# قيظ (ق-ي-ظ) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D8%B8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ي - ظ
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 9 sözlük

## Sözlükler (9)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

القاف والظاء و"وايء" معهما
وق ظ، ق ي ظ، ي ق ظ مستعملات وقظ:
الوَقْظُ: حوض يجتمع فيه ماء كثير، ليس له أعضاد، وجمعه وِقظانٌ.
وكان يوم الوقيظ حرباً بين تميم وبكر في الإسلام.
قيظ: القَيْظُ: صميم الصيف، والمَقيظُ: المصيف، وتقول: قِظنا بموضع كذا والمَقيظة: نبات أخضر يبقى إلى القَيْظ يكون علقة للإبل إذا يبس ما سواه.
يقظ: اسَتْيَقَظ فلان وأيْقَظْتُه، فهو يَقْظانُ، وامرأة يَقْظَى، وقوم أيْقاظٌ، ونساء يقاظَى.
واليَقَظَةُ: نقيض النوم.
ويَقَظةُ: اسم أبي حي من قريش.
ويقال للمثير التراب: يَقَّظَ وايْقَظَ.

##### Türkçe

**القاف** ve **الظاء** ve onlarla birlikte **"وايء"**.

**وق ظ**، **ق ي ظ**، **ي ق ظ** kullanımdadır; **وقظ**:

**الوَقْظُ**: İçinde çok su toplanan bir havuz; onun **أعضاد**’ı yoktur; çoğulu **وِقظانٌ**’dır.

**الوقيظ** günü, İslâm’da Temîm ile Bekr arasında bir savaş idi.

**قيظ**: **القَيْظُ**: yazın en şiddetlisi; **المَقيظُ**: yazlık (yazın kalınan yer). Ve dersin ki: “Falanca yerde **قِظنا**.” **المَقيظة**: **القَيْظ**’a kadar kalan yeşil bir bitki; ondan başkası kuruduğu zaman develer için bir **علقة** olur.

**يقظ**: Falanca **اسَتْيَقَظ** etti ve ben onu **أيْقَظْتُ**; o, **يَقْظانُ**’dır; bir kadın **يَقْظَى**; bir kavim **أيْقاظٌ**; kadınlar **يقاظَى**.

**واليَقَظَةُ**: uykunun zıddı.

**ويَقَظةُ**: Kureyş’ten bir mahallenin babasının adıdır.

Toprağı kaldırana denilir ki: **يَقَّظَ** ve **وايْقَظَ**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القَيْظُ: حَمَارَّةُ الصيفِ. وقاظَ بالمكان وتَقَيَّظَ به، إذا أقام به في الصيفِ. والموضعُ مَقِيظ. وقاظَ يومُنا، أي اشتدَّ حرُّه. وقَيَّظَني هذا الشيءُ، أي كفاني لِقَيْظي.

##### Türkçe

**القَيْظُ**: yazın kızgın sıcağı. Ve **قاظَ** bir yerde ve onunla **تَقَيَّظَ**; yazın onda ikamet ettiğinde. Ve yer **مَقِيظ**’dir. Ve günümüz **قاظَ**; yani sıcağı şiddetlendi. Ve bu şey beni **قَيَّظَ**; yani **قَيْظ**ime bana yetti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ق ظ ( وايء )
قيظ ، يقظ ، وقظ .
وقظ : أما وقظ فإن الليث أَودَعَه هذا الباب . وزعم أنَّه حَوْضٌ ليس له أعضادٌ إلاّ أنه يجتمع فيه ماءٌ كثير .
قلت : هذا خطأ محضٌ وتصحيف ، والصواب الوَقْط ، وقد مرَّ تفسيره في باب القاف والطاء .
قيظ : قال الليث : القَيْظ : صميم الصَّيف ، وهو حاقُّ الصيف .
يقال : قظنا بمكان كذا وكذا . والمَقيظ والمصيف واحد .
قلتُ : العَرب تجعل السَّنَةَ أربعةَ أزمان لكلِّ زمان منها ثلاثة أشهر ، وهي فصول السنة : منها فصل الصيف وهو فصلُ ربيع الكلأ ، أوَّلُه آذار ونيسان وأيَّار ، ثم بعده فصل القيظ ثلاثةُ أشهر : حَزِيران وتمُّوز وآب ، ثم بعده فصل الخريف ، وهو أيلول وتَشْرين وتَشْرين ، ثم بعدها فصل الشتاء وهو الكانونان وشُباط .
وفي حديث عمر أنه قال حين أمره النبي ( صلى الله عليه وسلم ) بتزويد وفْدِ مُزَنية تمْراً مِن عندِه : ( ما هي إلاَّ أصوعٌ ما يُقَيِّظْنَ بنيَّ ) لا يكفيهم لقَيْظهم .
والقيظ : حَمَارَّة الصيف .
يقال : قيَّظني هذا الطعامُ وهذا الثوبُ ،
أي : كفاني لقيظي .
الكسائيّ يُنشد هذا الرجز :
مَن يَكُ ذا بَتَ فهذا بَتِّي
مُقيِّظٌ مصيِّفٌ مُشَتِّي
يقول : يكفيني للقيظ والصَّيف والشتاء .
ومَقيظ القوم : الموضع الذي يُقام فيه وقتُ القيظ .
مَصيفُهم : الموضع الذي يُقام فيه وقت الصيف .
والمقيظةُ : نباتٌ يبقى أَخضر إلى القيظ ، يكون عُلقَةً للإبل إذا يكبسَ ما سِواه .
يقظ : قال الليث : اليقظة : نقيض النوم ، والفِعل استيقَظَ ، وأيقظتُه أنا ، والنَّعْت يَقْظانُ والتأنيث يَقْظى ونسوةٌ يَقَاظى ، ورجالٌ أيقاظٌ .
ويَقظة : اسم أبي حيّ من قريشِ .
ابن السكيت في باب فَعُل وفعِل : رجل يقُظ ويقِظ ، أي : كان كثير التيقُّظ . ومثله عَجُل وعجِل وطَمُع وطَمِع وفَطُن وفَطِن ونحو ذلك قال أبو عبيد .
وقال الليث : يقال للذي يثير التراب : قد يقظه وأيقَظَه .
قلت : لا أحفظُ يقظ وأيقظ بهذا المعنى ، وأحسبه تصحيفاً ، صوابه بَقَّط التُّرابَ يُبَقِّطُ تبقيطاً : إذا فرّقَه .
وقد مرّ تفسيره في بابه .
ويقال : يقِظ فلانٌ ييقَظُ يقظاً ويقظةً ، فهو يقظان ، ورجُل يقُظ ويقِظٌ ، إذا كان متيقظاً ، وقد تيقظ للأمر : إذا تنبَّه له . وقد يقظتْه التجارب .
وقال اللِّحياني : ما كان فلانٌ يقُظاً ، ولقد يقُظ يقاظةً ويقظاً بيِّناً .

