# قور — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قور

قارَ الرجلُ يَقُورُ: مَشَى على أَطراف قدميه ليُخْفِيَ مَشْيَه؛ قال:
زَحَفْتُ إِليها، بَعْدَما كنتُ مُزْمِعاً
على صَرْمِها، وانْسَبْتُ بالليلِ قائِرا
وقارَ القانصُ الصيدَ يَقُورُه قَوْراً: خَتَله.
والقارَةُ: الجُبَيْلُ الصغير، وقال اللحياني: هو الجُبَيْلُ الصغير المُنْقَطع عن الجبال. والقارَةُ: الصخرة السوداء، وقيل: هي الصخرة العظيمة، وهي أَصغر من الجبل، وقيل: هي الجبيل الصغير الأَسود المنفردُ شِبْهُ الأَكَمَة. وفي الحديث: صَعِدَ قارَةَ الجبل، كأَنه أَراد جبلاً صغيراً فوق الجبل، كما يقال صَعِدَ قُنَّةَ الجبل أَي أَعلاه. ابن شميل: القارَةُ جُبَيْلٌ مُسْتَدِقٌّ مَلْمُومٌ طويل في السماء لا يَقُودُ في الأَرض كأَنه جُثْوَةٌ، وهو عَظِيمٌ مُسْتَدِير. والقارَةُ: الأَكَمَةُ؛ قال منظور بن مَرْثَدٍ الأَسَدِيّ:
هل تَعْرِفُ الدارَ بأَعلى ذي القُورْ؟
قد دَرَسَتْ، غَيْرَ رَمادٍ مَكْفُورْ
مُكْتَئِبِ اللَّوْنِ، مَرُوحٍ مَمْطُورْ،
أَزْمانَ عَيْناءُ سُرُورُ المَسْرُورْ
قوله: بأَعلى ذي القور أَي بأَعلى المكان الذي بالقور، وقوله: قد درست غير رماد مكفور أَي دَرَسَتْ مَعالِمُ الدار إِلا رماداً مكفوراً، وهو الذي سَفَتْ عليه الريحُ الترابَ فغطاه وكَفَره، وقوله: مكتئب اللون يريد أَنه يَضْرِبُ إِلى السواد كما يكونُ وَجْهُ الكئيب، ومَروحٌ: أَصابته الريح، وممطور: أَصابه المطر، وعيناء مبتدأٌ وسُرور المَسْرورِ خبره، والجملة في موضع خفض بإِضافة أَزمان إِليها، والمعنى: هل تعرف الدار في الزمان الذي كانت فيه عيناء سُرور من رآها وأَحبهاف والقارَةُ: الحَرَّةُ، وهي أَرض ذات حجارة سود، والجمع قاراتٌ وقارٌ وقُورٌ وقِيرانٌ. وفي الحديث: فله مِثْلُ قُورِ حِسْمَى؛ وفي قَصِيد كعب:
وقد تَلَفَّعَ بالقُورِ العَساقِيلُ
وفي حديث أُم زرع: على رأْسِ قُورٍ وَعْثٍ. قال الليث: القُورُ جمع القارة والقِيرانُ جمعُ القارَة، وهي الأَصاغر من الجبال والأَعاظم من الآكام، وهي متفرقة خشنة كثيرة الحجارة.
ودار قَوْراءُ: واسعة الجوف.
والقار: القطيع الضخم من الإِبل. والقارُ أَيضاً: اسم للإِبل، قال الأَغْلَبُ العِجْلي:
ما إِن رأَينا مَلِكاً أَغارا
أَكثَرَ منه قِرَةً وقارا،
وفارِساً يَسْتَلِبُ الهِجارا
القِرَة والقارُ: الغنم. والهِجار: طَوْقُ المَلِكِ، بلغة حِمْيَر؛ قال ابن سيده: وهذا كله بالواو لأَن انقلاب الأَلف عن الواو عيناً أَكثر من انقلابها عن الياء.
