# قيح (ق-ي-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ي - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 8 sözlük

## Sözlükler (8)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَيْحُ: المِدَّةُ لا يخالطها دم. تقول منه: قاحَ الجرحُ يَقيحُ. وقَيَّحَ الجرحُ وتَقَيَّحَ. وقاحَةُ الدار: ساحتها.

##### Türkçe

**القَيْحُ**: kana karışmayan irin. Ondan şöyle dersin: **قاحَ الجرحُ يَقيحُ**. Ve **قَيَّحَ الجرحُ** ve **تَقَيَّحَ**. Ve **وقاحَةُ الدار**: onun avlusu.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب القاف والياء وما يثلثهما)
(قيأ)  القاف والياء والهمزة كلمةٌ واحدة. قاءَ يَقيء قَيْئاً، واستَقَاء استفعل من القَيء. ويقولون للثَّوب المُشْبَع الصِّبغ: هو يَقِيء الصِّبْغ.
(قيح)  القاف والياء والحاء كلمة. قاح [الجُرحُ([1])] يَقِيح، وهو مِدّةٌ لا يخالطها دمٌ.
(قيد)  القاف والياء والدال كلمةٌ واحدة، وهي القَيْد، وهو معروفٌ، ثُمَّ يستعارُ في كل شيءٍ يَحْبِس. يقال: قيَّدْتُه أُقََيِّده تقييداً. ويقال: فرَسٌ قَيْدُ الأَوَابِدِ، أي فكأنَّ الوحشَ من سُرعةِ إدراكه لها مُقيَّدة. قال:
وقَدْ أَغْتدِي والطَّيْرُ في وُكْنَاتِها *** بمُنجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هيكلِ([2])والمُقيَّد: موضعُ القَيْدِ من الفَرَس.
(قيل)  القاف والياء واللام أصلُ كَلِمِهِ الواو، وإنّما كُتِب هاهنا للَّفْظ. فالقَيْل: الملكُ من مُلوكِ حِمْيرَ، وجَمْعُه أقيال. ومَن جَمَعه على الأقوال فواحدهم قَيِّل بتشديد الياء. والقيلُ والقَال، قال ابن السِّكِّيت: هما اسمانِ لا مصدران. واقْتَالَ على فُلانٍ([3])؛ إذا تَحَكَّم. ومعناه عندنا أنَّه يُشبَّه بالملك الذي هو قَيْلٌ. قال:
وماءُ سَماء كانَ غَيْرَ مَحَمَّةٍ *** وما اقتالَ في حُكْمٍ عليَّ طبيبُ([4])ومما شَذَّ عن هذا الأصل القَيْل: شُرْبُ نصفِ النَّهار. والقائلة: نومُ نِصف النهار. وقولهم: تقيَّلَ فلانٌ أباه: أشْبَهَه، إنما الأصل تَقَيَّضَ، واللام مُبدَلةٌ من ضاد، ومعناه أنَّهما كانا في الشَّبَه قَيْضَيْنِ.
(قين)  القاف والياء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على إصلاحٍ وتزيين. من ذلك القَيْن: الحَدَّاد، لأنَّهُ يُصلِحُ الأشياء ويَلُمُّها؛ وجمعه قُيُون. وقِنْتُ الشَّيءَ أقِينُه قَيْناً: لمَمْتُه. قال:
ولي كبدٌ مقروحةٌ قد بَدا بِها *** صُدوعُ الهوى لو كان قينٌ يَقِينُها([5])
ويقولون: التَّقيين: التَّزيين. واقْتَانَتِ الرَّوضةُ: أخذَتْ زُخْرُفَها. ومنه يقال للمرأة مُقَيِّنة، وهي التي تُزيِّن النِّساء. ويقال: إنَّ القَيْنةَ: الأَمةُ، مغنِّيةً كانت أو غَيْرَها. وقال قومٌ: إنّما سمِّيت بذلك لأنَّها قد تُعَدُّ للغِناء. وهذا جيِّد. والقَيْنُ: العَبْد.
ومما شذَّ عن هذا الباب القَيْنُ: عَظْم السَّاق، وهما قَيْنانِ. قال ذو الرُّمَّة:
* قَيْنَيْهِ وانحسَرَتْ عنه الأناعيم([6]) *
--------------ـــ
([1]) التكملة من المجمل.
([2]) البيت لامرئ القيس في معلقته.
([3]) في المجمل: "واقتال فلان على فلان".
([4]) البيت لكعب بن سعد الغنوي، من قصيدة في الأصمعيات. وأنشده في اللسان (قول) والمخصص (3: 135).
([5]) وأنشده كذلك في المجمل. والبيت من أبيات لشاعر حجازي، اللسان (قين) وإصلاح المنطق 411 ومعجم ما استعجم 451.
([6]) صدره كما في الديوان 570 واللسان (قين) وإصلاح المنطق 441:
* دانى له القيد في ديمومة قذف *

