# قيس — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B3/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%B3/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قيس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B3.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قيس

القاف والسين و"وايء" معهما
ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق مستعملات قوس: تصغير القَوْسِ قُويسٌ، والعدد أقواسٌ ثم قِياس وقِسِيٌّ.
وشيخ أَقوَسُ: منحني الظهر، وقَوَّسَ تقويساً، وتَقَوَّسَ ظهره، وحاجب مُتَقِّوسٌ، ونوى مُتَقَوِّسٌ ونحوهما: مما ينعطف انعطاف القوسِ، قال:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا
وقال:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره
والقُوْسُ: بقية التمر في الجلة والقَوْسُ: رأس الصومعة.
وقس: الوَقْسُ: الفاحشة وذكرها.
قسو: القَسْوة: الصلابة في كل شيء، وقَسَا يَقْسُو فهو قاسٍ، وليلة قاسيةٌ: شديدة الظلمة.
والمُقاساةُ: معالجة الأمر ومكابدته، والمقايَسَةُ تجري مجرى المُقاساةِ أحياناً، وتكون من القياس.
قيس: القَيْسُ مصدر قِسْتُ. والقَيسُ بمنزلة القدر، وعود قَيسُ إصبع أي قدر إصبع، وقِس هذا بذاك قِياساً وقَيساً، والمِقياس: المقدار.
والمُقاوِسُ: الذي يرسل الخيل، والمكان الذي تجري فيه الخيل مقوس.
ويقال: بل هو الحبل يمد فترسل منه الخيل، ويقال: المُقاوِس والقَيّاسُ. وقام فلان على مِقوَسٍ أي على حفاظ، هذلية.
سقى: السُّقيا اسم السًّقي.
والسِّقاء: القربة للماء واللبن.
والسِّقاية: الموضع يتخذ فيه الشراب في المواسم وغيرها.
والسِّقاية: الصواع يشرب فيه الملك.
والسّاقِيةُ من سواقي الزرع ونحوه.
والمِسقاةُ: وقت السَّقي.
والاسِتقاءُ الأخذ من النهر والبئر.
واسقَيْنا فلاناً نهراً أي جعلناه له سُقْيا، وسَقَى وأسْقَى لغتان.
والسِّقْي: ما يكون في نفافيخ بيض في شحم البطن.
وسَقىَ يَسْقي بطنه سَقْياً.
والسِّقيُ: ماء أصفر يقع في البطن.
وفي الحديث: "سُقيتُ الشراب" أي ما اتخذ من خشب أو خزف أو قرع.
وقال القاسم: لا أعلمه إلا من الجلود.
ويقال للثوب إذا صبغ: سَقَيْتُه مناً من عصفرٍ.
ويقال: سُقِّي قلبه تَسْقِيةً إذا كرر عليه ما يكره.
والسَّقيُّ: البرديًُّ، الواحدة سقيةٌ، لا يفوتها الماء.
سوق: سُقتُه سوقاً، ورأيته يسوق سياقاً أي ينزع نزعاً يعني الموت.
والسّاقُ لكل شجر وإنسان وطائر.
وامرأة سَوْقاءُ أي تارة الساقيْنِ ذات شعر. والأسْوَقُ: الطويل عظم السّاقِ، والمصدر السَّوَقُ، قال:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ
والسّاقُ: الذكر من الحمام.
والسُّوقُ معروفة، والسُّوقُ موضع البياعات.
وسُوقُ الحرب: حومة القتال.
والأساقةُ: سير الركاب للسروج.
والسُّوقةُ: أوساط الناس، والجميع السُّوَقُ.
وسق: الوَسْقُ: ضمك الشيء إلى الشيء بعضهما إلى بعض. والاتِّساق: الانضمام والاستواء كاتِّساقِ القمر إذا تم وامتلأ فاستوى.
واستَوْسَقَت الإبل: اجتمعت وانضمت، والراعي يَسِقُها أي يجمعها، وقوله تعالى: "والليل وما وَسَقَ" أي جمع.
وأوْسَقْتَ البعير: أوقرته.
والوَسيقةُ من الإبل كالرفقة من الناس.
ووَسيقةُ الحمار: عانته.

### Türkçe

**القاف** ve **السين** ve onlarla birlikte “**وايء**”
ق و س، ق س و، و ق س، ق ي س، س ق ي، س و ق، و س ق kullanımdadır.

**قوس**: **القَوْسِ**’un küçültmesi **قُويسٌ**’dir; çoğulu **أقواسٌ**’dur; sonra **قِياس** ve **قِسِيٌّ**.

Ve **شيخ أَقوَسُ**: sırtı eğri olan (kimse). Ve **قَوَّسَ** (onu) **تقويساً** (olarak) eğdi; ve sırtı **تَقَوَّسَ** (eğrildi). Ve **حاجب مُتَقِّوسٌ** ve **نوى مُتَقَوِّسٌ** ve ikisi gibileri: yayın eğilmesi gibi eğilen şeylerdendir. Dedi ki:
ولا من رأين الشيب فيه وقَوَّسَا

Ve dedi ki:
ومُسْتَقْوِس قد خرم الدهر جدره

Ve **القُوْسُ**: sepette hurmanın kalıntısıdır. Ve **القَوْسُ**: manastır/kulecik başıdır.

