# قوق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قوق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قوق

القوق، بالضم، والقاق، والقيق من الرجال: الفاحش الطول ذكر الثلاثة أبو الهيثم، واقتصر الجوهري على الأولين، قال العجاج:
  لا طائش قاق ولا عيي وقال أبو النجم:
  أحزم لا قوق ولا حزنبل والقوق، بالضم: طائر مائي طويل العنق قليل نحض الجسم، عن الليث، وأنشد:
  كأنك من بنات الماء قوق والقوق: فرج المرأة عن الأصمعي. وفي التهذيب: صدع فرجها. قال ساعدة بن جؤية الهذلي:
  نفاثية أيان ما شـاء أهـلـهـا                      رأوا قوقها في الخص لم يتغيب ويروى فوقها بالفاء عن ابن عباد، وقد تقدم. والقوقة بهاء: الصلعة عن ابن الأعرابي. وأنشد ابن بري لراجز:
  أيها القس الذي قد                      حلق القوقة حلقه
  لو رأيت الدف منها                      لنسقت الدف نسقه والمقوق، كمعظم: العظيمها. والدنانير القوقية: من ضرب قيصر ملك الروم لأنه كان يسمى قوقا. ومنه حديث عبد الرحمن بن أبي بكر: أجئتم بها هرقلية قوقية? يريد البيعة لأولاد الملوك، سنة الروم والعجم. قال ذلك لما أراد معاوية أن يبايع أهل المدينة لابنه يزيد بولاية العهد. ويروى بالقاف والفاء من القوف: الإتباع، كأن بعضهم يتبع بعضا. والقاق: الأحمق الطائش، وشاهده قول العجاج الذي تقدم قريبا. وقاقت الدجاجة قوقا: صوتت، وخص بعضهم إياها بالسندية، وهي الغرغرة، وذلك إذا أرادت السفاد كقوقأت تقوقئ قيقاء وقوقاة، على وزن فعلل فعلالا وفعللة. ومما يستدرك عليه: القواق، كغراب: الطويل. وقيل: هو القبيح الطول. وقيل: هو القبيح الطول. والقاق: طائر مائي، طويل العنق. والقوقة، بالضم: طائر يألف الخربة من الأماكن، ويقال لها أيضا: قويق، كزبير. وقويق، كزبير: اسم نهر على باب حلب، ذكره المصري في شعره. والقائق: السفينة الطويلة، إن كانت عربية فالمادة لا تأباها. وقال أبو عبيدة: فرس قوق، والأنثى قوقة للطويل القوائم، وإن شئت قلت: قاق، وقاقة. والقوقة، بالضم: الأصلع عن كراع، وأنشد:
  من القنبصات قضاعية                      لها ولد قوقة أحـدب قال ابن بري: هذا البيت أنشده ابن السكيت في باب الدمامة والقصر، ونسبه لبعض الهذليين. قال: وقال ابن السكيت: القوقة: الأصلع. وهذه رواية الألفاظ له. وأما الذي في شعره فهو:
  لزوجة سوء فشا سرهـا                      علي جهارا فهي تضرب
  على غير ذنب قضاعـية                      لها ولـد قـوقة أحـدب خفض قضاعية على البدل من زوجة. والشاعر غلام من هذيل شكا في الشعر عقوق أبيه، وأنه نفاه لأجل امرأة كانت له. يريد نفاني لزوجة سوء. وقاق النعام: صوت. قال النابغة:

  كأن غديرهم بجنوب سلى                      نعام قاق في بلد قفـار أراد غدير نعام، فحذف المضاف وأقام المضاف إليه مقامه. ومعناه كأن حالهم في الهزيمة حال نعام تغدو مذعورة. وهذا البيت نسبه ابن بري لشقيق بن جزء بن رباح الباهلي. وقوقايا، بالضم: تركيب مشهور عند الأطباء. وقوقا، بالضم: لقب محمد بن علي بن جعفر الدمشقي، روى عن أبي المعالي محمد بن علي القرشي، نقله الحافظ.