وقارَ الشيءَ قَوْراً وقَوَّرَه: قطع من وَسَطه خرفاً مستديراً. وقَوَّرَ الجَيْبَ: فعل به مثل ذلك. الجوهري: قَوَّرَه واقْتَوَره واقْتاره كله بمعنى قطعه. وفي حديث الاستسقاء: فتَقَوَّرَ السحابُ أَي تَقَطَّع وتَفَرَّقَ فِرَقاً مستديرة؛ ومنه قُوارَةُ القميص والجَيْبِ والبِطِّيخ. وفي حديث معاوية: في فِنائِه أَعْنُزٌ دَرُّهُن غُبْرٌ يُحْلَبْنَ في مثل قُوارَةِ حافِر البعير أَي ما استدار من باطن حافره يعني صِغَرَ المِحْلَب وضِيقَه، وصفه باللُّؤم والفقر واستعار للبعير حافراً مجازاً،وإِنما يقال له خف.
والقُوارَة: ما قُوِّرَ من الثوب وغيره، وخص اللحياني به قُوارةَ الأَديم. وفي أَمثال العرب: قَوِّرِي والْطُفي؛ إِنما يقوله الذي يُرْكَبُ بالظُّلْم فيسأَل صاحبه فيقول: ارْفُقْ أَبْقِ أَحْسِنْ؛ التهذيب: قال هذا المثل رجل كان لامرأَته خِدْنٌ فطلب إِليها أَن تتخذ له شِراكَيْن من شَرَجِ اسْتِ زوجها، قال: ففَظِعَتْ بذلك فأَب أَن يَرْضَى دون فعل ما سأَلها، فنظرت فلم تجد لها وجهاً ترجو به السبيل إِليه إِلا بفساد ابن لها، فَعَمَدَتْ فعَصَبَتْ على مبَالِه عَقَبَةً فأَخْفَتْها فعَسُرَ عليه البولُ فاستغاث بالبكاء، فسأَلها أَبوه عَمَّ أَبكاه، فقالت: أَخذه الأُسْرُ وقد نُعِتَ له دواؤه، فقال: وما هو؟ فقالت: طَرِيدَةٌ تُقَدُّ له من شَرَجِ اسْتِك، فاستعظم ذلك والصبي يَتَضَوَّرُ، فلما رأَى ذلك نَجِعَ لها به وقال لها: قَوِّرِي والْطُفي، فقطعتْ منه طَرِيدةً تَرْضِيَةً لخليلها، ولم تَنْظُرْ سَدادَ بَعْلِها وأَطلقت عن الصبي وسَلَّمَتِ الطَّريدةَ إِلى خليلها؛ يقال ذلك عند الأَمر بالاسْتِبْقاءِ من الغَرِير أَو عند المَرْزِئة في سُوء التدبير وطَلَبِ ما لا يُوصَلُ إِليه. وقارَ المرأَة: خَتَنها، وهو من ذلك؛ قال جرير:
تَفَلَّقَ عن أَنْفِ الفَرَزْدَقِ عارِدٌ،
له فَضَلاتٌ لم يَجِدْ من يَقُورُها
والقارَة: الدُّبَّةُ. والقارَةُ: قومٌ رُماة من العرب. وفي المثل: قد أَنْصَفَ القارَةَ مَنْ راماها. وقارَةُ: قبيلة وهم عَضَلٌ والدِّيشُ ابنا الهُونِ بن خُزَيْمَةَ من كِنانَةَ، سُمُّوا قارَةً لاجتماعهم والْتِفافِهم لما أَراد ابن الشَّدَّاخ أَن يُفَرِّقَهم في بني كنانة؛ قال شاعرهم:دَعَوْنا قارَةً لا تُنْفِرُونا،
فَنُجْفِلَ مثلَ إِجْفالِ الظَّلِيمِ
