# قهب — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%A8/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%87%D8%A8/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قهب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%A8.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قهب

القَهْبُ: الـمُسِنُّ؛ قال رؤبة:
إِنَّ تميماً كان قَهْباً مِنْ عادْ
وقال:
إِنَّ تَمِـيماً كان قَهْباً قَهْقَبَا
أَي كان قَديمَ الأَصل عادِيَّهُ. ويقال للشيخ إِذا أَسَنَّ: قَحْرٌ وقَحْبٌ وقَهْبٌ. والقَهْبُ من الإِبل: بعد البازل. والقَهْبُ: العظيم. وقيل: الطويلُ من الجبال، وجمعُه قِهابٌ. وقيل: القِهابُ جبال سُود تُخالِطُها حُمْرة. والأَقْهَبُ: الذي يَخْلِطُ بياضَه حُمْرة. وقيل: الأَقْهَبُ الذي فيه حُمْرَة إِلى غُبْرة؛ ويقال: هو الأَبيضُ الأَكْدَرُ؛ وأَنشد لامرئ القيس:
وأَدْرَكَهُنّ، ثانِـياً من عِنانِه، *  كغَيْثِ العَشِـيِّ الأَقْهَبِ الـمُتَوَدِّقِ الضمير الفاعل في أَدْرَكَ يَعُودُ على الغلام الراكبِ الفرس للصيد، والضمير المؤَنث المنصوبُ عائد على السِّرْبِ، وهو القَطِـيعُ من البَقر والظباءِ وغيرهما؛ وقوله: ثانياً من عِنانِه أَي لم يُخْرِجْ ما عند الفرس من جَرْيٍ، ولكنه أَدْرَكَهُنَّ قبل أَن يَجْهَدَ؛ والأَقْهَبُ: ما كان لَوْنُه إِلى الكُدْرة مع البياض للسواد. والأَقْهَبانِ: الفِـيلُ والجامُوسُ؛ كل واحد منهما أَقْهَبُ، لِلَونه؛ قال رؤْبة يَصِفُ نَفْسَه بالشدَّة:
لَيْثٌ يَدُقُّ الأَسدَ الـهَمُوسا، *  والأَقْهَبَيْنِ: الفِـيلَ والجامُوسا والاسم القُهْبة؛ والقُهْبة: لَوْنُ الأَقْهَبِ، وقيل: هو غُبْرة إِلى سَواد، وقيل: هو لونٌ إِلى الغُبْرة ما هو، وقد قَهِبَ قَهَباً. والقَهْبُ: الأَبيضُ تَعْلوه كُدْرة، وقيل: الأَبيضُ، وخَصَّ بعضُهم به الأَبيضَ من أَولاد الـمَعَز والبقر.
\<ص:692>
يقال: إِنه لقَهْبُ الإِهابِ، وقُهابُه، وقُهَابِـيُّه، والأُنثى قَهْبةٌ لا غير؛ وفي الصحاح: وقَهْباء أَيضاً. الأَزهري: يقال إِنه لقَهْبُ الإِهابِ، وإِنه لقُهابٌ وقُهابيٌّ. والقَهْبِـيُّ: اليَعْقُوب، وهو الذَّكَر من الـحَجَل؛ قال: فأَضْحَتِ الدارُ قَفْراً، لا أَنِـيسَ بها، *  إِلا القُهَابُ مع القَهْبـيّ، والـحَذَفُ والقُهَيْبةُ: طائر يكون بتِهامةَ، فيه بياضٌ وخُضْرة، وهو نوع من الـحَجَل. والقَهَوْبَةُ والقَهَوْباةُ (1)
(1 قوله «والقهوبة والقهوباة» ضبطا بالأصل والتهذيب والقاموس بفتح أولهما وثانيهما وسكون ثالثهما لكن خالف الصاغاني في القهوبة فقال بوزن ركوبة أي بفتح فضم.) من نِصَالِ السِّهامِ: ذاتُ شُعَبٍ ثلاثٍ، وربما كانَتْ ذاتَ حَديدَتَيْنِ، تَنْضَمَّانِ أَحْياناً، وتَنْفَرِجانِ أُخْرى. قال ابن جني: حكى أَبو عبيدة القَهَوْباةُ، وقد قال سيبويه: ليس في الكلام فَعَوْلى، وقد يمكن أَن يحتج له، فيقال: قد يمكن أَن يأْتي مع الهاء ما لولا هي لما أَتى، نحو تَرْقُوَةٍ وحِذْرِيَةٍ، والجمع القَهَوْبات. والقَهُوبات: السِّهامُ الصِّغارُ الـمُقَرْطِساتُ، واحدها قَهُوبَةٌ؛ قال الأَزهري: هذا هو الصحيح في تفسير القَهُوبَة؛ وقال رؤْبة: عن ذي خَناذيذَ قُهَابٍ أَدْلَمُه
قال أَبو عمرو: القُهْبَةُ سَواد في حُمْرة. أَقْهَبُ: بَيِّنُ القُهْبة. والأَدْلَم: الأَسْوَدُ. فالقَهْبُ: الأَبيضُ، والأَقْهَبُ: الأَدْلَم، كما تَرى.

