# قهقر (ق-ه-ق-ر) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ه - ق - ر
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 6 sözlük

## Sözlükler (6)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الهاء والقاف
صهلق: صوتٌ صَهْصَلِقٌ: شديد. قال:
قد شَيَّبَتْ رأسي بصَوْتٍ صَهْصَلِق
هلقس: الهِلَّقْس: الشَّديدُ.
هزرق: الهَرْزَقَةُ: من أسوأ الضَّحِك.
زهرق: الزَّهْرَقَةُ والزِّهراق: تَرْقيصُ الأمّ الصّبيّ.
زهلق: الزَّهْلِقُ: السِّراج ما دام في القنديل. قال: "زِهْلِقٌ لاح مُسْرَجُ" شَبَّه بياض الثّور بضياء السَّراج، وليس بالّذي عليه سرجٌ.
والزَّهْلِقيُّ من الرّجال: الّذي إذا أراد امرأة أَنْزَلَ قبل أن يَمَسَّها، وهو الزُّمًّلِقُ.
قهمز: امرأة قَهْمَزِيّة: قصيرةٌ جداً.
زهمق: الزَّهَمَقَةُ: الزُّهُومةُ السَّيِّئةُ تجدُها من اللَّحْمِ الغثَ.
دهقن: الدَّهْقَنَةُ: من الدَّهْقان، وهو يَتَدَهْقَنُ.
قهمد: القَهْمَدُ: الرّجُلُ اللَئيمُ الأَصْل، والدَّميمُ الوَجْه.
قرهد: القُرهُدُ: النّاعم التّاّر.
قمهد: الاقْمِهْدادُ: شبه ارتعادِ الفَرْخ إذا زقّه أبواه فتراه يكْوهِدَ إليهما ويَقْمَهِدُّ نحوهما دهمق: الدُّهامِقُ: التُّراب اللّيَن. قال خلف بن خليفة:
ومعرض من الكثيب ناطقُ
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِهِ دُهامِقُ
وقال عُمَر: "لو شِئْتُ أنْ يُدَهْمَقَ لي لفعلتُ" . أي: الطّعام اللّين، وأصلُه من الدُّهامِق، أي: الأرض اللّيّنة الرّقيقة، ويقال: دّهْمِقْ طَحِينَكَ، أي: دَقِّقْهُ، والدِّهْقَنَةُ مِثْلُه.
قهقر: القَهْقَرُّ والقُهْقُرُ : الحَجَرُ الأَمْلَس الأَسْوَد، وهو القُهْقُورةُ.. وغُرابٌ قَهْقَرٌ: شديدُ السّواد. وحَنْظلةٌ قَهْقَرةٌ، أي: اسودت بعد الخضرة.
والرّجلُ يَتَقَهْقَرُ في مِشْيَته: يَتَراجع على قَفاه. ورجع القَهْقَري: على الأدبار.
هرقل: هِرَقْلٌ: من ملوك الرّوم، وهو أوْلُ من ضَرَب الدّنانير. وأَحْدَثَ البِيعةَ، قال لبيد:
غَلَبَ اللّيالي خلفَ آلِ مُحَرِّقٍ		وكما فَعَلْنَ بتُبَّعٍ وبِهِـرْقَـلِ
هرلق: الهِرْلِقُ: المُنْخُل.
قرهب: القَرْهَبُ من الثّيران: المسنّ الضخم. قال
"وبين مُسِنّ كالقصيمة قَرْهَبِ"
قهرم: القَهْرَمانُ: هو المُسَيطِرُ الحَفيظُ على ما تحتَ يَدَيْه، قال:
مجداً وعزاً قَهْرَ ماناً قَهْقَبا
بهلق: البَهْلَقُ: الضَّجُورُ الكثيرُ الصَّخْبِ، و تقول : امرأة بَهْلَق، والجميعُ: بَهالقُ. قال:
يُوَلْوِلُ مِن جَوْبهنَّ الدّلي		لُ باللَّيْل ولولةَ البِهَلْقِِ
قهقب: القَهْقَبُ: الضَّخْم.
قلهب: القَلْهَبُ من الرجال: القديم الضّخم.
هلقم: الهلِقْامُ: السّيّد الضَّخم، ذو الحَمالات، والهِلْقَمُّ أيضاً، قال:
وإن خَطيبُ مجلِسٍ أَلَمّا
بخُطَّةٍ كنتَ لها هَلْقَمّاً
وبالحمَالات لها لَهِمّا
هبنق: هَبَنَّقَةُ القَيْسِيُّ: أحمقُ بني قَيْس بنِ ثَعْلَبة. والهِبْنِيقُ: الوَصيفُ. وجَمْعُه: هبانيق. قال لبيد:
والهَبانِيقُ قيامٌ مَـعَـهُـمُ		كلُّ مَلْثومٍ إذا صُبَّ هَمَلْ
هيقم: الهَيْقمانيُّ: الطَويل. قال:
من الهَيْقَمانيّاتِ هَـيْقٌ كـأنّـه		من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من نَبْلِ