**وقس**: **الوَقْسُ**: fuhuş ve onun zikridir.

**قسو**: **القَسْوة**: her şeyde katılıktır. Ve **قَسَا يَقْسُو**; o hâlde o **قاسٍ**’dir. Ve **ليلة قاسيةٌ**: karanlığı şiddetli (gece).

Ve **المُقاساةُ**: işi ele alma ve ona katlanmadır. Ve **المقايَسَةُ** bazen **المُقاساةِ**’nin yürüdüğü yol üzere yürür; ve kıyastan olur.

**قيس**: **القَيْسُ**: **قِسْتُ**’nun masdarıdır. Ve **القَيسُ** ölçü/kap (miktar) menzilesindedir. Ve **عود قَيسُ إصبع**: yani bir parmak miktarı. Ve bunu şuna **قِياساً** ve **قَيساً** olarak ölç. Ve **المِقياس**: miktardır/ölçüdür.

Ve **المُقاوِسُ**: atları salıveren kimsedir. Ve atların koştuğu yer **مقوس**’tur.

Ve denilir ki: bilakis o, iptir; uzatılır da ondan atlar salıverilir. Ve denilir ki: **المُقاوِس** ve **القَيّاسُ**. Ve falan kimse **مِقوَسٍ** üzerinde durdu: yani bir koruma/tedbir üzerinde; Hüzeylî (lehçesi).

**سقى**: **السُّقيا** **السًّقي**’nin adıdır.

Ve **السِّقاء**: su ve süt için kırbadır.

Ve **السِّقاية**: mevsimlerde ve başkalarında içecek yapılan yerdir.

Ve **السِّقاية**: kralın içtiği **الصواع**’dır.

Ve **السّاقِيةُ**: ekin arklarından ve benzerlerinden (olan).

Ve **المِسقاةُ**: sulama vakti.

Ve **الاسِتقاءُ**: nehirden ve kuyudan alma.

Ve “falana bir nehir **اسقَيْنا**”: yani onu kendisi için bir **سُقْيا** kıldık. Ve **سَقَى** ve **أسْقَى** iki lehçedir.

Ve **السِّقْي**: karın yağında beyaz kabarcıklarda olan şeydir.

Ve **سَقىَ يَسْقي** karnını **سَقْياً** (olarak) suladı.

Ve **السِّقيُ**: karında meydana gelen sarı sudur.

Ve hadiste: “**سُقيتُ الشراب**” yani ağaçtan yahut çömlekten yahut kabaktan yapılan (kap).

Ve el-Kâsım dedi: onu derilerden başka (bir şeyden) bilmem.

Ve elbise boyandığında denilir: “ona bir men (ölçü) aspirden **سَقَيْتُه**.”

Ve denilir: kalbi, hoşlanmadığı şeyi ona tekrar tekrar yaptığında, “kalbi **سُقِّي** **تَسْقِيةً**.”

Ve **السَّقيُّ**: hasır otu/papirüs’tür; teki **سقيةٌ**; su onu kaçırmaz (susuz bırakmaz).

**سوق**: onu **سُقتُه** **سوقاً** (olarak) sevk ettim. Ve onu **سياقاً** sevk ederken gördüm: yani çekilip gitme ile çekilip gider; ölümü kastediyor.

Ve **السّاقُ** her ağaç, insan ve kuş içindir (bacak/gövde).

Ve **امرأة سَوْقاءُ**: yani bazen iki bacaklı, saç sahibi (kadın). Ve **الأسْوَقُ**: bacak kemiği uzun olan. Ve masdar **السَّوَقُ**’tur. Dedi ki:
قب من التعداء حقب في سَوَقْ

Ve **السّاقُ**: güvercinin erkeğidir.

Ve **السُّوقُ** bilinen (şey)dir. Ve **السُّوقُ** alışverişlerin yeridir.

Ve **سُوقُ الحرب**: çarpışma alanıdır.

Ve **الأساقةُ**: bineklerin eyerlere yürüyüşüdür.

Ve **السُّوقةُ**: halkın orta tabakasıdır; hepsi **السُّوَقُ**.

**وسق**: **الوَسْقُ**: bir şeyi bir şeye, birbirine bitişik olarak katmandır. Ve **الاتِّساق**: birleşme ve düzgünleşmedir; ayın tamamlanıp dolduğu, sonra düzgünleştiği zamanki birleşmesi gibi.

Ve develer **استَوْسَقَت**: toplandı ve birleşti. Ve çoban onları **يَسِقُها**: yani onları toplar. Ve Yüce Allah’ın sözü: “**والليل وما وَسَقَ**” yani topladı.

Ve sen deveyi **أوْسَقْتَ**: ona yük yükledin.

Ve **الوَسيقةُ** develerden, insanlardan **الرفقة** gibidir.

Ve **وَسيقةُ الحمار**: onun sürüsüdür.
