنِّطُون الناس من رحمة اللّه أَي يُؤْيِسُونهم.
وفي حديث خزيمة في روايةٍ: وقُطَّتِ القَنِطةُ، قُطَّتْ أَي قُطِعَتْ، وأَما القَنِطةُ فقال أَبو موسى: لا نعرفها، قال ابن الأَثير: وأَظنه تصحيفاً إِلا أَن يكون أَراد القَطِنةَ بتقديم الطاء، وهي هَنة دون القِبةِ. ويقال للجمة بين الوركين أَيضاً: قَطِنَةٌ.

##### Türkçe

**القُنُوط**: ümitsizliktir; **التهذيب**’de: hayırdan ümitsizliktir; ve denildi: bir şeyden ümitsizliğin daha şiddetlisidir. Ve **القُنُوط** (ötre ile), mastardır. Ve **قَنَط** **يقنِطُ** ve **يَقْنُطُ** **قُنُوطاً**, **جلَس** **يجلِس** **جُلوساً** gibi; ve **قَنِطَ** **قَنَطاً** ve o **قانِطٌ**’dur: ümitsiz oldu; ve İbn Cinnî dedi: **قَنَطَ** **يَقْنَطُ**, **أَبى** **يَأْبَى** gibi; ve sahih olan, bizim onunla başladığımızdır; ve onda üçüncü bir dil vardır: **قَنِطَ** **يَقْنَطُ** **قَنَطاً**, **تعِب** **يَتْعَب** **تعباً** gibi; ve **قَناطة**; o hâlde o **قَنِطٌ**’dur; ve okundu: **ولا تكن من القَنِطِين**. Ama **قَنَط** **يقْنَطُ** (ikisi de fetha ile), ve **قَنِطَ** **يَقْنِط** (ikisi de kesra ile), ancak iki dili birleştirme üzerinedir; onu **الأَخفش** söyledi. Ve tenzîlde: **قال ومن يَقْنُطُ من رحمة ربه إِلا الضالون**; ve okundu: **ومن يَقْنِطُ**; **الأَزهري** dedi: ikisi iki dildir: **قَنَطَ** **يَقْنُطُ**, ve **قَنَط** **يَقْنِطُ** **قُنوطاً** iki dilde de; dedi: bunu **أَبو عمرو بن العلاء** söyledi.

Ve denilir: insanların en şerlisi, insanları Allah’ın rahmetinden **يُقَنِّطُون** edenlerdir; yani onları ümitsizliğe düşürürler.

Ve Huzeyme hadîsinde bir rivayette: **وقُطَّتِ القَنِطةُ**; **قُطَّتْ** yani kesildi; ama **القَنِطةُ** hakkında **أَبو موسى** dedi: onu bilmiyoruz; İbnü’l-Esîr dedi: ve ben onu bir tashîf sanıyorum; ancak **القَطِنةَ**’yı, **الطاء**’ı öne alarak, kastetmiş olması müstesna; o, **القِبةِ**’nin altında bir çıkıntıdır. Ve iki kalça arasındaki saç örgüsüne de denilir: **قَطِنَةٌ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ن ط * * القُنُوطُ * اليأس وبابه جلس ودخل وطرب وسلم فهو * قَنِطٌ * و * قَنُوطٌ * و * قانِطٌ * وقرئ ﴿فلا تكن من القنَطين﴾ فأما * قَنَط * يقنط بالفتح فيهما و * قَنِطَ * يقنط بالكسر فيهما فإنما هو على الجمع بين اللغتين *

##### Türkçe

* ق ن ط * * **القُنُوطُ** * ümitsizliktir; ve onun bâbı **جلس** ve **دخل** ve **طرب** ve **سلم**’dir; şu hâlde o, **قَنِطٌ** ve **قَنُوطٌ** ve **قانِطٌ**’tır. Ve okundu: ﴿فلا تكن من **القنَطين**﴾; artık **قَنَط** (iki yerde de fetih ile) **يقنط** ve **قَنِطَ** (iki yerde de kesre ile) **يقنط** ise, ancak iki lugati birleştirme üzerinedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

قنط، كنصر، وضرب، وحسب، وكرم - وسقط في بعض النسخ وحسب - قنوطا، بالضم مصدر الأول والثاني، قال ذلك أبو عمرو ابن العلاء، وبهما قرئ قوله تعالى:  ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون  . قلت: أما يقنط، كينصر، فقرأ به الأعمش، وأبو عمرو، والأشهب العقيلي، وعيسى ابن عمر، وعبيد بن عمير، وزيد بن علي، وطاووس، فهو قانط. وفيه لغة أخرى: قنط، كفرح، وقرأ أبو رجاء العطاردي والأعمش والدوري عن أبي عمرو  من بعد ما قنطوا  . بكسر النون، وقرأ الخليل  من بعد ما قنطوا  بضم النون، قنطا، محركة، وقناطة، كسحابة. وقنط، كمنع وحسب، وهاتان على الجمع بين اللغتين، نقله الجوهري عن الأخفش، أي يئس، فهو قنط كفرح وقرئ:  فلا تكن من القنيطين  . قلت: هو قراءة ابن وثاب والأعمش وبشر بن عبيد وطلحة والحسين عن أبي عمرو.