##### Türkçe

**الهاء** ve **القاف**

**صهلق**: **صوتٌ صَهْصَلِقٌ**: şiddetli. Dedi ki:
“قد شَيَّبَتْ رأسي بصَوْتٍ صَهْصَلِق”

**هلقس**: **الهِلَّقْس**: şiddetli olan.

**هزرق**: **الهَرْزَقَةُ**: gülmenin en kötülerinden.

**زهرق**: **الزَّهْرَقَةُ** ve **الزِّهراق**: annenin çocuğu sallaması.

**زهلق**: **الزَّهْلِقُ**: kandilin içinde bulunduğu müddetçe kandil (lamba). Dedi ki: “زِهْلِقٌ لاح مُسْرَجُ” öküzün beyazlığını kandilin ışığına benzetti; üzerinde eyer bulunan (bir şey) ile değil.

Ve erkeklerden **الزَّهْلِقيُّ**: bir kadın istediği zaman ona dokunmadan önce boşalan; o da **الزُّمًّلِقُ**tur.

**قهمز**: **امرأة قَهْمَزِيّة**: pek kısa.

**زهمق**: **الزَّهَمَقَةُ**: kötü kokuşmuşluk; onu zayıf etten bulursun.

**دهقن**: **الدَّهْقَنَةُ**: **الدَّهْقان**dan (olan); ve o **يَتَدَهْقَنُ**.

**قهمد**: **القَهْمَدُ**: aslı aşağılık olan adam; ve yüzü çirkin olan.

**قرهد**: **القُرهُدُ**: yumuşak, taze.

**قمهد**: **الاقْمِهْدادُ**: ebeveyni onu gagasıyla beslediği zaman civcivin titremesine benzer; onu onlara doğru **يكْوهِدَ** ve onlara doğru **يَقْمَهِدُّ** görürsün.

**دهمق**: **الدُّهامِقُ**: yumuşak toprak. Halef b. Halîfe dedi ki:
“ومعرض من الكثيب ناطقُ
جَوْنٌ رَوابي تُرْبِهِ دُهامِقُ”

Ve Ömer dedi ki: “لو شِئْتُ أنْ يُدَهْمَقَ لي لفعلتُ”. Yani: yumuşak yemek. Aslı **الدُّهامِق**tandır; yani: yumuşak, ince toprak. Ve “**دّهْمِقْ طَحِينَكَ**” denir; yani: onu incelt. **الدِّهْقَنَةُ** da onun gibidir.

**قهقر**: **القَهْقَرُّ** ve **القُهْقُرُ**: pürüzsüz siyah taş; o da **القُهْقُورةُ**dur. Ve **غُرابٌ قَهْقَرٌ**: siyahlığı şiddetli. Ve **حَنْظلةٌ قَهْقَرةٌ**; yani yeşillikten sonra karardı.

Ve adam yürüyüşünde **يَتَقَهْقَرُ**: ensesi üzerine geri geri gider. Ve **القَهْقَري** dönüş: arkalara doğru.

