# قنف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%86%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قنف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%86%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قنف

القناف، كغراب، وكتاب: الضم نقله الجوهري، والكسر عن ابن عباد: الكبير الأنف كما في الصحاح. وقال ابن عباد: القناف: الضخم اللحية. وقيل: هو الطويل الغليظ الجسم، قال: والكسر لغة فيه. قال: والقناف: الفيشلة الضخمة وهي الحشفة كالقنافي بالضم، عن أبي عمرو في كتاب الجيم، وهو الرجل العظيم، وقال غيره: هو العظيم الرأس واللحية. وقبيصة بن هلب واسمه يزيد بن قنافة الطائي، كثمامة، هو وأبوه هلب: محدثان وهو يروى عن أبيه هلب، وهلب له صحبة، فقبيصة من التابعين، وعداده في أهل الكوفة، روى عنه سماك بن حرب، ذكره ابن حبان في الثقات، فكان ينبغي للمصنف أن يشير إلى ذلك على عادته. والأقنف: الأبيض القفا من الخيل نقله الجوهري، زاد غيره: ولون سائره ما كان، والمصدر القنف. والقنف، محركة: صغر الأذنين وغلظهما كما في الصحاح، زاد ابن دريد: ولصوقهما بالرأس وقيل: عظم الأذن وانقلابها، والرجل أقنف، والمرأة قنفاء، وقيل: انتشارهما وإقبالهما على الرأس، وقيل: انثناء أطرافهما على ظاهرهما. وقال أبو عمرو: القنف: البياض الذي على جردان الحمار. وقال الليث: القنفاء من آذان المعزى: هي الغليظة، كأنها رأس نعل مخصوفة. والقنفاء منا: مالا أطر لها. ومن المجاز الكمرة القنفاء: هي العظيمة على التشبيه، أنشد ابن دريد:
  وأم مثواى تذري لمتي
  وتغمز القنفاء ذات الفروة قال ابن بري: وهذا الرجز ذكره الجوهري، وتمسح القنفاء، وصوابه وتغمز القنفاء قال: وفسره الجوهري بأنه، الذكر، قال ابن بري: والقنفاء: ليست من أسماء الذكر، وإنما هي من أسماء الكمرة، وهي الحشفة والفيشة والفيشلة، ويقال لها: ذات الحوق، والحوق: إطارها المطيف بها، ومنه قول الراجز:
  غمزك بالقنفاء ذات الحوق
  بين سماطى ركب محلوق ويروى أنه كان وفي العباب كانت لهمام بن مرة بن ذهل ابن شيبان ثلاث بنات، فأبى أن يزوجهن وفي العباب: فآلى ألا يزوجهن أبدا فلما عنسن وطالت بهن العزوبة واغتلمن، قالت إحداهن بيتا، وأسمعته إياه متجاهلة أي: كأنها لا تعلم أنه يسمع ذلك:
  أهمام بن مـرة إن هـمـي                      لفي اللائي يكون مع الرجال فأعطاها سيفا، فقال: هذا يكون مع الرجال، فقالت أخرى وهي التي تليها: ما صنعت شيئا، ولكني أقول:

  أهمام بن مرة إن همـي                      لفي قنفاء مشرفة القذال فقال: وما قنفاء? تريدين معزى? فقالت الصغرى: ما صنعتما شيئا، ولكني أقول:
  أهمام بن مرة إن همي                      لفي عرد أسد به مبالي فقال: أخزاكن الله، فزوجهن هكذا أوردها الليث، وحكاها أبو عبيدة، وفيها تقديم وتأخير وتبديل في رواية بعض الأبيات، وأوردها المبرد في الكامل على أنها بنت واحدة، وفيه في البيت الأول: حن قلبي إلى بدل: إن همي لفي وكذا في سائر البيوت، فقال لها: يا فساق، أردت صفيحة ماضية، وفي البيت الثاني: إلى صلعاء بدل إلى قنفاء، فقال لها: يا فجار أردت بيضة، وفي الثالثة: إلى أير بدل لفي عرد وفيه: فقام فقتلها، قال شيخنا: وهذه أشهر عند الرواة، وفي اللسان: وذكر الليث قصة لهمام بن مرة وبناته يفحش ذكرها، فلم يذكرها الأزهري. قلت: ولو تركها المصنف أيضا كان أوفق لاختصاره. والقنيف، كأمير: جماعات الناس كما في الصحاح، وكذلك القنيب، وهو قول أبي عمرو، وقال غيره: الجماعة من النساء والرجال، والجمع: قنف. وقال ابن عباد: القنيف: الرجل القليل الأكل. وأيضا: الأزعر القليل شعر الرأس هكذا في سائر النسخ، وهو غلط، والصواب: القنف، ككتف: الأزعر القليل الشعر، كما هو نص العباب والتكملة. والقنيف: السحاب عن ابن دريد أو السحاب الكثر الماء وفي الصحاح: السحاب ذو الماء الكثير. وحكى ابن دريد: يقال: مر قنيف من الليل: أي قطعة منه، ويقال: طائفة منه، كما في الصحاح. وفي العباب: إذا مر هوي منه وليس بثبت. وقال ابن عباد: قنف القاع، كفرح: تشقق طينه. وقال ابن الأعرابي: القنف، كقنب: ما تطاير من طين السيل على وجه الأرض وتشقق وفي بعض نسخ النوادر عن وجه الأرض. وقال السيرافي: القنف: ما يبس من الغدير فتقلع طينه، وكذلك القلف، وقد ذكر في موضعه. وأقنف الرجل: استرخت أذنه عن ابن الأعرابي. وأقنف: صار ذا جيش كثير نقله ابن عباد. وقال ابن الأعرابي: أقنف: اجتمع له رأيه وأمره في ماشه كاستقنف. وقال ابن عباد: حجفة مقنفة، كمعظمة: أي موسعة. ويقال: قنفه بالسيف تقنيفا: إذا قطعه به.
 ومما يستدرك عليه: القنيف، كأمير: الطيلسان، حكاه ابن بري عن السيرافي، وأنشد:
  فلقد ننتدي ويجلس فـينـا                      مجلس كالقنيف فعم رداح ويقال: استقنف المجلس: إذا استدار. وبنو قانف: حي باليمن، منهم عبد الله بن داود الخريبي القانفي كذا نسبه الماليني، وقاسم بن ربيعة بن قانف القانفي، نسب إلى جده.

