# قهد (ق-ه-د) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%87%D8%AF

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ه - د
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والقاف والدال معهما
ق ه د، د ه ق مستعملان فقط
قهد:
القَهْدُ: من أولاد الضأن يَضرِب إلى بياض. والجمعُ: قِهادٌ. وكذلك ولَدُ البَقَرةِ الوَحْشيّةِ. قال:
نقودُ جيادَهُنَّ ونَفْتـلـيهـا		ولا نَعدو التُّيُوسَ ولا القِهادا
دهق:
الدَّهَقُ: خشبتان يُغْمَزُ بهما السّاقُ، وآدّهَقْتِ الحجارةُ ادِّهاقاً، وهو شدّة تَلازُمِها، ودُخُولُ بعضِها في بعضٍ. قال:
ينصاح من جَبْلةٍ رَضْمٍ مُدَّهَقْ
وكأسٌ دِهاقْ: مَلْأَى. وأدقتها: شَدَدْتُ ملأَها.
والدَّهْدَقَةُ: دَوَرانُ البِضْع الكثير في القدر إذا غَلَتْ، تراها تعلو مرّةً وتسفلُ أخرى. قال حاتم طيء:
يُقَمِّصُ دَهْداقَ البَضيعِ كـأَنَّـهُ		رُؤوسُ قَطاً كُدْرٍ دقاقِ الحناجرِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**القاف** و**الدال** معهما
**ق ه د**، **د ه ق** مستعملان فقط

**قهد**:
**القَهْدُ**: koyun yavrularından, beyazlığa çalan (olan). Çoğulu: **قِهادٌ**. Yine yabanî ineğin yavrusu da (böyledir). Dedi ki:
نقودُ جيادَهُنَّ ونَفْتـلـيهـا		ولا نَعدو التُّيُوسَ ولا **القِهادا**

**دهق**:
**الدَّهَقُ**: iki tahta; bunlarla bacak sıkıştırılır. Ve **آدّهَقْتِ** taşlar **ادِّهاقاً**: bu, onların şiddetli bitişikliği ve bazısının bazısının içine girmesidir. Dedi ki:
ينصاح من جَبْلةٍ رَضْمٍ مُدَّهَقْ

Ve **كأسٌ دِهاقْ**: dolu. Ve **أدقتها**: onun doluluğunu sıktım (iyice doldurdum).

Ve **الدَّهْدَقَةُ**: tencere kaynadığında çokça et parçasının dönmesi; onu bir kere yükselirken, başka bir kere alçalırken görürsün. Hâtim Tayyi dedi ki:
يُقَمِّصُ دَهْداقَ البَضيعِ كـأَنَّـهُ		رُؤوسُ قَطاً كُدْرٍ دقاقِ الحناجرِ

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَهْدُ مثل القَهْبِ، وهو الأبيض الأكدر. قال لبيد:
لِمُعَفَّرٍ قَهْدٍ تنـازَعَ شِـلـوَهُغُبْسٌ كواسِبُ لا يُمَنُّ طعامُها

##### Türkçe

**القَهْدُ** **مثل** **القَهْبِ**، ve o, **الأبيض الأكدر**’dir. Lebîd dedi:
لِمُعَفَّرٍ **قَهْدٍ** تنـازَعَ شِـلـوَهُغُبْسٌ كواسِبُ لا يُمَنُّ طعامُها