**هرقل**: **هِرَقْلٌ**: Rum krallarından; dinarları ilk basan odur. Ve **البِيعةَ**yı ihdas etti. Lebîd dedi ki:
“غَلَبَ اللّيالي خلفَ آلِ مُحَرِّقٍ		وكما فَعَلْنَ بتُبَّعٍ وبِهِـرْقَـلِ”

**هرلق**: **الهِرْلِقُ**: elek.

**قرهب**: öküzlerden **القَرْهَبُ**: yaşlı, iri. Dedi ki:
“وبين مُسِنّ كالقصيمة قَرْهَبِ”

**قهرم**: **القَهْرَمانُ**: iki elinin altındakilere hükmeden, koruyup gözeten odur. Dedi ki:
“مجداً وعزاً قَهْرَ ماناً قَهْقَبا”

**بهلق**: **البَهْلَقُ**: çok homurdanan, gürültüsü çok olan. Ve dersin ki: **امرأة بَهْلَق**; çoğulu: **بَهالقُ**. Dedi ki:
“يُوَلْوِلُ مِن جَوْبهنَّ الدّلي		لُ باللَّيْل ولولةَ البِهَلْقِِ”

**قهقب**: **القَهْقَبُ**: iri.

**قلهب**: erkeklerden **القَلْهَبُ**: eski, iri.

**هلقم**: **الهلِقْامُ**: iri efendi; **الحَمالات** sahibi. **الهِلْقَمُّ** da (böyledir). Dedi ki:
“وإن خَطيبُ مجلِسٍ أَلَمّا
بخُطَّةٍ كنتَ لها هَلْقَمّاً
وبالحمَالات لها لَهِمّا”

**هبنق**: **هَبَنَّقَةُ القَيْسِيُّ**: Benî Kays b. Sa‘lebe’nin ahmağı. Ve **الهِبْنِيقُ**: hizmetçi oğlan. Çoğulu: **هبانيق**. Lebîd dedi ki:
“والهَبانِيقُ قيامٌ مَـعَـهُـمُ		كلُّ مَلْثومٍ إذا صُبَّ هَمَلْ”

**هيقم**: **الهَيْقمانيُّ**: uzun. Dedi ki:
“من الهَيْقَمانيّاتِ هَـيْقٌ كـأنّـه		من السِّنْدِ ذو كَبْلَيْنِ أَفْلَتَ من نَبْلِ”

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَهْقَرى: الرجوع إلى خلفٍ. فإذا قلت: رجعتُ القَهْقَرى، فكأنَّك قلت: رجعت الرجوع الذي يُعرف بهذا الاسم، لأنَّ القَهْقَرى ضربٌ من الرجوع. والقَهْقَرُّ بتشديد الراء: الحجر الصلب.

