# قوع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قوع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قوع

قاعَ الفحلُ الناقةَ وعلى الناقة يَقُوعُها قَوْعاً وقِياعاً واقْتاعَها وتَقَوَّعَها: ضرَبَها، وهو قَلْبُ قَعا. واقْتاعَ الفحلُ إِذا هاجَ؛ وقوله أَنشده ثعلب:
يَقْتاعُها كلُّ فَصِيلٍ مُكْرَمِ،
كالحَبَشِيِّ يَرْتَقِي في السُّلَّمِ
فسره فقال: يقتاعُها يقَعُ عليها، وقال: هذه ناقة طويلة وقد طال فُصْلانُها فركبوها.
وتَقَوَّعَ الحِرْباءُ الشجرةَ إِذا عَلاها كما يَتَقَوّعُ الفحلُ الناقةُ.
والقَوَّاعُ: الذِّئبُ الصَّيّاحُ. والقَيّاعُ: الخِنْزِيرُ الجَبانُ. والقاعُ والقاعةُ والقِيعُ: أَرض واسعةٌ سَهْلة مطمئنة مستوية حُرّةٌ لا حُزُونةَ فيها ولا ارْتِفاعَ ولا انْهِباطَ، تَنْفَرِجُ عنها الجبالُ والآكامُ، ولا حَصَى فيها ولا حجارةَ ولا تُنْبِتُ الشجر، وما حَوالَيْها أَرْفَعُ منها وهو مَصَبُّ المِياهِ، وقيل: هو مَنْقَعُ الماء في حُرِّ الطين، وقيل: هو ما استوى من الأَرض وصَلُبَ ولم يكن فيه نبات، والجمع أَقواعٌ وأَقْوُعٌ وقِيعانٌ، صرت الواو ياء لكسرة ما قبلها، وقِيعةٌ ولا نظير له إِلاَّ جارٌ وجِيرةٌ، وذهب أَبو عبيد إِلى أَن القِيعةَ تكون للواحد، وقال غيره: القيعة من القاع وهو أَيضاً من الواو. وفي التنزيل: كسَرابٍ بِقِيعةٍ؛ الفراء: القِيعةُ جمع القاعِ، قال: والقاعُ ما انبسط من الأَرض وفيه يكون السَّرابُ نصف النهار. قال أَبو الهيثم: القاعُ الأَرض الحُرَّةُ الطينِ التي لا يخالطها رمل فيشرب ماءها، وهي مستوية ليس فيها تَطامُنٌ ولا ارْتِفاعٌ، وإِذا خالطها الرمل لم تكن قاعاً لأَنها تشرب الماء فلا تُمْسِكُه، ويُصَغِّرُ قُوَيْعةً من أَنَّث، ومن ذكَّر قال قُوَيْعٌ، ودلت هذه الواو أَنَ أَلفها مرجعها إِلى الواو. قال الأَصمعي: يقال قاعٌ وقِيعانٌ وهي طين حُرّ ينبت السِّدْرَ؛ وقال ذو الرمة في جمع أَقْواعٍ: ووَدَّعْنَ أَقْواعَ الشَّمالِيلِ، بَعْدَما
ذَوى بَقْلُها، أَحْرارُها وذُكورُها
وفي الحديث أَنه قال لأُصَيْلٍ: كيف ترَكْتَ مكة؟ قال: ترَكْتُها قد ابْيَضَّ قاعُها؛ القاعُ: المكانُ المستوي الواسعُ في وَطاءَةٍ من الأَرض يعلوه ماء السماء فيمسكه ويستوي نباته، أَراد أَنَّ ماء المطر عسَله فابيضَّ أَو كثر عليه فبقي كالغَدِير الواحد. وفي الحديث: إِنما هي قِيعانٌ أَمْسَكَتِ الماءَ. قال الأَزهري: وقد رأَيت قِيعانَ الصّمّانِ وأَقمتُ بها شَتْوَتَيْنِ، الواحد منها قاعٌ وهي أَرض صُلْبةُ القِفافِ حُرَّةُ طينِ القِيعانِ، تُمْسِكُ الماء وتُنْبِتُ العُشْبَ، ورُبَّ قاعٍ منها يكون مِيلاً في مِيلٍ وأَقل من ذلك وأَكثر، وحَوالَيِ القِيعانِ سُلْقانٌ وآكامٌ في رُؤوس القِفافِ غليظةٌ تَنْصَبُّ مِياهُها في القِيعانِ، ومن قِيعانِها ما يُنْبِتُ الضالَ فتُرَى حَرجاتٍ، ومنها ما لا ينبت وهي أَرض مَرِيَّةٌ، إِذا أَعْشَبَتْ رَبَّعَتِ العرب أَجمع. والقَوْعُ: مِسْطَحُ التمر أَو البُرِّ، عَبْدِيَّةٌ، والجمع أَقْواعٌ؛ قال ابن بري: وكذلك البَيْدَرُ والأَندَرُ والجَرينُ.
والقاعةُ: موضعُ مُنْتَهى السانِيةِ من مَجْذَبِ الدلو. وقاعةُ الدارِ: ساحَتُها مثل القاحةِ، وجمعها قَوَعاتٌ؛ قال وَعْلةُ الجَرْمي: وهَلْ تَرَكْت نِساءَ الحَيِّ ضاحِيةً،
في قاعةِ الدارِ، يَسْتَوْقِدْنَ بالغُبُطِ؟
وكذلك باحَتُها وصَرْحَتُها.
والقُواعُ: الذكر من الأَرانِب. وقال ابن الأَعرابي: القُواعةُ الأَرنب الأُنثى.

