# قهس (ق-ه-س) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B3
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%87%D8%B3

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ه - س
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B3/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب الهاء والقاف مع السين
سهق ، قهس
استعمل من وجوهه : السَّهْوَق والقَهْوَس والسَّوْهق .
سهق قهس : أخبرني الإياديّ عن شمر : أنه قال : السهوق والسوهق ، واحد . قال : وقال الفرّاء : رجل قَهْوَسٌ ؛ وهو : الطويل الضخم . وقال شمر : الألفاظُ الثلاثة بمعنى واحدٍ في الطول والضِخَم . والكلمة واحدةٌ إلا أنَّها قُدمت وأخرَتْ ، كما قالوا : عقاب عَبَنْقَاةُ وعَقَنْبَاةٌ . أبو عبيد عن أبي عمرو والفّراء ، قالا : السهوَقُ : الطويل . قال الفرّاء : والسهْوقُ : الكذّاب أيضاً . قال : والسهْوق ، من الرياح : التي تَنْسِجُ العَجَاج ؛ أي : تَسْفِي . وقال الليث : السَّهْوق : كل شيء تَرَّ وارْتَوى من سُوق الشجر ؛ وأنشد :
وَظيفٌ أَزَجُّ الخَطْوِ ريَّانُ سَهْوَقُ
أزجُّ الخَطْوِ : بَعِيدُ ما بَيْن الطرفين ، مقوَّسٌ . والسَّهْوَق : الكذّاب أيضاً .

##### Türkçe

باب **الهاء** و**القاف** مع **السين**
**سهق** ، **قهس**
Kullanıldı, vecihlerinden: **السَّهْوَق** ve**القَهْوَس** ve**السَّوْهق**.

**سهق قهس**: Bana el-İyâdî, Şemr’den haber verdi: onun dediği: **السهوق** ve**السوهق**; bir(tek)tir. Dedi: Ve el-Ferrâ dedi: **رجل قَهْوَسٌ**; ve o: uzun, iri-yapılıdır. Ve Şemr dedi: üç lafız, uzunluk ve irilikte tek bir mânâ üzeredir. Kelime de birdir; ancak o öne alındı ve sona bırakıldı; nitekim dediler: **عقاب عَبَنْقَاةُ** ve**عَقَنْبَاةٌ**. Ebû Ubeyd, Ebû Amr ve el-Ferrâ’dan: ikisi dedi: **السهوَقُ**: uzun(olan). el-Ferrâ dedi: ve**السهْوقُ**: yalancı da(olur). Dedi: ve**السهْوق** rüzgârlardan: **العَجَاج**ı dokuyan; yani: savuran(ıdır). el-Leys dedi: **السَّهْوق**: ağaçların sürülmesinden her şey ki taze oldu ve suya kandı; ve inşâd etti:
وَظيفٌ أَزَجُّ الخَطْوِ ريَّانُ سَهْوَقُ
**أزجُّ الخَطْوِ**: iki uç arasındaki uzak(olan), yay gibi kıvrık. Ve**السَّهْوَق**: yalancı da(olur).

