# قوم — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%88%D9%85/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: قوم

قَامَ
1 قَامَ ذ He stood still (Ksh and Bd in ii. 19) in his place. (Ksh.) ― -b2- قَامَتِ الدَّابَّةُ The beast stopped (S, K, TA) from journeying, (TA,) from fatigue, or being jaded; (S, TA;) i. q. انقطعت. (A.) And قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ His beast, being jaded, stopped with him, and moved not from its place. (Mgh.) ― -b3- قَامَ He, or it, stood up, or erect; syn. اِنْتَصَبَ. (K.) And hence, He rose, i. e. from sitting or reclining. ― -b4- قَامَ بِاللَّيْلِ He rose in the night to pray. ― -b5- قَامَ رَمَضَانَ He passed the nights of Ramadلn in prayer: (El-'Alkarnee in a marginal note in a copy of the Jلmi' es-Sagheer, voce مَنْ:) or he performed the prayers [of Ramadلn] called التَّرَاوِيح. (En-Nawawee, ibid.) ― -b6- قَامَتِ الصَّلَاةُ The people rose to prayer: or the time of their doing so came. (TA.) ― -b7- قَامَتِ السَّاعَةُ The resurrection, or the time thereof, came to pass. ― -b8- قَامَتِ الشَّمْسُ وَكَادَ الظِّلُّ يَعْقِلُ [The sun became high, and the shade almost disappeared, at midday]. (JK.) ― -b9- قَامَ عَلَيْهِ He rose up against him: see a verse cited voce حُوبٌ. ― -b10- قَامَ بِالأَمْرِ He undertook the affair; took, or imposed, it upon himself; syn. تَكَفَّلَ بِهِ; and the epithet is قَائِمٌ and قَيِّمٌ: (Ham, p. 5:) [and] he managed, conducted, ordered, regulated, or superintended, the affair; syn. سَاسَهُ; (TA in art. سوس;) and قام عَلَيْهِ has this latter signification; and he tended, or took care of, it, or him; syn. سَاسَهُ and وَلِيَهُ: (Ham ubi supra:) [and] the former signifies he attended to the affair; [occupied himself with it]; (this should be the first explanation;) was mindful of it; kept to it constantly, or steadily; and is contr. of قَعَدَ عَنْهُ and تَقَاعَدَ: (JM, q. v.:) [or,] as contr. of قعد عنه and تقاعد, he acted vigorously in the affair; as also ↓ أَقَامَهُ; syn. جَدَّ فِيهِ, and تَجَلَّدَ. (Bd in ii. 2.) ― -b11- You say, قَامَ بِشَأْنِهِ He undertook, or superintended, or managed, his affair, or affairs. And you say, قَامَ بِاليَتِيمِ, (Msb in art. عول,) and بِالصَّبِىِّ, (Idem, art. كفل,) He maintained the orphan, and the child; syn. عَالَهُ, and كَفَلَهُ: (Idem:) and قَامَ المَرْأَةَ, and عَلَيْهَا, He undertook the maintenance of the woman; or he maintained her; (مَانَهَا [i. e. قَامَ بِكِفَايَتِهَا (S and K in art. مون)];) and undertook, or managed, her affair, or affairs. (K.) And الرِّجَالُ يَقُومُونَ عَلَى النِّسَآءِ The men govern the women: (Bd, iv. 38:) or are mindful of them, and act well to them, or take care of them. (TA.) ― -b12- قامَ بِعُذْرِى [He undertook, and it served, to excuse me]. (Msb and TA in art. عذر; &c.) ― -b13- قَامَ بِهِ He, or it, was supported, or sustained, by it; subsisted by it: see the explanation of قَِوَامٌ in the Msb. ― -b14- قَامَ عَلَيْهِ كَذَا It cost him such a thing, such a sum, or so much. ― -b15- قَامَ often signifies ثَبَتَ: so in قَامَ فِى نَفْسِهِ أَنَّهُ كَذَا It was, or became, established in his mind that it was so. ― -b16- قَامَ بِهِ قِيَامًا تَامًّا He managed it perfectly. ― -b17- قَامَ يَفْعَلُ كَذَا He began to do such a thing; he betook himself to doing such a thing. (Zj, in TA, art. قدم.) ― -b18- قَامَ المَآءُ (assumed tropical:) The water congealed, or froze; syn. جَمَدَ. (S, M, voce جَمَدَ.) ― -b19- قَامَتْ عَيْنُهُ: see عَيْنٌ قَائِمَةٌ. ― -b20- قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ: see ظَهِيرَة: there expl. from JK. ― -b21- قَامَ وَقَعَدَ: see قَعَدَ; and أَقْعَدَهُ; and see an ex. voce سُدَّةٌ. ― -b22- قَامَ has also for an inf. n. مَقَامٌ, agreeably with a general rule: see Bd in x. 72, &c.; and see مَرَامٌ in art. روم.

قَوَّمَهُ
2 قَوَّمَهُ ذ He made it straight, or even; namely, a crooked thing; as also ↓ أَقَامَهُ: (TK:) and made it right, or in a right condition; direct, or rightly directed. ― -b2- قَوَّمَهُ بِكَذَا He valued it, or rated it, as equal to, or worth, such a thing. A phrase well known, and used in the present day. ― -b3- قَوَّمَهُ He set its price; assigned it its price; valued it; (S, * Msb, K;) as also ↓ اِسْتَقَامَهُ. (Msb, K.) ― -b4- ↓ قَوَّمْتُهُ فَتَقَوَّمَ i. q. عَدَّلْتُهُ فَتَعَدَّلَ. (Msb.) ― -b5- قَوَّمَ He made a writing, and an account, or a reckoning, accurate, or exact, or right.