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والقاف مع الدال
قهد ، دهق ، هدق : ( مستعملة )
قهد : قال الليث : القَهْدُ : من أوْلادِ الضّأْنِ يَضْرِبُ إلى البياض ، والجمع قِهَادٌ ، قال : ويقال أيضاً لِولَدِ البقرة الوحشية : قَهْدٌ ؛ وأنشد :
نَقُودُ جِيَادَهُنَّ وَنَفَتَلِيها
ولا نَعْدُو التُّيوسَ ولا القِهَادَا
وقال غيره : القِهَادُ : شاءٌ حجازية ؛ وأنشد الأصمعيّ :
أَتَبْكي أن يُسَاقَ القَهْدُ فيكم
فَمَنْ يَبْكي لأهلِ السَّاجِسِي
الساجسيَّة : غنم تكون بالجزيرة . شمر عن ابن شُميل : القَهْدُ : الصغير من البقر ، اللطيف الجسم . ويقال : القَهْدُ : القصيرُ الذّنَبِ ، قاله أبو عمرو . وقال المفضّل : قَهَدَ في مشيه : إذا قارب خَطْوَه ولم ينبسط في مشيه ، وهو من مشي القِصار . أبو عبيد : أَبْيَضُ يَقَقٌ وقَهْبٌ وقَهْدٌ ، وهو بمعنى واحد ؛ قال لبيد :
لِمُعَفَّرٍ قَهْدٍ تَنَازَعَ شِلْوَه
وصف بقرة وحشيّة أكل السبُع ولدَها فجعله قَهْداً لبياضه . ثعلب عن ابن الأعرابيّ قال : القَهْدُ : غنم سود تكون باليمن وهي الحَذَفُ . قال : والقَهْدُ : النَّرْجِسُ إذا كان جُنْبَذاً لم يتفتّح ، فإذا تفتح فهي التفاتيح والتّفاقيح والعيون .
دهق : قال الليث : الدّهَقُ : خشبَتان يُغْمَزُ بهما الساق . قال : وادّهقت الحجارة
ادهاقاً ؛ وهو شدَّةٌ تلازُمِها ، ودخول بعضها في بعض ؛ وأنشد :
يَنْصَاحُ من حَبْلَة رَضْمٌ مُدَّهِقْ
وقال الزّجَّاج في قول اللَّهِ جلّ وعزّ : ( ُ ) ( ِأَتْرَاباً وَكَأْساً دِهَاقاً ) ( النّبَإ : 34 ) قال : ملأى ، قال وجاء في التفسير أيضاً : صافية ؛ وأنشد :
يَلَذُّهُ بكأسِه الدهَاق
وقال غيره : أَدْهقْتُ الكَأْسَ إلى أَصْبَارِها ؛ أي : ملأْتُها إلى أعاليها . وقال الليث : أدْهقتها : شددت ملأها قال : والدَّهدقة : دَوَرَانُ البِضع الكثير في القِدْرِ إذا غَلَت ، تَراها تَعْلو مرة وتسفل أخرى ؛ وأنشد :
تَقَمُّصَ دَهْدَاقَ البَضِيعِ كأنّه
رُؤوسُ قَطاً كُدْرٍ دِقاقِ الحنَاجِرِ

##### Türkçe

باب **الهاء** و**القاف** ile **الدال**
**قهد** ، **دهق** ، **هدق** : (kullanılan)

**قهد** : **الليث** dedi: **القَهْدُ**: koyun yavrularından, beyazlığa çalan; çoğulu **قِهَادٌ**’dır. Dedi: Yabanî ineğin yavrusu için de **قَهْدٌ** denir; ve inşad etti:
نَقُودُ جِيَادَهُنَّ وَنَفَتَلِيها
ولا نَعْدُو التُّيوسَ ولا القِهَادَا
Başka biri dedi: **القِهَادُ**: Hicazî bir koyun; ve **الأصمعيّ** inşad etti:
أَتَبْكي أن يُسَاقَ القَهْدُ فيكم
فَمَنْ يَبْكي لأهلِ السَّاجِسِي
**الساجسيَّة**: Cezîre’de bulunan koyunlar. **شمر**’in **ابن شُميل**’den rivayeti: **القَهْدُ**: sığırın küçüğü, bedeni ince. Ve denir: **القَهْدُ**: kısa kuyruklu; bunu **أبو عمرو** söyledi. **المفضّل** dedi: Yürüyüşünde **قَهَدَ**: adımını yaklaştırdığı ve yürüyüşünde yayılmadığı zaman; bu, kısa boyluların yürüyüşündendir. **أبو عبيد**: **أَبْيَضُ يَقَقٌ** ve **قَهْبٌ** ve **قَهْدٌ**; o, tek bir mânâdadır; **لبيد** dedi:
لِمُعَفَّرٍ قَهْدٍ تَنَازَعَ شِلْوَه
Yabanî bir ineği vasfetti; yırtıcı hayvan yavrusunu yemişti de, beyazlığından dolayı onu **قَهْداً** yaptı. **ثعلب**’ın **ابن الأعرابيّ**’den rivayeti, dedi: **القَهْدُ**: Yemen’de bulunan siyah koyunlar; onlar **الحَذَفُ**’tur. Dedi: Ve **القَهْدُ**: **النَّرْجِسُ**; **جُنْبَذاً** olup açılmadığı zaman; açılınca ise **التفاتيح** ve**التّفاقيح** ve **العيون**’dur.