##### Türkçe

ق ظ ( وايء )
**قيظ** , **يقظ** , **وقظ** .

**وقظ** : **وقظ**’a gelince, gerçekten **الليث** onu bu bab’a yerleştirdi. Ve onun bir havuz olduğunu, onun için dayanaklar bulunmadığını; ancak onda çok su toplandığını iddia etti.
Dedim ki: Bu sırf hatadır ve tashiftir; doğrusu **الوَقْط**’tur; onun tefsiri **القاف** ve **الطاء** babında geçmişti.

**قيظ** : **الليث** dedi ki: **القَيْظ**: yazın özü; ve o, yazın en şiddetli olanıdır.
Denilir: “Falanca ve falanca yerde **قظنا**.” Ve **المَقيظ** ile **المصيف** birdir.
Dedim: Araplar seneyi dört zamana kılarlar; onlardan her zaman için üç ay (kılarlar); ve onlar senenin fasıllarıdır: onlardan yaz faslı vardır ve o, otun baharı faslıdır; onun evveli **آذار** ve **نيسان** ve **أيَّار**’dır; sonra onun ardından **القيظ** faslı üç aydır: **حَزِيران** ve **تمُّوز** ve **آب**; sonra onun ardından güz faslı; ve o **أيلول** ve **تَشْرين** ve **تَشْرين**’dir; sonra onun ardından kış faslı; ve o **الكانونان** ve **شُباط**’tır.
Ve Ömer’in hadisinde: Peygamber ( صلى الله عليه وسلم ) ona, **مُزَنية** heyetini kendi yanından hurma ile azıklandırmasını emrettiği vakit şöyle dediği (rivayet edilmiştir): “( **ما هي إلاَّ أصوعٌ ما يُقَيِّظْنَ بنيَّ** )” yani onların **قَيْظ**’larına yetmez.
Ve **القيظ**: yazın kızgınlığıdır.
Denilir: “Bu yemek ve bu elbise beni **قيَّظني**,”
yani: **قيظ**’ıma yetti.
**الكسائيّ** bu recezi inşad eder:
مَن يَكُ ذا بَتَ فهذا بَتِّي
مُقيِّظٌ مصيِّفٌ مُشَتِّي
Der ki: **القيظ** ve yaz ve kış için bana yeter.
Ve **مَقيظ**’u’l-kavm: **القيظ** vaktinde içinde ikamet edilen yerdir.
Onların **مَصيف**’i: yaz vaktinde içinde ikamet edilen yerdir.
Ve **المقيظة**: **القيظ**’a kadar yeşil kalan bir bitkidir; deve için bir asılıp-tutunma olur; diğer şeyler bastırılıp ezildiği zaman.