قَاوَمَهُ
3 قَاوَمَهُ ذ [He rose against him, and withstood him, or opposed him, in contention;] namely, his adversary. (Mgh in art. نهض.) ― -b2- It was equal, or equivalent, to it. (Msb.) ― -b3- قَاوَمَهُ فِى الحَرْبِ He opposed him, or contended with him for equality, in war, or battle. (MA.) ― -b4- قَاوَمَهُ فِى حَاجَةٍ He rose, or stood, with him [or assisted him] to accomplish some needful affair. (IAth, TA.) ― -b5- قَاوَمَهُ It was equal, or equivalent, to it: see Msb: syn. عَادَلَهُ, q. v. (TA in art. بوأ.) ― -b6- يُقَاوِمُ السُّمُوم [It counteracts poisons]. (TA, art. بلس.)

أَقَامَ
4 أَقَامَ ذ He set up, put up, set upright, a thing. (Msb.) ― -b2- أَقَامَهُ, said of food, [It sustained him, supported him]. (Msb.) ― -b3- أَقَامَ عَلَى خَطَرٍ He stood to a bet, wager, or stake. (TA, voce نَدَِبٌ.) ― -b4- أَقَامَ عَلَيْهِ الحَّدَ He inflicted upon him the punishment termed حَدٌّ. (Mgh, art. حد.) ― -b5- أَقَامَ دَرْأَهُ: see درأ. ― -b6- أَقَامَ لِلصَّلَاةَِ, inf. n. اـِقَامَةٌ, He (the مُبَلِّغ) recited the form of words called اـِقَامَة, q. v. infra. ― -b7- أَقَامَ He remained, continued, stayed, tarried, resided, dwelt, or abode, in a place: he remained stationary. ― -b8- أَقَامَ الصَّلَاةَ, He observed prayer: or أَدَامَ فِعْلَهَا. (S, Msb.) See also Bd, and Jel ii. 2. ― -b9- أَقَامَ فِعْلًا He performed an action. ― -b10- See 1. ― -b11- أَقَامَهُ عَلَى الطَّرِيقِ He made him to keep to the road: and للقَصْدِ, to the right way. (L, art. لغد.) ― -b12- See 10. ― -b13- أَقَاَمَ الأَمْرَ He put the affair into a right state; like نَظَمَهُ: see the latter in the Msb. ― -b14- أَقَامَهُ (K in art. عدل) He made it to be conformable with that which is right; namely, a judgment, a judicial decision. (TK in that art.) ― -b15- See 2. ― -b16- أَقَامَ بِهِ in the Hamلseh, p. 75, 1. 9, app. signifies He stood in his stead. ― -b17- أَقَامَ He observed, or duly performed, a religious, or moral, ordinance or duty. ― -b18- أَقَامَ البَيِّنَةَ [He established the evidence or proof; and so اقام بِهَا? the ب being redundant]. (Bd, iii. 68.) And [in like manner,] اقام حُجَّتَهُ i. q. أَثْبَتَهَا; (TA in art. ثبت;) and so, app., بِحُجَّتِهِ; the ب being redundant, as in an ex. voce خُطَّةٌ; but this is the only ex. that I know, and it is without explanation: Golius mentions the phrase أَقَامَ بِى عَلَيْكُمْ; but without indicating his authority. ― -b19- أَقَامَ عَلَى حَالٍ He abode, or continued, in a state, or condition; and اقام على أَمْرٍ the same; and he abode, continued, stayed, or waited, intent upon, or occupied in, an affair, a business, or a concern; he kept to it.

تَقَوَّمَ
5 تَقَوَّمَ ذ It subsisted: see رُكْنٌ. ― -b2- تَقَوَّمَ It had a price; was valued. ― -b3- See 2.

تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ
6 تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ ذ They valued it, or estimated its price, among them. (TA.)

اِسْتَقَامَ
10 اِسْتَقَامَ ذ It became right; direct; in a right state; straight: even: tended towards the right, or desired, point, or object; had a right direction, or tendency; was regular. ― -b2- اِسْتَقَامَ عَلَى طَرِيقِ الحَقِّ (K, art. رشد) He continued in the way of truth, or the right way; as also عَلَيْهِ ― -b3- أَقَامَ? ― -b4- لَمْ يَسْتَقِمِ الأَمْرُ The affair was, or became, difficult: see تَعَذَّرَ. ― -b5- استقام لَهُ الأَمْرُ The affair, or case, became in a right state for him; syn. اِعْتَدَلَ. (S.) ― -b6- اِسْتَقَامَ He, or it, was, or became, right, direct, rightly directed, undeviating, straight, or even: and he, or it, stood right, or straight, or erect. (MA, KL.) He went right on, straight on, or undeviatingly: (see زَعَبَ:) whence اِسْتَقَامَ عَلَى الطَّرِيقَةِ he went on undeviatingly in the way. (See Kur lxxii. 16.) He went right; pursued a right course; acted rightly, or justly. See also سَدَّ, with which it is syn. It (an affair) was direct in its tendency, or had a right tendency. It (discourse, &c.) had a right tenour. ― -b7- See 2.