##### Türkçe

**القَهْقَرى**: arkaya doğru dönüştür. Şöyle ki dediğinde: “**رجعتُ القَهْقَرى**”, sanki şöyle demiş olursun: “Bu adla bilinen dönüşü döndüm”; çünkü **القَهْقَرى** dönüşün bir türüdür. Ve **القَهْقَرُّ** (رّ’nin şeddelenmesiyle): sert taş.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَهْقَرُ والقَهْقَرُّ، بتشديد الراء: الحجر الأَمْلَسُ الأَسود الصُّلْبُ، وكان أَحمد بن يحيى يقول وحده القَهْقارُ؛ وقال الجَعْدِيّ: بأَخْضَرَ كالقَهْقَرِّ يَنْفُضُ رأْسَه،
أَمامَ رِعالِ الخَيْلِ، وهي تُقَرَّبُ
قال الليث: وهو القُهْقُور. ابن السكيت: القُهْقُرُّ قِشْرَة حمراء تكون على لُبّ النخلة؛ وأَنشد:
أَحْمَرُ كالقُهْقُرِّ وضَّاحُ البَلَقْ
وقال أَبو خَيْرَة: القَهْقَرُ والقُهاقِرُ وهو ما سَهَكْتَ به الشيءَ؛ وفي عبارة أُخرى: هو الحجر الذي يُسْهَكُ به الشيء، قال: والقِهْرُ أَعظم منه؛ قال الكميت:
وكأَن، خَلْفَ حِجاجِها من رأْسِها
وأَمامَ مَجْمَعِ أَخْدَعَيْها،القَهْقَرا
وغراب قَهْقَرٌ: شديد السواد. وحِنْطَةٌ قَهْقَرة: قد اسْوَدَّتْ بعد الخُضْرَة، وجمعها أَيضاً قَهْقَرٌ. والقَهْقَرة: الصَّخْرة الضخمة، وجمعها أَيضاً قَهْقَرٌ. والقَهْقَرَى: الرجوع إِلى خلف، فإِذا قلت: رَجَعْتُ القَهْقَرَى، فكأَنك قلت: رجعت الرجوعَ الذي يعرف بهذا الاسم لأَن القَهْقَرَى ضرب من الرجوع؛ وقَهْقَر الرجلُ في مِشْيَته: فعل ذلك. وتَقَهْقَر: تَراجَعَ على قفاه. ويقال: رجع فلانٌ القَهْقَرَى. والرجل يُقَهْقِرُ في مِشْيَته إِذا تَراجَعَ على قفاه قَهْقَرة. والقَهْقَرَى: مصدر قَهْقَرَ إِذا رجع على عقبيه. الأَزهري: ابن الأَنباري: إِذا ثَنَّيْتَ القَهْقَرَى والخَوْزَلى ثَنَّيْتَه بإِسقاط الياء فقلت القَهْقَرانِ والخَوْزَلانِ، استثقالاً للياء مع أَلف التثنية وياء التثنية، وقد جاء في حديث رواه عكرمة عن ابن عباس عن عمر: أَن النبي،صلى الله عليه وسلم، قال: إِني أُمْسِكُ بحُجَزكُمْ هَلُمَّ عن النار وتَقاحَمُونَ فيها تَقاحُمَ الفَراشِ وتَرِدُونَ عَليَّ الحَوْضَ ويُذْهَبُ بكم ذاتَ الشمال فأَقول: يا رب، أُمَّتي فيقال: إِنهم كانوا يمشونَ بَعْدَك القَهْقَرَى؛ قال الأَزهري: معناه الإرتداد عما كانوا عليه. وتكرر في لحديث ذكر القَهْقَرَى وهو المَشْيُ إِلى خَلْف من غير أَن يُعيدَ وَجْهه إِلى جهة مشيه، قيل: إِنه من باب القَهْرِ.
شمر: القَهْقَرُ، بالتخفيف، الطعام الكثير الذي في الأَوعية مَنْضُوداً؛ وأَنشد:
باتَ ابنُ أَدْماءَ يُسامي القَهْقَرا
قال شمر: الطعام الكثير الذي في العَيْبَةِ. والقُهَيْقِرانُ: دُوَيْبَّةٌ. النضر: القَهْقَرُ العَلْهَبُ، وهو التيس المُسِنُّ، قال: وأَحْسبُه القَرْهَبَ.