  والقنوط: اليأس، وفي التهذيب: اليأس من الخير، وقيل: أشد اليأس من الشيء.
 وقال ابن جنى: وقنط يقنط، كأبي يأبى، أي في الشذوذ، وقد حققنا هذا البحث في كتابنا التعريف بضروري قواعد التصريف فراجعه. وقنطه تقنيطا: آيسه، يقال: شر الناس الذين يقنطون الناس من رحمة الله، أي يؤيسونهم. والقنط: المنع، يقال: قنط ماءه عنا، أي منعه، نقله الصاغاني عن ابن عباد. قال و القنط: زبيب الصبي وضبطه في التكملة بضم القاف. ومما يستدرك عليه: القنوط، كصبور: الآيس كالقانط، وفي حديث خزيمة: وقطت القنطة هكذا روي، أي: قطعت.
 والقنطة: مقلوب القطنة، وهي هنة دون القبة، قاله ابن الأثير، ولم يعرفها أبو موسى.

##### Türkçe

قنط, **كنصر** ve **وضرب** ve **حسب** ve **كرم** — ve bazı nüshalarda **وحسب** düşmüştür — **قنوطا**; (bu) birincinin ve ikincinin masdarıdır (ve) bunu Ebû Amr İbnü’l-Alâ söylemiştir; ve onunla (yani bu ikisiyle) şu Yüce sözü okunmuştur: **ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون**. Dedim ki: **أما يقنط** (yani) **كينصر**; onunla A‘meş, Ebû Amr, el-Eşheb el-Ukaylî, Îsâ İbn Ömer, Ubeyd b. Umeyr, Zeyd b. Alî ve Tâvûs okumuştur; o hâlde o **قانط**tır. Ve onda başka bir dil (kullanımı) vardır: **قنط** (yani) **كفرح**; ve Ebû Recâ el-Attâridî, A‘meş ve Ebû Amr’dan Dûrî **من بعد ما قنطوا** (âyetini) okumuştur; **النون**’un kesresiyle. Ve Halîl **من بعد ما قنطوا** (âyetini) **النون**’un zammıyla okumuştur; **قنطا** (yani) harekeli, ve **قناطة** (yani) **كسحابة**. Ve **قنط** (yani) **كمنع** ve **حسب**; ve bu ikisi iki dili birleştirme üzerinedir; Cevherî bunu Ahfeş’ten nakletmiştir; yani “ümidini kesti”; o hâlde o **قنط** (yani) **كفرح**tır; ve şöyle okunmuştur: **فلا تكن من القنيطين**. Dedim ki: o, İbn Vessâb’ın, A‘meş’in, Bişr b. Ubeyd’in, Talha’nın ve Ebû Amr’dan Hüseyin’in kıraatidir.

**والقنوط**: ümitsizliktir; ve **التهذيب**’de: hayırdan ümitsizliktir; ve denildi ki: bir şeyden en şiddetli ümitsizliktir.
İbn Cinnî dedi ki: **وقنط يقنط** (yani) **كأبي يأبى**; yani şâzlıkta; ve biz bu araştırmayı kitabımız **التعريف بضروري قواعد التصريف**’te tahkik ettik; öyleyse ona müracaat et. Ve **قنطه تقنيطا**: onu ümitsiz kıldı; denilir ki: insanların en şerlisi, insanları Allah’ın rahmetinden **يقنطون** edenlerdir; yani onları ümitsizliğe düşürürler. Ve **القنط**: engellemedir; denilir ki: **قنط ماءه عنا**; yani onu engelledi; Sâgânî bunu İbn Abbâd’dan nakletmiştir. Dedi ki: ve **القنط**: çocuğun kuru üzümüdür; ve onu **التكملة**’de **القاف**’ın zammıyla ضبط etti. Ve ona ilâve olarak istidrâk edilenlerdendir: **القنوط** (yani) **كصبور**: ümitsiz olan; **كالقانط** gibi. Ve Huzeyme hadîsinde: **وقطت القنطة**; böyle rivayet olunmuştur; yani: kestim.
Ve **القنطة**: **القطنة**’nin kalb edilmişidir; ve o, kubbenin altında bir çıkıntıdır; bunu İbnü’l-Esîr söylemiştir; Ebû Mûsâ onu bilmemiştir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَنَطَ
1 قَنَطَ ذ , aor. قَنِطَ ; and قَنَطَ, aor. قَنُطَ ; and قَنِطَ, aor. قَنَطَ ; (S, Msb, K;) and قَنُطَ, aor. قَنُطَ ; (K;) and قَنَطَ, aor. قَنَطَ ; and قَنِطَ, aor. قَنِطَ ; each of the last two being a mixture of two dialects; (Akh, S, K;) inf. n. قُنُوطٌ, (S, Msb, K,) which is of the first and second, (S, K, TA,) and of the fourth and sixth also; (K; [but this is doubtful;]) and قَنَطٌ, which is of the third; (S, K;) and قَنَاطَةٌ, which is also of the third, (S, K,) or [more probably, agreeably with analogy,] of the fourth; (TK;) He despaired (S, Msb, K) of (مِنْ) the mercy of God, (Msb,) or, as in the T, of good: or, as some say, he despaired most vehemently of a thing. (TA.) It is said in the Kur, [xv. 56,] accord. to different readings, وَمَنْ يَقْنِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ اـِلَّا الضَّالُّونَ and يَقْنُطُ (Bd, TA) and يَقْنَطُ (Bd) [And who despaireth of the mercy of his Lord except those who are in error?] -A2- قَنْطٌ is also syn. with مَنْعٌ. (K.) You say, قَنَطَ مَآءَهُ عَنَّا He withheld, kept, or debarred, his water from us. (Sgh on the authority of Ibn-'Abbلd.)