قَوْمٌ
قَوْمٌ ذ [A people, or body of persons composing a community: and people, or persons:] a company, or body, [or party, (see what follows,)] of men, [properly] without women: (S, Msb, K, &c.:) or of men and women together; (K;) for the قوم of every man is his party, and his kinsfolk, or tribe: (TA:) or (K) sometimes including women, as followers; (S, Msb, K;) for the قوم of every prophet is of men and women. (S, Msb.) ― -b2- قَوْمٌ opposed to نِسَآءٌ: see a verse cited voce سَوْفَ.

قَامَةٌ
قَامَةٌ ذ The stature of a man; his height in a standing posture; it is a span (شِبْر) shorter than a باع: (JK:) tallness, height; and beauty, or justness, of stature. (K.) ― -b2- قَامَةٌ A structure [or post] like the figure of a man, raised at the side of a well, whereon is placed the wood to which the pulley is attached: pl. قَامٌ: (JK:) also called ↓ قَائِمَةٌ: see K, voce عَمُود: or قَامَةُ البَكْرَةٌ signifies the sheave (بَكْرَة) with its apparatus. (S, K.)

دِينٌ قِيَمٌ
دِينٌ قِيَمٌ ذ A right religion. (Kur, vi. 162.) See دِرَّةٌ.

الرِّيَاحُ القُوَّمُ
الرِّيَاحُ القُوَّمُ ذ The right [or cardinal] winds. (S, voce نَكْبَاءُ.)

الدِّينُ القَيِّمُ
الدِّينُ القَيِّمُ ذ (Kur ix. 36) The right, correct, or true, reckoning. (T in art. دين.) ― -b2- قَيِّمُ الأَمْرِ i. q. ↓ مُقِيمُهُ and سَائِسُهُ: fem. قَيِّمَةٌ. (TA.) ― -b3- قَيِّمٌ بِالأَمْرِ A manager of an affair; i. q. اـِزَاؤُهُ. (S, Msb, art. ازى.) See قَامَ بِالأَمْرِ. ― -b4- قَيِّمٌ A manager, conductor, orderer, regulator, or superintendent, of an affair: (TA:) a manager, conductor, &c., of the affairs of a people. (JK.) قَيِّمٌ عَلَى المَالِ A good [manager and] tender of camels, &c. (TA in art. بلو.)

قِيمَةٌ
قِيمَةٌ ذ The real value, or worth, of a thing; its equivalent; differing from ثَمَنٌ, q. v. (MF in art. ثمن.)

قَوَامٌ
قَوَامٌ ذ Stature, and goodly stature, or tallness, of a man: (S:) symmetry, or justness of proportion. (Msb.) ― -b2- قِوَامُ الأَمْرِ and قِيَامُهُ and قَوَامُهُ The stay, or support, of the thing, or affair, whereby it subsists, and is managed and ordered. (Msb.) And قِوَامٌ The food that is a man's support; (Msb;) [his subsistence.] ― -b3- قِوَامٌ [The main stay of a thing.] ― -b4- لَا قِوَامَ لَهُ بِهِ [He has not power to withstand him. (K, art. نجز.)

قِوَامٌ
قِوَامٌ ذ Subsistence: see رُكْنٌ and طَبَعٌ.

قِيَامٌ
قِيَامٌ ذ [A state of purging, or flux of the belly: used in this sense in the S, K, voce هَيْضَةٌ].

قَوِيمٌ
قَوِيمٌ ذ : see صَوِيبٌ.

القَيُّومُ
القَيُّومُ ذ : see يَا قَيُّومُ in the last paragraph of art. شره, where I have rendered it on the authority of an explanation in the TA.

قَوَّامٌ
قَوَّامٌ ذ One who rises much, or often, in the night to pray. (TA.) See صَوَّامٌ.

قُومِيَّةٌ
قُومِيَّةٌ ذ is written with damm in copies of the S, K, JK: in the CK, erroneously, قَوْمِيَّةٌ, in both senses. See voce مُتَشَمِّسٌ.

قَائِمٌ
قَائِمٌ ذ Appearing; conspicuous; [as though standing before one]: said of a thing whether standing or thrown down. (TA, in explanation of the phrase هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى, art. نصب.) ― -b2- قَائِمَةٌ, pl. قَوَائِمُ, Leg of a horse, &c. ― -b3- عَيْنٌ قَائِمَةٌ An eye [blind, or white and blind, but still whole or] that has become white and blind, but not yet burst, (AZ in L, art. سد,) or sightless, but with the black still remaining. (Mgh, Msb.) ― -b4- قَائِمٌ and قَائِمَةٌ The hilt of a sword. (Msb.) ― -b5- قَائِمَةٌ A leg of a table, and of a throne, or moveable seat, &c. (JK.) See also قَامَةٌ; and see اـِسْنَادٌ. ― -b6- قَوَمَةُ بَيْتِ النَّارِ (K, art. هربذ.) The servants of the fire-temple. (TA, same art.) ― -b7- القَوَائِمُ The winds. So in a verse of Umeiyeh Ibn-Abi-s-Salt. (TA, voce سَدِرٌ.) ― -b8- قَوَائِمُ المَائِدَةِ [The legs of the table]. (K, art. عقر.) ― -b9- قَطٌّ قَائِمٌ A nibbing in which the pith and the exterior of the reed are made of equal length: opposed to مُصَوَّبٌ. (TA in art. حرف.) ― -b10- مَآءٌ قَائِمٌ Frozen water. And stagnant water: see حِبَاك.