**يقظ** : **الليث** dedi ki: **اليقظة**: uykunun zıddıdır; fiil **استيقَظَ**’dır; ben onu **أيقظتُه**; sıfat **يَقْظانُ**’dır; müennesi **يَقْظى**’dır; ve kadınlar **يَقَاظى**; ve erkekler **أيقاظٌ**.
Ve **يَقظة**: Kureyş’ten bir hayy’ın babasının adıdır.
İbnü’s-Sikkît, **فَعُل** ve **فعِل** babında: “Adam **يقُظ** ve **يقِظ** (olur),” yani: çok teyakkuzlu idi. Bunun benzeri **عَجُل** ve **عجِل** ve **طَمُع** ve **طَمِع** ve **فَطُن** ve **فَطِن** ve bunun gibi şeylerdir, dedi **أبو عبيد**.
Ve **الليث** dedi ki: Toprağı kaldırıp savurana denilir: “Onu **يقظه** ve **أيقَظَه**.”
Dedim: Bu manada **يقظ** ve **أيقظ**’ı ezberimde tutmuyorum; ve onu bir tashif sayıyorum; doğrusu: “Toprağı **بَقَّط** eder, **يُبَقِّطُ** **تبقيطاً**,” yani: onu ayırıp dağıttığı zaman.
Onun tefsiri kendi babında geçmişti.
Ve denilir: “Falanca **يقِظ** olur, **ييقَظُ** **يقظاً** ve **يقظةً**; o halde o **يقظان**’dır; ve bir adam **يقُظ** ve **يقِظٌ** (olur),” eğer müteyakkız ise. Ve “İşe karşı **تيقظ** etti,” yani: ona dikkat kesildi. Ve tecrübeler onu **يقظتْه**.
Ve **اللِّحياني** dedi ki: Falanca **يقُظاً** olmadı; ve gerçekten **يقُظ** **يقاظةً** ve apaçık **يقظاً** (olur).

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ق ي ظ
تقيّظ الرمل حتى هزّ خلفته تروّح البرد ما في عيشه رتب وقيّظني هذا الثوب‏.‏
وما يقيّظنا هذا الطعام‏:‏ ما يكفينا لقيظنا‏.‏
وقيظ بنو فلان‏:‏ أصابهم مطر القيظ كما قيل‏:‏ صيّفوا وربّعوا وقيظٌ قائظ‏:‏ شديد‏.‏

##### Türkçe

ق ي ظ
Kum **تقيّظ** etti; ta ki arka kısmını salladı; soğuk, onun yaşayışında bulunanı serinletir; düzenlenmiş değildir; ve bu elbise beni **قيّظني** etti.‏
Ve “Bu yemek bizi **يقيّظنا** etmez”: yani, **لقيظنا** için bize yetmez.‏
Ve “Falan oğulları **وقيظ**”: **مطر القيظ** onlara isabet etti; nitekim denildiği gibi: **صيّفوا** ve **ربّعوا**; ve **قيظٌ قائظ**: şiddetli.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القَيْظُ: صَمِيمُ الصيْف، وهو حاقُّ الصيف، وهو من طلوع النجم إِلى طلوع سهيل، أَعني بالنجم الثريَّا، والجمع أَقْياظٌ وقُيوظٌ. وعامَله مُقايَظةً وقُيوظاً أَي لزمن القيظ؛ الأَخيرة غريبة، وكذلك استأْجره مُقايَظة وقِياظاً؛ وقول امرئ القيس أَنشده أَبو حنيفة: قايَظْنَنا يأْكلن فينا
قُدّاً، ومَحْرُوتَ الجمال
(* القدّ: بالضم: السمك البحري. المحروت: نبات. وقد ورد هذا البيت في مادة حرت وفيه القِد بكسر القاف وهو الشيء المقدود أَو القديد، وفيه الخمال بدل الجمال، ولعل الخمال جمع لخميلة على غير القياس.)
إِنما أَراد قِظْنَ معنا. وقولهم اجتمع القَيْظُ إِنما هو على سعة الكلام، وحقيقته: اجتمع الناس في القيظ فحذفوا إِيجازاً واخْتصاراً، ولأَن المعنى قد عُلم، وهو نحو قولهم اجتمعت اليمامةُ يريدون أَهل اليمامة. وقد قاظ يومُنا: اشتد حَرُّه؛ وقِظْنا بمكان كذا وكذا وقاظوا بموضع كذا، وقيَّظُوا واقتاظوا: أَقاموا زمن قيظهم؛ قال تَوْبةُ بن الحُمَيِّر: تَرَبَّعُ لَيْلَى بالمُضَيَّحِ فالحِمَى،
وتَقْتاظُ من بَطْنِ العَقِيقِ السَّواقِيا
واسم ذلك الموضع: المَقِيظُ والمَقْيَظُ. وقال ابن الأَعرابي: لا مَقِيظَ بأَرض لا بُهْمَى فيها أَي لا مَرْعى في القيظ. والمَقِيظُ والمَصِيفُ واحد. ومَقِيظ القوم: الموضعُ الذي يقام فيه وقتَ القَيْظِ، ومَصِيفُهم: الموضعُ الذي يقام فيه وقتَ الصيف. قال الأَزهري: العرب تقول: السنة أَربعة أَزمان، ولكل زمن منها ثلاثة أَشهر، وهي فصول السنة: منها فصل الصيف وهو فصلُ ربيع الكَلإِ آذارُ ونَيْسانُ وأَيّارُ، ثم بعده فصل القيظ حَزِيرانُ وتَموزُ وآب، ثم بعده فصل الخريف أَيْلُولُ وتَشْرِين وتَشْرين، ثم بعده فصل الشتاء كانُونُ وكانونُ وسُباطُ.
وقَيَّظَني الشيءُ: كفاني لِقَيْظَتي. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه، أَنه قال حين أَمره النبي، صلّى اللّه عليه وسلّم، بتزويد وفْد مُزَينةَ: ما هي إِلا أَصْوُعٌ ما يُقَيِّظْن بَنِيَّ، يعني أَنه لا يكفيهم لقيْظهم يعني زمان شدّة الحر. والقيظُ: حَمَارَّةُ الصيف؛ يقال: قيَّظني هذا الطعام وهذا الثوب وهذا الشيء، وشَتّاني وصَيَّفَني أَي كفاني لقيظي؛ وأَنشد الكسائي:
مَنْ يكُ ذا بَتٍّ، فهذا بَتِّي
مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي
تَخِذْتُه من نعَجاتٍ سِتِّ
سُودٍ، نِعاجٍ كنِعاجِ الدَّشْتِ
يقول: يكفيني القَيْظَ والصَّيفَ والشتاءَ، وقاظَ بالمكان وتَقَيَّظَ به إِذا أَقام به في الصيف؛ قال الأَعشى:
يا رَخَماً قاظَ على مَطْلوبِ،
يُعْجِلُ كَفَّ الخارِئ المُطِيبِ
وفي الحديث: سِرنا مع رسول اللّه، صلّى اللّه عليه وسلّم، في يوم قائظ أَي شدِيدِ الحرّ. وفي حديث أَشراط الساعة: أَن يكون الولد غَيْظاً والمطر قَيْظاً، لأَن المطر إَنما يُراد للنبات وبَرْدِ الهواء والقيظُ ضدّ ذلك.وفي الحديث ذكر قَيْظ، بفتح القاف، موضع بقُرب مكة على أَربعة أَميال من نخلة.
والمَقِيظةُ: نبات يبقى أَخْضَرَ إِلى القيظ يكون عُلْقةً للإِبل إِذا يَبِس ما سواه. والمَقِيظةُ من النبات: الذي تدُوم خُضرته إِلى آخِرِ القَيْظ، وإِن هاجت الأَرض وجَفَّ البَقل.