قنّطهُ
2 قنّطهُ ذ , (Msb, K,) inf. n. تَقْنِيطٌ, (K,) He made him to despair; (Msb, K;) as also ↓ اقنطهُ. (Msb.) You say, شَرُّ النَّاسِ الَّذِينَ يُقَنِّطُونَ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ The worst of men are those who make men to despair of the mercy of God. (TA.)

4 أَقْنَطَ see 2.

قَنِطٌ
قَنِطٌ ذ : see what follows.

قَنُوطٌ
قَنُوطٌ ذ : see what follows.

قَانِطٌ
قَانِطٌ ذ (S, Msb) and ↓ قَنِطٌ (S, TA) and ↓ قَنُوطٌ, (Msb, TA,) but the last has an intensive signification, (Bd, xli. 49,) Despairing: (S, Msb, TA:) pl. of the first with ون; (Kur xv. 55, accord. to the prevailing reading;) and so of the second. (S, TA.)

##### Türkçe

قَنَطَ
1 **قَنَطَ** **ذ** , muzâri‘ **قَنِطَ** ; ve **قَنَطَ**, muzâri‘ **قَنُطَ** ; ve **قَنِطَ**, muzâri‘ **قَنَطَ** ; (S, Msb, K;) ve **قَنُطَ**, muzâri‘ **قَنُطَ** ; (K;) ve **قَنَطَ**, muzâri‘ **قَنَطَ** ; ve **قَنِطَ**, muzâri‘ **قَنِطَ** ; bu son ikisinin her biri iki lehçenin bir karışımıdır; (Akh, S, K;) mastar **قُنُوطٌ**, (S, Msb, K,) ki bu birinci ve ikincinindir, (S, K, TA,) ve dördüncü ve altıncının da; (K; [fakat bu şüphelidir;]) ve **قَنَطٌ**, ki bu üçüncünündür; (S, K;) ve **قَنَاطَةٌ**, ki bu da üçüncünündür, (S, K,) yahut [daha muhtemel olarak, kıyasa uygun biçimde,] dördüncünündür; (TK;) O, (S, Msb, K) Allah’ın rahmetinden (مِنْ) ümidini kesti, (Msb,) yahut T’de olduğu üzere, hayırdan: yahut bazılarına göre, bir şeyden en şiddetli biçimde ümidini kesti. (TA.) Kur’ân’da, [xv. 56,] farklı kıraatlere göre, şöyle denilmiştir: وَمَنْ يَقْنِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ اـِلَّا الضَّالُّونَ ve **يَقْنُطُ** (Bd, TA) ve **يَقْنَطُ** (Bd) [Rabbinin rahmetinden, sapmış olanlardan başkası kim ümidini keser?] -A2- **قَنْطٌ** ayrıca **مَنْعٌ** ile eşanlamlıdır. (K.) Şöyle dersin: **قَنَطَ مَآءَهُ عَنَّا** O, suyunu bizden men etti, alıkoydu, yahut uzak tuttu. (Sgh, İbn-‘Abbâd’dan naklen.)

قنّطهُ
2 **قنّطهُ** **ذ** , (Msb, K,) mastar **تَقْنِيطٌ**, (K,) O, onu ümitsizliğe düşürdü; (Msb, K;) bunun gibi ↓ **اقنطهُ** da. (Msb.) Şöyle dersin: شَرُّ النَّاسِ الَّذِينَ يُقَنِّطُونَ النَّاسَ مِنْ رَحْمَةِ اللّٰهِ İnsanların en kötüsü, insanları Allah’ın rahmetinden ümitsizliğe düşürenlerdir. (TA.)

4 أَقْنَطَ bk. 2.

قَنِطٌ
**قَنِطٌ** **ذ** : aşağıda geleni gör.

قَنُوطٌ
**قَنُوطٌ** **ذ** : aşağıda geleni gör.

