# قيص — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B5/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%B5/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قيص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B5.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قيص

قيص السن: سقوطها من أصلها  ، قاله الجوهري، وأنشد لأبي ذؤيب:

  فراق كقيص السن فالصبر إنه                      لكل أناس عثـرة وجـبـور وقد قاص قيصا، والضاد لغة فيه. القيص  من البطن: حركته  . يقال: أجد في بطني قيصا. قاله الفراء.  ومقيص بن صبابة  ، كمنبر:  صوابه بالسين  ، وهكذا رواه نقله الحديث في المغازي كما قاله الهروي، كما وجد بخط أبي زكريا في هامش الصحاح.  ووهم الجوهري  في ذكره هنا، وقد نبه عليه الصاغاني في العباب، وتقدم التعريف به في السين.  والقيصانة: سمكة صفراء مستديرة  ، نقله الصاغاني. قال ابن عباد:  جمل قيص  ، بالفتح،  وهو الذي يتقيص، أي يهدر  ، كبيت، وأبيات وبيوت.  وبئر قياصة الجول  ، أي  متهدمته  ، عن ابن عباد.  والانقياص: انهيال الرمل والتراب. و  أيضا  كثرة الماء في البئر  حتى كاد يهدمها. قال الليث: الانقياص:  سقوط السن  . وقال غيره: انقياص السن: انشقاقها طولا. قال الأموي: الانقياص:  انهيار البئر  ، والضاد لغة فيه. وأنشد ابن السكيت:
  يا ريها من بارد قلاص
  قد جم حتى هم بانقياص  كالتقيص  . يقال: قاص الضرس، وانقاص، وتقيص، إذا انشق طولا فسقط. وتقيصت البئر، إذا مالت وتهدمت، وكذا الحائط. قال الأصمعي:  المنقاص: المنقعر من أصله  . والمنقاص، بالضاد: المنشق طولا. وقال أبو عمرو: هما بمعنى واحد، كما في الصحاح. وفي العباب: وقرأ يحيى بن يعمر:  يريد أن ينقاص  ، وقرأ خليد العصري:  يريد أن ينقاض  ، بالمعجمة، والمهملة. ومما يستدرك عليه: قياص، كشداد: موضع بين الكوفة والشام، لقوم من شيبان وكندة.

### Türkçe

**قيص** diş: onun kökünden düşmesidir; bunu el-Cevherî söylemiştir. Ebû Züeyb’den şu beyit okunmuştur:

Ayrılık **قيص السن** gibidir; öyleyse sabır, çünkü
her insanlar için bir sürçme ve bir onarma vardır.

Ve **قاص** **قيصا** etti; ve **الضاد** onda bir dildir. Karından **القيص**: onun hareket ettirilmesidir. Denir ki: “Karnımda **قيصا** buluyorum.” Bunu el-Ferrâ söylemiştir. Ve **مقيص بن صبابة**, **كمنبر**: onun doğrusu **بالسين** iledir; ve onu böylece, el-Herevî’nin söylediği gibi, megāzîde hadisi nakleden rivayet etmiştir; Sahâh’ın hâmişinde Ebû Zekeriyyâ’nın hattıyla bulunduğu gibi. Ve el-Cevherî, onu burada zikretmesinde yanılmıştır; ve es-Sâğānî, el-ʿUbâb’da ona dikkat çekmiştir; ve onunla tanıtım **السين**’de geçti. Ve **القيصانة**: sarı, yuvarlak bir balıktır; es-Sâğānî onu nakletmiştir. İbn ʿAbbâd dedi: **جمل قيص**; fetha ile; ve o, **يتقيص** eden, yani böğüren olandır; **كبيت** ve **أبيات** ve **بيوت** gibi. Ve **بئر قياصة الجول**: yani onun yıkıntısı; İbn ʿAbbâd’dan. Ve **الانقياص**: kumun ve toprağın dökülmesidir. Ve ayrıca kuyuda suyun çokluğu; ta ki neredeyse onu yıkacaktı. el-Leys dedi: **الانقياص**: **سقوط السن**’dir. Ve başkası dedi: **انقياص السن**: onun boyuna yarılmasıdır. el-Emevî dedi: **الانقياص**: **انهيار البئر**’dir; ve **الضاد** onda bir dildir. İbn es-Sikkît şu beyiti okumuştur:

Ey onun serin, az su taşıyanın kokusu!
Toplandı, ta ki neredeyse **بانقياص** ile, **كالتقيص** gibi.

Denir ki: **قاص** azı dişi, ve **انقاص** ve **تقيص**; boyuna yarılıp da düştüğü zaman. Ve kuyu **تقيصت**; eğilip yıkıldığı zaman; duvar da böyledir. el-Asmaʿî dedi: **المنقاص**: kökünden oyulmuş olandır. Ve **المنقاص**, **بالضاد** ile: boyuna yarılmış olandır. Ebû ʿAmr dedi: ikisi bir tek mânâdadır; Sahâh’ta olduğu gibi. Ve el-ʿUbâb’da: Yahyâ b. Yaʿmer okudu: “**يريد أن ينقاص**”; ve Halîd el-ʿAsrî okudu: “**يريد أن ينقاض**”; **بالمعجمة** ve **المهملة** ile. Ve ona istidrâk edilenlerdendir: **قياص**, **كشداد**: Kûfe ile Şâm arasında bir yerdir; Şeybân ve Kinde’den bir kavim içindir.