##### Türkçe

**القَيْظُ**: yazın en şiddetli sıcağıdır; ve o, yazın en yakıcı kısmıdır; ve o, yıldızın doğuşundan **سهيل**’in doğuşuna kadardır; yıldız ile kastım **الثريَّا**’dır. Çoğulu **أَقْياظٌ** ve **قُيوظٌ**’dur.

Onunla **مُقايَظةً** ve **قُيوظاً** muamele etti; yani **القيظ** zamanı için; sonuncusu gariptir. Yine bunun gibi: onu **مُقايَظة** ve **قِياظاً** kiraladı. İmrü’ül-Kays’ın sözü; Ebû Hanîfe onu şöyle okudu:

قايَظْنَنا يأْكلن فينا
قُدّاً، ومَحْرُوتَ الجمال

(* **القدّ**: damme ile: deniz balığı. **المحروت**: bir bitki. Bu beyit **حرت** maddesinde de gelmiştir; orada **القِد** kāfın kesresiyle olup, yontulmuş şey yahut kurutulmuş ettir; ve orada **الخمال** **الجمال** yerine geçmiştir; ve belki **الخمال** kıyasa aykırı olarak **خميلة**’nin çoğuludur.)

O ancak “bizimle **قِظْنَ**”ı kastetti. “**القَيْظُ** toplandı” demeleri ise ancak sözün genişliği üzerinedir; bunun hakikati: “insanlar **القيظ**’de toplandı”dır; sonra îcâz ve ihtisar için (bunu) hazfettiler; ve çünkü mânâ bilinmiştir; bu, “**اليمامةُ** toplandı” sözleri gibidir; **اليمامة** ehli(ni) kastederler.

Ve “günümüz **قاظ** etti”: sıcağı şiddetlendi (demektir). “Şu ve şu yerde **قِظْنا** ettik” ve “şu mevkide **قاظوا** ettiler”; ve **قيَّظُوا** ve **اقتاظوا**: **قيظ** zamanlarını ikamet ettiler. **تَوْبةُ بن الحُمَيِّر** dedi:

تَرَبَّعُ لَيْلَى بالمُضَيَّحِ فالحِمَى،
وتَقْتاظُ من بَطْنِ العَقِيقِ السَّواقِيا

O mevkiin adı: **المَقِيظُ** ve **المَقْيَظُ**’dur. İbnü’l-A‘râbî dedi: İçinde **بُهْمَى** bulunmayan bir arazide **مَقِيظَ** yoktur; yani **القيظ**’de otlak yoktur. **المَقِيظُ** ile **المَصِيفُ** birdir. Kavmin **مَقِيظ**’i: **القَيْظ** vaktinde ikamet edilen yerdir; onların **مَصِيف**’i: yaz vaktinde ikamet edilen yerdir. Ezherî dedi: Araplar der ki: sene dört zamandır; her zamanın üç ayı vardır; ve bunlar senenin fasıllarıdır: onlardan yaz faslı vardır; o, otun bahar faslıdır: **آذارُ** ve **نَيْسانُ** ve **أَيّارُ**; sonra onun ardından **القيظ** faslı: **حَزِيرانُ** ve **تَموزُ** ve **آب**; sonra onun ardından güz faslı: **أَيْلُولُ** ve **تَشْرِين** ve **تَشْرِين**; sonra onun ardından kış faslı: **كانُونُ** ve **كانونُ** ve **سُباطُ**.