اـِقَامَةٌ
اـِقَامَةٌ ذ The form of words chanted by the مُبَلِّغ, not by the مُؤَذِّن, consisting of the common words of the أَذَان, with the addition of قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ (The time of prayer has come!) pronounced twice after حَىَّ عَلَى الفَلَاحِ. See ثَوَّبَ.

مَقَامٌ
مَقَامٌ ذ The place of the feet; (K;) a standingplace; (S, Msb;) as also ↓ مُقَامٌ: (S:) or the latter, a place of stationing: (Msb:) and both, a place of continuance, stay, residence, or abode: (K:) [a standing:] and the latter, a place of long continuance, stay, residence, or abode: (Expos. of the Mo'allakلt, Calc., p. 138:) and both, continuance, stay, residence, or abode. (S, K.)

مُقَامٌ
مُقَامٌ ذ : see مَقَامٌ.

مُقِيمٌ
مُقِيمٌ ذ Lasting; continuing: (Bd, ix. 21:) unceasing. (Bd, ix. 69.) ― -b2- أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ: see art. قعد. ― -b3- See قَيِّمٌ.

مَقَامَةٌ
مَقَامَةٌ ذ A standing-place. Hence, (assumed tropical:) A sittingplace. Hence, (assumed tropical:) The persons sitting there. Hence, (assumed tropical:) An oration, or a discourse, or an exhortation, (خُطْبَة او عِظَة,) or the like, there delivered; as also مَجْلِسٌ. (Mtr, in De Sacy's ed. of El-Hareeree, p. 5.)

حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ
حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ ذ (K, art. موس) A precious stone. (TA, same art.)

المِعَى المُسْتَقِيمُ
المِعَى المُسْتَقِيمُ ذ The rectum.

تَقْوِيمَاتٌ
تَقْوِيمَاتٌ ذ [pl. of تَقْوِيمٌ] Stellar calculations. (TA, voce اِيجٌ.)

### Türkçe

**قَامَ**
1 **قَامَ** ذ Yerinde dimdik durdu (Ksh ve Bd, ii. 19’da). (Ksh.) ― -b2- **قَامَتِ الدَّابَّةُ** Binek hayvanı yolculuktan (S, K, TA), (TA,) yorgunluktan yahut bitkin düşmekten durdu; (S, TA;) **انقطعت** ile eş anlamlıdır. (A.) Ve **قَامَتْ عَلَيْهِ الدَّابَّةُ** Onun hayvanı, bitkin düşmüş olarak, onunla birlikte durdu ve yerinden hareket etmedi. (Mgh.) ― -b3- **قَامَ** O, yahut o (şey), ayağa kalktı yahut dikildi; eş anlamlısı **اِنْتَصَبَ**. (K.) Ve bundan dolayı, oturmaktan yahut uzanmaktan kalktı, yani doğruldu. ― -b4- **قَامَ بِاللَّيْلِ** Geceleyin namaz kılmak için kalktı. ― -b5- **قَامَ رَمَضَانَ** Ramazan gecelerini namazla geçirdi: (El-‘Alkarnee, Câmi‘u’s-Sağîr’in bir nüshasında kenar notunda, **مَنْ** maddesinde:) yahut **التَّرَاوِيح** denilen [Ramazan] namazlarını eda etti. (En-Nawawee, aynı yer.) ― -b6- **قَامَتِ الصَّلَاةُ** İnsanlar namaza kalktı; yahut bunun vakti geldi. (TA.) ― -b7- **قَامَتِ السَّاعَةُ** Diriliş, yahut onun vakti, vuku buldu. ― -b8- **قَامَتِ الشَّمْسُ وَكَادَ الظِّلُّ يَعْقِلُ** [Güneş yükseldi ve gölge öğle vaktinde neredeyse kayboldu]. (JK.) ― -b9- **قَامَ عَلَيْهِ** Ona karşı ayağa kalktı: **حُوبٌ** maddesinde zikredilen bir beyte bak. ― -b10- **قَامَ بِالأَمْرِ** İşi üstlendi; onu üzerine aldı yahut kendine yükledi; eş anlamlısı **تَكَفَّلَ بِهِ**; ve sıfatı **قَائِمٌ** ve **قَيِّمٌ**’dir: (Ham, s. 5:) [ve] işi idare etti, yürüttü, emretti, düzenledi yahut nezaret etti; eş anlamlısı **سَاسَهُ**; (TA, **سوس** maddesinde;) ve **قام عَلَيْهِ** bu son manaya gelir; ve ona, yahut ona (şeye), baktı yahut onunla ilgilendi; eş anlamlısı **سَاسَهُ** ve **وَلِيَهُ**: (Ham, yukarıdaki yer:) [ve] birincisi, işe baktı; [onunla meşgul oldu]; (bu birinci açıklama olmalıdır;) onu gözetti; ona sürekli yahut sebatla devam etti; ve **قَعَدَ عَنْهُ** ve **تَقَاعَدَ**’ın zıddıdır: (JM, bkz.:) [yahut,] **قعد عنه** ve **تقاعد**’ın zıddı olarak, işte gayretle davrandı; bunun gibi ↓ **أَقَامَهُ**; eş anlamlısı **جَدَّ فِيهِ**, ve **تَجَلَّدَ**. (Bd, ii. 2’de.) ― -b11- Şöyle dersin: **قَامَ بِشَأْنِهِ** Onun işini yahut işlerini üstlendi, yahut nezaret etti, yahut idare etti. Ve şöyle dersin: **قَامَ بِاليَتِيمِ**, (Msb, **عول** maddesinde,) ve **بِالصَّبِىِّ**, (aynı, **كفل** maddesinde,) Yetimi ve çocuğu geçindirdi; eş anlamlısı **عَالَهُ**, ve **كَفَلَهُ**: (aynı:) ve **قَامَ المَرْأَةَ**, ve **عَلَيْهَا**, Kadının nafakasını üstlendi; yahut onu geçindirdi; (**مَانَهَا** [yani **قَامَ بِكِفَايَتِهَا** (S ve K, **مون** maddesinde)];) ve onun işini yahut işlerini üstlendi yahut idare etti. (K.) Ve **الرِّجَالُ يَقُومُونَ عَلَى النِّسَآءِ** Erkekler kadınları yönetir: (Bd, iv. 38:) yahut onları gözetirler ve onlara iyi davranırlar, yahut onlara bakarlar. (TA.) ― -b12- **قامَ بِعُذْرِى** [Benim özrümü üstlendi ve bu, beni mazur göstermeye yaradı]. (Msb ve TA, **عذر** maddesinde; vb.) ― -b13- **قَامَ بِهِ** O, yahut o (şey), onunla ayakta tutuldu, desteklendi; onunla varlığını sürdürdü: Msb’de **قَِوَامٌ** açıklamasına bak. ― -b14- **قَامَ عَلَيْهِ كَذَا** Ona şu şey, şu meblağ, yahut bu kadar, mâl oldu. ― -b15- **قَامَ** çoğu kez **ثَبَتَ** manasına gelir: nitekim **قَامَ فِى نَفْسِهِ أَنَّهُ كَذَا** “Onun zihninde bunun böyle olduğu sabit oldu yahut yerleşti”de böyledir. ― -b16- **قَامَ بِهِ قِيَامًا تَامًّا** Onu kusursuzca idare etti. ― -b17- **قَامَ يَفْعَلُ كَذَا** Şöyle bir şeyi yapmaya başladı; şöyle bir şeyi yapmaya koyuldu. (Zj, TA’da, **قدم** maddesinde.) ― -b18- **قَامَ المَآءُ** (mecaz kabul edilerek:) Su pıhtılaştı yahut dondu; eş anlamlısı **جَمَدَ**. (S, M, **جَمَدَ** maddesinde.) ― -b19- **قَامَتْ عَيْنُهُ**: **عَيْنٌ قَائِمَةٌ**’e bak. ― -b20- **قَامَ قَائِمُ الظَّهِيرَةِ**: **ظَهِيرَة**’ye bak: orada JK’dan açıklanmıştır. ― -b21- **قَامَ وَقَعَدَ**: **قَعَدَ**’a; ve **أَقْعَدَهُ**’ye bak; ve **سُدَّةٌ** maddesinde bir örneğe bak. ― -b22- **قَامَ**’ın ayrıca genel bir kaideye uygun olarak mastarı **مَقَامٌ** da gelir: Bd’ye x. 72’de vb. bak; ve **روم** maddesinde **مَرَامٌ**’a bak.

