# قير — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B1/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%B1/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قير](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B1.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قير

القيرُ والقارُ: لغتان، وهو صُعُدٌ يذابُ فيُسْتَخْرَجُ منه القارُ وهو شيء أَسود تطلى به الإِبل والسفن يمنع الماء أَن يدخل، ومنه ضرب تُحْشَى به الخَلاخيل والأَسْوِرَةُ. وقَيَّرْتُ السفينةَ: طليتها بالقارِ، وقيل: هو الزِّفت؛ وقد قَيَّرَ الحُبَّ والزِّقَّ، وصاحبه قَيَّارٌ، وذكره الجوهري في قور. والقارُ: شجر مُرٌّ؛ قال بِشْرُ بنُ أَبي خازم: يَسُومونَ الصَّلاحَ بذات كَهْفِ،
وما فيها لهم سَلَعٌ وقارُ
وحكى أَبو حنيفة عن ابن الأَعرابي: هذا أَقْيَرُ من ذلك أَي أَمَرُّ. ورجل قَيُّورٌ: خامل النَّسَب. وقَيَّارٌ: اسم رجل وهو أَيضاً اسم فرس؛ قال ضابِئٌ البُرْجُمِيُّ:
فمن يَكُ أَمْسَى بالمدينة رَحْلُه،
فإِني ، وقَيَّاراً بها ، لغَرِيبُ
وما عاجلاتُ الطير تُدْني من الفَتى
نَجاحاً ، ولا عن رَيْثِهِنَّ نَحِيبُ
ورُبَّ أُمورِ لا تَضِيرُك ضَيْرَةً،
وللْقلب من مَخْشاتهنَّ وَجِيبُ
ولا خَيْرَ فيمن لا يُوَطِّنُ نَفْسَهُ
على نائباتِ الدَّهْرِ ، حينَ تَنُوبُ
وفي الشَّكِّ تَفْريطٌ وفي الحزْمِ قُوَّةٌ
ويُخْطِئُ في الحَدْسِ الفَتى ويُصِيبُ
قوله: وما عاجلات الطير يريد التي تُقَدَّمُ للطيران فَيَزْجُرُ بها الإِنسانُ إذا خَرَجَ وإن أَبطأَت عليه وانتظرها فقد راثَتْ، والأَول عندهم محمود والثاني مذموم؛ يقول: ليس النُّجْحُ بأَن تُعَجِّلَ الطيرُ وليس الخَيْبَةُ في إبطائها. التهذيب: سمي الفرس قيَّاراً لسواده. الجوهري: وقَيَّار قيل اسم جمل ضابئ بن الحرث البُرْجُمِيِّ؛ وأَنشد: فإني وقَيَّارٌ بها لَغَريبُ
قال: فيرفع قَيَّارٌ على الموضع، قال ابن بري: قَيّار قيل هو اسم لجمله، وقيل: هو اسم لفرسه؛ يقول: من كان بالمدينة بيته ومنزله فلست منها ولا لي بها منزل، وكان عثمان، رضي الله عنه، حَبَسهُ لفِرْيَة افترَاها وذلك أَنه استعار كلباً من بعض بني نَهْشَل يقال له قرْحانُ، فطال مكثه عنده وطلبوه، فامتنع عليهم فعَرَضُوا له وأَخذوه منه، فغضب فرَمَى أُمَّهم بالكلب، وله في ذلك شعر معروف، فاعْتَقَله عثمانُ في حبسه إلى أَن مات عثمان، رضي الله عنه، وكان هَمَّ بقتل عثمان لما أَمر بحبسه؛ ولهذا يقول: هَمَمْتُ ، ولم أَفْعَلْ ، وكِدْتُ ولَيْتَني
تَرَكْتُ على عثمانَ تَبْكِي حَلائِلُهْ
وفي حديث مجاهد: يَغْدُو الشيطانُ بقَيْرَوانِه إلى السُّوق فلا يزال يهتز العرش مما يَعْلَم اللهُ ما لا يَعْلَم؛ قال ابن الأَثير: القَيْرَوان معظمُ العسكرِ والقافِلة من الجماعة، وقيل: إِنه مُعَرَّب «كارَوان» وهو بالفارسية القافلة، وأَراد بالقَيْرَوانِ أَصحابَ الشيطان وأَعوانه، وقوله: يعلم الله ما لا يعلم يعني أَنه يحمل الناس على أَن يقولوا يعلم الله كذا لأَشياءِ يعلم الله خلافها، فينسبون إلى الله علم ما يعلم خلافَه، ويعلم اللهُ من أَلفاظ القَسَم.