“Şey beni **قَيَّظَ** etti”: **قَيْظَتي** için bana yetti (demektir). Ömer’in, Allah ondan razı olsun, hadisinde: Nebî, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ona **مُزَينةَ** heyetini azıklandırmasını emrettiği vakit şöyle dedi: “O ancak birkaç **أَصْوُعٌ**dur; benim oğullarımı **يُقَيِّظْن** etmez”; yani **قيْظ**leri için onlara yetmez; yani şiddetli sıcak zamanı. Ve **القيظُ**: yazın kızgınlığıdır; denir ki: “bu yemek ve bu elbise ve bu şey beni **قيَّظني** etti; ve beni **شَتّاني** ve beni **صَيَّفَني** etti”; yani **قيظ**im için bana yetti. Kisâî şöyle inşâd etti:

مَنْ يكُ ذا بَتٍّ، فهذا بَتِّي
مُقَيِّظٌ مُصَيِّفٌ مُشَتِّي
تَخِذْتُه من نعَجاتٍ سِتِّ
سُودٍ، نِعاجٍ كنِعاجِ الدَّشْتِ

Der ki: bana **القَيْظ**i ve yazı ve kışı yeter. Ve “mekânda **قاظَ** etti” ve “onunla **تَقَيَّظَ** etti”: yazda orada ikamet ettiğinde (denir). A‘şâ dedi:

يا رَخَماً قاظَ على مَطْلوبِ،
يُعْجِلُ كَفَّ الخارِئ المُطِيبِ

Hadiste: Allah’ın Resûlü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, ile birlikte **قائظ** bir günde yürüdük; yani şiddetli sıcak(ta). Kıyamet alâmetleri hadisinde: “çocuğun **غَيْظاً** olması ve yağmurun **قَيْظاً** olması”; çünkü yağmur ancak bitki ve havanın serinliği için istenir; **القيظُ** bunun zıddıdır. Hadiste **قَيْظ** zikredilmiştir; kāfın fethiyle; Mekke yakınında, **نخلة**’den dört mil mesafede bir yerdir.

Ve **المَقِيظةُ**: **القيظ**e kadar yeşil kalan bir bitkidir; başkası kuruduğunda develer için bir asılıp-tutunma (yiyecek) olur. Bitkiden **المَقِيظةُ**: yeşilliği **القَيْظ**in sonuna kadar devam eden (şey)dir; yer kızışıp ot kurusa bile.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ق ي ظ * * القَيْظُ * حمارة الصيف و * قاظَ * بالمكانو تَقَيَّظَ * به أقام به في الصيف والموضع * مَقِيظٌ * و * قاظَ * يومنا اشتد حره

##### Türkçe

* ق ي ظ * * **القَيْظُ** * yazın şiddetli sıcağıdır ve * **قاظَ** * yerde ve **تَقَيَّظَ** * onda: yazın onda ikamet etti; ve yer **مَقِيظٌ**’dur; ve * **قاظَ** * günümüz: sıcağı şiddetlendi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القيظ: صميم الصيف وهو حاق الصيف. وفي الصحاح: حرارة الصيف. وهو من طلوع الثريا إلى طلوع سهيل. ج: أقياظ وقيوظ.
 قال العجاج، ويروى لرؤبة:
  إن لهم من وقعنا أقـياظـا                      ونار حرب تسعر الشواظا وعمله مقايظة، وقياظا، بالكسر وقيوظا، بالضم، وهذه نادرة غريبة لكونها ليست من مصادر باب المفاعلة، أي لزمن القيظ، وكذلك استأجره مقايظة وقياظا، وهو من القيظ، كمشاهرة من الشهر. وقاظ يومنا، أي اشتد حره، نقله الجوهري والصاغاني. وقاظ القوم بالمكان: أقاموا به قيظا، أي فصل القيظ، وقول النبي صلى الله عليه وسلم: لا تقوم الساعة حتى يكون الولد غيظا والمطر قيظا، أي إذا كان الهواء فيه كالقيظ. وفي النهاية: لأن المطر إنما يراد للنبات وبرد الهواء، والقيظ ضد ذلك. وأنشد الصاغاني لنهيكة الفزاري:
  حتى تعذر بطن الشيء في أنف                      وقاظ منتبذا في أهله الراعـي قال: وعداه إهاب بن عمير العبشمي بنفسه في قوله يصف بازلا:
  قاظ القريات إلى العجالز                      يرد شغب الجمح الجوامز وأنشد الجوهري للأعشى:
  يا رخما قاظ على مطلـوب                      يعجل كف الخارئ المطيب كقيظوا، وتقيظوا به، الأخيرة نقلها الجوهري. وعداه ذو الرمة بنفسه حيث قال:
  تقيظ الرمل حتى هز خلفـتـه                      تروح البرد ما في عيشه رتب والموضع المقيظ، والمقيظ، كمقيل ومقعد. وقال ابن الأعرابي: لا مقيظ بأرض لا بهمى فيها، أي لا مرعى في القيظ. ومقيظ القوم: الموضع الذي يقام فيه وقت القيظ، ومصيفهم الموضع الذي يقام فيه وقت الصيف. قال الأزهري: العرب تقول: السنة أربعة أزمان، ولكل زمن منها ثلاثة أشهر، وهي فصول السنة: منها فصل الصيف، وهو فصل ربيع الكلإ: آذار ونيسان وأيار، ثم بعده فصل القيظ: حزيران وتموز وآب، ثم بعده فصل الخريف: أيلول وتشرين وتشرين، ثم بعده فصل الشتاء: كانون وكانون وشباط.
 وقيظه هذا الشيء تقييظا: كفاه لقيظه نقله الجوهري، وكذلك صيفني وشتاني طعام أو ثوب، وأنشد الكسائي:
  من يك ذا بت فهذا بتـي                      مقيظ مصيف مشـتـي
  تخذته من نعجات سـت                      سود نعاج كنعاج الدشت