وهم رُماةٌ. وفي حديث الهجرة: حتى إذا بَلَغَ بَرْكَ الغَِمَادِ لقيه ابن الدَّغِنَةِ وهو سَيِّدُ القارة؛ وفي التهذيب وغيره: وكانوا رُماةَ الحَدَقِ في الجاهلية وهم اليوم في اليمن ينسبون إلى أَسْدٍ، والنسبة إِليهم قارِيٌّ، وزعموا أَن رجلين التقيا: أَحدهما قارِيٌّ والآخر أَسْدِيّ، فقال القارِيّ: إن شئتَ صارعتُك وإِن شئتَ سابقتُك وإِن شئتَ راميتُك: فقال: اخْتَرْتُ المُراماةَ، فقال القارِيُّ: أَنْصَفْتَني؛ وأَنشد: قد أَنْصَفَ القارَةَ من راماها،
إِنَّا، إِذا ما فِئَةٌ نَلْقاها،
نَرُدُّ أُولاها على أُخْراها
ثم انتزع له سهماً فَشَكَّ فُؤادَه؛ وقيل: القارَةُ في هذا المثل الدُّبَّةُ، وذكر ابن بري قال: بعض أَهل اللغة إِنما قيل: «أَنْصَفَ القارَةَ من راماها» لحرب كانت بين قريش وبين بكر بن عبد مناة بن كنانة، قال: وكانت القارَةُ مع قريش فلما التقى الفريقان راماهم الآخرون حين رَمَتْهُم القارَةُ، فقيل: قد أَنصفكم هؤلاء الذين ساوَوْكم في العمل الذي هو صناعَتُكم، وأَراد الشَّدَّاخُ أَن يُفَرِّق القارَةَ في قبائل كنانة فأَبَوْا، وقيل في مثلٍ: لا يَفْطُنُ الدُّبُّ الحجارَة.
ابن الأَعرابي: القَيِّرُ الأُسْوارُ من الرُّماةِ الحاذقُ، من قارَ يَقُور.
ويقال: قُرْتُ خُفَّ البعير قَوْراً واقْتَرْتُه إِذا قَوَّرْتَه، وقُرْتُ البطيخة قَوَّرتها. والقُوارَة: مشتقة من قُوارَة الأَدِيم والقِرْطاس، وهو ما قَوَّرْتَ من وسطه ورَمَيْتَ ما حَوالَيْه كقُوارة الجَيْب إِذا قَوَّرْته وقُرْتَه. والقُوارة أَيضاً: اسم لما قطعت من جوانب الشيء المُقَوَّر. وكل شيء قطعت من وسطه خرقاً مستديراً، فقد قَوَّرْتَه. والاقْورارُ: تَشَنُّجُ الجلد وانحناءُ الصلب هُزالاً وكِبَراً. واقْوَرَّ الجلدُ اقوراراً: تَشَنَّجَ؛ كما قال رُؤبةُ بن العَجَّاج: وانْعاجَ عُودِي كالشَّظِيفِ الأَخْشَنِ،
بعد اقْورارِ الجِلْدِ والتَّشَنُّنِ
يقال: عُجْتُه فانعاج أَي عطفته فانعطف. والشظيف من الشجر: الذي لم يَجِدْ رِيَّه فصَلُبَ وفيه نُدُوَّةٌ. والتَّشَنُّنُ: هو الإِخلاقُ، ومنه الشَّنَّةُ القِرْبةُ البالية؛ وناقة مُقوَرَّةٌ وقد اقْوَرَّ جلدُها وانحنَت وهُزِلَتْ. وفي حديث الصدقة: ولا مُقْوَرَّةُ الأَلْياطِ؛ الاقْوِرارُ: الاسترخاء في الجُلُود، والأَلْياطُ: جمعُ لِيطٍ، وهو قشر العُودِ، شبهه بالجلد لالتزاقه باللحم؛ أَراد غير مسترخية الجلود لهُزالها. وفي حديث أَبي سعيد: كجلد البعير المُقْوَرِّ. واقْتَرْتُ حديثَ القوم إذا بَحَثْتَ عنه. وتَقَوَّرَ الليلُ إِذا تَهَوَّرَ؛ قال ذو الرمة: حتى تَرَى أَعْجازَه تَقَوَّرُ
أَي تَذْهَبُ وتُدْبِرُ. وانقارتِ الرَّكِيَّة انْقِياراً إِذا تَهَدَّمتِ؛ قال الأَزهري: وهو مأَخوذ من قولك قُرْتُه فانْقارَ؛ قال الهُذَلي:جادَ وعَقَّتْ مُزْنَهُ الريحُ ، وانْـ