ـ

##### Türkçe

(باب **القاف** و**الياء** وما يثلثهما)
(**قيأ**)  **القاف** ve**الياء** ve**الهمزة** tek bir kelimedir. **قاءَ يَقيء قَيْئاً**; ve **استَقَاء** **القَيء**’den **استفعل**’dir. Ve boyayla iyice doyurulmuş elbise için derler: “O, boyayı **يَقِيء** eder.”
(**قيح**)  **القاف** ve**الياء** ve**الحاء** bir kelimedir. **قاح [الجُرحُ] يَقِيح**; o, kana karışmayan bir irindir.
(**قيد**)  **القاف** ve**الياء** ve**الدال** tek bir kelimedir; o da **القَيْد**’dir ve o bilinir; sonra, her hapseden şeyde ödünç alınır. Denir: **قيَّدْتُه أُقََيِّده تقييداً**. Ve denir: “**فرَسٌ قَيْدُ الأَوَابِدِ**”; yani sanki vahşi hayvan, onu yakalamasının süratinden dolayı bağlanmış gibidir. Dedi:
وقَدْ أَغْتدِي والطَّيْرُ في وُكْنَاتِها *** بمُنجرِدٍ قَيْدِ الأوابدِ هيكلِ
Ve **المُقيَّد**: atın **القَيْد** yeridir.
(**قيل**)  **القاف** ve**الياء** ve**اللام**’ın kelimesinin aslı **الواو**’dur; ancak burada lafız için yazıldı. Şu hâlde **القَيْل**: Himyer krallarından bir kraldır; çoğulu **أقيال**’dir. Onu **الأقوال** üzere çoğul yapan kimseye göre onların teki, **الياء**’ı şeddeli olarak **قَيِّل**’dir. Ve **القيل** ve **القَال**; İbn es-Sikkît dedi: “İkisi iki isimdir, iki mastar değildir.” Ve **اقْتَالَ على فُلانٍ**; hükmettiği zaman. Bizim yanımızda manası, **قَيْل** olan krala benzetilmesidir. Dedi:
وماءُ سَماء كانَ غَيْرَ مَحَمَّةٍ *** وما اقتالَ في حُكْمٍ عليَّ طبيبُ
Ve bu asıldan şâz olan şeylerden: **القَيْل**; gündüzün yarısının içilmesidir. Ve **القائلة**: gündüzün yarısının uykusudur. Ve onların sözü: “**تقيَّلَ** falan, babasını”; ona benzedi; asıl ancak **تَقَيَّضَ**’dır; ve **اللام** **ضاد**’dan bedeldir; ve manası, ikisinin benzerlikte iki **قَيْض** olmalarıdır.
(**قين**)  **القاف** ve**الياء** ve**النون** sahih bir asıldır; bir ıslah ve süslemeye delalet eder. Bundan: **القَيْن**; demircidir; çünkü o eşyayı ıslah eder ve onu toplar; çoğulu **قُيُون**’dur. Ve **قِنْتُ الشَّيءَ أقِينُه قَيْناً**: onu topladım. Dedi:
ولي كبدٌ مقروحةٌ قد بَدا بِها *** صُدوعُ الهوى لو كان قينٌ يَقِينُها
Ve derler: **التَّقيين**: süslemedir. Ve **اقْتَانَتِ الرَّوضةُ**: süsünü aldı. Ve ondan, kadına **مُقَيِّنة** denir; o, kadınları süsleyendir. Ve denir: **القَيْنة**; câriyedir; şarkıcı olsun veya olmasın. Ve bir kavim dedi: ancak bununla adlandırıldı; çünkü o, şarkı için hazırlanabilir. Ve bu iyidir. Ve **القَيْنُ**: köledir.
Ve bu bâbdan şâz olan şeylerden: **القَيْنُ**; incik kemiğidir; ikisi **قَيْنانِ**’dır. Zû’r-Rumme dedi:
* قَيْنَيْهِ وانحسَرَتْ عنه الأناعيم *
--------------ـــ
([1]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([2]) Beyit, Muallakasında İmru’ul-Kays’ındır.
([3]) el-Mücmel’de: “**واقتال فلان على فلان**”.
([4]) Beyit, el-Asma‘iyyât’taki bir kasideden Ka‘b b. Sa‘d el-Ganevî’nindir. Onu Lisân’da (**قول**) ve el-Muhassas’ta (3: 135) rivayet etti.
([5]) Onu yine el-Mücmel’de rivayet etti. Beyit, Hicazlı bir şaire ait beyitlerdendir; Lisân (**قين**) ve Islahu’l-Mantık 411 ve Mu‘cemu mâ ista‘ceme 451.
([6]) Sadrı, divanda 570 ve Lisân (**قين**) ve Islahu’l-Mantık 441’deki gibidir:
* دانى له القيد في ديمومة قذف *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ي ح
سال القيح من القرح وهو مدّة لا يخالطها دم وقاح الجرح وأقاح وقيّح‏.‏