  يقول: يكفيني القيظ والصيف والشتاء. ومنه حديث عمر رضي الله عنه: إنما هي أصوع ما يقيظن بني أي ما تكفيهم للقيظ. والمقيظة، كمدينة: نبات يبقى أخضر، أي تدوم خضرته إلى القيظ، وأن هاجت الأرض وجف البقل يكون علقة للإبل إذا يبس ما سواه. قاله الليث.
 والقيظي: ما نتج فيه، أي في القيظ. وقيظي، بلا لام، ابن لوذان الصحابي، هكذا هو في النسخ، والصواب قيظي بن قيس ابن لوذان الأنصاري الأوسي، شهد أحدا، وقتل يوم الجسر، وهو جد عبد الرحمن بن بجير، نقله الحافظ، وهو هكذا في العباب والمعجم.
 وأقياظ، ويقال: أقياذ: ع، قال أبو محمد الفقعسي:
  كأنها والعهد من أقياظ وفي أرجوزة المرار بن سعيد الفقعسي:
  كأنها والعهد من أقياذ ثم اتفقا:
  أس جراميز على وجاذ بالذال. قال الصاغاني: وهذا من توارد الخواطر، وهو الإكفاء على قول أبي زيد.
 ومخلاف قيظان باليمن قرب ذي جبلة، نقله الصاغاني.
 ومما يستدرك عليه: قايظه مقايظة: قاظ معه، نقله أبو حنيفة، وبه فسر قول امرئ القيس:
  قايظننا يأكلن فينا قدا قال: أراد قظن معنا وقولهم: اجتمع القيظ، أي اجتمع الناس في القيظ، على الحذف والإيجاز، كقولهم: اجتمعت اليمامة. واقتاظوا: أقاموا زمن قيظهم. قال توبة بن الحمير:
  تربع ليلى بالمضيح فالـحـمـى                      وتقتاظ من بطن العقيق السواقيا وقيظوا: أصابهم مطر القيظ، كصيفوا وربعوا.
 ويوم قائظ: شديد الحر. وقيظ قائظ: شديد.
 والقياظ، ككتاب، من الزرع: ما زرع في زمن الخريف وأول الشتاء.
 وقيظ، بالفتح: موضع بقرب مكة على أربعة أميال من نخلة، جاء ذكره في الحديث.
 وقيظي بن شداد السلمي، حدث عنه ولده عمرو، وهذا الاسم في نسب الأنصار يتكرر كثيرا، منهم: قيظي بن عمرو بن الأشهل والد صيفي وجناب الصحابيين.

##### Türkçe

**القيظ**: yazın en şiddetli kısmı; ve yazın tam ortasıdır. Ve **الصحاح**’ta: yazın harareti. Ve o, **الثريا**’nın doğuşundan **سهيل**’in doğuşuna kadardır. Çoğulu: **أقياظ** ve **قيوظ**.