ـقارَ به العَرْضُ ولم يَشْمَلِ
أَراد: كأَنَّ عَرْضَ السحاب انْقارَ أَي وقعت منه قطعة لكثرة انصباب الماء، وأَصله من قُرْتُ عَيْنَه إِذا قلعتها.
والقَوَرُ: العَوَرُ، وقد قُرْتُ فلاناً فقأْت عينه، وتَقَوَّرَتِ الحيةُ إذا تَثَنَّت؛ قال الشاعر يصف حية:
تَسْرِي إلى الصَّوْتِ، والظلماءُ داجِنَةٌ،
تَقَوُّرَ السِّيْلِ لاقى الحَيْدَ فاطَّلَعا
وانْقارَتِ البئرُ: انهدمت.
ويومُ ذي قارٍ: يومٌ لبني شَيْبانَ وكان أَبْرَوِيزُ أَغْزاهُمْ جيشاً فظَفِرَتْ بنو شيبان، وهو أَول يوم انتصرت فيه العرب من العجم. وفلانٌ ابنُ عبدٍ القاريُّ: منسوب إلى القارَة، وعبد مُنَوَّنٌ ولا يضاف.والاقْورِارُ: الضُّمْرُ والتَّغيُّر، وهو أَيضاً السِّمَنُ ضِدٌّ؛ قال:قَرَّبْنَ مُقْوَرّاً كأَنَّ وَضِينَهُ
بِنِيقٍ ، إذا ما رامَه العُقْرَ أَحْجَما
والقَوْرُ: الحَبْلُ الجَيِّدُ الحديثُ من القطن؛ حكاه أَبو حنيفة وقال مرة: هو من القطن ما زرع من عامه. ولقيت منه الأَقْوَرِينَ والأَمَرِّينَ والبُرَحِينَ والأَقْوَرِيَّاتِ: وهي الدواهي العظام؛ قال نَهارُ ابن تَوْسِعَةَ:
وكنا ، قَبْلَ مُلْكِ بني سُلَيْمٍ،
نَسُومُهُمُ الدَّواهِي الأَقْوَرِينا
والقُورُ: الترابُ المجتمع. وقَوْرانُ: موضع.
الليث القارِيَةُ طائر من السُّودانِيَّاتِ أَكْثَرُ ما تأْكل العِنَبُ والزيتونُ، وجمعها قَوارِي، سميت قارِيَةً لسَوادها؛ قال أَبو منصور: هذا غَلط، لو كان كما قال سميت قارِيةً لسوادها تشبيهاً بالقارِ لقيل قارِيَّة، بتشديد الياء، كما قالوا عارِيَّةٌ من أَعار يُعير، وهي عند العرب قاريَةٌ، بتخفيف الياء. وروي عن الكسائي: القارِيَةُ طير خُضْر، وهي التي تُدْعَى القَوارِيرَ. قال: والقَرِيِّ أَولُ طير قُطُوعاً، خُضْرٌ سودُ المناقير طِوالُها أَضْخَمُ من الخُطَّافِ، وروى أَبو حاتم عن الأَصمعي: القارِيَةُ طير أَخضر وليس بالطائر الذي نعرف نحن، وقال ابن الأَعرابي: القارِيَةُ طائر مشؤوم عند العرب، وهو الشِّقِرَّاق.
واقْوَرَّت الأَرضُ اقْوِراراً إذا ذهب نباتها. وجاءت الإِبل مُقْوَرَّة أَي شاسِفَةً؛ وأَنشد:
ثم قَفَلْنَ قَفَلاً مُقْوَرّا
قَفَلْنَ أَي ضَمَرْنَ ويَبِسْنَ؛ قال أَبو وَجْزةَ يصف ناقة قد ضَمُرَتْ:
كأَنما اقْوَرَّ في أَنْساعِها لَهَقٌ
مُرَمَّعٌ، بسوادِ الليلِ، مَكْحُولُ
والمُقْوَرُّ أَيضاً من الخيل: الضامر؛ قال بشر:
يُضَمَّرُ بالأَصائِل فهو نَهْدٌ
أَقَبُّ مُقَلَّصٌ، فيه اقْوِرارُ