قَانِطٌ
**قَانِطٌ** **ذ** (S, Msb) ve ↓ **قَنِطٌ** (S, TA) ve ↓ **قَنُوطٌ**, (Msb, TA,) fakat sonuncusu şiddet (mübalağa) anlamı taşır, (Bd, xli. 49,) Ümidini kesen: (S, Msb, TA:) birincinin çoğulu **ون** ile; (Kur xv. 55, yaygın kıraate göre;) ve böylece ikincinin de. (S, TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَنَطَ
قَنَطَ I ,  U ( n. ac. قَنْط 1 ,  قُنُوْط 27 ),
a.  Was discouraged, desponded, despaired.

b.  [ Min ], Despaired, desponded of.

c.  [ acc. &  'An ], Withheld from.

قَنِطَ
قَنِطَ A ( n. ac. قَنَط 4 ) قَنُطَ U ( n. ac. قَنَاْطَة 22t )
a.  see supra (a) , ( b ).

قَنَّطَ
قَنَّطَ II ,
a.  Made to despair.

أَقْنَطَ
أَقْنَطَ IV ,
a.  see II .

قَنَط
قَنَط 4 ,
a.  Despair; despondency, discouragement, dejection.

قَنِط
قَنِط 5 ,
a.  see 21 .

قَاْنِط
قَاْنِط 21 ,
a.  Despairing; despondent, discouraged, dejected.

قَنُوْط
قَنُوْط 26 ,
a.  see 21 .

قُنُوْط
قُنُوْط 27 ,
a.  see 4 .

##### Türkçe

قَنَطَ
قَنَطَ I , U ( mastar: **قَنْط** 1 , **قُنُوْط** 27 ),
a. Cesareti kırıldı, yılgınlaştı, ümitsizliğe düştü.

b. [ Min ], -den ümidini kesti, -den dolayı ümitsizliğe düştü.

c. [ acc. & 'An ], -den alıkoydu.

قَنِطَ
قَنِطَ A ( mastar: **قَنَط** 4 ) قَنُطَ U ( mastar: **قَنَاْطَة** 22t )
a. yukarıya bakınız (a), (b).

قَنَّطَ
قَنَّطَ II ,
a. Ümitsizliğe düşürdü.

أَقْنَطَ
أَقْنَطَ IV ,
a. II’ye bakınız.

قَنَط
قَنَط 4 ,
a. Ümitsizlik; yılgınlık, cesaret kırılması, bezginlik.

قَنِط
قَنِط 5 ,
a. 21’e bakınız.

قَاْنِط
قَاْنِط 21 ,
a. Ümitsizliğe düşen; yılgın, cesareti kırılmış, bezgin.

قَنُوْط
قَنُوْط 26 ,
a. 21’e bakınız.

قُنُوْط
قُنُوْط 27 ,
a. 4’e bakınız.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D8%B7/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