### Türkçe

**قاعَ** erkek deve, dişi deveyi; ve dişi deve üzerinde onu **يَقُوعُها** **قَوْعاً** ve **قِياعاً** (şeklinde) yapar.

Ve **اقْتاعَها** ve **تَقَوَّعَها**: onu vurdu; ve bu, **قَعا**’nın kalbidir (harflerinin yer değiştirmesidir). Ve erkek deve **اقْتاعَ** eder, ne zaman ki azgınlaşır; ve onun sözü, Sa‘leb’in rivayet ederek okuttuğu (şiir):
يَقْتاعُها كلُّ فَصِيلٍ مُكْرَمِ،
كالحَبَشِيِّ يَرْتَقِي في السُّلَّمِ
Onu açıkladı da dedi ki: **يقتاعُها**: onun üzerine düşer (biner). Ve dedi ki: Bu, uzun bir dişi devedir; ve onun sütten kesilmiş yavruları uzamıştır; böylece ona bindiler.

Ve kertenkele **تَقَوَّعَ** eder ağacı, ne zaman ki onun üzerine çıkarsa; tıpkı erkek devenin dişi deveye **يَتَقَوّعُ** etmesi gibi.

Ve **القَوَّاعُ**: uluyan kurt. Ve **القَيّاعُ**: korkak domuz.

