# قوف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قوف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قوف

قوف الأذن بالضم: أعلاها كما في الصحاح، أو هو مستدار سمها كما في العباب واللسان. ويقال: أخذه بقوف رقبته وقوفتها، بضمهما وعلى الأول اقتصر الجوهري كصوفها، وطوفها هكذا في النسخ، والصواب: وصوفتها أي برقبته جمعاء، كما في الصحاح، وقيل: يأخذ برقبته فيعصرها، وأنشد الجوهري:
  نجوت بقوف نفسك غير أني                      إخال بأن سـييتـم أو تـئيم

  أي: نجوت بنفسك، قال ابن بري: أي سييتم ابنك، وتئيم زوجتك، قال: والبيت غفل، لا يعرف قائله. وبيت قوفى، كطوبى: ة، بدمشق. والقاف: حرف هجاء، وهو مجهور، ويكون أصلا لا بدلا ولا زائدا، وسيأتي بيانه في مبدإ حرف القاف، قال ابن سيده: قضينا أن ألفها من الواو لأن الألف إذا كانت عينا فإبدالها من الواو أكثر من إبدالها من الياء. وجاء في بعض التفاسير أن ق~: جبل محيط بالأرض قال الله تعالى:  ق~، والقرآن المجيد  كما في العباب والصحاح، قال شيخنا: فيه أن اسم الجبل المحيط قاف: علم مجرد عن الألف واللام، وقد وهم المصنف الجوهري بمثله في سلع الذي هو جبل بالمدينة، وقال: إنه علم لا تدخله اللام، وكأنه نسي هذه القاعدة التي أصلها، وأوجبت استقراء ما ارتكبه لأجل اعتراضه به جريا على مذهبه، ومجازاة له على اعتراضه بلا شيء، فأخذ يرتكب مثله في كثير من التراكيب، كما نبهنا عليه هناك، إلى آخر ما قال. أو هو جبل من زمرد أخضر، وقيل: من ياقوتة خضراء، وأن السماء بيضاء، وإنما اخضرت من خضرته وما من بلد إلا وفيه عرق منه، وعليه ملك يقال: اسمه صلصائيل إذا أراد الله أن يهلك قوما أمره فحرك فخسف بهم كذا ذكره بعض المتكلمين على عجائب المخلوقات. أو هو اسم للقرآن. وقيل: معناه قضي الأمر، كما قيل: حم: حم الأمر. والقائف: من يعرف الآثار، ج: قافة. وقاف أثره يقوفه قوفا وقيافة: تبعه، كقفاه قفوا، كما في الصحاح، وأنشد للقطامي:
  كذبت عليك لا تزال تقوفني                      كما قاف آثار الوسيقة قائف وقال ابن بري: البيت للأسود بن يعفر. واقتافه مثل قافه، وكذلك اقتفاه. وقال ابن الأثير: القائف: الذي يتتبع الآثار، ويعرفها ويعرف شبه الرجل بأخيه وبأبيه، ومنه الحديث: إن مجززا كان قائفا. ويقال: هو أقوفهم: أي أكثرهم في القوف. وقال ابن شميل: يقال: هو يتقوف على مالي أي يحجر: علي فيه. وتقوف فلانا في المجلس: صار يأخذ عليه في كلامه، ويقول له: قل كذا وكذا كما في اللسان والعباب. وقال ابن دريد: القاف والواو والفاء ليست أصلا، إنما هي من باب الإبدال.
 ومما يستدرك عليه: قوف الرقبة وقوفتها، ذكرهما المصنف ولم يذكر لهما معنى، وهو الشعر السائل في نقرة الرقبة. وأخذته بقاف رقبته، مثل قوفها، نقله الجوهري. والقيافة، بالكسر: تتبع الأثر. وتقوفه: تتبعه، أنشد ثعلب:
  محلى بأطواق عـتـاق يبـينـهـا                      على الضزن أغبى الضأن لو يتقوف الضزن هنا: سوء الحال من الجهل، يقول: كرمه وجوده يبين لمن لا يفهم الخبر، فكيف من يفهم? والقوف: القذف، مثل القفو، قال:
  أعوذ بالله الجليل الأعـظـم
  من قوفي الشيء الذي لم أعلم كما في اللسان.
 وابن القوف، بالضم: من المحدثين. والقواف، والقياف: القائف.

### Türkçe

**قوف** kulağın (ضم ile): en üst kısmıdır; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Yahut o, onun deliğinin yuvarlağıdır; **العباب** ve **اللسان**’da olduğu gibi. Ve denilir: Onu boynunun **قوف**’undan ve **قوفتها**’sından aldı; ikisini de (ضم ile). Ve birincisi üzere **الجوهري** iktisar etti; onun **صوفها**’sı gibi ve onun **طوفها**’sı; nüshalarda böyledir; doğrusu: **وصوفتها**’dır; yani boynunun tamamından; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve denildi: Boynundan tutar da onu sıkar. Ve **الجوهري** şu beyti inşad etti:
  نجوت بقوف نفسك غير أني                      إخال بأن سـييتـم أو تـئيم