قنط
قَنَطَ - يَقْنَطُ - قَانِط - قَانِطِيْن - قَنُوْط
قَنَطَ - يَقْنَطُ + كائن + من أمر أو شيء: (ضد يرجو): يفقد الرجاء والأمل بحصول شيء مفيد يتوقع حصوله
قَانِط: اسم فاعل من " قَنَطَ - يَقْنَطُ  "
قانِطُون: جمع " قانِط ": اسم فاعل صفة مشبهة من " قَنَط َ - يَقْنَط "
قَنُوْط: على وزن " فَعول ": اسم فاعل مبالغة صفة مشبهة من " قَنَط َ - يَقْنَط "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الشعور باليأس والقنوط وفقد الأمل"، وهي:
بَلَسَ - يَبْلُسُ، وَالَ - يَوِيْلُ - وَيْل، يَئِسَ - يَيْئَسُ، ويكأن، قَنَطَ - يَقْنَطُ، مَجُسَ - يَمْجُسُ
قَنَطَ - يقنط
 	﴿قل ياعبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله إن الله يغفر الذنوب جميعا إنه هو الغفور الرحيم(53)﴾ الزمر ﴿قال ومن يقنَطُ من رحمة ربه إلا الضالون(56)﴾ الحجر
 	﴿وهو الذي ينزل الغيث من بعد ما قنَطوا وينشر رحمته وهو الولي الحميد(28)﴾ الشورى ﴿وإذا أذقنا الناس رحمة فرحوا بها وإن تصبهم سيئة بما قدمت أيديهم إذا هم يقنطون (36)﴾ الروم
قانط - القانطين
 ﴿قالوا بشرناك بالحق فلا تكن من القانطين (55)﴾ الحجر
قنوط
 ﴿لا يسأم الإنسان من دعاء الخير وإن مسه الشر فيئوس قَنُوْط (49)﴾ فصلت
مختار الصحاح
● [قنط] ق ن ط: القُنُوطُ اليأس وبابه جلس ودخل وطرب وسلم فهو قَنِطٌ و قَنُوطٌ و قانِطٌ وقرئ ﴿فلا تكن من القنَطين؟؟﴾ فأما قَنَط يقنط بالفتح فيهما و قَنِطَ يقنط بالكسر فيهما فإنما هو على الجمع بين اللغتين
الراغب
قنط
- القنوط: اليأس من الخير. يقال: قنط يقنط قنوطا، وقنط يقنط (انظر: الأفعال 2/117). قال تعالى: }فلا تكن من القانطين﴿[الحجر/55]، قال:﴾ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون﴿[الحجر/56]، وقال:﴾يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله﴿[الزمر/53]،﴾وإذا مسه الشر فيؤس قنوط﴿[فصلت/49]،﴾إذا هم يقنطون{ [الروم/36].
ملخص اللسان:
وقَنَط يقنِطُ ويَقْنُطُ يَقْنَطُ قَنَطاً القُنُوط: اليأْس، وفي التهذيب: اليأْس من الخير، وقيل: أَشدّ  اليأْس من الشيء
لسان العرب
● - قنط: القُنُوط: اليأْس، وفي التهذيب: اليأْس من الخير، وقيل: أَشدّ  اليأْس من الشيء. والقُنُوط، بالضم، المصدر. وقَنَط يقنِطُ ويَقْنُطُ  قُنُوطاً مثل جلَس يجلِس جُلوساً، وقَنِطَ قَنَطاً وهو قانِطٌ: يَئِسَ؛ وقال ابن  جني: قَنَطَ يَقْنَطُ كأَبى يَأْبَى، والصحيح ما بدأْنا به، وفيه لغة  ثالثة قَنِطَ يَقْنَطُ قَنَطاً، مثل تعِب يَتْعَب تعباً، وقَناطة، فهو  قَنِطٌ؛ وقرئ: ولا تكن من القَنِطِين. وأَما قَنَط يقْنَطُ، بالفتح فيهما،  وقَنِطَ يَقْنِط، بالكسر فيهما، فإِنما هو على الجمع بين اللغتين؛ قاله  الأَخفش. وفي التنزيل: قال ومن يَقْنُطُ من رحمة ربه إِلا الضالون، وقرئ:  ومن يَقْنِطُ، قال الأَزهري: وهما لغتان: قَنَطَ يَقْنُطُ، وقَنَط  يَقْنِطُ قُنوطاً في اللغتين، قال: قال ذلك أَبو عمرو بن العلاء.  ويقال: شر الناس الذين يُقَنِّطُون الناس من رحمة اللّه أَي  يُؤْيِسُونهم.  وفي حديث خزيمة في روايةٍ: وقُطَّتِ القَنِطةُ، قُطَّتْ أَي قُطِعَتْ،  وأَما القَنِطةُ فقال أَبو موسى: لا نعرفها، قال ابن الأَثير: وأَظنه  تصحيفاً إِلا أَن يكون أَراد القَطِنةَ بتقديم الطاء، وهي هَنة دون القِبةِ.  ويقال للجمة بين الوركين أَيضاً: قَطِنَةٌ.
مقاييس اللغة:
(قنط) القاف والنون والطاء كلمةٌ صحيحة تدلُّ على اليأس من الشَّيء. يقال: قَنَط يَقْنِط، وقَنِطَ يقْنَط. قال الله تعالى: ﴿وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون([8])﴾ [الحجر 56].
القاموس المحيط:
قَنَطَ، كنصَرَ وضَرَبَ وحَسِبَ وكَرُمَ، قُنوطاً، بالضم، وكفرِحَ، قَنَطاً وقَناطةً، وكمَنَع وحَسِبَ وهاتانِ على الجمعِ بينَ اللُّغَتَينِ يَئِسَ، فهو قَنِطٌ، كفرِحٍ. وقَنَّطَه تَقْنيطاً آيَسَه. والقَنْطُ المَنْعُ، وزُبَيْبُ الصبيِّ.
تاج العروس:
ق ن ط
قَنَط كنَصَرَ وضَرَبَ وحَسِبَ وكُرُمَ - وسَقَطَ في بَعْضِ النُّسَخِ وحَسِبَ - قُنُوطاً بالضَّمِّ مَصْدَرُ الأَوَّل والثّانِي قال ذلِكَ أَبو عَمْرِو ابنُ العَلاءِ وبِهِمَا قُرِئَ قولُه تعالى : " ومَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّه إِلاَّ الضّالُّونَ " . قلتُ : أَمَّا يقنُط كيَنْصُر فَقَرَأَ به الأَعْمَشُ وأَبو عَمْرٍو والأَشْهَبُ العُقَيْلِيُّ وعِيسَى ابنُ عُمَرَ وعُبَيْدُ بن عُمَيْر وزَيْدُ بنُ عَلِيٍّ وطاوُوس فهو قانِطٌ . وفيه لغةٌ أُخْرَى : قَنِطَ كَفَرِحَ وقَرَأَ أَبُو رجَاءٍ العُطَارِدِيُّ والأَعْمَشُ والدُّورِيُّ عن أَبِي عَمْرٍو " من بَعْدِ ما قَنِطُوا " . بكسرِ النُّونِ وَقَرَأَ الخَلِيلُ " من بَعْدِ ما قَنُطُوا " بضمِّ النُّونِ قَنَطاً مُحَرَّكةً وقَنَاطَةً كسَحَابَةٍ . وقَنَطَ كمَنَعَ وحَسِبُ وهاتَانِ على الجَمْعِ بين اللُّغَتَيْنِ نَقَلَه الجَوْهَرِيُّ عن الأَخْفَشِ أَي يَئِسَ فهو قَنِطٌ كفَرِحٍ وقُرِئَ : " فلا تَكُنْ من القَنِيطِينَ " . قلتُ : هو قِرَاءَةُ ابنِ وَثّابٍ والأَعْمَش وبِشْر بنِ عُبَيْد وطَلْحَةَ والحُسَيْنِ عن أَبِي عَمْرٍو
والقُنُوطُ : اليَأْسُ وفي التَّهْذِيب : اليَأْسُ من الخَيْرِ وقِيلَ : أَشَدُّ اليَأْسِ من الشَّيْءِ
وقال ابنُ جِنِّى : وقَنَطَ يَقْنُطُ كأَبَي يَأْبَى أَي في الشُّذُوذِ وقد حَقَّقْنَا هذا البَحْثَ في كتابِنَا التَّعْرِيف بضَرُورِيِّ قَوَاعِدِ التَّصْرِيف فراجِعْهُ . وقَنَّطَه تَقْنِيطاً : آيَسَهُ يُقَال : شرُّ النّاسِ الَّذِين يُقَنِّطُونَ النّاسَ من رَحْمَةِ اللهِ أَي يُؤْيِسُونهم . والقَنْطُ : المَنْعُ يُقَال : قَنَطَ ماءَهُ عَنَّا أَي مَنَعَه نَقَلَه الصّاغَانِيُّ عن ابْنِ عَبّادٍ . قال و القَنْطُ : زَبَيْبُ الصَّبِيِّ وضَبَطه في التَّكْمِلَةِ بضَمِّ القَافِ . ومِمّا يُسْتَدْرَكُ عَليه : القَنُوطُ كصَبُورٍ : الآيسُ كالقَانِطُ وفي حَدِيثِ خُزَيْمَةَ : وقُطَّتِ القَنِطَةُ هكَذا رُوِي أَي : قُطِعَتْ
والقَنِطَةُ : مَقْلُوبُ القَطِنَة وهي هَنَةٌ دُون القِبَةِ قالَهُ ابنُ الأَثِير ولم يَعْرِفْهَا أَبُو مُوسَى