### Türkçe

**القناف**; **كغراب** ve **كتاب**: toplama; bunu el-Cevherî nakletti; esre (okunuşu) İbn Abbâd’dan: **الصحاح**’ta olduğu üzere büyük burunlu. İbn Abbâd dedi: **القناف**: iri sakallı. Ve denildi: o, uzun, kalın gövdeli olandır; dedi: ve esre (okunuşu) onda bir dildir. Dedi: ve **القناف**: iri **الفيشلة**’dir ve o **الحشفة**’dir; **القنافي** gibi damme ile; Ebû Amr’dan **كتاب الجيم**’de; ve o, büyük adamdır. Başkası dedi: o, büyük başlı ve sakallıdır. Ve Kubaysa b. Helb, adı Yezîd b. Kanâfe et-Tâî, **كثمامة** gibi; o ve babası Helb: iki muhaddistir; o, babası Helb’den rivayet eder; Helb’in sohbeti vardır; böylece Kubaysa tâbiîndendir; sayımı Kûfe ehli içindedir; ondan Semmâk b. Harb rivayet etti; İbn Hibbân onu **الثقات**’ta zikretti; böylece musannifin âdeti üzere buna işaret etmesi gerekirdi. Ve **الأقنف**: atlardan ense tarafı beyaz olan; el-Cevherî nakletti; başkası artırdı: geri kalanının rengi ne olursa olsun; masdar **القنف**’tur. Ve **القنف**; harekeli: **الصحاح**’ta olduğu üzere iki kulağın küçüklüğü ve kalınlığı; İbn Düreyd artırdı: ve başa yapışıklıkları; ve denildi: kulağın büyüklüğü ve ters dönmesi; erkek **أقنف**’tir, kadın **قنفاء**’dır. Ve denildi: ikisinin yayılması ve başa yönelmeleri; ve denildi: uçlarının dışlarına doğru bükülmesi. Ebû Amr dedi: **القنف**: eşeğin **جردان**’ı üzerindeki beyazlıktır. Leys dedi: keçilerin kulaklarından **القنفاء**: o kalın olandır; sanki dikilmiş bir nalın başıdır. Ve bizden **القنفاء**: çerçevesi olmayan şey. Mecazdan **الكمرة القنفاء**: o, benzetme üzere büyük olandır; İbn Düreyd inşâd etti:
  Ve annem, barınağım, saç örgümü savurur
  Ve kürklü olan **القنفاء**’yı sıkar
İbn Berrî dedi: ve bu recez’i el-Cevherî zikretti; ve **وتمسح القنفاء**; doğrusu **وتغمز القنفاء**’dır. Dedi: ve el-Cevherî onu, yani “erkeklik uzvu” diye tefsir etti. İbn Berrî dedi: ve **القنفاء** erkeklik uzvunun adlarından değildir; ancak o, **الكمرة**’nin adlarındandır; ve o **الحشفة** ve **الفيشة** ve **الفيشلة**’dir; ve ona **ذات الحوق** denir; ve **الحوق**: onu kuşatan çevresidir; ve ondan râcizin sözü:
  **القنفاء** **ذات الحوق** ile senin sıkman
  Tıraşlı dizlerin iki safı arasında
Ve rivayet olunur ki o, idi; ve **العباب**’da: Hemmâm b. Murra b. Zuhel b. Şeybân’ın üç kızı vardı; onları evlendirmeyi reddetti; ve **العباب**’da: onları asla evlendirmemeye yemin etti. Sonra yaşlandılar ve bekârlık onlarla uzadı ve şehvetlendiler; onlardan biri bir beyit söyledi ve onu, bilmezden gelerek, ona işittirdi; yani: sanki onun bunu işittiğini bilmiyor:
  Ey Hemmâm b. Murra, şüphesiz benim derdim
  Erkeklerle olan kadınlardadır
Ona bir kılıç verdi; sonra dedi: bu, erkeklerle olur. Sonra diğeri, ona bitişik olan, dedi: sen bir şey yapmadın; fakat ben derim:

