# قهقر — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قهقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%87%D9%82%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قهقر

القَهْقَرُ والقَهْقَرُّ، بتشديد الراء: الحجر الأَمْلَسُ الأَسود الصُّلْبُ، وكان أَحمد بن يحيى يقول وحده القَهْقارُ؛ وقال الجَعْدِيّ: بأَخْضَرَ كالقَهْقَرِّ يَنْفُضُ رأْسَه،
أَمامَ رِعالِ الخَيْلِ، وهي تُقَرَّبُ
قال الليث: وهو القُهْقُور. ابن السكيت: القُهْقُرُّ قِشْرَة حمراء تكون على لُبّ النخلة؛ وأَنشد:
أَحْمَرُ كالقُهْقُرِّ وضَّاحُ البَلَقْ
وقال أَبو خَيْرَة: القَهْقَرُ والقُهاقِرُ وهو ما سَهَكْتَ به الشيءَ؛ وفي عبارة أُخرى: هو الحجر الذي يُسْهَكُ به الشيء، قال: والقِهْرُ أَعظم منه؛ قال الكميت:
وكأَن، خَلْفَ حِجاجِها من رأْسِها
وأَمامَ مَجْمَعِ أَخْدَعَيْها،القَهْقَرا
وغراب قَهْقَرٌ: شديد السواد. وحِنْطَةٌ قَهْقَرة: قد اسْوَدَّتْ بعد الخُضْرَة، وجمعها أَيضاً قَهْقَرٌ. والقَهْقَرة: الصَّخْرة الضخمة، وجمعها أَيضاً قَهْقَرٌ. والقَهْقَرَى: الرجوع إِلى خلف، فإِذا قلت: رَجَعْتُ القَهْقَرَى، فكأَنك قلت: رجعت الرجوعَ الذي يعرف بهذا الاسم لأَن القَهْقَرَى ضرب من الرجوع؛ وقَهْقَر الرجلُ في مِشْيَته: فعل ذلك. وتَقَهْقَر: تَراجَعَ على قفاه. ويقال: رجع فلانٌ القَهْقَرَى. والرجل يُقَهْقِرُ في مِشْيَته إِذا تَراجَعَ على قفاه قَهْقَرة. والقَهْقَرَى: مصدر قَهْقَرَ إِذا رجع على عقبيه. الأَزهري: ابن الأَنباري: إِذا ثَنَّيْتَ القَهْقَرَى والخَوْزَلى ثَنَّيْتَه بإِسقاط الياء فقلت القَهْقَرانِ والخَوْزَلانِ، استثقالاً للياء مع أَلف التثنية وياء التثنية، وقد جاء في حديث رواه عكرمة عن ابن عباس عن عمر: أَن النبي،صلى الله عليه وسلم، قال: إِني أُمْسِكُ بحُجَزكُمْ هَلُمَّ عن النار وتَقاحَمُونَ فيها تَقاحُمَ الفَراشِ وتَرِدُونَ عَليَّ الحَوْضَ ويُذْهَبُ بكم ذاتَ الشمال فأَقول: يا رب، أُمَّتي فيقال: إِنهم كانوا يمشونَ بَعْدَك القَهْقَرَى؛ قال الأَزهري: معناه الإرتداد عما كانوا عليه. وتكرر في لحديث ذكر القَهْقَرَى وهو المَشْيُ إِلى خَلْف من غير أَن يُعيدَ وَجْهه إِلى جهة مشيه، قيل: إِنه من باب القَهْرِ.
شمر: القَهْقَرُ، بالتخفيف، الطعام الكثير الذي في الأَوعية مَنْضُوداً؛ وأَنشد:
باتَ ابنُ أَدْماءَ يُسامي القَهْقَرا
قال شمر: الطعام الكثير الذي في العَيْبَةِ. والقُهَيْقِرانُ: دُوَيْبَّةٌ. النضر: القَهْقَرُ العَلْهَبُ، وهو التيس المُسِنُّ، قال: وأَحْسبُه القَرْهَبَ.