### Türkçe

**قارَ** adam **يَقُورُ**: yürüyüşünü gizlemek için ayaklarının uçları üzerinde yürüdü;

dedi ki:

Sürünerek ona vardım, artık azmetmiş iken
onunla ilişkiyi kesmeye; ve geceleyin **قائِرا** olarak sinsice sokuldum

Ve avcı **قارَ** avı **يَقُورُه** **قَوْراً**: onu aldattı.

Ve **القارَةُ**: küçük tepe; ve Lihyânî dedi ki: o, dağlardan kopuk küçük tepedir. Ve **القارَةُ**: siyah kaya; ve denildi ki: o, büyük kayadır; ve o, dağdan daha küçüktür; ve denildi ki: o, tek başına siyah küçük tepeciktir, tümseğe benzer. Ve hadiste: “Dağın **قارَةَ**’sine çıktı”; sanki dağın üstünde küçük bir dağ istemiş gibi; nitekim “Dağın **قُنَّةَ**’sine çıktı” denir, yani onun en üstüne. İbn Şümeyl: **القارَةُ**; ince, derli toplu, göğe doğru uzun, yerde yayılmayan küçük bir tepedir; sanki bir yığın gibidir; ve o, büyük, yuvarlaktır. Ve **القارَةُ**: tümsek; Manzûr b. Merṯed el-Esedî dedi ki:

Üstte, **ذي القُورْ**’un üst tarafındaki evi tanır mısın?
Silinip gitmiştir; örtülmüş bir kül dışında (hiçbir şey kalmamıştır)
Rengi kederli, rüzgâr yemiş, yağmur yemiş,
Güzel gözlü (kadının) zamanları; onu görenin sevinci

Onun sözü: “**بأَعلى ذي القور**” yani **القور**’un bulunduğu yerin üst tarafında; ve onun sözü: “**قد درست غير رماد مكفور**” yani evin izleri silinmiştir; örtülmüş bir kül dışında; o da rüzgârın üzerine toprağı savurup onu örttüğü ve kapattığıdır. Ve onun sözü: “**مكتئب اللون**” ile, kederlinin yüzü gibi siyaha çalar olmasını ister. Ve **مَروحٌ**: rüzgâr ona isabet etti; ve **ممطور**: yağmur ona isabet etti. Ve **عيناء** bir mübtedadır, **سُرور المَسْرُورِ** onun haberidir; cümle, **أَزمان**’ın ona izafe edilmesiyle cer mahallindedir. Mana: onu görenin sevindiği ve sevdiği güzel gözlü (kadının) içinde bulunduğu zamanda evi tanır mısın? Ve **القارَةُ**: **الحَرَّةُ**; o, siyah taşlı bir arazidir; çoğulu **قاراتٌ** ve **قارٌ** ve **قُورٌ** ve **قِيرانٌ**’dır. Ve hadiste: “Onun için **قُورِ حِسْمَى** misli vardır.”; ve Ka‘b’ın kasidesinde:

Ve **العَساقِيلُ** **بالقُورِ** bürünmüştür

Ve Ümm Zer‘ hadîsinde: “Zorlu bir **قُورٍ**’un başı üzerinde.” Leys dedi ki: **القُورُ**, **القارة**’nin çoğuludur; **القِيرانُ** da **القارَة**’nin çoğuludur; ve o, dağların küçükleri ve tümseklerin büyükleridir; dağınık, sert, taşları çoktur.

Ve **دار قَوْراءُ**: iç boşluğu geniş (ev).

Ve **القار**: develerden iri sürü. Ve **القارُ** ayrıca: develer için bir addır; el-Ağleb el-‘İclî dedi ki:

Biz, akın yapan bir kral görmedik ki
ondan daha çok **قِرَةً** ve **قارا** (olsun),
ve **الهِجارا**’yı soyan bir süvari (görmedik)

**القِرَة** ve **القارُ**: koyun. Ve **الهِجار**: kralın boyunluğu; Himyer diliyle. İbn Sîde dedi ki: bunun hepsi vav iledir; çünkü elifin vavdan dönüşmesi, ayn (harfi) olarak dönüşmesinden daha çoktur; yâ’dan dönüşmesinden (daha çoktur).

Ve **قارَ** şeyi **قَوْراً** ve **قَوَّرَه**: ortasından yuvarlak bir delik kesip çıkardı.