Ve **القاعُ** ve **القاعةُ** ve **القِيعُ**: içinde ne pürüzlülük ne yükselme ne de çökme bulunan; geniş, kolay, alçak, düz, sert (çıplak) bir yer; ondan dağlar ve tepeler ayrılıp açılır; onda ne çakıl vardır ne taş; ve ağaç bitirmez; ve onun çevresi ondan daha yüksektir; ve o, suların döküldüğü yerdir. Ve denildi ki: o, sert çamurda suyun biriktiği yerdir. Ve denildi ki: o, yerden düzleşip sertleşen ve içinde bitki bulunmayan şeydir. Çoğulu: **أَقواعٌ** ve **أَقْوُعٌ** ve **قِيعانٌ**; kendisinden öncekinin kesresi sebebiyle **واو**’yu **ياء** yaptın. Ve **قِيعةٌ**; onun benzeri yoktur, ancak **جارٌ** ve **جِيرةٌ** (vardır). Ve Ebû Ubeyd, **القِيعةَ**’nın tekil için olduğuna gitti (bu görüşe vardı). Başkası dedi ki: **القيعة** **القاع**’dandır; ve o da **الواو**’dandır. Ve tenzilde: **كسَرابٍ بِقِيعةٍ**; Ferrâ dedi ki: **القِيعةُ** **القاعِ**’ın çoğuludur. Dedi ki: ve **القاعُ**, yerden yayılan (düzleşen) şeydir; ve serap, öğle vaktinin yarısında onda olur. Ebû’l-Heysem dedi ki: **القاعُ**, kumun karışmadığı, böylece suyunu içmediği; düz olan, içinde ne alçalma ne yükselme bulunan; sert çamur (toprak) olan yerdir. Ve eğer kum ona karışırsa **قاعاً** olmaz; çünkü o suyu içer, onu tutmaz. Ve müennes yapan, **قُوَيْعةً** diye küçültür; müzekker yapan **قُوَيْعٌ** der. Ve bu **واو**, onun **ألف**’ının dönüşünün **الواو**’ya olduğuna delâlet etti. Asma‘î dedi ki: **قاعٌ** ve **قِيعانٌ** denir; ve o, sert çamurdur; **السِّدْرَ** bitirir. Ve Zû’r-Rumme, **أَقْواعٍ**’ın çoğulunda dedi:
ووَدَّعْنَ أَقْواعَ الشَّمالِيلِ، بَعْدَما
ذَوى بَقْلُها، أَحْرارُها وذُكورُها

Ve hadiste: Üseyl’e dedi ki: Mekke’yi nasıl bıraktın? Dedi ki: Onu bıraktım; onun **قاعُها**’sı beyazlamıştı. **القاعُ**: yerin bir alçaklığında, geniş, düz yer; göğün suyu onun üzerine çıkar da onu tutar; ve onun bitkisi eşit olur. Murad etti ki: yağmur suyu onu balçıklaştırdı da beyazlattı; yahut onun üzerine çoğaldı da tek bir gölcük gibi kaldı. Ve hadiste: “O ancak **قِيعانٌ**dır; suyu tuttu.” Ezherî dedi ki: Ben **قِيعانَ الصّمّانِ**’ı gördüm ve orada iki kış ikamet ettim; onun tekili **قاعٌ**’dır. Ve o, sert **القِفافِ** toprağıdır; **القِيعانِ**’ın sert çamurudur; suyu tutar ve otu bitirir. Ve onlardan nice **قاعٍ** olur ki bir mil içinde bir mildir; ve bundan daha az ve daha çok (olur). Ve **القِيعانِ**’ın çevresinde, **القِفافِ**’ın başlarında, kalın **سُلْقانٌ** ve tepeler vardır; suları **القِيعانِ**’a akar. Ve onların **قِيعانِ**’ından, **الضالَ** bitiren vardır; böylece **حَرجاتٍ** görülür. Ve onlardan, bitirmeyen vardır; ve o, **أَرض مَرِيَّةٌ**’dir. Ne zaman ki otlanırsa, Araplar bütünüyle bahara çıkar.

Ve **القَوْعُ**: hurmanın yahut buğdayın düzlemi (sergi yeri); **عَبْدِيَّةٌ**; çoğulu **أَقْواعٌ**’dır. İbn Berrî dedi ki: ve aynı şekilde **البَيْدَرُ** ve **الأَندَرُ** ve **الجَرينُ**.

Ve **القاعةُ**: **السانِيةِ**’nin, kovanın çekildiği yerden, kovanın çekilmesinin sonu olan yer. Ve **قاعةُ الدارِ**: onun avlusu; **القاحةِ** gibi. Çoğulu **قَوَعاتٌ**’tır. Va‘le el-Cermî dedi:
وهَلْ تَرَكْت نِساءَ الحَيِّ ضاحِيةً،
في قاعةِ الدارِ، يَسْتَوْقِدْنَ بالغُبُطِ؟
Ve aynı şekilde onun **باحَتُها**’sı ve **صَرْحَتُها**’sı.

Ve **القُواعُ**: tavşanlardan erkek olan. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **القُواعةُ** dişi tavşandır.