##### Türkçe

ق ي ح
İrin, yaradan aktı; o, kana karışmayan bir cerahattir. Yara **قاح** etti; ve **أقاح**; ve **قيّح**.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَيْحُ: المِدَّةُ الخالصة لا يخالطها دم؛ وقيل: هو الصديد الذي كأَنه الماء وفيه شُكْلَةُ دَمٍ؛ قاحَ الجُرْحُ يَقِيحُ قَيْحاً، وأَقاحَ. وفي الحديث: لأَنْ يَمْتَلئَ جوفُ أَحدكم قَيْحاً حتى يَرِيَه خيرٌ له من أَن يمتلئ شعراً؛ القَيْحُ: المِدَّة؛ وقد قاحت القَرْحةُ وتَقَيَّحَتْ، وقَيَّح الجُرْحُ وتَقَيَّح الجُرْحُ. ويقال للجُرْحِ إِذا انْتَبَرَ: قد تَقَوَّحَ. قال: وقاح الجُرْحُ يَقِيحُ، وقَيَّح وأَقاح. ابن الأَعرابي: أَقاحَ الرجل إِذا صَمَّمَ على المنع بعد السؤال. وروي عن عمر أَنه قال: من ملأَ عينيه من قاحةِ بيت قبل أَن يؤذن له فقد فَجَر. قال ابن الفرج: سمعت أَبا المِقْدامِ السُّلَمِيَّ يقول: هذا باحةُ الجار وقاحَتُها؛ ومثله: طين لازبٌ ولازقٌ، ونَبِيثة البئر ونَقِيثَتُها، وقد نَبَثَ عن الأَمر ونَقَثَ، عاقبت القافُ الباء. ابن زياد: مررت على دَوْقَرَةٍ فرأَيت في قاحَتها دَعْلَجاً شَظِيظاً؛ قال: قاحة الدار وسطها، وقاحة الدار ساحتها. والدَّعْلج: الجُوالِقُ. والدَّوْقَرة: أَرض نَقِيَّةٌ بين جبال أَحاطت بها.
ابن الأَعرابي: القُوحُ الأَرضون التي لا تُنْبِتُ شيئاً، يقال: قاحةٌ وقُوحٌ مثل ساحةٍ وسُوحٍ، ولابةٍ ولُوبٍ، وقارةٍ وقُورٍ.