### Türkçe

**القوق** (ötre ile), ve **القاق**, ve erkeklerden **القيق**: aşırı uzun boylu; üçünü de Ebû’l-Heysem zikretti; Cevherî ise yalnız ilk ikisiyle yetindi. el-‘Accâc dedi ki:
  Ne şaşkın **قاق** ne de aciz. Ve Ebû’n-Necm dedi ki:
  Daha azimli; ne **قوق** ne de **حزنبل**. Ve **القوق** (ötre ile): uzun boyunlu, gövdesi az etli bir su kuşu; Leys’ten. Ve şu beyit okundu:
  Sanki sen sudan kızlardan bir **قوق** gibisin. Ve **القوق**: Asma‘î’den, kadının ferci. Ve Tehzîb’de: onun fercinin yarılması. Sa‘ide b. Cüveyye el-Hüzelî dedi ki:
  Üfleyici; ehli ne zaman isterse                      **قوق**unu **الخص** içinde görürler, gizlenmez. İbn ‘Abbâd’dan **فوقها** (fâ ile) diye de rivayet edilir; ve daha önce geçti. Ve **القوقة** (ه ile): İbnü’l-A‘râbî’den, kellik. İbn Berrî bir recez söyleyene şu beyitleri okudu:
  Ey **القس** ki gerçekten                      **القوقة**yi tıraş etti, tıraşı.
  Ondan **الدف**i görseydin                      **الدف**i, düzenini düzenlerdim. Ve **المقوق** (Mu‘azzam gibi): onun büyüğü. Ve **الدنانير القوقية**: Rum meliki Kayser’in darpından; çünkü ona **قوقا** denirdi. Ondandır: ‘Abdurrahmân b. Ebî Bekr hadisi: “Onu Herakliyye **قوقية** olarak mı getirdiniz?” Meliklerin evlatlarına biatı kasteder; Rumların ve Acemlerin sünneti. Bunu, Muâviye Medine ehline oğlu Yezîd’e veliahtlık üzere biat almak isteyince söyledi. Ve **القاف** ile **الفاء** ile, **القوف**tan da rivayet edilir: tâbi olma; sanki bazısı bazısına tâbi olur. Ve **القاق**: ahmak, şaşkın; şahidi az önce geçen el-‘Accâc’ın sözü. Ve tavuk **قوقت** ( **قوقا** olarak): ses çıkardı; bazısı onu Sindî’ye tahsis etti; o da gargara sesidir; bu, çiftleşmek istediği zaman; “**قوقأت**” ( **تقوقئ** ) **قيقاء** ve **قوقاة** (diye); **فعلل** vezninde **فعلالا** ve **فعللة**. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **القواق** ( **غراب** gibi): uzun. Ve denildi ki: çirkin uzun boylu olandır. Ve denildi ki: çirkin uzun boylu olandır. Ve **القاق**: uzun boyunlu bir su kuşu. Ve **القوقة** (ötre ile): mekânlardan harabeyi seven bir kuş; ona ayrıca **قويق** de denir, **زبير** gibi. Ve **قويق** ( **زبير** gibi): Halep kapısında bir nehrin adı; Mısırlı onu şiirinde zikretti. Ve **القائق**: uzun gemi; eğer Arapça ise, madde onu reddetmez. Ebû ‘Ubeyde dedi ki: uzun bacaklı için erkek at **قوق**, dişisi **قوقة**; istersen **قاق** ve **قاقة** de dersin. Ve **القوقة** (ötre ile): Kurâ‘dan, kel. Ve şu beyit okundu:
  **القنبصات**tan, **قضاعية**                      onun bir oğlu var: **قوقة** kambur. İbn Berrî dedi ki: Bu beyti İbnü’s-Sikkît çirkinlik ve kısalık babında okuttu ve onu bazı Hüzelîlere nisbet etti. Dedi ki: İbnü’s-Sikkît dedi: **القوقة**: kel. Bu, onun lafızlarının rivayetidir. Ama onun şiirinde olan ise şudur:
  Kötü bir eş için sırrı yayıldı                      bana açıkça; o da vuruyor
  Günahsız yere bir **قضاعية**ye                      onun bir oğlu var: **قوقة** kambur. **قضاعية**yi, **زوجة**den bedel olarak mansub/mahallen indirdi. Şair, şiirde babasının kendisine karşı gelmesini ve onu, kendisine ait bir kadın yüzünden sürmesini şikâyet eden Hüzeyl’den bir delikanlıdır. “Beni kötü bir eş için sürdü” demek ister. Ve devekuşunun **قاق**ı: ses. Nâbiga dedi ki:

  Sanki onların gölcüğü, Selâ’nın güneyinde                      ıssız bir beldede **قاق** eden devekuşu. “Devekuşu gölcüğü”nü kastetti; muzâfı hazfetti ve muzâfun ileyhi onun yerine ikame etti. Manası: bozgunda onların hâli, ürkerek sabahlayan devekuşunun hâli gibidir. Bu beyti İbn Berrî, Şakîk b. Cüz’ b. Rabâh el-Bâhilî’ye nisbet etti. Ve **قوقايا** (ötre ile): tabipler yanında meşhur bir terkib. Ve **قوقا** (ötre ile): Muhammed b. ‘Alî b. Ca‘fer ed-Dımaşkî’nin lakabı; Ebû’l-Me‘âlî Muhammed b. ‘Alî el-Kureşî’den rivayet etti; Hâfız onu nakletti.