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B3/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والهاء وما يثلثهما)
(قهو)  القاف والهاء والحرف المعتلُّ أصلٌ يدلُّ على خِصْب وكثرة. يقال للرَّجُل المُخصِب الرَّحْلِ: قاهٍ. يقال: إنَّه لَفِي عَيْشٍ قاهٍ. فأمَّا قولُهم: أقْهَى الرَّجلُ من طَعَامٍ، إذا اجْتَوَاهُ، فليس ذلك من جهةِ اجتوائِهِ إيّاه، وإنّما هو من كثرته عنده حَتَّى يتملأ عنده فيجتَوِيَه. وأمَّا القهوة فالخمر، قالوا: وسمِّيت قَهْوَةً أنَّها تُقْهِي عن الطَّعام؛ والقياس واحد.
(قهب)  القاف والهاء والباء أُصَيلٌ يدلُّ على لونٍ من الألوان.  يقولون: القُهْبَةُ: بياضٌ تعلوه حُمْرة. والقَهْبُ من ولد البقرة ما يكون لونُه كذا. والقَهْب: الجَبَل العظيم. والأقهبان: الفيلُ والجاموس، وكلُّ ذلك متقارِب.
(قهد)  القاف والهاء والدال كلمةٌ واحدة. يقولون: القَهْد من ولد الضَّأن يضرب لونه إلى البَيَاض.
(قهر)  القاف والهاء والراء كلمةٌ صحيحةٌ تدلُّ على غَلَبة وعُلُوّ. يقال: قَهَرَه يَقهره قَهْراً. والقاهر: الغالب. وأقْهَرَ الرّجُل، إذا صُيِّر في حالٍ يذلُّ فيها. قال:
تَمَنّى حُصَيْنٌ أنْ يَسُودَ جذاعَهُ *** فأمسى حُصينٌ قد أذَلَّ وأقْهَرا([1])وقُهِر، إذا غُلِبَ. ومن الباب: قُهِرَ اللَّحمُ: طبِخ حَتَّى يسيل ماؤُه. والقهقر: فيما يقال: التَّيْس([2]). فإنْ كان صحيحاً فلعلَّه من القياس الذي ذكرناه. والقَهْقَر([3]): الحجر الصُّلب. وليس يبعد عن الأصل الذي بُنيَ عليه الباب.
ومما شذَّ عن ذلك: [رَجَع([4])] القَهْقَرَى، إذا رجع إلى خَلْفِه.
(قهز)  القاف والهاء والزاء كلمةٌ. يقولون: القَِهْزُ([5]): ثيابُ مِرْعِزَّى يُخالِطُها حرير، وبها يشبَّه الشَّعر الليِّن. قال:
* من القَِهْز والقُوهِيّ([6]) *
(قهس)  القاف والهاء والسين كلماتٌ إن صَحَّت. يقولون: جاء يَتَقَهْوَس، إذا جاء مُنْحَنِياً([7]) يَضْطرب. وهذا ممكنٌ أن يكون هاؤه زائدة، كأنَّه يَتقوس. ويقولون: القَهْوَسة: السُّرعة. والقَهْوَس: الرَّجُل الطويل.
(قهل)  القاف والهاء واللام كلمةٌ تدلُّ على قَشَف وسُوءِ حال. من ذلك القَهَلُ، وهو التقشُّف. ورجلٌ متقهِّلٌ: لا يتعهَّد جَسدَه بنظافةٍ. ومن الباب أو قريبٍ منه: القَهْل: كُفران الإحسان واستقلالُ النِّعمة. وأقْهَلَ الرَّجلُ نَفْسَهُ: دَنَّسها بما لا يَعْنِيه. والتقَهُّل: شَكْوَى الحاجة. قال:
* لَعْواً متى لاقَيتَه تَقَهَّلاَ([8]) *
ويقولون: انقَهَلَ، إذا سَقَط وضَعُف. ويقولون: قَهَلْتُ الرّجُلَ قَهْلاً، إذا أثْنَيْتَ عليه ثناءً قبيحاً.
ومما شذَّ عن هذا وما أدري كيف صحَّتُه، يقولون: القَيْهَلة: الطَّلْعة. يقال: حَيَّا الله قَيْهَلَتَه. وليست بكلمةٍ عَذْبة.
([1]) للمخبل السعدي، كما في اللسان (قهر، جذع). وحصين: اسم الزبرقان بن بدر، كما في اللسان (قهر). ورواه الأصمعي بالبناء للمجهول في الفعلين.
([2]) في الأصل: "الشين"، صوابه في المجمل واللسان والقاموس. والقهقر بهذا المعنى مشدد الراء في القاموس، مخففها في المجمل واللسان.
([3]) يقال بتخفيف الراء وتثقيلها، كما في اللسان، وضبط في المجمل بالتخفيف فقط.
([4]) التكملة من المجمل.
([5]) في اللسان أن أصله بالفارسية "كهزانه".
([6]) قطعة من بيت لذي الرمة في ديوانه 360 واللسان (قهز). وهو بتمامه:
من الزرق أو صقع كأن رؤوسها *** من القهز والقوهي بيض المقانع
([7]) في الأصل: "منجياً"، صوابه في المجمل واللسان.
([8]) الرجز في المجمل (قهل)، وأنشده في اللسان (قهل، لعا).

