# قوف — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%81/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D9%81/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%81.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قوف

قُوفُ الرقبة وقُوفتُها: الشعر السائل في نُقْرتها. ابن الأعرابي: يقال خذ بقُوف قَفاه وبقوفة قفاه وبقافِيةِ قَفاه وبصوف قَفاه وصوفته وبظَليفه وبصَلِيفه وبصَلِيفَتِه كله بمعنى قفاه. أَبو عبيد: يقال أَخذته بقوف رقبته وصوف رقبته أَي أَخذته كله، وقيل: أَخذت بقوف رقبته وقاف رقبته وصوف رقبته؛ معناه أَن يأْخذ برقبته جَمْعاء، وقيل يأْخذ برقبته فيعْصِرها؛ وأَنشد الجوهري:
نَجَوْتَ بقُوفِ نَفْسِكَ. غَيْر أَني
إخالُ بأَنع سَيَيْتَمُ أَو تَئيمُ
أَي نجوت بنفسك؛ قال ابن بري: أَي سَيَيْتَمُ ابنك وتَئيم زوجتك، قال: والبيت غُفل لا يعرف قائله. وقُوفُ الأُذن: أَعْلاها، وقيل: قوف الأُذن مُسْتدار سَمِّها.
والقائفُ: الذي يَعرف الآثار، والجمع القافةُ. يقال: قُفْت أَثره إذا اتَّبعْته مثل قَفَوْت أَثَره؛ وقال القطامي:
كذَبْت عليك لا تَزالُ تَقُوفُني،
كما قافَ آثارَ الوَسِيقةِ قائفُ
فأغْراه بنفْسه أَي عليك بي. وقال ابن بري: البيت للأَسْود بن يَعْفُر. وحكى أَبو حاتم عن الأَصمعي: أَن قوله لا تزال في موضع رفع على تقدير أَن تقديره أَن لا تزال، فلما سقطت أَن ارتفع الفعل وجعله على حد قولهم كذَب عليك الحج، وكذب زائدة، وكذلك كذبت في البيت زائدة. قال ابن بري: فهذا قول الأَصمعي، قال: ولا يصح عند النحويين، وقد تقدم ذكره في ترجمة كذب. ويقال: هو أَقْوف الناس. وفي الحديث: أَن مُجَزِّزاً كان قائفاً؛ القائف الذي يتَتبع الآثار ويعرفها ويعرف شبَه الرجل بأَخيه وأَبيه. ويقال: فلان يقُوف الأَثر ويَقْتافه قِيافة مثل قفا الأَثر واقتفاه. ابن سيده: قاف الأَثر قِيافة واقتافه اقتِيافاً وقافه يقُوفه قَوْفاً وتَقوَّفه تتَبَّعه؛ أَنشد ثعلب:
مُحَلًّى بأَطواق عِتاق يَبينُها،
على الضَّزْنِ، أَغْبى الضأْن، لو يَتَقَوَّفُ
الضَّزْنُ هنا: سُوء الحال من الجهل؛ يقول: كرمُه وجوده يبين لمن لا يفهم الخَبر فكيف من يفهم؟ منه قيل للذي ينظر إلى شبه الولد بأَبيه: قائف، والقِيافة: المَصْدر. وفلان يَتَقَوَّف عليَّ مالي أَي يَحْجُر عليّ فيه، وهو يَتَقَوَّفُني في المجلس أَي يأْخذ عليّ في كلامي، ويقول قل كذا وكذا. والقَفْوُ: القَذْف، والقَوْف مثل القَفْو؛ وأَنشد: أَعوذُ باللّه الجَلِيل الأَعْظمِ
من قَوْفيَ الشيء الذي لم أَعلمِ
والقاف: حرف هجاء، وهو حرف مجهور، يكون أَصلاً لا بدلاً ولا زائداً. وقوله تعالى: ق والقرآن المجيد؛ جاء في التفسير أَن مجاز قاف مَجاز الحروف التي تكون في أَوائل السور نحو: ن، وأَلر؛ وقيل: معنى ق قُضِي الأَمر، كما قيل حم، حُمَّ الأَمر؛ وجاء في بعض التفاسير أَن قافاً جبل محيط بالدنيا من ياقوتة خَضْراء، وأَن السماء بيضاء وإنما اخضرَّت من خُضْرته؛ قال ابن سيده: قضينا أَنَّ أَلفها من الواو لأَن الأَلف إذا كانت عيناً فإبدالها من الواو أَكثر من إبدالها من الياء، واللّه أَعلم.

