# قيض — Kitâbu'l-'Ayn

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B6/sozluk/kitab_ayn
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%B6/entries/kitab_ayn

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قيض](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B6.md)
- Kitâbu'l-'Ayn: Halîl b. Ahmed · 8. yy

## Madde başı: قيض

القاف والضاد و"وايء" معهما
ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق مستعملات قضي: قَضَى يَقضي قَضاءً وقَضيّةً أي حكم.
وقَضَى إليه عهداً معناه الوصية، ومنه قوله تعالى: "وقَضَينا إلى بني إسرائيل". وقوله: "فلما قَضَينا عليه الموت"، أي أتى.
وانقَضَى الشيء وتَقَضَّى أي فني وذهب، قال:
تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم		وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض
فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه		وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا
القاضيةُ: المنية التي تقضي وحياً.
وقَضِىَ السقاء قضاً فهو قض إذا طال تركه في مكان ففسد وبلي.
قوض: تَقويضُ البناء: نقضه من غير هده.
وقَوَّضُوا صفوفهم وتَقَوَّضَتِ الصفوف.
وانقاضَّ الحائط أي انهدم من مكانه من غير هدم، وإذا هوى وسقط لا يقال إلا انقَضَّ انقِضاضاً، قال:
بغشى الكناس بروقيه ويهـدمـه		من هائل الرمل مُنقاضٌ ومنكثب
قيض: القَيْضُ: البيض قد خرج فرخه وماؤه كله.
وقاضَها الطائر والفرخ إذا شدها عن الفرخ فانقاضَت أي انشقت.
وبئر مَقيضةٌ: كثيرة الماء.
وقَيَّضْتُ عن الحبلة.
وأعطيته فرساً بفرسين قيضَيْن.
وقايَضَني وقايَضْته.
وقُيِّض له قرين سوء كما قُيِّضُ الشياطين للكفار.
ضيق: ضاقَ الأمر يضيقُ ضَيْقاً، فهو ضَيِّقٌ، والاسم الضِّيقُ.
والضَّيقُ والضَّيقَةُ: منزل للقمر بلزق الثريا مما يلي الدبران، تزعم العرب أنه نحس، قال:
بضَيْقَةَ بين النجم والدبران
ونصبت ضَيْقةَ لأنه معرفة لا ينصرف.

### Türkçe

**القاف** ve **الضاد** ve onlarla birlikte “**وايء**”
ق ض ي، ق ي ض، ق و ض، ض ي ق kullanımdadır.

**قضي**: **قَضَى يَقضي قَضاءً** ve **قَضيّةً**; yani hükmetti.

Ve ona bir ahid **قَضَى**; mânâsı vasiyettir. Ondandır, Yüce Allah’ın sözü: “**وقَضَينا إلى بني إسرائيل**”. Ve sözü: “**فلما قَضَينا عليه الموت**”; yani getirdi.

Ve şey **انقَضَى** ve **تَقَضَّى**; yani tükendi ve gitti. Dedi ki:
تَقَضَّى ليالي الدهر والناس هادم		وبان ومَقْضيٌّ وقاض ومقرض
فتاً لمن لم يبن خيراً لنـفـسـه		وتباً لأقوام بنوا ثـم قَـوَّضُـوا

**القاضيةُ**: vahyî olarak hükmeden ölüm, yani ölüm.

Ve kırba **قَضِىَ**; **قضاً** (oldu); o **قض**dur: bir yerde uzun süre bırakılması uzayınca bozulur ve eskir.

**قوض**: binanın **تَقويضُ**u: onu yıkmaksızın bozup sökmektir.

Ve saflarını **قَوَّضُوا** ve saflar **تَقَوَّضَتِ**.

Ve duvar **انقاضَّ**; yani yıkılmaksızın yerinden çöktü. Ve eğer yuvarlanıp düştüyse ancak **انقَضَّ انقِضاضاً** denir. Dedi ki:
بغشى الكناس بروقيه ويهـدمـه		من هائل الرمل مُنقاضٌ ومنكثب

**قيض**: **القَيْضُ**: civcivi çıkmış ve suyu bütünüyle (içinde) olan yumurta.

Ve kuş ve civciv onu **وقاضَها**: civcivden onu sıktı da **انقاضَت**; yani yarıldı.

Ve **مَقيضةٌ** kuyu: suyu çok olan.

Ve ipten dolayı **قَيَّضْتُ**.

Ve ona iki **قيضَيْن** at karşılığında bir at verdim.

Ve o benimle **وقايَضَني** ve ben onunla **وقايَضْته**.

Ona kötü bir arkadaş **قُيِّض** edildi; kâfirlere şeytanların **قُيِّضُ** edilmesi gibi.

**ضيق**: iş **ضاقَ**; **يَضيقُ ضَيْقاً**; o hâlde o **ضَيِّقٌ**tir; isim **الضِّيقُ**tur.

Ve **الضَّيقُ** ve **الضَّيقَةُ**: Süreyyâ’ya bitişik, Deberân tarafına yakın olan ayın bir menzilidir; Araplar onun uğursuz olduğunu iddia eder. Dedi ki:
بضَيْقَةَ بين النجم والدبران

Ve **ضَيْقةَ**yı nasb etti; çünkü o, gayr-i munsarif olan bir marifedir.