Yani: Kendi nefsinle kurtuldun. **ابن بري** dedi: Yani oğlunu yetim bıraktınız, ve eşini dul bıraktınız. Dedi: Beyit **غفل**’dir; söyleyeni bilinmez. Ve **قوفى** evi, **طوبى** gibi: ة; Şam’da. Ve **القاف**: hece harfidir; o, meçhurdur; ve asıl olur, بدل olmaz ve زائد olmaz; ve onun beyanı **حرف القاف**’ın başlangıcında gelecektir. **ابن سيده** dedi: Onun elifinin **الواو**’dan olduğuna hükmettik; çünkü elif, عين olduğunda onun **الواو**’dan ibdali, onun **الياء**’dan ibdalinden daha çoktur. Ve bazı tefsirlerde geldi ki **ق~**: yeri kuşatan bir dağdır; Allah تعالى dedi ki:  ق~، والقرآن المجيد  **العباب** ve **الصحاح**’ta olduğu gibi. Şeyhimiz dedi: Onda, kuşatan dağın adının **قاف** olduğu vardır: elif ve lâm’dan soyutlanmış bir özel addır. Ve musannif **الجوهري** onun benzeriyle **سلع** hakkında vehmetti; o, Medine’de bir dağdır; ve dedi: O, lâm’ın girmediği bir özel addır. Sanki, aslını koyduğu bu kaideyi unuttu; ve onunla itiraz ettiği için, mezhebi üzere yürüyerek, onun işlediğini istikra etmeyi gerekli kıldı; ve ona, bir şeye dayanmaksızın itirazına karşılık olarak, onu cezalandırdı; derken, birçok terkibde bunun benzerini işlemeye başladı; orada ona işaret ettiğimiz gibi; söylediğinin sonuna kadar. Yahut o, yeşil zümrütten bir dağdır. Ve denildi: yeşil bir yakuttandır. Ve (denildi ki) gök beyazdır; ancak onun yeşilliğinden yeşermiştir. Ve hiçbir belde yoktur ki onda ondan bir damar olmasın. Ve onun üzerinde bir melek vardır; ona denilir ki: adı **صلصائيل**’dir; Allah bir kavmi helak etmeyi istediğinde ona emreder; o da hareket ettirir; böylece onları yere batırır; bunu, mahlûkatın acayipleri üzerine konuşanlardan bazıları zikretti. Yahut o, Kur’an’ın adıdır. Ve denildi: manası “iş hükme bağlandı”dır; denildiği gibi: **حم**: “iş ısındı”. Ve **القائف**: izleri bilen kimsedir; çoğulu: **قافة**. Ve onun izini **قاف** etti; onu **يقوفه**; **قوفا** ve **قيافة** (olarak): onu takip etti; **قفاه**’ı **قفوا** (etmesi) gibi; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve **القطامي** için inşad edildi:
  كذبت عليك لا تزال تقوفني                      كما قاف آثار الوسيقة قائف

Ve **ابن بري** dedi: Beyit **الأسود بن يعفر**’indir. Ve onu **اقتافه**: onun **قافه**’i gibidir; ve yine onun **اقتفاه**’ı da böyledir. Ve **ابن الأثير** dedi: **القائف**: izleri takip eden ve onları bilen, ve adamın kardeşine ve babasına benzerliğini bilen kimsedir. Ve ondan hadis: “Muhakkak **مجززا** bir **قائفا** idi.” Ve denilir: O, onların **أقوفهم**’udur: yani **القوف**’ta onların en çoğudur. Ve **ابن شميل** dedi: Denilir: O, malım üzerine **يتقوف** eder; yani onda benim üzerime hacr koyar. Ve mecliste falanı **تقوف** etti: onun sözü üzerinde tutmaya başladı; ve ona der: şöyle ve şöyle de; **اللسان** ve **العباب**’da olduğu gibi. Ve **ابن دريد** dedi: **القاف** ve **الواو** ve **الفاء** asıl değildir; ancak o, ibdal babındandır.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: boynun **قوف**’u ve onun **قوفتها**’sı; musannif ikisini zikretti ve onlara bir mana zikretmedi; o, boyun çukurunda sarkan saçtır. Ve onu boynunun **قاف**’ından aldım; onun **قوفها**’sı gibi; **الجوهري** onu nakletti. Ve **القيافة**, kesre ile: izi takip etmektir. Ve onu **تقوفه**: onu takip etti. **ثعلب** inşad etti:
  محلى بأطواق عـتـاق يبـينـهـا                      على الضزن أغبى الضأن لو يتقوف

Burada **الضزن**: cehaletten olan kötü hâldir; der ki: onun keremi ve cömertliği, haberi anlamayana bile belli olur; öyleyse anlayana nasıl? Ve **القوف**: atmadır; **القفو** gibi. Dedi ki:
  أعوذ بالله الجليل الأعـظـم
  من قوفي الشيء الذي لم أعلم

**اللسان**’da olduğu gibi. Ve **ابن القوف**, (ضم ile): muhaddislerden (bir kimse). Ve **القواف** ve **القياف**: **القائف**’tir.