##### Türkçe

**القَهْقَرُ** ve **القَهْقَرُّ**, **الراء**’nın şeddelenmesiyle: pürüzsüz, siyah, katı taş; ve Ahmed b. Yahyâ tek başına **القَهْقارُ** derdi. el-Ca‘dî dedi ki:
“Yeşilimsi bir (şey) ile, **القَهْقَرِّ** gibi, başını silkeler,
At sürülerinin önünde, onlar yaklaştırılırken.”
el-Leys dedi: ve o **القُهْقُور**’dur. İbn es-Sikkît: **القُهْقُرُّ** hurma ağacının özünün üzerinde bulunan kırmızı bir kabuktur; ve okudu:
“**القُهْقُرِّ** gibi kırmızı, alacası apaçık.”
Ebû Hayra dedi: **القَهْقَرُ** ve **القُهاقِرُ**; o, onunla bir şeyi ovaladığın şeydir; ve başka bir ibarede: o, onunla bir şeyin ovalandığı taştır; dedi ki: ve **القِهْرُ** ondan daha büyüktür; el-Kumeyt dedi ki:
“Sanki, başının tepesinden, onun çene kemiklerinin arkasında,
Ve iki boyun damarının birleşiminin önünde, **القَهْقَرا** (vardır).”
Ve **غراب قَهْقَرٌ**: siyahlığı şiddetli (karga). Ve **حِنْطَةٌ قَهْقَرة**: yeşillikten sonra kararmış (buğday); onun cem‘i de yine **قَهْقَرٌ**’dur. Ve **القَهْقَرة**: iri kaya; onun cem‘i de yine **قَهْقَرٌ**’dur. Ve **القَهْقَرَى**: arkaya doğru dönüştür; artık dediğinde: **رَجَعْتُ القَهْقَرَى**, sanki şöyle demiş olursun: bu adla bilinen dönüşü döndüm; çünkü **القَهْقَرَى** dönüşün bir türüdür. Ve adam yürüyüşünde **قَهْقَر** etti: bunu yaptı. Ve **تَقَهْقَر**: ensesi üzerine geri çekildi. Ve denir: falan kimse **القَهْقَرَى** döndü. Ve adam yürüyüşünde **يُقَهْقِرُ** olur; ensesi üzerine bir **قَهْقَرة** ile geri çekildiği zaman. Ve **القَهْقَرَى**: **قَهْقَرَ**’ın masdarıdır; iki topuğu üzerine döndüğü zaman. el-Ezherî: İbnü’l-Enbârî: **القَهْقَرَى** ile **الخَوْزَلى**’yı tesniye ettiğinde, **الياء**’yı düşürerek tesniye edersin; böylece **القَهْقَرانِ** ve **الخَوْزَلانِ** dersin; tesniye elifi ve tesniye **ياء**’sı ile birlikte **الياء** ağır geldiğinden. Ve İkrime’nin İbn Abbâs’tan, Ömer’den rivayet ettiği bir hadiste geldi: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Ben sizin bel kuşaklarınızdan tutuyorum: ateşten gelin (uzak durun); siz ise pervanelerin dalışı gibi onun içine dalıyorsunuz; ve bana havuza varıyorsunuz; ve sizinle sol tarafa gidiliyor; ben de derim ki: ‘Ey Rabbim, ümmetim!’ denilir ki: ‘Onlar senden sonra **القَهْقَرَى** yürürlerdi.’” el-Ezherî dedi: onun manası, üzerinde bulundukları şeyden irtidattır. Ve hadiste **القَهْقَرَى**’nın zikri tekrar etti; o, yüzünü yürüyüş yönüne geri çevirmeksizin arkaya doğru yürümektir; denildi: o, **القَهْرِ** babındandır.

Şemmer: **القَهْقَرُ**, tahfîf ile, kaplarda yığılmış hâlde bulunan çok yemektir; ve okudu:
“İbn Edmâ, **القَهْقَرا** ile boy ölçüşerek geceledi.”
Şemmer dedi: **العَيْبَةِ**’deki çok yemektir. Ve **القُهَيْقِرانُ**: küçük bir canlı. en-Nadr: **القَهْقَرُ** **العَلْهَبُ**’dur; o, yaşlı tekedir; dedi ki: ve ben onu **القَرْهَبَ** sanıyorum.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القهقور، كعصفور: بناء من حجارة، طويل يبنيه الصبيان، قاله الليث. والقهقر، بالفتح مشددة الراء، فيما يقال: التيس، وقال النضر: هو العلهب، وهو التيس المسن. قال الأزهري: أحسبه القرهب. والقهقر المسن من التيوس، في قول النضر. والقهقر: الحجر الأملس الصلب الأسود، كالقهقار، عن أحمد بن يحيى وحده. وقال غيره: هو القهقر، بالضم وتشديد الراء. وقال الجعدي:
  بأخضرض كالقهقر ينفض رأسه                      أمام رعال الخيل وهي تقـرب