### Türkçe

**القيرُ** ve **القارُ**: iki lugattır (iki farklı söyleyiştir); o, eritilen **صُعُدٌ**’dur; ondan **القارُ** çıkarılır.

Ve o, onunla develer ve gemiler sıvanan siyah bir şeydir; suyun içeri girmesini engeller; ondan, **الخَلاخيل** ve **الأَسْوِرَةُ**’nin onunla doldurulduğu bir darbe (tür) vardır. Ve “**قَيَّرْتُ السفينةَ**”: onu **القارِ** ile sıvadım; ve denildi: o **الزِّفت**’tir; ve **الحُبَّ**’ı ve **الزِّقَّ**’ı **قَيَّرَ**; ve onun sahibi **قَيَّارٌ**’dır; ve onu el-Cevherî **قور** maddesinde zikretti.

Ve **القارُ**: acı bir ağaçtır; **بِشْرُ بنُ أَبي خازم** dedi:
يَسُومونَ الصَّلاحَ بذات كَهْفِ،
وما فيها لهم سَلَعٌ وقارُ

Ve Ebû Hanîfe, İbnü’l-A‘râbî’den nakletti: “Bu, şundan daha **أَقْيَرُ**’dur”, yani daha acıdır.

Ve **قَيُّورٌ** bir adam: nesebi sönük (önemsiz)dir. Ve **قَيَّارٌ**: bir adamın adıdır; ve o ayrıca bir atın adıdır; **ضابِئٌ البُرْجُمِيُّ** dedi:
فمن يَكُ أَمْسَى بالمدينة رَحْلُه،
فإِني ، وقَيَّاراً بها ، لغَرِيبُ
وما عاجلاتُ الطير تُدْني من الفَتى
نَجاحاً ، ولا عن رَيْثِهِنَّ نَحِيبُ
ورُبَّ أُمورِ لا تَضِيرُك ضَيْرَةً،
وللْقلب من مَخْشاتهنَّ وَجِيبُ
ولا خَيْرَ فيمن لا يُوَطِّنُ نَفْسَهُ
على نائباتِ الدَّهْرِ ، حينَ تَنُوبُ
وفي الشَّكِّ تَفْريطٌ وفي الحزْمِ قُوَّةٌ
ويُخْطِئُ في الحَدْسِ الفَتى ويُصِيبُ

Onun sözü: “**وما عاجلات الطير**” ile, uçuş için öne sürülenleri kasteder; insan, çıktığı zaman onunla fal açar; eğer ona gecikir ve onu beklerse, artık **راثَتْ** olmuştur; birincisi onların yanında övülmüş, ikincisi yerilmiştir; der ki: başarı, kuşların acele etmesiyle değildir; ve başarısızlık da onların gecikmesinde değildir.

**التهذيب**: at, siyahlığından dolayı **قَيَّاراً** diye adlandırıldı.

El-Cevherî: **قَيَّار** denildi ki, **ضابئ بن الحرث البُرْجُمِيِّ**’nin bir devenin adıdır; ve şu beyti okudu:
فإِني وقَيَّارٌ بها لَغَريبُ

Dedi ki: böylece **قَيَّارٌ** yer (mevki) üzerine merfû‘ yapılır. İbn Berrî dedi: **قَيّار** denildi ki, onun devesinin adıdır; ve denildi ki, onun atının adıdır; der ki: kim Medine’de evi ve menzili ise, ben ondan değilim ve benim için orada bir menzil yoktur. Ve Osman, Allah ondan razı olsun, onu uydurduğu bir iftira sebebiyle hapsetmişti; bu, şundan dolayıdır ki: Benî Nehşel’den birinden, kendisine **قرْحانُ** denilen bir köpek ödünç aldı; onun yanında kalışı uzadı; onu istediler; onlara karşı direndi; ona karşı çıktılar ve onu ondan aldılar; öfkelendi de onların annelerine köpekle iftira attı; ve bunun hakkında meşhur bir şiiri vardır; Osman onu, Osman ölünceye kadar, hapsinde tutukladı; Allah ondan razı olsun. Ve onu hapsetmeyi emrettiğinde Osman’ı öldürmeye azmetmişti; bunun için der ki:
هَمَمْتُ ، ولم أَفْعَلْ ، وكِدْتُ ولَيْتَني
تَرَكْتُ على عثمانَ تَبْكِي حَلائِلُهْ

Ve Mücâhid hadîsinde: “Şeytan, **قَيْرَوانِه** ile pazara gider; Allah’ın bildiğini, bilmediğini (insanların bilmediğini) Allah bildiği hâlde, arş titremeye devam eder” (geçer). İbnü’l-Esîr dedi: **القَيْرَوان** ordunun çoğunluğudur; ve **القافِلة** cemaatten (bir topluluktan)dır; ve denildi ki: o, Farsça’da kervan olan, mu‘arreb “كارَوان”dır. Ve **القَيْرَوانِ** ile şeytanın arkadaşlarını ve yardımcılarını kastetti. Ve onun sözü: “Allah bilir, bilmez” yani, insanları, Allah’ın bunun aksini bildiği şeyler hakkında “Allah bilir şöyle” demeye sevk eder; böylece Allah’a, aksini bildiği bir şeyi bilme nisbet ederler. Ve “**ويعلم اللهُ**” yemin lafızlarındandır.