**العجاج** dedi, ve **رؤبة**’ye rivayet olunur:
  Şüphesiz onlara, vuruşumuzdan **أقياظ** vardır                      ve bir savaş ateşi ki **الشواظ**’ı alevlendirir
Ve onun masdarı **مقايظة** ve **قياظا**dır; kesre ile; ve **قيوظا**dır; damme ile. Ve bu, nadir gariptir; çünkü o, **باب المفاعلة** masdarlarından değildir; yani **القيظ** zamanı için. Ve yine: onu **مقايظة** ve **قياظا** ile kiraladı; ve o, **القيظ**’dendir; **مشاهرة**’nin **الشهر**’den olması gibi. Ve **قاظ** günümüz; yani harareti şiddetlendi; onu **الجوهري** ve **الصاغاني** nakletti. Ve **قاظ** kavim mekânda: orada **قيظا** ikamet ettiler; yani **القيظ** mevsimi. Ve Peygamber’in صلى الله عليه وسلم sözü: “Kıyamet kopmaz; ta ki çocuk **غيظا** ve yağmur **قيظا** oluncaya kadar”; yani hava onda **القيظ** gibi olduğu zaman. Ve **النهاية**’de: çünkü yağmur ancak bitki için ve havanın serinliği için istenir; ve **القيظ** bunun zıddıdır. Ve **الصاغاني**, **نهيكة الفزاري** için inşad etti:
  Ta ki bir şeyin karnı bir burunda özürlü kılınsın                      ve çoban, ehli içinde uzaklaşmış olarak **قاظ** etti
Dedi: **إهاب بن عمير العبشمي** onu, bir **بازلا**yı vasfederken şu sözünde, bizzat kendisiyle geçişli kıldı:
  **قاظ** **القريات**’ı **العجالز**’e kadar                      **شغب**’ı, **الجمح الجوامز**’in iadesiyle
Ve **الجوهري**, **الأعشى** için inşad etti:
  Ey akbaba, **مطلوب** üzerine **قاظ** etmiş                      çabuklaştırır, **الخارئ المطيب**’in avucu gibi
Ve **قيظوا**; ve onunla **تقيظوا**; sonuncusunu **الجوهري** nakletti. Ve **ذو الرمة** onu bizzat kendisiyle geçişli kıldı; şöyle dediği yerde:
  Kum **تقيظ** etti; ta ki arka tarafını sarstı                      serinlik rüzgârı gider; onun yaşayışında düzen yoktur
Ve yer: **المقيظ**; ve **المقيظ**; **مقيل** ve **مقعد** gibi. Ve **ابن الأعرابي** dedi: **مقيظ** yoktur, içinde **بهمى** bulunmayan bir arazide; yani **القيظ**’da otlak yoktur. Ve **مقيظ القوم**: **القيظ** vaktinde ikamet edilen yer; ve onların **مصيفهم**i: yaz vaktinde ikamet edilen yer. **الأزهري** dedi: Araplar der ki: sene dört zamandır; ve her zamanın üç ayı vardır; ve onlar senenin fasıllarıdır: onlardan yaz faslı; ve o, otun baharı faslıdır: **آذار** ve **نيسان** ve **أيار**; sonra ondan sonra **القيظ** faslı: **حزيران** ve **تموز** ve **آب**; sonra ondan sonra güz faslı: **أيلول** ve **تشرين** ve **تشرين**; sonra ondan sonra kış faslı: **كانون** ve **كانون** ve **شباط**.

Ve bu şeyin **قيظه**’si, **تقييظا**: onun **قيظ**’ine kifayet etti; onu **الجوهري** nakletti. Ve yine: “Beni yazlattı ve beni kışlattı” ( **صيفني** ve **شتاني** ) bir yiyecek veya elbise. Ve **الكسائي** inşad etti:
  Kim şu **بت** sahibi olursa, işte bu benim **بت**’im                      **مقيظ** **مصيف** **مشتي**
  Onu altı koyundan edindim                      kara koyunlar, **الدشت** koyunları gibi

Der: bana **القيظ** ve yaz ve kış kifayet eder. Ve ondan, **عمر** رضي الله عنه hadisi: “O ancak, oğullarımı **يقيظن** eden birkaç **أصوع**dur”; yani onları **القيظ** için kifayet ettiren. Ve **المقيظة**, **مدينة** gibi: yeşil kalan bir bitkidir; yani yeşilliği **القيظ**’a kadar devam eder; ve yer kabarıp ot kuruduğunda, diğerinin kuruduğu vakit develer için bir asıntı olur. Onu **الليث** söyledi.

Ve **القيظي**: onda doğan şey; yani **القيظ**’da. Ve **قيظي**, lamsız: sahabî **ابن لوذان**; nüshalarda böyledir; doğrusu: **قيظي بن قيس ابن لوذان الأنصاري الأوسي**; **أحد**’e şahit oldu; ve **يوم الجسر** günü öldürüldü; ve o, **عبد الرحمن بن بجير**’in dedesidir; onu **الحافظ** nakletti; ve o, **العباب** ve **المعجم**’de böyledir.

Ve **أقياظ**, ve denilir: **أقياذ**: bir yer adı. **أبو محمد الفقعسي** dedi:
  Sanki o, ahid de **أقياظ**’dandır
Ve **المرار بن سعيد الفقعسي**’nin bir **أرجوزة**sinde:
  Sanki o, ahid de **أقياذ**’dandır
Sonra ikisi uyuştu:
  **أس جراميز** üzerine **وجاذ**
**الذال** ile. **الصاغاني** dedi: Bu, hatıraların birbirine rast gelmesindendir; ve bu, **أبو زيد**’in sözü üzere **الإكفاء**dır.

Ve Yemen’de, **ذي جبلة** yakınında **مخلاف قيظان**; onu **الصاغاني** nakletti.

Ve ona ilâve edilip telâfi olunanlardandır: **قايظه مقايظة**: onunla **قاظ** etti; onu **أبو حنيفة** nakletti; ve onunla **امرئ القيس**’in sözü tefsir edildi:
  **قايظننا** yerler, içimizde **قدا**
Dedi: “Bizimle **قظن**”i kastetti. Ve onların sözü: “**اجتمع القيظ**”; yani insanlar **القيظ**’da toplandı; hazif ve îcâz üzere; onların sözü gibi: “**اجتمعت اليمامة**”. Ve **اقتاظوا**: **قيظ** zamanlarını ikamet ettiler. **توبة بن الحمير** dedi:
  Leylâ **المضيح** ile **الحمى**’da konaklar                      ve **تقتاظ** eder, **بطن العقيق**’ten, akıcı sularla
Ve **قيظوا**: onlara **مطر القيظ** isabet etti; **صيفوا** ve **ربعوا** gibi.

Ve **يوم قائظ**: şiddetli sıcak. Ve **قيظ قائظ**: şiddetli.