  وقال الليث: هو القهقور. والقهقر بالضم مع شد الراء: قشرة حمراء تكون على لب النخلة، قاله ابن السكيت، وأنشد: أحمر كالقهقر وضاح البلق. والقهقر: الصمغ، نقله الصاغاني. والقهقر، كجعفر: الطعام الكثير المنضود في الأوعية، قاله شمر، ونصه: في العيبة بدل الأوعية، وأنشد: بات ابن أدماء يسامى القهقرا. كالقهقرى، مقصورة. وقال أبو خيرة: القهقر: ما سهكت به الشيء. وفي عبارة أخرى: هو الحجر الذي يسهك به الشيء. قال: والفهر أعظم منه، كالقهاقر، بالضم، قال الكميت ابن معروف يصف ناقة:
  وكأن خلف حجاجها من رأسها                      وأمام مجمع أخدعيها القهقر والقهقر: الغراب الشديد السواد، ويوصف به فيقال: غراب قهقر. والقهقرى: الرجوع إلى خلف، فإذا قلت: رجعت القهقرى: فكأنك قلت: رجعت الرجوع الذي يعرف بهذا الاسم، لأن القهقرى ضرب من الرجوع. ونقل الأزهري عن ابن الأنباري قال: القهقرى تثنيته القهقران، وكذلك الخوزلي تثنيته الخوزلان، بحذف الياء فيهما استثقالا لها مع ألف التثنية وياء التثنية. وقهقر الرجل قهقرة: رجع على عقبه. وتقهقر: رجع القهقرى، وذلك إذا تراجع على قفاه من غير أن يعيد وجهه إلى جهة مشيه، قيل: إنه من باب القهر، ولذا أفردهما الجوهري والصاغاني في مادة واحدة، ولا عبرة بكتابة المصنف إياها بالحمرة. وقد جاء في حديث رواه عكرمة عن ابن عباس عن عمر: أن النبي صلى الله عليه وسلم قال: إني لأمسك بحجزكم: هلم عن النار، وتقاحمون فيها تقاحم الفراش، وتردون على الحوض، ويذهب بكم ذات الشمال، فأقول: يا رب، أمتي، فيقال: إنهم كانوا يمشون بعدك القهقرى. قال الأزهري: معناه الارتداد عما كانوا عليه. والقهيقران، كزعيفران: دويبة تمشي القهقرى. والقهقرة: الحنطة التي اسودت بعد الخضرة، نقله الصاغاني عن أبي حنيفة عن بعض الرواة. ومما يستدرك عليه: القهقرة: الصخرة الضخمة.

##### Türkçe

**القهقور**، **كعصفور**: taşlardan bir yapı; uzun; çocuklar onu yapar; bunu **الليث** söyledi. Ve **القهقر**، فتح ile, **الراء** şeddeli, denildiğine göre: teke; ve **النضر** dedi: o **العلهب**’dir; ve o yaşlı teke’dir. **الأزهري** dedi: onu **القرهب** sanıyorum. Ve **القهقر** yaşlı olan, tekelerden, **النضر**’ın sözüne göre. Ve **القهقر**: pürüzsüz sert siyah taş; **كالقهقار** gibi; yalnızca **أحمد بن يحيى**’dan. Ve başkası dedi: o **القهقر**’dur, ضم ile ve **الراء**’ın şeddesiyle. Ve **الجعدي** dedi:

  Yeşilimsi, **كالقهقر** gibi; başını silkeler
  At sürülerinin önünde, onlar yaklaşırken