**دهق** : **الليث** dedi: **الدّهَقُ**: bacağın kendisiyle sıkıştırıldığı iki tahta. Dedi: Ve taşlar **ادّهقت**; **ادهاقاً**; o, birbirine yapışmalarının şiddetidir ve bazısının bazısının içine girmesidir; ve inşad etti:
يَنْصَاحُ من حَبْلَة رَضْمٌ مُدَّهِقْ
**الزّجَّاج** Allah’ın, azîz ve celîl, sözü hakkında dedi: ( ُ ) ( ِ**أَتْرَاباً وَكَأْساً دِهَاقاً** ) ( **النّبَإ** : 34 ) dedi: dolu. Dedi: Tefsirde de geldi: berrak; ve inşad etti:
يَلَذُّهُ بكأسِه الدهَاق
Başka biri dedi: Kadehi, kenarlarına kadar **أَدْهقْتُ**; yani: onu üstlerine kadar doldurdum. **الليث** dedi: Onu **أدْهقتها**: dolusunu sımsıkı yaptım. Dedi: Ve **الدَّهدقة**: tencerede kaynadığı zaman çok parçanın dönmesidir; onu bir kere yükselir, başka bir kere alçalır görürsün; ve inşad etti:
تَقَمُّصَ دَهْدَاقَ البَضِيعِ كأنّه
رُؤوسُ قَطاً كُدْرٍ دِقاقِ الحنَاجِرِ

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والهاء وما يثلثهما)
(قهو)  القاف والهاء والحرف المعتلُّ أصلٌ يدلُّ على خِصْب وكثرة. يقال للرَّجُل المُخصِب الرَّحْلِ: قاهٍ. يقال: إنَّه لَفِي عَيْشٍ قاهٍ. فأمَّا قولُهم: أقْهَى الرَّجلُ من طَعَامٍ، إذا اجْتَوَاهُ، فليس ذلك من جهةِ اجتوائِهِ إيّاه، وإنّما هو من كثرته عنده حَتَّى يتملأ عنده فيجتَوِيَه. وأمَّا القهوة فالخمر، قالوا: وسمِّيت قَهْوَةً أنَّها تُقْهِي عن الطَّعام؛ والقياس واحد.
(قهب)  القاف والهاء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على لونٍ من الألوان.  يقولون: القُهْبَةُ: بياضٌ تعلوه حُمْرة. والقَهْبُ من ولد البقرة ما يكون لونُه كذا. والقَهْب: الجَبَل العظيم. والأقهبان: الفيلُ والجاموس، وكلُّ ذلك متقارِب.
(قهد)  القاف والهاء والدال كلمةٌ واحدة. يقولون: القَهْد من ولد الضَّأن يضرب لونه إلى البَيَاض.
(قهر)  القاف والهاء والراء كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على غَلَبة وعُلُوّ. يقال: قَهَرَه يَقهره قَهْراً. والقاهر: الغالب. وأقْهَرَ الرّجُل، إذا صُيِّر في حالٍ يذلُّ فيها. قال:
تَمَنّى حُصَيْنٌ أنْ يَسُودَ جذاعَهُ *** فأمسى حُصينٌ قد أذَلَّ وأقْهَرا([1])وقُهِر، إذا غُلِبَ. ومن الباب: قُهِرَ اللَّحمُ: طبِخ حَتَّى يسيل ماؤُه. والقهقر: فيما يقال: التَّيْس([2]). فإنْ كان صحيحاً فلعلَّه من القياس الذي ذكرناه. والقَهْقَر([3]): الحجر الصُّلب. وليس يبعد عن الأصل الذي بُنيَ عليه الباب.
ومما شذَّ عن ذلك: [رَجَع([4])] القَهْقَرَى، إذا رجع إلى خَلْفِه.
(قهز)  القاف والهاء والزاء كلمةٌ. يقولون: القَِهْزُ([5]): ثيابُ مِرْعِزَّى يُخالِطُها حرير، وبها يشبَّه الشَّعر الليِّن. قال:
* من القَِهْز والقُوهِيّ([6]) *
(قهس)  القاف والهاء والسين كلماتٌ إن صَحَّت. يقولون: جاء يَتَقَهْوَس، إذا جاء مُنْحَنِياً([7]) يَضْطرب. وهذا ممكنٌ أن يكون هاؤه زائدة، كأنَّه يَتقوس. ويقولون: القَهْوَسة: السُّرعة. والقَهْوَس: الرَّجُل الطويل.
(قهل)  القاف والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على قَشَف وسُوءِ حال. من ذلك القَهَلُ، وهو التقشُّف. ورجلٌ متقهِّلٌ: لا يتعهَّد جَسدَه بنظافةٍ. ومن الباب أو قريبٍ منه: القَهْل: كُفران الإحسان واستقلالُ النِّعمة. وأقْهَلَ الرَّجلُ نَفْسَهُ: دَنَّسها بما لا يَعْنِيه. والتقَهُّل: شَكْوَى الحاجة. قال:
* لَعْواً متى لاقَيتَه تَقَهَّلاَ([8]) *
ويقولون: انقَهَلَ، إذا سَقَط وضَعُف. ويقولون: قَهَلْتُ الرّجُلَ قَهْلاً، إذا أثْنَيْتَ عليه ثناءً قبيحاً.
ومما شذَّ عن هذا وما أدري كيف صحَّتُه، يقولون: القَيْهَلة: الطَّلْعة. يقال: حَيَّا الله قَيْهَلَتَه. وليست بكلمةٍ عَذْبة.
([1]) للمخبل السعدي، كما في اللسان (قهر، جذع). وحصين: اسم الزبرقان بن بدر، كما في اللسان (قهر). ورواه الأصمعي بالبناء للمجهول في الفعلين.
([2]) في الأصل: "الشين"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. والقهقر بهذا المعنى مشدد الراء في القاموس، مخففها في المجمل واللسان.
([3]) يقال بتخفيف الراء وتثقيلها، كما في اللسان، وضبط في المجمل بالتخفيف فقط.
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) في اللسان أن أصله بالفارسية "كهزانه".
([6]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 360 واللسان (قهز). وهو بتمامه:
من الزرق أو صقع كأن رؤوسها *** من القهز والقوهي بيض المقانع
([7]) في الأصل: "منجياً"، صوابه في المجمل واللسان.
([8]) الرجز في المجمل (قهل)، وأنشده في اللسان (قهل، لعا).