Ve **قَوَّرَ الجَيْبَ**: onda da bunun gibi yaptı. Cevherî: **قَوَّرَه** ve **اقْتَوَره** ve **اقْتاره** hepsi “onu kesti” manasındadır. Ve yağmur isteme hadîsinde: “Bulut **تَقَوَّرَ** etti” yani yuvarlak parçalar hâlinde parçalandı ve dağıldı; bundan **قُوارَةُ** gömleğin ve yakanın ve karpuzun (oyuk/yuvarlak kesik yeri). Ve Muâviye hadîsinde: “Avlusunda sütleri tozlu keçiler vardı; deve tırnağının **قُوارَةِ**’si gibi bir şeyde sağılıyorlardı” yani tırnağının iç kısmından yuvarlak olan yer; yani sağım kabının küçüklüğünü ve darlığını kasteder; onu cimrilik ve fakirlikle niteledi; deve için “tırnak”ı mecazen ödünç aldı; aslında ona ancak “**خف**” denir.

Ve **القُوارَة**: elbiseden ve başkasından oyulup çıkarılan şeydir; Lihyânî onu özellikle **قُوارةَ الأَديم** için kullanmıştır. Ve Arap darbımesellerinde: **قَوِّرِي والْطُفي**; bunu ancak zulümle bindirilen kimse söyler; sahibinden ister, o da der ki: “yumuşak davran, bırak, iyi davran.” **التهذيب**: Bu meseli, karısının bir dostu olan bir adam söyledi: ondan, kocasının makatının yarığından iki kayış yapmasını istedi. Dedi ki: bundan dehşete düştü; fakat onun istediğini yapmaktan aşağısına razı olmadı. Bunun üzerine, ona bir yol bulmak için kendisine bir oğlunun bozulmasından başka bir yüz bulamadı: gidip onun idrar yoluna bir düğüm bağladı, onu gizledi; idrar ona zorlaştı; ağlayarak imdat istedi. Babası ona “onu ne ağlattı?” diye sordu; o da dedi ki: “Onu **الأُسْرُ** aldı; ilacı tarif edildi.” Dedi ki: “O nedir?” Dedi ki: “Senin makatının yarığından ona kesilecek bir şerit.” Bunu büyük gördü; çocuk kıvranıyordu. Bunu görünce, onunla ona boyun eğdi ve ona dedi ki: **قَوِّرِي والْطُفي**. Böylece, dostunu hoşnut etmek için ondan bir şerit kesti; kocasının doğruluğunu gözetmedi; çocuktan bağı çözdü; şeridi dostuna teslim etti. Bu, aldanandan sakındırma emri sırasında yahut kötü tedbirde musibette ve ulaşılamayana talepte söylenir. Ve **قارَ** kadın: onunla evlendi; bu da bundandır; Cerîr dedi ki:

Ferazdak’ın burnundan bir şişlik yarıldı,
onda fazlalıklar var; onları **يَقُورُها** edecek (kesip çıkaracak) kimse bulamadı

Ve **القارَة**: ayı. Ve **القارَةُ**: Araplardan okçular bir topluluk. Ve meselde: “Onu hedef alana **القارَةَ** insaf etti.” Ve **قارَةُ**: bir kabiledir; onlar **عَضَلٌ** ve **الدِّيشُ**; **الهُونِ بن خُزَيْمَةَ**’nin iki oğludur; **كِنانَةَ**’dendir. Onlara, İbn eş-Şeddâh onları Kinâne kabileleri içinde dağıtmak isteyince, toplanmaları ve birbirine sarılmaları sebebiyle **قارَةً** denildi. Şairleri dedi ki:

**قارَةً**’yı çağırdık; bizi ürkütmeyin,
devekuşunun ürküp kaçışı gibi ürkeriz

Ve onlar okçulardır. Ve hicret hadîsinde: “**بَرْكَ الغَِمَادِ**’a varınca, **القارة**’nin efendisi olan İbn ed-Dağıne ona rastladı.” Ve **التهذيب** ve başkasında: Câhiliyede gözbebeklerini vuran okçulardı; bugün Yemen’dedirler; **أَسْدٍ**’e nisbet edilirler. Onlara nisbet: **قارِيٌّ**. Ve iddia ettiler ki iki adam karşılaştı: biri **قارِيٌّ**, diğeri **أَسْدِيّ**; **القارِيّ** dedi ki: “İstersen güreşirim, istersen yarışırım, istersen ok atışırım.” O dedi ki: “Ok atışmayı seçtim.” **القارِيّ** dedi ki: “Bana insaf ettin.” Ve şu beyit okundu:

Onu hedef alana **القارَةَ** insaf etti;
biz, bir toplulukla karşılaştığımızda,
onların öncüsünü artçılarına geri çeviririz