### Türkçe

**القَهْقَرُ** ve **القَهْقَرُّ**, **الراء**’nın şeddelenmesiyle: pürüzsüz, siyah, katı taş; ve Ahmed b. Yahyâ tek başına **القَهْقارُ** derdi. el-Ca‘dî dedi ki:
“Yeşilimsi bir (şey) ile, **القَهْقَرِّ** gibi, başını silkeler,
At sürülerinin önünde, onlar yaklaştırılırken.”
el-Leys dedi: ve o **القُهْقُور**’dur. İbn es-Sikkît: **القُهْقُرُّ** hurma ağacının özünün üzerinde bulunan kırmızı bir kabuktur; ve okudu:
“**القُهْقُرِّ** gibi kırmızı, alacası apaçık.”
Ebû Hayra dedi: **القَهْقَرُ** ve **القُهاقِرُ**; o, onunla bir şeyi ovaladığın şeydir; ve başka bir ibarede: o, onunla bir şeyin ovalandığı taştır; dedi ki: ve **القِهْرُ** ondan daha büyüktür; el-Kumeyt dedi ki:
“Sanki, başının tepesinden, onun çene kemiklerinin arkasında,
Ve iki boyun damarının birleşiminin önünde, **القَهْقَرا** (vardır).”
Ve **غراب قَهْقَرٌ**: siyahlığı şiddetli (karga). Ve **حِنْطَةٌ قَهْقَرة**: yeşillikten sonra kararmış (buğday); onun cem‘i de yine **قَهْقَرٌ**’dur. Ve **القَهْقَرة**: iri kaya; onun cem‘i de yine **قَهْقَرٌ**’dur. Ve **القَهْقَرَى**: arkaya doğru dönüştür; artık dediğinde: **رَجَعْتُ القَهْقَرَى**, sanki şöyle demiş olursun: bu adla bilinen dönüşü döndüm; çünkü **القَهْقَرَى** dönüşün bir türüdür. Ve adam yürüyüşünde **قَهْقَر** etti: bunu yaptı. Ve **تَقَهْقَر**: ensesi üzerine geri çekildi. Ve denir: falan kimse **القَهْقَرَى** döndü. Ve adam yürüyüşünde **يُقَهْقِرُ** olur; ensesi üzerine bir **قَهْقَرة** ile geri çekildiği zaman. Ve **القَهْقَرَى**: **قَهْقَرَ**’ın masdarıdır; iki topuğu üzerine döndüğü zaman. el-Ezherî: İbnü’l-Enbârî: **القَهْقَرَى** ile **الخَوْزَلى**’yı tesniye ettiğinde, **الياء**’yı düşürerek tesniye edersin; böylece **القَهْقَرانِ** ve **الخَوْزَلانِ** dersin; tesniye elifi ve tesniye **ياء**’sı ile birlikte **الياء** ağır geldiğinden. Ve İkrime’nin İbn Abbâs’tan, Ömer’den rivayet ettiği bir hadiste geldi: Peygamber, sallallahu aleyhi ve sellem, dedi ki: “Ben sizin bel kuşaklarınızdan tutuyorum: ateşten gelin (uzak durun); siz ise pervanelerin dalışı gibi onun içine dalıyorsunuz; ve bana havuza varıyorsunuz; ve sizinle sol tarafa gidiliyor; ben de derim ki: ‘Ey Rabbim, ümmetim!’ denilir ki: ‘Onlar senden sonra **القَهْقَرَى** yürürlerdi.’” el-Ezherî dedi: onun manası, üzerinde bulundukları şeyden irtidattır. Ve hadiste **القَهْقَرَى**’nın zikri tekrar etti; o, yüzünü yürüyüş yönüne geri çevirmeksizin arkaya doğru yürümektir; denildi: o, **القَهْرِ** babındandır.

Şemmer: **القَهْقَرُ**, tahfîf ile, kaplarda yığılmış hâlde bulunan çok yemektir; ve okudu:
“İbn Edmâ, **القَهْقَرا** ile boy ölçüşerek geceledi.”
Şemmer dedi: **العَيْبَةِ**’deki çok yemektir. Ve **القُهَيْقِرانُ**: küçük bir canlı. en-Nadr: **القَهْقَرُ** **العَلْهَبُ**’dur; o, yaşlı tekedir; dedi ki: ve ben onu **القَرْهَبَ** sanıyorum.