##### Türkçe

قنط
**قَنَطَ** - **يَقْنَطُ** - **قَانِط** - **قَانِطِيْن** - **قَنُوْط**
**قَنَطَ** - **يَقْنَطُ** + var olan + bir işten veya bir şeyden: (zıddı: **يرجو**): faydalı bir şeyin gerçekleşmesini beklediği hâlde, onun gerçekleşmesi hususunda ümidi ve beklentiyi yitirir.
**قَانِط**: “ **قَنَطَ** - **يَقْنَطُ** ”dan ism-i fâil.
**قانِطُون**: “ **قانِط** ”ın çoğulu: “ **قَنَطَ** - **يَقْنَط** ”dan ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
**قَنُوْط**: “ **فَعول** ” vezninde: “ **قَنَطَ** - **يَقْنَط** ”dan mübalağa ism-i fâil, sıfat-ı müşebbehe.
Ve lafız, “ümitsizlik ve **القنوط** ve ümidin yitirilmesi hissi” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**بَلَسَ** - **يَبْلُسُ**، **وَالَ** - **يَوِيْلُ** - **وَيْل**، **يَئِسَ** - **يَيْئَسُ**، **ويكأن**، **قَنَطَ** - **يَقْنَطُ**، **مَجُسَ** - **يَمْجُسُ**

**قَنَطَ** - **يقنط**
	﴿De ki: Ey kendilerine karşı aşırı giden kullarım! Allah’ın rahmetinden **لا تقنطوا**; şüphesiz Allah günahların hepsini bağışlar; şüphesiz O, çok bağışlayan, çok merhamet edendir (53)﴾ **الزمر** ﴿Dedi: Rabbimin rahmetinden **يقنَطُ** eden kimdir? Ancak sapıklar (56)﴾ **الحجر**
	﴿Ve O, **قنَطوا**dan sonra yağmuru indirir ve rahmetini yayar; O, velîdir, hamîddir (28)﴾ **الشورى** ﴿İnsanlara bir rahmet tattırdığımızda onunla sevinirler; ellerinin öne sürdüğü sebebiyle onlara bir kötülük dokunursa, bir de bakarsın onlar **يقنطون** (36)﴾ **الروم**

**قانط** - **القانطين**
 ﴿Dediler: Seni hak ile müjdeledik; artık **القانطين**den olma (55)﴾ **الحجر**

**قنوط**
 ﴿İnsan hayır duasından usanmaz; ona şer dokunursa, pek ümitsiz, **قَنُوْط** olur (49)﴾ **فصلت**

مختار الصحاح
● [**قنط**] ق ن ط: **القُنُوطُ** ümitsizliktir; bâbı **جلس** ve **دخل** ve **طرب** ve **سلم**’dir; o hâlde o, **قَنِطٌ** ve **قَنُوطٌ** ve **قانِطٌ**’tır. Ve ﴿**فلا تكن من القنَطين؟؟**﴾ diye okunmuştur. Ama **قَنَط** **يقنط** (ikisinde de fetha ile) ve **قَنِطَ** **يقنط** (ikisinde de kesra ile) ise, ancak iki dili birleştirme üzerinedir.