  Ey Hemmâm b. Murra, şüphesiz benim derdim
  Enseyi yükselten bir **قنفاء**’dadır
Dedi: ve **قنفاء** nedir? Keçi mi istiyorsun? Sonra en küçüğü dedi: siz ikiniz bir şey yapmadınız; fakat ben derim:
  Ey Hemmâm b. Murra, şüphesiz benim derdim
  Kendisiyle aldırış ettiğim bir aslanın **عرد**’undadır
Dedi: Allah sizi rezil etsin; böylece onları evlendirdi. Leys onu böylece vârid kıldı; Ebû Ubeyde onu hikâye etti; ve onda, bazı beyitlerin rivayetinde takdim-te’hîr ve değiştirme vardır. el-Müberred onu **الكامل**’de tek bir kız olarak vârid kıldı; ve onda birinci beyitte: **حن قلبي إلى** yerine: **إن همي لفي**; ve diğer beyitlerde de böyledir. Sonra ona dedi: ey fâsık, sen keskin bir kılıç istedin. Ve ikinci beyitte: **إلى صلعاء** yerine **إلى قنفاء**; sonra ona dedi: ey fâcir, sen bir yumurta istedin. Ve üçüncüsünde: **إلى أير** yerine **لفي عرد**; ve onda: sonra kalktı ve onu öldürdü. Şeyhimiz dedi: ve bu, râviler yanında daha meşhurdur. **اللسان**’da: ve Leys, Hemmâm b. Murra ve kızlarının kıssasını zikretti; onun zikri çirkinleşir; bu yüzden el-Ezherî onu zikretmedi. Dedim: musannif de onu terk etseydi, ihtisarı için daha uygun olurdu. **القنيف**; **كأمير**: **الصحاح**’ta olduğu üzere insanların toplulukları; ve **القنيب** de böyledir; bu, Ebû Amr’un sözüdür. Başkası dedi: kadınlardan ve erkeklerden topluluk; cem‘i: **قنف**. İbn Abbâd dedi: **القنيف**: az yiyen adam. Ve ayrıca: baş saçı az olan dağınık saçlı; bütün nüshalarda böyle; ve o yanlıştır; doğrusu: **القنف**; **ككتف**: saçı az olan dağınık saçlı; **العباب** ve **التكملة**’nin nassı olduğu üzere. **القنيف**: İbn Düreyd’den bulut; yahut suyu çok olan bulut; ve **الصحاح**’ta: suyu çok olan bulut. İbn Düreyd hikâye etti: denilir: **مر قنيف من الليل**: yani ondan bir parça; ve denilir: ondan bir taife; **الصحاح**’ta olduğu gibi. **العباب**’da: eğer ondan bir düşüş geçtiyse; ve sabit değildir. İbn Abbâd dedi: **قنف القاع**; **كفرح**: çamuru çatladı. İbnü’l-A‘râbî dedi: **القنف**; **كقنب**: sel çamurundan yer yüzü üzerine sıçrayan ve çatlayan şey; ve **النوادر**’in bazı nüshalarında: yer yüzünden. es-Sîrâfî dedi: **القنف**: gölcükten kuruyan şey; sonra çamuru sökülür; ve **القلف** da böyledir; ve o, yerinde zikredildi. **أقنف الرجل**: kulağı gevşedi; İbnü’l-A‘râbî’den. Ve **أقنف**: çok asker sahibi oldu; İbn Abbâd nakletti. İbnü’l-A‘râbî dedi: **أقنف**: görüşü ve işi, malında, **استقنف** gibi, toplandı. İbn Abbâd dedi: **حجفة مقنفة**; **كمعظمة**: yani genişletilmiş. Ve denilir: **قنفه بالسيف تقنيفا**: onunla onu kestiği zaman.
 Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **القنيف**; **كأمير**: **الطيلسان**; İbn Berrî onu es-Sîrâfî’den hikâye etti; ve inşâd etti:
  Andolsun biz toplanırız ve içimizde oturur
  **القنيف** gibi bir meclis; sonra geniş
Ve denilir: **استقنف المجلس**: döndüğü zaman. Ve **بنو قانف**: Yemen’de bir kabile; onlardandır Abdullah b. Dâvûd el-Hureybî el-Kânifî; Mâlînî onu böyle nisbet etti; ve Kâsım b. Rabîa b. Kânif el-Kânifî; dedesine nisbet edildi.