##### Türkçe

**القَيْحُ**: kana karışmayan hâlis irin; ve denildi ki: o, sanki su imiş gibi olan ve içinde kanın bir **شُكْلَةُ**si bulunan cerahattir; yara **قاحَ** eder, **يَقِيحُ** eder, **قَيْحاً** (olarak), ve **أَقاحَ**. Ve hadiste: “Sizden birinizin karnının içinin **قَيْحاً** ile dolması, onu görmesine kadar, onun için, şiirle dolmasından daha hayırlıdır”; **القَيْحُ**: irin; ve gerçekten çıban **قاحت** etti ve **تَقَيَّحَتْ**, ve yara **قَيَّحَ** etti ve yara **تَقَيَّحَ** etti. Ve yara için, kabarıp şiştiği zaman, denilir: gerçekten **تَقَوَّحَ** etti. Dedi ki: ve yara **قاحَ** eder, **يَقِيحُ** eder; ve **قَيَّحَ** ve **أَقاحَ**. İbnü’l-A‘râbî: adam **أَقاحَ** eder; sorudan sonra men‘ üzerine kesin karar verdiği zaman. Ve Ömer’den rivayet olundu ki o dedi: kim, kendisine izin verilmeden önce bir evin **قاحةِ**sinden iki gözünü doldurursa, gerçekten fâcirlik etmiştir.

İbnü’l-Ferec dedi: Ebü’l-Mikdâm es-Sülemî’yi şöyle derken işittim: bu, komşunun **باحةُ**sıdır ve onun **قاحَتُ**sıdır; ve bunun benzeri: yapışkan çamur, **لازبٌ** ve **لازقٌ**; ve kuyunun **نَبِيثة**si ve onun **نَقِيثَتُ**sı; ve gerçekten iş hakkında **نَبَثَ** etti ve **نَقَثَ** etti; **القافُ** harfi **الباء** harfine bedel kılındı. İbn Ziyâd: bir **دَوْقَرَةٍ** üzerine uğradım da onun **قاحَتِ**sında sert bir **دَعْلَجاً شَظِيظاً** gördüm; dedi ki: evin **قاحة**sı onun ortasıdır; ve evin **قاحة**sı onun avlusudur. Ve **الدَّعْلج**: çuvaldır. Ve **الدَّوْقَرة**: etrafını kuşatan dağlar arasında, onu çevrelemiş bulunan temiz bir arazidir.

İbnü’l-A‘râbî: **القُوحُ** hiçbir şey bitirmeyen arazilerdir; denilir: **قاحةٌ** ve **قُوحٌ**, **ساحةٍ** ve **سُوحٍ** gibi; ve **لابةٍ** ve **لُوبٍ**; ve **قارةٍ** ve **قُورٍ**.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ي ح * * القَيحُ * المدة التي لا يخالطها دم تقول * قاحَ * القرح من باب باع و * قَيَّحَ تقييحا * وتقيح تقيحا

##### Türkçe

* ق ي ح * * **القَيحُ** * kana karışmayan irin; dersin ki: **قاحَ** ülser (yara) (bâbı) **باع**’dan; ve **قَيَّحَ تقييحا**; ve **تقيح تقيحا**.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القيح: المدة الخالصة لا يخالطها دم، وقيل: هو الصديد الذي كأنه الماء وفيه شكلة دم. قاح الجرح يقيح قيحا كقاح يقوح، وقيح الجرح وتقيح وتقوح وأقاح. قال ابن سيده: الكلمة واوية ويائية.