الراغب
قنط
- **القنوط**: hayırdan ümitsizlik. Denir ki: **قنط** **يقنط** **قنوطا**; ve **قنط** **يقنط** (bak: **الأفعال** 2/117). Yüce Allah dedi ki: }**فلا تكن من القانطين**﴿[**الحجر**/55]، dedi:﴾**ومن يقنط من رحمة ربه إلا الضالون**﴿[**الحجر**/56]، ve dedi:﴾**يا عبادي الذين أسرفوا على أنفسهم لا تقنطوا من رحمة الله**﴿[**الزمر**/53]،﴾**وإذا مسه الشر فيؤس قنوط**﴿[**فصلت**/49]،﴾**إذا هم يقنطون**{ [**الروم**/36].

ملخص اللسان:
Ve **قَنَط** **يقنِطُ** ve **يَقْنُطُ** **يَقْنَطُ** **قَنَطاً**; **القُنُوط**: ümitsizliktir. Ve **التهذيب**’de: hayırdan ümitsizliktir. Ve denildi ki: bir şeyden ümitsizliğin daha şiddetlisidir.

لسان العرب
● - **قنط**: **القُنُوط**: ümitsizliktir. Ve **التهذيب**’de: hayırdan ümitsizliktir. Ve denildi ki: bir şeyden ümitsizliğin daha şiddetlisidir. Ve **القُنُوط** (damme ile) masdardır. Ve **قَنَط** **يقنِطُ** ve **يَقْنُطُ** **قُنُوطاً**; **جلَس** **يجلِس** **جُلوساً** gibi. Ve **قَنِطَ** **قَنَطاً**; o ise **قانِطٌ**’tır: ümitsiz oldu. İbn Cinnî dedi ki: **قَنَطَ** **يَقْنَطُ**; **أَبى** **يَأْبَى** gibi. Doğru olan, bizim başladığımızdır. Ve onda üçüncü bir dil vardır: **قَنِطَ** **يَقْنَطُ** **قَنَطاً**; **تعِب** **يَتْعَب** **تعباً** gibi; ve **قَناطة**; o hâlde o, **قَنِطٌ**’tır. Ve “**ولا تكن من القَنِطِين**” diye okunmuştur. Ama **قَنَط** **يقْنَطُ** (ikisinde de fetha ile) ve **قَنِطَ** **يَقْنِط** (ikisinde de kesra ile) ise, ancak iki dili birleştirme üzerinedir; bunu **الأَخفش** söylemiştir. Tenzîlde: “Kim Rabbisinin rahmetinden **يَقْنُطُ** eder; ancak sapıklar (olur)” buyuruldu; ve “**يَقْنِطُ**” diye de okunmuştur. **الأَزهري** dedi ki: İkisi iki dildir: **قَنَطَ** **يَقْنُطُ** ve **قَنَط** **يَقْنِطُ** **قُنوطاً**; iki dilde de. Dedi ki: Bunu **أَبو عمرو بن العلاء** söylemiştir. Ve denir ki: İnsanların en şerlisi, insanları Allah’ın rahmetinden **يُقَنِّطُون** edenlerdir; yani onları ümitsizliğe düşürürler. **خزيمة** hadîsinde bir rivayette: “**وقُطَّتِ القَنِطةُ**”; **قُطَّتْ** yani kesildi. Ama **القَنِطةُ** hakkında **أَبو موسى** dedi ki: Biz onu bilmiyoruz. İbnü’l-Esîr dedi ki: Ben onu tashîf sanıyorum; ancak **القَطِنةَ**yı (ط harfini öne alarak) kastetmiş olması müstesna; o da **القِبةِ**den aşağı bir şeydir. Ve iki kalça arasındaki saç tutamına da denir: **قَطِنَةٌ**.

مقاييس اللغة:
(**قنط**) **القاف** ve **النون** ve **الطاء**; sahih bir kelimedir; bir şeyden ümitsizliğe delâlet eder. Denir ki: **قَنَط** **يَقْنِط**; ve **قَنِطَ** **يقْنَط**. Allah تعالى dedi ki: ﴿**وَمَنْ يَقْنَِطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّهِ إلاَّ الضَّالُّون**([8])﴾ [**الحجر** 56].