**قَوَّمَهُ**
2 **قَوَّمَهُ** ذ Onu doğrulttu yahut düzeltti; yani eğri bir şeyi; bunun gibi ↓ **أَقَامَهُ**: (TK:) ve onu doğru yaptı yahut doğru bir hâle getirdi; dosdoğru yahut doğru yöneltilmiş kıldı. ― -b2- **قَوَّمَهُ بِكَذَا** Onu, şu şeye eşit yahut şu şeye değer olarak kıymetlendirdi yahut takdir etti. Bugün de bilinen ve kullanılan bir ibaredir. ― -b3- **قَوَّمَهُ** Onun fiyatını koydu; ona fiyatını tayin etti; onu kıymetlendirdi; (S, * Msb, K;) bunun gibi ↓ **اِسْتَقَامَهُ**. (Msb, K.) ― -b4- ↓ **قَوَّمْتُهُ فَتَقَوَّمَ** **عَدَّلْتُهُ فَتَعَدَّلَ** ile eş anlamlıdır. (Msb.) ― -b5- **قَوَّمَ** Bir yazıyı ve bir hesabı yahut bir sayımı doğru, tam, yahut düzgün yaptı.

**قَاوَمَهُ**
3 **قَاوَمَهُ** ذ [Ona karşı ayağa kalktı ve ona direndi, yahut çekişmede ona karşı koydu;] yani hasmına. (Mgh, **نهض** maddesinde.) ― -b2- Ona eşit yahut muadil oldu. (Msb.) ― -b3- **قَاوَمَهُ فِى الحَرْبِ** Savaşta yahut muharebede ona karşı koydu, yahut eşitlik için onunla çekişti. (MA.) ― -b4- **قَاوَمَهُ فِى حَاجَةٍ** Bir ihtiyaç işini yerine getirmek için onunla birlikte ayağa kalktı yahut durdu [yahut ona yardım etti]. (IAth, TA.) ― -b5- **قَاوَمَهُ** Ona eşit yahut muadil oldu: Msb’ye bak: eş anlamlısı **عَادَلَهُ**, bkz. (TA, **بوأ** maddesinde.) ― -b6- **يُقَاوِمُ السُّمُوم** [Zehirleri etkisiz kılar]. (TA, **بلس** maddesi.)