### Türkçe

**قُوفُ الرقبة** ve **قُوفتُها**: onun çukurunda bulunan sarkık saçtır. İbnü’l-A‘râbî:
Denir ki: **خذ بقُوف قَفاه** ve **بقوفة قفاه** ve **وبقافِيةِ قَفاه** ve **وبصوف قَفاه** ve **وصوفته** ve **وبظَليفه** ve **وبصَلِيفه** ve **وبصَلِيفَتِه**; bunların hepsi **قفاه** anlamındadır. Ebû ‘Ubeyd: Denir ki: **أَخذته بقوف رقبته وصوف رقبته**; yani onu bütünüyle aldım; ve denildi ki: **أَخذت بقوف رقبته وقاف رقبته وصوف رقبته**; bunun manası, onun boynunu topluca tutmasıdır; ve denildi ki: boynundan tutar da onu sıkar; el-Cevherî şu beyti okudu:
نَجَوْتَ بقُوفِ نَفْسِكَ. غَيْر أَني
إخالُ بأَنع سَيَيْتَمُ أَو تَئيمُ
Yani: kendinle kurtuldun; İbn Berrî dedi ki: yani oğlun yetim kalacak ve karın dul kalacak; dedi ki: Beyit sahipsizdir, söyleyeni bilinmez. **وقُوفُ الأُذن**: onun üst tarafıdır; ve denildi ki: **قوف الأُذن** onun deliğinin yuvarlağıdır.

**والقائفُ**: izleri bilen kimsedir; çoğulu **القافةُ**’dir. Denir ki: **قُفْت أَثره**; onu izledim, **قَفَوْت أَثَره** gibi; el-Kutâmî dedi ki:
كذَبْت عليك لا تَزالُ تَقُوفُني،
كما قافَ آثارَ الوَسِيقةِ قائفُ
Onu kendisiyle kışkırttı; yani: bana karşı, işte ben. İbn Berrî dedi ki: Beyit el-Esved b. Ya‘fur’undur. Ebû Hâtim el-Asma‘î’den nakletti: “**لا تزال**” sözünün, “**أَن**” takdiriyle, yani takdiri “**أَن لا تزال**” olacak şekilde, ref mahallinde olduğudur; sonra **أَن** düşünce fiil merfû oldu; ve onların “**كذَب عليك الحج**” sözleri sınırında yaptı; **كذب** ziyadedir; aynı şekilde beyitteki **كذبت** de ziyadedir. İbn Berrî dedi ki: Bu, el-Asma‘î’nin sözüdür; dedi ki: Nahivcilere göre sahih değildir; onun zikri **كذب** maddesinde geçmişti.

Ve denir ki: O, insanların en **أَقْوف**’udur. Hadiste: **مُجَزِّزاً**’ın bir **قائفاً** olduğu; **القائف** izleri takip eden ve onları bilen ve erkeğin kardeşine ve babasına benzerliğini bilen kimsedir. Ve denir ki: Falan **يقُوف الأَثر** ve **يَقْتافه قِيافة**; **قفا الأَثر** ve **اقتفاه** gibi. İbn Sîde: **قاف الأَثر قِيافة** ve **اقتافه اقتِيافاً** ve **قافه يقُوفه قَوْفاً** ve **تَقوَّفه**: onu takip etti; Sa‘leb şu beyti okudu:
مُحَلًّى بأَطواق عِتاق يَبينُها،
على الضَّزْنِ، أَغْبى الضأْن، لو يَتَقَوَّفُ
Buradaki **الضَّزْنُ**: cehaletten dolayı hâlin kötülüğüdür; diyor ki: Onun keremi ve cömertliği, haberi anlamayana bile belli olur; anlayana nasıl olmasın? Bundan dolayı, çocuğun babasına benzerliğine bakan kimseye **قائف** denildi; **والقِيافة**: mastardır. Ve falan, malım üzerinde bana karşı **يَتَقَوَّف عليَّ مالي**; yani onda bana karşı kısıtlama koyar; ve o, mecliste beni **يَتَقَوَّفُني**; yani sözümde bana karşı tutar ve “şöyle de, böyle de” der. **والقَفْوُ**: iftiradır; **والقَوْف** da **القَفْو** gibidir; şu beyit okundu:
أَعوذُ باللّه الجَلِيل الأَعْظمِ
من قَوْفيَ الشيء الذي لم أَعلمِ

**والقاف**: hece harflerinden bir harftir; o, cehrli bir harftir; asl olur, bedel de olmaz, زائد da olmaz. Yüce sözünde: **ق والقرآن المجيد**; tefsirde geldi ki **قاف**’ın mecazı, sûrelerin başlarında bulunan harflerin mecazı gibidir; mesela: **ن** ve **أَلر**; ve denildi ki: **ق**’ın manası “iş hükme bağlandı”dır; nitekim **حم** hakkında “iş kızıştırıldı” denildi; bazı tefsirlerde geldi ki **قاف** dünyayı kuşatan, yeşil bir yakuttan bir dağdır; ve göğün beyaz olduğu, ancak onun yeşilliğinden yeşerdiği; İbn Sîde dedi ki: Onun elifinin vavdan olduğuna hükmettik; çünkü elif, عين olduğunda, onun vavdan ibdâli, onun yâ’dan ibdâlinden daha çoktur; Allah daha iyi bilir.