Ve **الليث** dedi: o **القهقور**’dur. Ve **القهقر** ضم ile, **الراء**’ın şeddesiyle: hurma özünün üzerinde bulunan kırmızı bir kabuk; bunu **ابن السكيت** söyledi; ve inşad etti: “Kırmızı, **كالقهقر**; parlak alaca.” Ve **القهقر**: zamk; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **القهقر**، **كجعفر**: kaplarda yığılmış çok yemek; bunu **شمر** söyledi; ve onun nassı: kaplar yerine **في العيبة** (torbada); ve inşad etti: “İbn Âدماء geceyi **يسامى القهقرا** olarak geçirdi.” **كالقهقرى** gibi, maksûre. Ve **أبو خيرة** dedi: **القهقر**: onunla şeyi **سهكت** ettiğin şey. Ve başka bir ibarede: o, onunla şeyin **يسهك** edildiği taştır. Dedi: ve **الفهر** ondan daha büyüktür; **كالقهاقر** gibi, ضم ile; **الكميت ابن معروف** bir dişi deveyi vasfederken dedi:

  Sanki başının arkasında, başından
  Ve iki şah damarının birleşiminin önünde **القهقر**

Ve **القهقر**: çok şiddetli siyahlıkta karga; ve onunla vasfedilir de denir ki: **غراب قهقر**. Ve **القهقرى**: arkaya dönüş; şöyle dediğinde: **رجعت القهقرى**: sanki “bu adla bilinen dönüşü döndüm” demiş gibisin; çünkü **القهقرى** dönüşün bir türüdür. Ve **الأزهري** **ابن الأنباري**’den nakletti, dedi ki: **القهقرى**’nın tesniyesi **القهقران**’dır; ve كذلك **الخوزلي**’nin tesniyesi **الخوزلان**’dır; ikisinde de **الياء**’ı hazf ile; tesniyenin **ألف**’ı ve tesniyenin **ياء**’ı ile birlikte onu ağır buldukları için. Ve adam **قهقر** etti, **قهقرة** olarak: topuğu üzerine döndü. Ve **تقهقر** etti: **القهقرى** olarak döndü; ve bu, yürüyüş yönüne yüzünü geri çevirmeksizin ensesi üzerine geri geri çekildiği zamandır. Denildi: o, **القهر** babındandır; ve bu yüzden **الجوهري** ve **الصاغاني** ikisini tek bir maddede müstakil kıldılar; ve musannifin onu kırmızıyla yazmasına itibar yoktur. Ve **عكرمة**’nin **ابن عباس**’tan, **عمر**’dan rivayet ettiği bir hadiste geldi: Peygamber صلى الله عليه وسلم dedi: “Şüphesiz ben sizin kuşaklarınızdan tutuyorum: ‘Haydi ateşten (uzaklaşın)!’ Siz ise güvelerin dalışı gibi ona dalıyorsunuz; ve havuza varırsınız; ve sizi sol taraf götürür; ben derim ki: ‘Ey Rabbim, ümmetim!’ Denilir ki: ‘Onlar senden sonra **القهقرى** olarak yürüyorlardı.’” **الأزهري** dedi: manası, üzerinde bulundukları şeyden irtidattır. Ve **القهيقران**، **كزعيفران**: **القهقرى** olarak yürüyen bir küçük canlı. Ve **القهقرة**: yeşillikten sonra kararan buğday; onu **الصاغاني** **أبي حنيفة**’den, bazı ravilerden nakletti. Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **القهقرة**: büyük kaya.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَهْقَرَ
Q. 1 قَهْقَرَ ذ , (K, TA,) inf. n. قَهْقَرَةٌ, (TA,) He (a man) returned by the way by which he had come: (TA:) or i. q. رَجَعَ القَهْقَرى, (K,) i. e., [he returned backwards; or] he retired, going backwards, without turning his face towards the direction in which he went; (TA;) as also ↓ تَقَهْقَرَ. (K, TA.) Some hold, [contr. to the general opinion,] that this verb belongs to art. قهر. (TA.)

Q. 2 تَقَهْقَرَ see 1.

قَهْقَرَى
قَهْقَرَى ذ A returning backwards; (S, K;) a retiring, going backwards, without turning the face towards the direction in which one goes: (TA:) the dual is قَهْقَرَانِ; (IAmb, K;) like as the dual of خَوْزَلَى is خَوْزَلَانِ; (TA;) without ى, (K,) because this letter is deemed difficult to pronounce with the ا and the ى of the dual. (TA.) When you say رَجَعْتُ القَهْقَرَى [I returned backwards; &c.], it is as though you said I returned with the returning which is known by this name; for القهقرى is a mode of returning. (S.) ― -b2- مَشَى القَهْقَرَى He reverted from the state in which he was, or from the course which he was following; revolted; apostatized. (Az, from a trad.)