**أَقَامَ**
4 **أَقَامَ** ذ Bir şeyi dikti, kaldırıp dikti, dik durur hâle getirdi. (Msb.) ― -b2- **أَقَامَهُ**, yiyecek hakkında söylenir: [Onu ayakta tuttu, ona dayanak oldu]. (Msb.) ― -b3- **أَقَامَ عَلَى خَطَرٍ** Bir bahse, kumara yahut ortaya konan şeye durdu. (TA, **نَدَِبٌ** maddesinde.) ― -b4- **أَقَامَ عَلَيْهِ الحَّدَ** Ona **حَدٌّ** denilen cezayı uyguladı. (Mgh, **حد** maddesi.) ― -b5- **أَقَامَ دَرْأَهُ**: **درأ**’ye bak. ― -b6- **أَقَامَ لِلصَّلَاةَِ**, mastarı **اـِقَامَةٌ**, O (**مُبَلِّغ**) aşağıda bkz. denilen **اـِقَامَة** adlı söz kalıbını okudu. ― -b7- **أَقَامَ** Bir yerde kaldı, devam etti, durdu, ikamet etti, mesken tuttu yahut barındı: yerinde sabit kaldı. ― -b8- **أَقَامَ الصَّلَاةَ** Namazı ikame etti: yahut **أَدَامَ فِعْلَهَا**. (S, Msb.) Ayrıca Bd’ye ve Jel’e ii. 2’de bak. ― -b9- **أَقَامَ فِعْلًا** Bir fiil işledi. ― -b10- 1’e bak. ― -b11- **أَقَامَهُ عَلَى الطَّرِيقِ** Onu yola bağlı kıldı: ve **للقَصْدِ**, doğru yola. (L, **لغد** maddesi.) ― -b12- 10’a bak. ― -b13- **أَقَاَمَ الأَمْرَ** İşi doğru bir hâle koydu; **نَظَمَهُ** gibi: Msb’de bunun ikincisine bak. ― -b14- **أَقَامَهُ** (K, **عدل** maddesinde) Onu, doğru olana uygun kıldı; yani bir hükmü, bir kazayı. (TK, o maddede.) ― -b15- 2’ye bak. ― -b16- **أَقَامَ بِهِ** Hamâse’de, s. 75, s. 9, görünüşe göre “Onun yerine durdu” manasındadır. ― -b17- **أَقَامَ** Dînî yahut ahlâkî bir farzı yahut vazifeyi gözetti yahut gereği gibi yerine getirdi. ― -b18- **أَقَامَ البَيِّنَةَ** [Delili yahut ispatı ikame etti; ve böylece **اقام بِهَا** mı? **ب** ziyadedir]. (Bd, iii. 68.) Ve [aynı şekilde,] **اقام حُجَّتَهُ** **أَثْبَتَهَا** ile eş anlamlıdır; (TA, **ثبت** maddesinde;) ve böylece, görünüşe göre, **بِحُجَّتِهِ**; **ب** ziyadedir, **خُطَّةٌ** maddesinde bir örnekte olduğu gibi; fakat bu, bildiğim tek örnektir ve açıklamasızdır: Golius **أَقَامَ بِى عَلَيْكُمْ** ibaresini zikreder; fakat dayanağını belirtmeksizin. ― -b19- **أَقَامَ عَلَى حَالٍ** Bir hâl yahut durumda kaldı yahut devam etti; ve **اقام على أَمْرٍ** de aynı; ve bir iş, bir meşgale yahut bir kaygı üzerine niyetle yönelmiş yahut onunla meşgul olarak kaldı, devam etti, durdu yahut bekledi; ona bağlı kaldı.

**تَقَوَّمَ**
5 **تَقَوَّمَ** ذ Varlığını sürdürdü: **رُكْنٌ**’e bak. ― -b2- **تَقَوَّمَ** Fiyatı oldu; kıymetlendirildi. ― -b3- 2’ye bak.

**تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ**
6 **تَقَاوَمُوهُ فِيمَا بَيْنَهُمْ** ذ Onu aralarında kıymetlendirdiler yahut fiyatını takdir ettiler. (TA.)

**اِسْتَقَامَ**
10 **اِسْتَقَامَ** ذ Doğru oldu; dosdoğru; doğru bir hâlde; düz: eşit: doğru, yahut istenen, noktaya yahut maksada yöneldi; doğru bir yönelişi yahut meyli oldu; muntazam oldu. ― -b2- **اِسْتَقَامَ عَلَى طَرِيقِ الحَقِّ** (K, **رشد** maddesi) Hak yolunda yahut doğru yolda devam etti; bunun gibi **عَلَيْهِ**. ― -b3- **أَقَامَ?** ― -b4- **لَمْ يَسْتَقِمِ الأَمْرُ** İş zor oldu yahut zorlaştı: **تَعَذَّرَ**’e bak. ― -b5- **استقام لَهُ الأَمْرُ** İş yahut hâl onun için doğru bir hâle geldi; eş anlamlısı **اِعْتَدَلَ**. (S.) ― -b6- **اِسْتَقَامَ** O, yahut o (şey), doğru oldu yahut doğru hâle geldi, dosdoğru, doğru yöneltilmiş, sapmayan, düz yahut eşit; ve o, yahut o (şey), doğru durdu yahut düz durdu yahut dikildi. (MA, KL.) Doğru gitti, dümdüz gitti, yahut sapmadan gitti: (bkz. **زَعَبَ**:) buradan **اِسْتَقَامَ عَلَى الطَّرِيقَةِ** yolda sapmadan gitti. (Kur lxxii. 16’ya bak.) Doğru gitti; doğru bir yol tuttu; doğru yahut adil davrandı. Ayrıca **سَدَّ**’e bak; onunla eş anlamlıdır. O (iş), yönelişinde doğru oldu yahut doğru bir yönelişi oldu. O (söz, vb.) doğru bir seyir üzere oldu. ― -b7- 2’ye bak.