-

##### Türkçe

(قاف ve **هاء** ve ikisini üçleyen şeyler babı)

(**قهو**)  **القاف** ve **الهاء** ve illetli harf, bereket ve çokluğa delâlet eden bir asıldır. Bereketli konaklayan adama: **قاهٍ** denir. Denir ki: “Şüphesiz o, **قاهٍ** bir yaşayıştadır.” Ama onların sözü: “Adam yemekten **أقْهَى** oldu”, onu tiksinip istemediği zaman; bu, onu tiksinip istemesi cihetinden değildir; ancak, onun yanında çokluğundandır; ta ki onun yanında dolup tıksınır da onu tiksinip istemez. Ama **القهوة** ise şaraptır. Dediler ki: “**قَهْوَةً** diye adlandırıldı; çünkü o, yemekten **تُقْهِي** eder”; kıyas birdir.

(**قهب**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الباء**, renklerden bir renge delâlet eden bir asılcıktır. Derler: **القُهْبَةُ**: üstüne kızıllık çıkan bir beyazlıktır. Ve **القَهْبُ**, sığır yavrusundan rengi böyle olan şeydir. Ve **القَهْب**: büyük dağdır. Ve **الأقهبان**: fil ve manda; bütün bunlar birbirine yakındır.

(**قهد**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الدال** tek bir kelimedir. Derler: **القَهْد** koyun yavrusundan rengi beyazlığa çalan şeydir.

(**قهر**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الراء** galebe ve üstünlüğe delâlet eden sahih bir kelimedir. Denir: **قَهَرَه** onu **يَقهره** **قَهْراً**. Ve **القاهر**: galip olandır. Ve adam **أقْهَرَ** oldu; zillet içinde bulunduğu bir hâle sokulduğu zaman. Dedi ki:
تَمَنّى حُصَيْنٌ أنْ يَسُودَ جذاعَهُ *** فأمسى حُصينٌ قد أذَلَّ وأقْهَرا([1])
Ve **قُهِر**; galip gelindiği zaman. Babdandır: **قُهِرَ اللَّحمُ**: suyu akıncaya kadar pişirildi. Ve **القهقر**: denildiğine göre, teke([2]). Eğer sahih ise, belki de zikrettiğimiz kıyastandır. Ve **القَهْقَر**([3]): sert taş. Babın üzerine bina edildiği asıldan uzak değildir.
Ve bundan şâz olan şeylerdendir: **القَهْقَرَى**([4]) döndü; arkasına döndüğü zaman.

(**قهز**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الزاء** bir kelimedir. Derler: **القَِهْزُ**([5]): içine ipek karışan **مِرْعِزَّى** elbiseler; onunla yumuşak saç benzetilir. Dedi ki:
* من القَِهْز والقُوهِيّ([6]) *

(**قهس**)  **القاف** ve **الهاء** ve **السين** kelimelerdir; eğer sahih oldularsa. Derler: **يَتَقَهْوَس** olarak geldi; eğilmiş([7]) çalkalanarak geldiği zaman. Bu, onun **هاء**’sının زائد olması mümkündür; sanki **يَتقوس** gibidir. Ve derler: **القَهْوَسة**: sürattir. Ve **القَهْوَس**: uzun adamdır.