Sonra ona bir ok çekti de kalbini deldi. Ve denildi ki: bu meselde **القارَةُ** ayıdır. Ve İbn Berrî zikretti, dedi ki: Dil ehlinin bazısına göre “**أَنْصَفَ القارَةَ من راماها**” ancak Kureyş ile Kinâne’den Bekr b. Abd Menât b. Kinâne arasında olan bir savaş için söylenmiştir. Dedi ki: **القارَةُ** Kureyş ile beraberdi; iki taraf karşılaşınca, **القارَةُ** onları ok atınca ötekiler de onlara ok attı; bunun üzerine “Sizi, sizin sanatınız olan işte sizinle eşit olanlar insaf etti” denildi. Ve eş-Şeddâh **القارَةَ**’yi Kinâne kabilelerine dağıtmak istedi, onlar ise reddettiler. Ve bir meselde denildi ki: “Ayı, taşı fark etmez.”

İbn el-A‘râbî: **القَيِّرُ**; okçulardan bileği (bilekliği) olan, mahir (kimsedir); **قارَ يَقُور**’dan.

Ve denir: Devenin **خُفَّ**’unu **قُرْتُ** **قَوْراً** ve **اقْتَرْتُه**; onu **قَوَّرْتُ** ettiğim zaman. Ve karpuzu **قُرْتُ**: onu **قَوَّرْتُ** ettim. Ve **القُوارَة**: **قُوارَة الأَدِيم** ve **القِرْطاس**’ın **قُوارَة**’sinden türemiştir; o, ortasından oyup çıkardığın ve çevresindekini attığın şeydir; yaka **قُوارة**’si gibi; onu **قَوَّرْتُ** ettiğinde ve **قُرْتُ** ettiğinde. Ve **القُوارة** ayrıca: oyulmuş şeyin yanlarından kestiğin şeye isimdir. Ve her şey ki ortasından yuvarlak bir delik kesip çıkardın; onu **قَوَّرْتَه** etmişsindir.

Ve **الاقْورارُ**: zayıflık ve yaşlılık sebebiyle derinin kasılması ve sırtın eğilmesi.

Ve deri **اقْوَرَّ** **اقوراراً**: kasıldı; nitekim Ru’be b. el-‘Accâc dedi ki:

Odunum, kaba **الشَّظِيفِ** gibi eğildi,
derinin **اقْورارِ**’ından ve **التَّشَنُّنِ**’den sonra

Denir: Onu **عُجْتُ** de **انعاج** etti; yani onu büktüm de büküldü. Ağaçtan **الشظيف**: suyunu bulmamış, sertleşmiş, içinde bir miktar yaşlık olan (ağaçtır). Ve **التَّشَنُّنُ**: eskimektir; bundan **الشَّنَّةُ**; eski kırba. Ve bir deve **مُقوَرَّةٌ** (olur); derisi **اقْوَرَّ** etmiş, eğilmiş ve zayıflamıştır. Ve sadaka hadîsinde: “Ve **مُقْوَرَّةُ الأَلْياطِ** (olmasın).” **الاقْوِرارُ**: derilerde gevşekliktir. Ve **الأَلْياطُ**: **لِيطٍ**’in çoğuludur; o, dalın kabuğudur; eti yapışması sebebiyle onu deriye benzetti. Derileri zayıflığından gevşek olmayanı kastetti. Ve Ebû Sa‘îd hadîsinde: “**المُقْوَرِّ** devenin derisi gibi.” Ve kavmin hadisini **اقْتَرْتُ**; onu araştırdığın zaman. Ve gece **تَقَوَّرَ** etti; çöktüğü zaman; Zû’r-Rumme dedi ki:

Sonunda onun art taraflarını görürsün; **تَقَوَّرُ** eder

Yani gider ve geri döner. Ve kuyu **انقارتِ** **انْقِياراً**: yıkıldığı zaman. Ezherî dedi ki: bu, “onu **قُرْتُ** ettim de **انْقارَ** etti” sözünden alınmıştır. Hüzeylî dedi ki:

Yağdı; rüzgâr bulutunu parçaladı; ve
bulutun eni onunla **انْقارَ** etti; ve (yağmur) her yanı kaplamadı

İstedi ki: sanki bulutun eni **انْقارَ** etti; yani suyun çok akmasından ondan bir parça düştü. Aslı, “gözünü **قُرْتُ** ettim”den; onu yerinden söktüğün zaman.