-

##### Türkçe

(قاف ile هاء ve ikisinin üçlü kılındığı şeyler babı)
(**قهو**)  **القاف** ve **الهاء** ve illetli harf, bereket ve çokluğa delâlet eden bir asıldır. Bereketli yolculuk azığı olan adama: **قاهٍ** denir. Denir: Şüphesiz o, **قاهٍ** bir yaşayış içindedir. Amma onların sözü: “Adam yemekten **أقْهَى** etti”, onu tiksindiği vakit; bu, onu tiksinmesinden dolayı değildir; ancak onun yanında çokluğundandır; ta ki onun yanında dolup taşar da ondan tiksinir. Amma **القهوة** ise şaraptır. Dediler: “**قَهْوَةً** diye adlandırıldı; çünkü o, yemekten **تُقْهِي** eder”; kıyas birdir.

(**قهب**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الباء**, renklerden bir renge delâlet eden küçük bir asıldır. Derler: **القُهْبَةُ**: üstüne kızıllık çıkan bir beyazlıktır. Ve **القَهْبُ**, sığır yavrusundan rengi böyle olan şeydir. Ve **القَهْب**: büyük dağdır. Ve **الأقهبان**: fil ve mandadır; bütün bunlar birbirine yakındır.

(**قهد**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الدال** bir tek kelimedir. Derler: **القَهْد** koyun yavrusundan olup rengi beyazlığa çalan şeydir.

(**قهر**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الراء**, galebe ve üstünlüğe delâlet eden sahih bir kelimedir. Denir: Onu **قَهَرَه**; onu **يَقهره**; **قَهْراً**. Ve **القاهر**: galip olandır. Ve adam **أقْهَرَ** etti; zillet içinde bulunduğu bir hâle sokulduğu vakit. Dedi:
تَمَنّى حُصَيْنٌ أنْ يَسُودَ جذاعَهُ *** فأمسى حُصينٌ قد أذَلَّ وأقْهَرا([1])
Ve **قُهِر**; mağlup edildiği vakit. Babdandır: **قُهِرَ اللَّحمُ**: suyu akıncaya kadar pişirildi. Ve **القهقر**: denildiğine göre, teke([2]). Eğer sahih ise, belki de zikrettiğimiz kıyastandır. Ve **القَهْقَر**([3]): sert taş. Babın üzerine bina edildiği asıldan uzak değildir.
Ve bundan şâz olan: **القَهْقَرَى**([4]) **رَجَع** etti; arkasına döndüğü vakit.

(**قهز**)  **القاف** ve **الهاء** ve **الزاء** bir kelimedir. Derler: **القَِهْزُ**([5]): içine ipek karışan **مِرْعِزَّى** elbiseler; onunla yumuşak saç benzetilir. Dedi:
* من **القَِهْز** و**القُوهِيّ**([6]) *

(**قهس**)  **القاف** ve **الهاء** ve **السين**, sahih olursa kelimelerdir. Derler: **يَتَقَهْوَس** ederek geldi; eğilmiş([7]) olarak titreyip geldiği vakit. Bu mümkündür ki onun **هاء**’sı ziyadedir; sanki **يَتقوس** gibidir. Ve derler: **القَهْوَسة**: sürattir. Ve **القَهْوَس**: uzun adamdır.