(**قهل**)  **القاف** ve **الهاء** ve **اللام** yoksunluk ve hâlin kötülüğüne delâlet eden bir kelimedir. Ondan: **القَهَلُ**, o da perişanlıktır. Ve **متقهِّلٌ** adam: bedenini temizlikle gözetmez. Babdandır yahut ona yakındır: **القَهْل**: iyiliği inkâr ve nimeti az görmedir. Ve adam kendisini **أقْهَلَ** etti: kendisini ilgilendirmeyen şeyle onu kirletti. Ve **التقَهُّل**: ihtiyaç şikâyetidir. Dedi ki:
* لَعْواً متى لاقَيتَه تَقَهَّلاَ([8]) *
Ve derler: **انقَهَلَ**; düştüğü ve zayıfladığı zaman. Ve derler: Adamı **قَهَلْتُ** **قَهْلاً**; ona çirkin bir övgü ile övdüğün zaman.
Ve bundan şâz olan şeylerdendir—ve ben onun sıhhatini nasıl bilemem—derler: **القَيْهَلة**: görünüş. Denir: “Allah onun **قَيْهَلَتَه**’sini yaşatsın.” Tatlı bir kelime değildir.

([1]) el-Muhabbal es-Sa‘dî’nindir; Lisân’da (قهر، جذع) olduğu gibi. Ve **حُصَيْن**: ez-Zuberkân b. Bedr’in adıdır; Lisân’da (قهر) olduğu gibi. Ve el-Asma‘î onu iki fiilde de meçhul bina ile rivayet etti.
([2]) Asılda: “**الشين**”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân ve el-Kâmûs’tadır. Ve **القهقر** bu mânâ ile el-Kâmûs’ta **الراء**’sı şeddeli, el-Mucmel ve Lisân’da hafifletilmiş olarak.
([3]) **الراء**’yı hafifletmekle ve ağırlaştırmakla söylenir; Lisân’da olduğu gibi; el-Mucmel’de yalnız hafifletme ile ضبط edildi.
([4]) Tekmile el-Mucmel’dendir.
([5]) Lisân’da aslının Farsça “كهزانه” olduğu.
([6]) Zî’r-Rumme’nin divanında 360 ve Lisân’da (قهز) bir beytin parçasıdır. Ve tamamı:
من الزرق أو صقع كأن رؤوسها *** من القهز والقوهي بيض المقانع
([7]) Asılda: “منجياً”; doğrusu el-Mucmel ve Lisân’dadır.
([8]) Recez el-Mucmel’de (قهل); Lisân’da (قهل، لعا) onu inşâd etti.

-

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَهْدُ: النَّقِيُّ اللوْنِ. والقَهْدُ: الأَبيض، وخص بعضهم به البِيضَ من أَولاد الظِّباءِ والبَقَر. والقَهْدُ: من أَولاد الضأْنِ يَضْرِبُ إِلى البياض، ويقال لولد البقرة قَهد أَيضاً. والساجِسِيَّةُ: غنم تكون بالجزيرة؛ وأَنشد:
نَقُودُ جِيادَهُنَّ ونَفْتَلِيها،
ولا نَعْدُو التُّيُوسَ ولا القِهادا
وقيل: القِهادُ شاءٌ حِجازية سُكُّ الأَذناب؛ وأَنشد الأَصمعي للحطيئة: أَتَبْكي أَن يُساقَ القَهْدُ فِيكُم؟
فَمَنْ يَبْكي لأَهْلِ السَّاجِسيِّ؟
وقيل: القَهْدُ الصغير من البقر اللطيفُ الجسم؛ ويقال: القهد القصير الذنب، وقيل: القَهْدُ غنم سُود باليمن وهي الخرف
(* قوله «وهي الخرف» كذا
في الأصل بالخاء المعجمة والراء. وفي القاموس الخذف قال شارحه بفتح الخاء وسكون الذال المعجمتين وآخره فاء، هكذا في النسخ وفي بعضها خرف بالراء بدل الذال ومثله في اللسان وكل ذلك ليس بوجه والصواب الحذف بالمهملة ثم المعجمة محركة كما هو نص الصاغاني.) والقَهْدُ: ضرب من الضأْن يعلوهن حمرة وتَصْغُر آذانهن، وقيل: القهد من الضأْن الصغير الأُحَيْمِر الأُكَيْلِفُ الوجهِ من شاءِ الحجاز. وقال ابن جبلة: القَهد الذي لا قرن له. والقهد: الجُؤْذَرُ؛ عن أَبي عبيدة؛ قال الراعي:
وساقَ النِّعاجَ الخُنْسَ، بَيْني وبينَها
بِرَعْنِ أَشاءٍ، كلُّ ذي جُدَدٍ قَهْد
وقيل: القَهْدُ ولد الضأْن إِذا كان كذلك، وجمع كل ذلك قِهاد. الجوهري: القَهْد مثل القَهْب وهو الأَبيض الكَدِر. وقال أَبو عبيد: أَبيض وقَهْب وقَهْد بمعنى واحد؛ وقال لبيد:
لمُعَفَّرٍ قَهْدٍ تَنازَعَ شِلْوَه
غُبْسٌ كواسِبُ، لا يُمَنُّ طَعامُها
وصَف بقرةً وحشية أَكلت السباعُ ولدَها فجعله قَهْداً لبياضه. التهذيب: قَهَد في مشيه إِذا قارب خَطْوَه ولم ينبسط في مشيه، وهو من مَشْيِ القِصار. والقَهْدُ: النَّرْجِسُ إِذا كان جُنْبذاً لم يَتَفَتَّحْ، فإِذا تَفَتَّح فهي التفاتيحُ والتفاقيحُ والعُيون.
والقِهادُ: اسم موضع.