##### Türkçe

قَهْقَرَ
Q. 1 **قَهْقَرَ** ذ, (K, TA,) mastar ismi **قَهْقَرَةٌ**, (TA,) O (bir adam) geldiği yol ile geri döndü: (TA:) yahut **رَجَعَ القَهْقَرى** ile aynı (i. q.), (K,) yani, [o geriye doğru döndü; yahut] yüzünü gittiği yöne çevirmeksizin, geriye doğru giderek geri çekildi; (TA;) bunun gibi ↓ **تَقَهْقَرَ** da. (K, TA.) Bazıları, [genel kanaatin aksine,] bu fiilin **قهر** maddesine ait olduğunu kabul eder. (TA.)

Q. 2 **تَقَهْقَرَ** bkz. 1.

قَهْقَرَى
**قَهْقَرَى** ذ Geriye doğru dönme; (S, K;) kişinin gittiği yöne yüzünü çevirmeksizin, geriye doğru giderek geri çekilme: (TA:) tesniyesi **قَهْقَرَانِ**’dir; (IAmb, K;) tıpkı **خَوْزَلَى**’nın tesniyesinin **خَوْزَلَانِ** olması gibi; (TA;) **ى** olmaksızın, (K,) çünkü bu harf, tesniyenin **ا**’sı ve **ى**’si ile birlikte telaffuzu zor sayılır. (TA.) **رَجَعْتُ القَهْقَرَى** [Geriye doğru döndüm; vb.] dediğin zaman, sanki “bu adla bilinen dönüş ile döndüm” demiş olursun; zira **القهقرى** bir dönüş tarzıdır. (S.) ― -b2- **مَشَى القَهْقَرَى** Bulunduğu hâlden, yahut izlemekte olduğu gidişattan geri döndü; isyan etti; irtidat etti. (Az, bir rivayetten.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَهْقَرَ
قَهْقَرَ
a.  Went backwards, receded, retrograded, retroceded.

b.  [ coll. ], Despised, slighted; embittered the life of.

تَقَهْقَرَ
تَقَهْقَرَ II ,
a.  see I (a) .

b.  [ coll. ], Was despised, slighted; was wretched, miserable.

قَهْقَرَة
قَهْقَرَة 51t ,
a.  see 51ya .

قَهْقَرَى
قَهْقَرَى 51ya ,
a.  Retrogression, retrocession, recession; retreat.

b.  [ coll. ], Wretchedness, misery.

قَهْقَرَ
N. P. قَهْقَرَ I
a.  [ coll. ], Wretched, miserable.

قُهْقُوْر
قُهْقُوْر
a.  Conical heap of stones.

##### Türkçe

**قَهْقَرَ**
**قَهْقَرَ**
a. Geriye doğru gitti, geri çekildi, geriledi, geri çekildi.

b. [ topl. ], Hor gördü, küçümsedi; hayatını acılaştırdı.

**تَقَهْقَرَ**
**تَقَهْقَرَ** II ,
a. I (a)’ya bak.

b. [ topl. ], Hor görüldü, küçümsendi; bedbaht, perişan oldu.

**قَهْقَرَة**
**قَهْقَرَة** 51t ,
a. 51ya’ya bak.

**قَهْقَرَى**
**قَهْقَرَى** 51ya ,
a. Geriye gidiş, geri çekiliş, geri çekilme; ricat.

b. [ topl. ], Bedbahtlık, perişanlık.

**قَهْقَرَ**
N. P. **قَهْقَرَ** I
a. [ topl. ], Bedbaht, perişan.

**قُهْقُوْر**
**قُهْقُوْر**
a. Konik taş yığını.