Ve **القَوَرُ**: şaşılıktır; ve ben falanı **قُرْتُ** ettim: gözünü patlattım. Ve yılan **تَقَوَّرَتِ**: kıvrıldığı zaman; bir şair yılanı vasfederek dedi ki:

Sese doğru yürür; karanlık koyudur;
selin **تَقَوُّرَ**’u gibi; kayalığa rastladı da yükseldi

Ve kuyu **انْقارَتِ**: yıkıldı.

Ve **يومُ ذي قارٍ**: Benî Şeybân’ın günüdür; ve Ebravîz onlara bir ordu göndermişti; Benî Şeybân galip geldi; o, Arapların Acem’e karşı ilk galip geldiği gündür.

Ve falan, **عبدٍ القاريُّ**’nin oğludur: **القارَة**’ye nisbetlidir; ve **عبد** tenvinlidir ve izafe edilmez. Ve **الاقْورِارُ**: zayıflık ve değişmedir; ve o, ayrıca semizliktir; zıdd (manalı)dır; dedi ki:

Yaklaştırdılar; **مُقْوَرّاً**; sanki eğerinin altlığı
bir **بِنِيقٍ** üzerindedir; kısırlaştırma onu istediğinde geri durdu

Ve **القَوْرُ**: pamuktan iyi, yeni iptir; Ebû Hanîfe rivayet etti; bir defa da dedi ki: o, pamuktan, o yıl ekilmiş olandır. Ve ondan **الأَقْوَرِينَ** ve **الأَمَرِّينَ** ve **البُرَحِينَ** ve **الأَقْوَرِيَّاتِ** ile karşılaştım: bunlar büyük belalardır; Nehâr b. Tevsi‘a dedi ki:

Biz, Benî Süleym’in mülkünden önce,
onlara **الدَّواهِي الأَقْوَرِينا**’yı musallat ederdik

Ve **القُورُ**: birikmiş toprak. Ve **قَوْرانُ**: bir yer.

Leys: **القارِيَةُ**; Sudanîlerden bir kuştur; en çok üzüm ve zeytin yer; çoğulu **قَوارِي**; siyahlığı sebebiyle **قارِيَةً** adlandırıldı. Ebû Mansûr dedi ki: bu yanlıştır; dediği gibi olsaydı, siyahlığı sebebiyle katrana benzetilerek **قارِيَّة** denirdi; **الياء** şeddeli; nitekim **عارِيَّةٌ** dediler; **أَعار يُعير**’den; o ise Araplar katında **قاريَةٌ**’dir; **الياء** hafif. Kisâî’den rivayet edildi: **القارِيَةُ**; yeşil kuştur; ona **القَوارِيرَ** denilen (kuştur). Dedi ki: ve **القَرِيِّ**; kuşların ilk göçenidir; yeşildir; gagaları siyahtır; uzunları, kırlangıçtan daha iridir. Ebû Hâtim, Asma‘î’den rivayet etti: **القارِيَةُ** yeşil bir kuştur; bizim bildiğimiz kuş değildir. İbn el-A‘râbî dedi ki: **القارِيَةُ** Araplar katında uğursuz bir kuştur; o, **الشِّقِرَّاق**’tır.

Ve yer **اقْوَرَّت** **اقْوِراراً**: bitkisi gittiği zaman. Ve develer **مُقْوَرَّة** geldi: yani zayıf; ve şu beyit okundu:

Sonra **قَفَلاً مُقْوَرّا** dönüş yaptılar

**قَفَلْنَ** yani zayıfladılar ve kurudular. Ebû Vecze, zayıflamış bir deveyi vasfederek dedi ki:

Sanki onun kayışlarında **اقْوَرَّ** etmiş bir **لَهَقٌ** vardır;
yamalı; gecenin siyahlığıyla; sürmeli

Ve **المُقْوَرُّ** ayrıca atlardan: zayıf olandır; Bişr dedi ki:

İkindilerde zayıflatılır; o, dolgun göğüslüdür;
ince karınlı, toplanmış; onda **اقْوِرارُ** vardır