##### Türkçe

**القَهْدُ**: rengi saf olan. Ve **القَهْدُ**: beyaz; bazıları onu özellikle ceylanların ve sığırların yavrularından beyaz olanlara tahsis etti. Ve **القَهْدُ**: koyun yavrularından, beyazlığa vuran; sığır yavrusuna da **قَهد** denir. Ve **الساجِسِيَّةُ**: adada bulunan koyun(lar); ve (şair) okudu:

Onların kısraklarını süreriz ve onları (yola) alıştırırız,
ve tekeleri de **القِهادا** da aşmayız.

Ve denildi: **القِهادُ** Hicaz’a ait, kuyrukları kısa koyun(lar)dır; ve el-Asma‘î, el-Hutay’e için okudu:

Sizde **القَهْدُ**’ün sevk edilmesine mi ağlıyorsun?
Öyleyse **السَّاجِسيِّ** ehli için kim ağlar?

Ve denildi: **القَهْدُ** sığırdan küçük, bedeni latif olandır; ve denilir: **القهد** kısa kuyruklu; ve denildi: **القَهْدُ** Yemen’de siyah koyun(lar)dır ve o **الخرف**’tur
(* “ve o **الخرف**’tur” sözü: asılda, noktalı **الخاء** ve **الراء** ile böyledir. Ve el-Kāmûs’ta **الخذف** vardır; şârihi, noktalı **الخاء**’ın fethası, noktalı **الذال**’ın sükûnu ve sonunda **فاء** ile, nüshalarda böyle dedi; bazısında **الذال** yerine **الراء** ile **خرف** vardır ve Lisân’da da bunun benzeri vardır; bütün bunlar bir vech üzere değildir; doğru olan, noktasız (harf) sonra noktalı (harf) harekeli olarak **الحذف**’tur; Sâğânî’nin nassı üzere.) Ve **القَهْدُ**: koyundan bir tür; üzerlerine kızıllık galip gelir ve kulakları küçülür; ve denildi: **القهد** Hicaz koyunundan küçük, kızılımsı, yüzü **الأُكَيْلِفُ** olan koyundur. İbn Cebele dedi: **القَهد** boynuzu olmayan (hayvan)dır. Ve **القهد**: **الجُؤْذَرُ**; Ebû Ubeyde’den; er-Râ‘î dedi:

Ve boynuzları içe kıvrık dişi koyunları sürdü; benimle onun arasında
koyunların bir burun çıkıntısında; her çizgili olan **قَهْد**.

Ve denildi: **القَهْدُ** böyle olduğu zaman koyun yavrusudur; bütün bunların çoğulu **قِهاد**’dır. el-Cevherî: **القَهْد** **القَهْب** gibidir; o, donuk beyazdır. Ebû Ubeyd dedi: beyaz; ve **قَهْب** ve **قَهْد** bir mânâdadır; Lebîd dedi:

Tozlanmış bir **قَهْد**’e ki onun parçasını çekiştirdi
küllü renkli (yırtıcılar), yiyeceği esirgenmez.

Yabanî bir ineği vasfetti; yırtıcılar onun yavrusunu yemişti; beyazlığından dolayı onu **قَهْداً** yaptı.

**التهذيب**: yürüyüşünde **قَهَد**; adımını yaklaştırdığı ve yürüyüşünde yayılmadığı zaman; ve o, **القِصار** yürüyüşündendir. Ve **القَهْدُ**: tomurcuk olup açılmadığı zaman nergis; açıldığı zaman ise o **التفاتيحُ** ve **التفاقيحُ** ve **العُيون**’dur.