##### Türkçe

**القيح**: kana karışmayan, saf irin; ve denildi ki: o, sanki su gibi olan ve içinde kan benzeri bir karışıklık bulunan **الصديد**’dir. Yara **قاح** eder; **يقيح** eder **قيحا** olarak; **قاح**’ın **يقوح** etmesi gibi. Yara **قيح** etti; ve **تقيح** etti ve **تقوح** etti ve **أقاح** etti. İbn Sîde dedi ki: kelime vâvlı ve yâlıdır.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَاحَ
1 قَاحَ ذ , said of a wound, (S, A, Msb, K, &c.,) aor. يَقِيحُ, (S, Msb,) inf. n. قَيْحٌ; (Msb, K;) like قَاحَ, aor. يَقُوحُ; (K;) and ↓ قيّح, (S, A, Msb, K,) inf. n. تَقْيِيحٌ; (A;) and ↓ اقاح; (A, Msb, K;) and ↓ تقيّح; (S, A, Msb, K;) and تقّوح; (Msb, K;) [It suppurated;] it became in the state of containing [or generating] matter, such as is termed قَيْح [meaning as expl. below]: (S, * A, * K in art. قوعح, and Msb in explanation of قَيَّحَ:) or its قَيْح ran, or flowed: or became in a state of readiness [to do so]. (Msb in explanation of قَاحَ and اقاح and تقوّح.)

2 قَيَّحَ and 4 and 5: see the preceding paragraph.

قَيْحٌ
قَيْحٌ ذ Thick purulent matter (مِدَّةٌ) unmixed with blood; (S, A, L, K;) white, thick [matter], unmixed with blood: (Msb:) or, as some say, [contr. to the generality of the lexicographers,] thin matter (صَدِيد) like water, in which is a شُكْلَة [ or small admixture, or tinge of the red and white hue,] of blood. (L.)

قَاحَةٌ
قَاحَةٌ ذ , mentioned in this art. in the S, see in art. قوح.

##### Türkçe

قَاحَ
1 **قَاحَ** **ذ** , bir yara hakkında söylenir, (S, A, Msb, K, vb.,) muzârîsi **يَقِيحُ**, (S, Msb,) mastarı **قَيْحٌ**; (Msb, K;) **قَاحَ** gibi, muzârîsi **يَقُوحُ**; (K;) ve ↓ **قيّح**, (S, A, Msb, K,) mastarı **تَقْيِيحٌ**; (A;) ve ↓ **اقاح**; (A, Msb, K;) ve ↓ **تقيّح**; (S, A, Msb, K;) ve **تقّوح**; (Msb, K;) [İrinledi;] **قَيْح** diye adlandırılan (aşağıda açıklanan mânâ üzere) bir maddeyi ihtiva etme [yahut üretme] hâlinde oldu: (S, * A, * K, **قوعح** maddesinde, ve Msb, **قَيَّحَ**’ın açıklamasında:) yahut onun **قَيْح**’ı aktı, yahut aktı: yahut (bunu yapmaya) hazır olma hâlinde oldu. (Msb, **قَاحَ** ve **اقاح** ve **تقوّح**’un açıklamasında.)

2 **قَيَّحَ** ve 4 ve 5: önceki paragrafa bak.

قَيْحٌ
**قَيْحٌ** **ذ** Kana karışmamış kalın irinli madde (**مِدَّةٌ**); (S, A, L, K;) kana karışmamış beyaz, kalın [madde]: (Msb:) yahut, bazılarının dediğine göre, [lugatçıların çoğunluğunun aksine,] su gibi ince madde (**صَدِيد**), içinde kandan bir **شُكْلَة** [yahut küçük bir karışım, yahut kırmızı ve beyaz renk tonundan bir renklenme] bulunan. (L.)

قَاحَةٌ
**قَاحَةٌ** **ذ** , S’de bu maddede zikredilmiştir; **قوح** maddesinde bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَاحَ
قَاحَ ( y )  I ( n. ac. قَيْح 1 ),
a.  Discharged, suppurated.

قَيَّحَ
قَيَّحَ II ,  أَقْيَحَ IV ,  تَقَيَّحَ V ,
a.  see I .

قَيْح
قَيْح 1 , ( pl. قُيُوْح [ 27 ] ),
a.  Pus, discharge.

##### Türkçe

**قَاحَ**
**قَاحَ** ( **ي** ) I (isim-fiil mastarı: **قَيْح** 1),
a. Akıntı yaptı, irinledi.

**قَيَّحَ**
**قَيَّحَ** II, **أَقْيَحَ** IV, **تَقَيَّحَ** V,
a. I’e bak.

**قَيْح**
**قَيْح** 1, (çoğulu: **قُيُوْح** [27]),
a. İrin, akıntı.