### Türkçe

**القَهْبُ**: yaşlı (ihtiyar) olan; Rü’be dedi ki:
“Şüphesiz Temîm, Âd’dan **قَهْباً** idi”
Ve dedi:
“Şüphesiz Temîm, **قَهْباً قَهْقَبَا** idi”
Yani, aslı kadîm idi, Âdî idi. Ve ihtiyara, yaşlanınca denir: **قَحْرٌ** ve **قَحْبٌ** ve **قَهْبٌ**.
Ve develerden **القَهْبُ**: **البازل**’den sonra olan. Ve **القَهْبُ**: büyük olan. Ve denildi: dağlardan uzun olan; çoğulu **قِهابٌ**’dır. Ve denildi: **القِهابُ** kızıllığın karıştığı siyah dağlardır.

**والأَقْهَبُ**: beyazına kızıllık karıştıran kimsedir. Ve denildi: **الأَقْهَبُ** içinde, tozluluğa doğru bir kızıllık bulunan kimsedir; ve denir: o, donuk beyazdır; İmru’ul-Kays’tan şu beyit okundu:
“Ve onları yakaladı, dizgininden ikincileyerek, *  akşam yağmuru gibi, **الأَقْهَبِ** bolca dökülen”
**أَدْرَكَ**’daki fâil zamiri, av için ata binen oğlana döner; mansûb müennes zamir ise **السِّرْبِ**’e döner; o da sığır, ceylan ve başkalarından olan sürüdür; ve onun sözü: “dizgininden ikincileyerek” yani, attaki koşudan olanı çıkarmadı; fakat onu yormadan önce onları yakaladı; ve **الأَقْهَبُ**: rengi, siyahlığa (meyil) için beyazlıkla birlikte donukluğa doğru olan şeydir.

**والأَقْهَبانِ**: fil ve camustur; ikisinden her biri, rengi sebebiyle **أَقْهَبُ**’dur;
Rü’be, kendisini şiddetle vasfederek dedi:
“Bir aslan ki, sessiz aslanı ezer, *  ve **الأَقْهَبَيْنِ**: fili ve camusu”
İsim **القُهْبة**’dir; **القُهْبة**: **الأَقْهَبِ**’in rengidir; ve denildi: siyahlığa doğru bir tozluluktur; ve denildi: her ne ise, tozluluğa doğru bir renktir; ve o, **قَهِبَ قَهَباً**.
Ve **القَهْبُ**: üstünde donukluk bulunan beyazdır; ve denildi: beyazdır; bazıları onu, keçi ve sığır yavrularından beyaza tahsis etti.

\<ص:692>
Denir: şüphesiz o, derinin **قَهْبُ**’udur, ve onun **قُهابُه**’u, ve onun **قُهَابِـيُّه**’udur; dişisi ise yalnızca **قَهْبةٌ**’dir; **الصحاح**’ta: **وقَهْباء** da (vardır), yani ayrıca. Ezherî: denir: şüphesiz o, derinin **قَهْبُ**’udur; ve şüphesiz o, **قُهابٌ** ve **قُهابيٌّ**’dir.

**والقَهْبِـيُّ**: **اليَعْقُوب**’dur; o, **الـحَجَل**’in erkeğidir; dedi ki:
“Böylece ev ıssız oldu, onda ünsiyet eden yok, *  ancak **القُهَابُ** ile **القَهْبـيّ** ve **الـحَذَفُ**”

**والقُهَيْبةُ**: Tihâme’de bulunan bir kuştur; onda beyazlık ve yeşillik vardır; o, **الـحَجَل**’den bir türdür. Ve **القَهَوْبَةُ** ve **القَهَوْباةُ** (1)
(1 “**والقهوبة والقهوباة**” sözü: asıl, **التهذيب** ve **القاموس**’ta, ikisinin de evveli ve ikincisi fethalı, üçüncüsü sâkin olarak ضبط edildi; fakat Sâgânî **القهوبة**’de muhalefet etti; “**ركوبة**” vezninde dedi; yani fetha ile sonra damme.) ok uçlarının demirlerinden: üç çatallı olan; bazen iki demirli olur; bazen birleşirler, başka bir vakitte ayrılırlar. İbn Cinnî dedi: Ebû Ubeyde **القَهَوْباةُ**’yı nakletti; Sîbeveyh de dedi ki: الكلام’da **فَعَوْلى** yoktur; fakat onunla ihticâc etmek mümkün olabilir; şöyle denir: **الهاء** ile, o olmasaydı gelmeyecek olanın gelmesi mümkün olabilir; **تَرْقُوَةٍ** ve **حِذْرِيَةٍ** gibi; çoğulu **القَهَوْبات**’tır.

**والقَهُوبات**: küçük, kartuşlu oklar; tekili **قَهُوبَةٌ**’dir; Ezherî dedi: **القَهُوبَة**’nin tefsirinde sahih olan budur; Rü’be dedi:
“**قُهَابٍ** olan, karanlıklaştırılmış, **خَناذيذَ** sahibi birinden”
Ebû Amr dedi: **القُهْبَةُ** kızıllık içinde bir siyahlıktır. **أَقْهَبُ**: **القُهْبة**’si açık olan. **الأَدْلَم**: siyah olan. Öyleyse **القَهْبُ**: beyazdır; **الأَقْهَبُ**: **الأَدْلَم**’dir; gördüğün gibi.