Ve **القِهادُ**: bir yer adıdır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القهد: النقي اللون، القهد: الأبيض، وخص بعضهم به البيض من أولاد الظباء والبقر، كالقهب، وقوله الأكدر، في الصحاح: القهد مثل القهب، وهو الأبيض الكدر. وقال أبو عبيد: أبيض، وقهب، وقهد، بمعنى واحد، وقال لبيد:

  لمعفر قهد تنـازع شـلـوه                      غبس كواسب لا يمن طعامها وصف بقرة وحشية أكل السباع ولدها، فجعله قهدا لبياضه. قيل: القهد: ضرب من الضأن تعلوه حمرة وتصغر آذانه، أو القهد من الضأن: الأحيمر الأكيلب. هكذا في سائر النسخ بالباء الموحدة، وصوابه الأكيلف الوجه بالفاء، كما في اللسان وغيره، وزاد فيه: وهو من شاء الحجاز سك الأذناب، أنشد الأصمعي للحطيئة:
  أتبكي أن يساق القهد فيكم                      فمن يبكي لأهل الساجسي قهاد، بالكسر، أو القهد: الذي لا قرون له، قاله ابن جبلة، القهد: الجؤذر، عن أبي عبيدة، قال الراعي:
  وساق النعاج الخنس بيني وبينهابرعن أشاء كل ذي جدد قهد وقيل: القهد: ولد الضأن إذا كان كذلك، قيل: القهد: غنم سود باليمن، وهي الخذف بفتح الخاء وسكون الذال المعجمتين وآخره فاء، هكذا في النسخ، وفي بعضها الخرف بالراء بدل الذال، ومثله في اللسان، وكل ذلك ليس بوجه، والصواب الحذف، بالمهملة ثم المعجمة محركة، كما هو نص الصاغاني. يقال: القهد: القصير الذنب.قيل: القهد: الصغير اللطيف الجسم من البقر، ويقال لولد البقرة: قهد، أيضا. وجمع الكل قهاد، ولا وجه لتخصيص المصنف ببعض دون بعض. القهد: النرجس إذا كان جنبذا لم يتفتح، فإذا تفتح فهي التفاتيح والتفاقيح والعيون. قهد، بالتحريك: ع، عن الصاغاني. قهيد، كزبير: ابن مطرف أو ابن أبي مطرف الغفاري، كان يسكن ببادية الحجاز اختلف في صحبته، فإنه روي له حديث في مسند أحمد، وله علة، فإنه روي عنه أيضا عن أبي هريرة، فكأنه تابعي، كذا في معجم ابن فهد.
 في التهذيب: قهد في مشيته، كمنع، إذا قارب في خطوه ولم ينبسط في مشيه، وهو من مشى القصار. ومما يستدرك عليه: ابن قهد: رجل من أهل اليمن، قرأت في الموطإ في باب العزل، عن الحجاج بن عمرو بن غزية أنه كان جالسا عند زيد بن ثابت، فجاءه ابن قهد، رجل من اليمن. ويروي بالفاء، كذا رأيته، هكذا ضبطه ابن الحذاء بالقاف، وجوز أن يكون قيس بن قهد، وله صحبة. قال الحافظ: وفيه بعد. ومحمد بن عبد الرحمن بن سعد بن غالب بن قهد المذحجي المالقي، مات بعد الثلاثين وخمسمائة، روى عنه أبي مروان بن سراج. والقهاد: موضع.

##### Türkçe

**القهد**: saf renkli olan; **القهد**: beyaz; ve bazısı onu, **القهب** gibi, ceylan ve sığır yavrularının beyazlarına tahsis etti; ve onun sözü: daha koyu; **الصحاح**’ta: **القهد** **القهب** gibidir; ve o, donuk beyazdır. Ebû Ubeyd dedi: beyaz; ve **قهب** ve **قهد** bir mânâdadır. Lebîd dedi:

  Tozlu **قهد**’e (sahip) olana; leşini çekiştirir                      karanlık (renkli) avcılar; yiyecekleri engellenmez
Yırtıcıların yavrusunu yediği bir yaban ineğini vasfetti; onu, beyazlığından dolayı **قهدا** kıldı. Denildi: **القهد**: koyun cinsinden bir tür; üzerine kızıllık çıkar ve kulakları küçülür; yahut koyundan **القهد**: kızılımsı, **الأكيلب**. Böylece, bütün nüshalarda birleşik **الباء** ile (gelmiştir); doğrusu ise, **الأكيلف** yüzlü, **الفاء** ile, **اللسان** ve başkasında olduğu gibi; ve onda şunu artırdı: o, Hicaz koyunundandır; kuyrukları sık, kulakları (kısa). Asma‘î, Hutay’e için inşad etti:
  Ağlar mısın ki **القهد** sizin içinizde sevk edilsin                      öyleyse **الساجسي** ehli için kim ağlar?
**قهاد**, kesre ile; yahut **القهد**: boynuzları olmayan; bunu İbn Cebele söyledi. **القهد**: **الجؤذر**, Ebû Ubeyde’den. Râ‘î dedi:
  Ve boynuzsuz koyunları sürdü; benimle onun arasında                      her çatlak derili **قهد** koyunlar otlar
Ve denildi: **القهد**: koyun yavrusu, eğer böyle olursa. Denildi: **القهد**: Yemen’de siyah koyunlar; ve o, **الخذف**’tir; iki **الخاء**’ın fethası ve iki noktalı **الذال**’ın sükûnu ile; ve sonu **فاء**’dır. Böylece nüshalarda (gelmiştir); ve bazısında **الخرف**, **الراء** ile, **الذال** yerine; ve benzeri **اللسان**’dadır. Bütün bunlar bir vech üzere değildir; doğrusu **الحذف**’tir; noktasız (harf) sonra noktalı (harf) harekeli olarak; Sâgânî’nin nassı böyledir. Denilir: **القهد**: kısa kuyruklu. Denildi: **القهد**: sığırdan küçük, latif cisimli olan; ve inek yavrusuna da **قهد** denilir. Hepsinin cem‘i **قهاد**’dır; musannifin bazısını bazısına karşı tahsis etmesine bir vech yoktur. **القهد**: nergis; eğer tomurcuk olup açılmamışsa; açılınca ise o, **التفاتيح** ve **التفاقيح** ve **العيون**’dur. **قهد**, hareke ile: “ع”, Sâgânî’den. **قهيد**, **زبير** gibi: Mutarrif’in oğlu yahut Ebû Mutarrif el-Gıfârî’nin oğlu; Hicaz badiyesinde otururdu; onun sahâbeliğinde ihtilaf edildi; zira ona, Ahmed’in Müsned’inde bir hadis rivayet olundu; ve onda bir illet vardır; zira ondan, Ebû Hureyre’den de rivayet olundu; sanki tâbiîdir; İbn Fehd’in Mu‘cem’inde böyledir.
**التهذيب**’de: yürüyüşünde **قهد** etti; **منع** gibi; adımında yaklaştırdığı ve yürüyüşünde yayılmadığı zaman; ve o, çulhacının yürüyüşündendir. Ve ona istidrâk olunanlardandır: **ابن قهد**: Yemen ehlinden bir adam. **الموطإ**’de, **العزل** babında okudum: Haccâc b. Amr b. Guzye’den; Zeyd b. Sâbit’in yanında oturuyordu; derken ona **ابن قهد** geldi; Yemen’den bir adam. **الفاء** ile rivayet olunur; onu böyle gördüm. İbnü’l-Hazzâ, onu **القاف** ile böyle ضبط etti; ve onun **قيس بن قهد** olmasını caiz gördü; ve onun bir sohbeti vardır. Hâfız dedi: onda uzaklık vardır. Ve Muhammed b. Abdurrahman b. Sa‘d b. Gâlib b. **قهد** el-Mezhicî el-Mâlikî; beş yüz otuzdan sonra öldü; ondan Ebû Mervân b. Sirâc rivayet etti. Ve **القهاد**: bir yer.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَهْدٌ
قَهْدٌ ذ Clear in colour. (L, K.) ― -b2- White; as also قَهْبٌ: (A 'Obeyd, L:) by some specially applied to the young of antelopes and cows: (L:) or of a dingy, or dusky, white; as also قَهْبٌ. (S, L.)

##### Türkçe

**قَهْدٌ**
**قَهْدٌ**: renkte açık. (L, K.) ― -b2- Beyaz; ve yine **قَهْبٌ**: (A 'Obeyd, L:) bazılarınca özellikle ceylanların ve ineklerin yavrusuna uygulanır: (L:) yahut kirli, ya da donuk bir beyaz; ve yine **قَهْبٌ**. (S, L.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%AF/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَهَدَ
قَهَدَ A ( n. ac. قَهْد 1 )
a.  [ Fī ], Walked with short steps.

قَهْد
قَهْد 1 ,
a.  Clear in colour; grayish, dingy white.

b.  A species of sheep.

##### Türkçe

**قَهَدَ**
**قَهَدَ** A (isim-fiil: **قَهْد** 1)
a. [ **فِي** ], kısa adımlarla yürüdü.

**قَهْد**
**قَهْد** 1,
a. Renkte açık; grimsimsi, mat beyaz.

b. Koyunun bir türü.