القاموس المحيط:
**قَنَطَ**; **نصَرَ** ve **ضَرَبَ** ve **حَسِبَ** ve **كَرُمَ** gibi; **قُنوطاً** (damme ile). Ve **فرِحَ** gibi: **قَنَطاً** ve **قَناطةً**. Ve **مَنَع** ve **حَسِبَ** gibi; ve bu ikisi, iki dili birleştirme üzerinedir: ümitsiz oldu; o hâlde o, **قَنِطٌ**’tır; **فرِحٍ** gibi. Ve onu **قَنَّطَه** **تَقْنيطاً**: onu ümitsizliğe düşürdü. Ve **القَنْطُ**: engellemedir. Ve **زُبَيْبُ الصبيِّ**.

تاج العروس:
ق ن ط
**قَنَط**; **نَصَرَ** ve **ضَرَبَ** ve **حَسِبَ** ve **كُرُمَ** gibi - ve bazı nüshalarda **وحَسِبَ** düşmüştür - **قُنُوطاً** (damme ile): birincinin ve ikincinin masdarıdır; bunu **أَبو عَمْرِو ابنُ العَلاءِ** söyledi; ve onunla Yüce Allah’ın şu sözü okunmuştur: “**ومَنْ يَقْنَطُ مِنْ رَحْمَةِ رَبِّه إِلاَّ الضّالُّونَ**”. Dedim ki: **يقنُط**; **يَنْصُر** gibi; bununla **الأَعْمَش** ve **أَبو عَمْرٍو** ve **الأَشْهَبُ العُقَيْلِيُّ** ve **عِيسَى ابنُ عُمَرَ** ve **عُبَيْدُ بن عُمَيْر** ve **زَيْدُ بنُ عَلِيٍّ** ve **طاوُوس** okudu; o hâlde o, **قانِطٌ**’tır. Ve onda başka bir dil vardır: **قَنِطَ**; **فَرِحَ** gibi. Ve **أَبو رجَاءٍ العُطَارِدِيُّ** ve **الأَعْمَشُ** ve **الدُّورِيُّ**’nin **أَبِي عَمْرٍو**’dan rivayeti “**من بَعْدِ ما قَنِطُوا**”yu okudu: **النون**’u kesra ile. Ve **الخَلِيلُ** “**من بَعْدِ ما قَنُطُوا**”yu okudu: **النون**’u damme ile; **قَنَطاً** (harekeli) ve **قَنَاطَةً**; **سَحَابَةٍ** gibi. Ve **قَنَطَ**; **مَنَعَ** gibi; ve **حَسِبُ**; ve bu ikisi, iki dili birleştirme üzerinedir; bunu **الجَوْهَرِيُّ** **الأَخْفَشِ**’ten nakletti: yani ümitsiz oldu; o hâlde o, **قَنِطٌ**’tır; **فَرِحٍ** gibi. Ve “**فلا تَكُنْ من القَنِيطِينَ**” diye okunmuştur. Dedim ki: Bu, İbn Veththâb’ın kıraati ve **الأَعْمَش**’ın ve **بِشْر بنِ عُبَيْد**’in ve **طَلْحَةَ**’nın ve **الحُسَيْنِ**’in **أَبِي عَمْرٍو**’dan (rivayetiyle) kıraatidir.
Ve **القُنُوطُ**: ümitsizliktir. Ve **التَّهْذِيب**’de: hayırdan ümitsizliktir. Ve denildi ki: bir şeyden ümitsizliğin daha şiddetlisidir.
İbn Cinnî dedi ki: Ve **قَنَطَ** **يَقْنُطُ**; **أَبَي** **يَأْبَى** gibi; yani şâzlıkta. Ve biz bu bahsi, kitabımız **التَّعْرِيف بضَرُورِيِّ قَوَاعِدِ التَّصْرِيف**’te tahkik ettik; ona müracaat et. Ve onu **قَنَّطَه** **تَقْنِيطاً**: onu ümitsizliğe düşürdü. Denir ki: İnsanların en şerlisi, insanları Allah’ın rahmetinden **يُقَنِّطُونَ** edenlerdir; yani onları ümitsizliğe düşürürler. Ve **القَنْطُ**: engellemedir. Denir ki: **قَنَطَ ماءَهُ عَنَّا**; yani onu bizden men etti; bunu **الصّاغَانِيُّ** İbn Abbâd’dan nakletti. Dedi ki: Ve **القَنْطُ**: çocuğun **زَبَيْبُ**’idir; ve onu **التَّكْمِلَة**’de **القاف**’ın dammesiyle ضبط etti. Ve ona ilâve olarak (istidrâk kabilinden): **القَنُوطُ**; **صَبُورٍ** gibi: ümitsiz olan; **القَانِطُ** gibi. Ve **خُزَيْمَةَ** hadîsinde: “**وقُطَّتِ القَنِطَةُ**”; böyle rivayet edilmiştir; yani: kesildi.
Ve **القَنِطَةُ**: **القَطِنَة**’nın maklûbudur; o, **القِبَةِ**den aşağı bir şeydir; bunu İbnü’l-Esîr söyledi; **أَبو مُوسَى** onu bilmedi.