**قَوْمٌ**
**قَوْمٌ** ذ [Bir topluluk yahut bir cemaat teşkil eden kişiler bütünü: ve halk yahut kişiler:] erkeklerden bir topluluk yahut bir zümre [yahut bir fırka, (aşağıdakine bak,)] [aslında] kadınlar olmaksızın: (S, Msb, K, vb.:) yahut erkekler ve kadınlar birlikte; (K;) çünkü her adamın **قوم**’u onun taraftarı ve akrabası yahut kabilesidir: (TA:) yahut (K) bazen tâbi olanlar olarak kadınları da kapsar; (S, Msb, K;) çünkü her peygamberin **قوم**’u erkeklerden ve kadınlardandır. (S, Msb.) ― -b2- **قَوْمٌ** **نِسَآءٌ**’a karşıttır: **سَوْفَ** maddesinde zikredilen beyte bak.

**قَامَةٌ**
**قَامَةٌ** ذ Bir adamın boyu; ayakta duruş hâlindeki yüksekliği; bir **شِبْر** kadar **باع**’dan kısadır: (JK:) uzunluk, yükseklik; ve boyun güzelliği yahut düzgünlüğü. (K.) ― -b2- **قَامَةٌ** Bir kuyunun yanında yükseltilmiş, üzerine makaranın bağlı olduğu odunun konduğu, insan şekline benzer bir yapı [yahut direk]: çoğulu **قَامٌ**: (JK:) ayrıca ↓ **قَائِمَةٌ** diye de adlandırılır: K’ye, **عَمُود** maddesinde bak: yahut **قَامَةُ البَكْرَةٌ** teçhizatıyla birlikte makara (**بَكْرَة**) kasnağı manasınadır. (S, K.)

**دِينٌ قِيَمٌ**
**دِينٌ قِيَمٌ** ذ Doğru bir din. (Kur, vi. 162.) **دِرَّةٌ**’ye bak.

**الرِّيَاحُ القُوَّمُ**
**الرِّيَاحُ القُوَّمُ** ذ Doğru [yahut ana] rüzgârlar. (S, **نَكْبَاءُ** maddesinde.)

**الدِّينُ القَيِّمُ**
**الدِّينُ القَيِّمُ** ذ (Kur ix. 36) Doğru, düzgün, yahut gerçek, hesap. (T, **دين** maddesinde.) ― -b2- **قَيِّمُ الأَمْرِ** ↓ **مُقِيمُهُ** ve **سَائِسُهُ** ile eş anlamlıdır: müennesi **قَيِّمَةٌ**. (TA.) ― -b3- **قَيِّمٌ بِالأَمْرِ** Bir işin idarecisi; **اـِزَاؤُهُ** ile eş anlamlıdır. (S, Msb, **ازى** maddesi.) **قَامَ بِالأَمْرِ**’e bak. ― -b4- **قَيِّمٌ** Bir işin idarecisi, yürütücüsü, emredeni, düzenleyeni yahut nezaret edeni: (TA:) bir kavmin işlerinin idarecisi, yürütücüsü, vb. (JK.) **قَيِّمٌ عَلَى المَالِ** Develerin vb. iyi [idarecisi ve] bakıcısı. (TA, **بلو** maddesinde.)

**قِيمَةٌ**
**قِيمَةٌ** ذ Bir şeyin gerçek kıymeti yahut değeri; onun muadili; **ثَمَنٌ**’dan farklıdır, bkz. (MF, **ثمن** maddesinde.)

**قَوَامٌ**
**قَوَامٌ** ذ Bir adamın boyu, ve güzel boyu, yahut uzunluğu: (S:) simetri, yahut orantının düzgünlüğü. (Msb.) ― -b2- **قِوَامُ الأَمْرِ** ve **قِيَامُهُ** ve **قَوَامُهُ** Şeyin yahut işin, onunla ayakta durduğu ve onunla idare edilip düzenlendiği dayanağı yahut desteği. (Msb.) Ve **قِوَامٌ** Bir adamın dayanağı olan yiyecek; (Msb;) [onun geçimi.] ― -b3- **قِوَامٌ** [Bir şeyin ana dayanağı.] ― -b4- **لَا قِوَامَ لَهُ بِهِ** [Ona karşı durmaya gücü yoktur]. (K, **نجز** maddesi.)

**قِوَامٌ**
**قِوَامٌ** ذ Geçim: **رُكْنٌ** ve **طَبَعٌ**’a bak.

**قِيَامٌ**
**قِيَامٌ** ذ [Karın boşalması yahut ishal hâli: S, K’da bu manada kullanılır, **هَيْضَةٌ** maddesinde].

**قَوِيمٌ**
**قَوِيمٌ** ذ : **صَوِيبٌ**’e bak.

**القَيُّومُ**
**القَيُّومُ** ذ : **شره** maddesinin son paragrafında **يَا قَيُّومُ**’a bak; orada TA’daki bir açıklamanın otoritesine dayanarak onu çevirmiştim.