(**قهل**)  **القاف** ve **الهاء** ve **اللام**, yoksulluk ve hâlin kötülüğüne delâlet eden bir kelimedir. Ondandır **القَهَلُ**; o, perişanlıktır. Ve **متقهِّلٌ** adam: bedenini temizlikle gözetmez. Ve babdandır yahut ona yakındır: **القَهْل**: iyiliği inkâr ve nimeti az görmedir. Ve adam kendisini **أقْهَلَ** etti: kendisini ilgilendirmeyen şeyle onu kirletti. Ve **التقَهُّل**: ihtiyaç şikâyetidir. Dedi:
* لَعْواً متى لاقَيتَه تَقَهَّلاَ([8]) *
Ve derler: **انقَهَلَ**; düştüğü ve zayıfladığı vakit. Ve derler: Adamı **قَهَلْتُ**; **قَهْلاً**; ona çirkin bir övgü ile övdüğün vakit.
Ve bundan şâz olan ve ben onun sıhhatini nasıl bilmem: derler: **القَيْهَلة**: görünüş. Denir: Allah onun **قَيْهَلَتَه**’sini yaşatsın. Tatlı bir kelime değildir.

([1]) Muhbel es-Sa‘dî’nindir; lisân’da (قهر، جذع) olduğu gibi. Ve Husayn: Zuberqân b. Bedr’in adıdır; lisân’da (قهر) olduğu gibi. Asma‘î onu iki fiilde de meçhul bina ile rivayet etti.
([2]) Asılda: “**الشين**”; doğrusu mücmel ve lisân ve kâmûs’tadır. Ve **القهقر** bu mânâ ile kâmûs’ta **الراء**’sı şeddeli, mücmel ve lisân’da hafifletilmiş.
([3]) Lisân’da olduğu gibi **الراء**’yı hafifletmekle ve ağırlaştırmakla söylenir; mücmel’de yalnız hafifletme ile ضبط edildi.
([4]) Mücmel’den tekmiledir.
([5]) Lisân’da aslının Farsça “كهزانه” olduğu.
([6]) Zî’r-Rumme’nin divanında 360 ve lisân’da (قهز) olan beytinden bir parçadır. O, tamamıyla:
من الزرق أو صقع كأن رؤوسها *** من القهز والقوهي بيض المقانع
([7]) Asılda: “منجياً”; doğrusu mücmel ve lisân’dadır.
([8]) Recez mücmel’de (قهل); lisân’da (قهل، لعا) onu inşâd etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D8%B3/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَهْوَسة: مشْيَة فيها سُرْعة. وجاء يَتَقَهْوَسُ إِذا جاء مُنْحَنِياً يَضطرب. وقَهْوَسٌ: اسم. ورجل قَهْوَس: طويل ضخم، مثل السَّهْوَق والسَّوْهَق. قال شَمِر: الأَلفاظ الثلاثة بمعنى واحد في الطُّول والضِّخَم، والكلمة واحدة إِلا أَنها قدمت وأُخِّرت، كما قالوا عُقاب عَبَنْقاةٌ وعَقَنْباة وبَعَنْقاة.

##### Türkçe

**القَهْوَسة**: İçinde hız bulunan bir yürüyüş. Ve **يَتَقَهْوَسُ** geldi; eğer geldiğinde eğilmiş olarak, çalkalanır (hâlde) gelirse. Ve **قَهْوَسٌ**: isim. Ve **رجل قَهْوَس**: uzun, iri; **السَّهْوَق** ve **السَّوْهَق** gibi. Şemir dedi: Üç lafız, uzunluk ve irilikte tek bir mânâdadır; kelime birdir, ancak onun harfleri öne alınmış ve geriye bırakılmıştır; nitekim **عُقاب عَبَنْقاةٌ** ve **عَقَنْباة** ve **بَعَنْقاة** dedikleri gibi.