**قَوَّامٌ**
**قَوَّامٌ** ذ Geceleyin namaz kılmak için çokça yahut sıkça kalkan kimse. (TA.) **صَوَّامٌ**’a bak.

**قُومِيَّةٌ**
**قُومِيَّةٌ** ذ S, K, JK nüshalarında damme ile yazılır: CK’de, hatalı olarak, iki manada da **قَوْمِيَّةٌ**. **مُتَشَمِّسٌ** maddesine bak.

**قَائِمٌ**
**قَائِمٌ** ذ Görünen; belirgin; [sanki kişinin önünde duruyormuş gibi]: ayakta duran yahut yere atılmış olan bir şey hakkında söylenir. (TA, **نصب** maddesinde, **هٰذَا نُصْبُ عَيْنِى** ibaresinin açıklamasında.) ― -b2- **قَائِمَةٌ**, çoğulu **قَوَائِمُ**, Atın vb. bacağı. ― -b3- **عَيْنٌ قَائِمَةٌ** Bir göz [kör, yahut beyazlayıp kör olmuş, fakat hâlâ bütün olan yahut] beyazlayıp kör olmuş, fakat henüz patlamamış, (AZ, L’de, **سد** maddesinde,) yahut görmez, fakat siyahlığı hâlâ duran. (Mgh, Msb.) ― -b4- **قَائِمٌ** ve **قَائِمَةٌ** Kılıcın kabzası. (Msb.) ― -b5- **قَائِمَةٌ** Bir masanın ve bir tahtın yahut taşınır oturağın vb. ayağı. (JK.) Ayrıca **قَامَةٌ**’ye bak; ve **اـِسْنَادٌ**’a bak. ― -b6- **قَوَمَةُ بَيْتِ النَّارِ** (K, **هربذ** maddesi.) Ateş tapınağının hizmetkârları. (TA, aynı madde.) ― -b7- **القَوَائِمُ** Rüzgârlar. Ümeyyeh İbn-Ebî’s-Salt’ın bir beytinde böyledir. (TA, **سَدِرٌ** maddesinde.) ― -b8- **قَوَائِمُ المَائِدَةِ** [Masanın ayakları]. (K, **عقر** maddesi.) ― -b9- **قَطٌّ قَائِمٌ** Kamışın özü ile dış kısmının eşit uzunlukta yapıldığı bir yontma: **مُصَوَّبٌ**’a karşıttır. (TA, **حرف** maddesinde.) ― -b10- **مَآءٌ قَائِمٌ** Donmuş su. Ve durgun su: **حِبَاك**’a bak.

**اـِقَامَةٌ**
**اـِقَامَةٌ** ذ **مُبَلِّغ** tarafından, **مُؤَذِّن** tarafından değil, terennüm edilen söz kalıbı; **أَذَان**’ın ortak sözlerinden oluşur; buna **حَىَّ عَلَى الفَلَاحِ**’tan sonra iki defa söylenen **قَدْ قَامَتِ الصَّلَاةُ** (Namaz vakti geldi!) ilavesi eklenir. **ثَوَّبَ**’a bak.

**مَقَامٌ**
**مَقَامٌ** ذ Ayakların yeri; (K;) ayakta durma yeri; (S, Msb;) bunun gibi ↓ **مُقَامٌ**: (S:) yahut ikincisi, konaklama yeri: (Msb:) ve ikisi de, devam etme, kalma, ikamet yahut barınma yeri: (K:) [bir duruş:] ve ikincisi, uzun süre devam etme, kalma, ikamet yahut barınma yeri: (Mu‘allakāt şerhi, Kalküta, s. 138:) ve ikisi de, devam etme, kalma, ikamet yahut barınma. (S, K.)

**مُقَامٌ**
**مُقَامٌ** ذ : **مَقَامٌ**’a bak.

**مُقِيمٌ**
**مُقِيمٌ** ذ Sürekli; devam eden: (Bd, ix. 21:) kesintisiz. (Bd, ix. 69.) ― -b2- **أَخَذَهُ المُقِيمُ المُقْعِدُ**: **قعد** maddesine bak. ― -b3- **قَيِّمٌ**’e bak.

**مَقَامَةٌ**
**مَقَامَةٌ** ذ Ayakta durma yeri. Buradan, (mecaz kabul edilerek:) oturma yeri. Buradan, (mecaz kabul edilerek:) orada oturan kişiler. Buradan, (mecaz kabul edilerek:) orada irad edilen bir hutbe yahut bir söz yahut bir öğüt (**خُطْبَة او عِظَة,**) yahut benzeri; bunun gibi **مَجْلِسٌ**. (Mtr, De Sacy’nin El-Harîrî neşrinde, s. 5.)

**حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ**
**حَجَرٌ مُتَقَوِّمٌ** ذ (K, **موس** maddesi) Kıymetli taş. (TA, aynı madde.)

**المِعَى المُسْتَقِيمُ**
**المِعَى المُسْتَقِيمُ** ذ Rektum.

**تَقْوِيمَاتٌ**
**تَقْوِيمَاتٌ** ذ [**تَقْوِيمٌ**’ün çoğulu] Yıldız hesapları. (TA, **اِيجٌ** maddesinde.)