Ve **القياظ**, **كتاب** gibi, ekinden: güz zamanı ve kışın başında ekilen şey.

Ve **قيظ**, fetih ile: Mekke yakınında, **نخلة**’den dört mil mesafede bir yer; hadiste zikri geldi.

Ve **قيظي بن شداد السلمي**; ondan oğlu **عمرو** rivayet etti; ve bu isim, Ensar nesebinde çokça tekrar eder; onlardan: sahabîler **صيفي** ve **جناب**’ın babası **قيظي بن عمرو بن الأشهل**.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قَاظَ بِالمَكَانِ
1 قَاظَ بِالمَكَانِ ذ , (S, Msb, K,) aor. يَقِيظُ, inf. n. قَيْظٌ; (Msb;) and بِهِ ↓ تقيّظ; (S, K;) and به ↓ قيّظ; (K;) and ↓ اقتاظ; (TA;) He, (a man, Msb,) or it, (a people, K,) remained, or abode, in the place during the season called قَيْظ, (K, * TA,) during the summer, (S,) or during the days of heat. (Msb.) Dhu-r-Rummeh makes the second of these verbs trans. by itself, [without a preposition,] saying الرَّمْلَ ↓ تَقَيَّظَ [He remained, or abode, during the summer, or hot season, in the sands]. (TA.) ― -b2- قَاظَ يَوْمُنَا Our day became vehemently, or intensely, hot. (S, Sgh, K.) ― -b3- See also 3. -A2- قِيظُوا They were rained upon by the rain of the season called القيظ; similar to صِيفُوا and رُبِعُوا. (TA.)

2 قَيَّظَ see 1. -A2- قيّظهُ, (S, K,) inf. n. تَقْيِيظٌ, (K,) It (a thing, S, K, such as food, and a garment, TA) sufficed him for his [season called] قَيْظ; (S, K;) similar to صيّفهُ and شتّاهُ. (TA.)

قايظهُ
3 قايظهُ ذ , inf. n. مُقَايَظَةٌ, He remained, or abode, during the season called قَيْظ with him. (AHn.) ― -b2- عَامَلَهُ مُقَايَظَةٌ, and قِيَاظًا, and قُيُوظًا, with damm, which last is extr., (K, TA,) not being an inf. n. of this verb, (TA,) [but, by rule, of ↓ قاظَ,] He made an engagement, or a contract, with him for the season called قَيْظ: (TA:) from القَيْظُ, like مُشَاهَرَةٌ from الشَّهْرُ. (K, TA.) And اـِسْتَأْجَرَهُ مُقَايَظَةً, and قِيَاظًا, He hired him, or took him as a hired man, or hireling, for the season so called. (TA.)

5 تَقَيَّظَ see 1, in two places.

8 اـِقْتَيَظَ see 1.

قَيْظٌ
قَيْظٌ ذ The most vehement, or intense, heat of summer; (S, K;) from the [auroral] rising of the Pleiades, [which, at the commencement of the era of the Flight, was about the 13th of May, O. S.,] to the [auroral] rising of Canopus, [which, at the same period, was about the 4th of August, O. S.:] (K:) or vehemence, or intenseness, of heat: (Msb:) pl. [of pauc.] أَقْيَاظٌ and [of mult.] قُيُوظٌ. (K.) ― -b2- Also, The quarter which people [commonly] call the صَيْف; (Msb;) the summerquarter, commencing when the sun enters the sign of Cancer; so termed by some, who called the spring-quarter the صَيْف, and the autumnal-quarter the رَبِيع; others [in later times] calling the summer-quarter the صيْف, the spring-quarter the رَبِيع, and the autumnal-quarter the خَرِيف; but agreeing with the former in calling the winterquarter the شِتَآء: (Mir-لt ez-Zemلn:) the Arabs say, that the year consists of four seasons, every one of these being three months; namely, the quarter called the صَيْف, which is that called رَبِيعُ الكَلَاـِ, consisting of [the Syrian months] ءdhلr and Neysلn and Eiyلr [or March and April and May, O. S.]; then, the quarter called the قَيْظ, consisting of Hazeerلn and Temmooz and ءb [or June and July and August, O. S.]; then, the quarter called the خَرِيف, consisting of Eylool and the two Tishreens [or September and October and November, O. S.]; and then, the quarter called the شِتَآء, consisting of the two Kلnoons and Shubلt [or December and January and February, O. S.]. (Az, TA.) ― -b3- لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ الوَلَدُ غَيْظًا والمَطَرُ قَيْظًا, a saying of Mohammad, meaning [The resurrection, or the time thereof, will not come to pass until the birth of a child be an occasion of wrath, or rage, and] rain be  accompanied by air like the قيظ [or most vehement heat of summer]. (TA.) ― -b4- اـِجْتَمَعَ القَيْظُ is an elliptical and abridged phrase, meaning The people, or company of men, assembled themselves in the قَيْظ [or summer]. (TA.)

قَيْظِىٌّ
قَيْظِىٌّ ذ What is brought forth [of sheep or goats] in the season called the قَيْظ. (K, TA.) [See also صَفَرِىٌّ, in three places.]

قِيَاظٌ
قِيَاظٌ ذ Seed-produce [or wheat] that is sown in the autumn and the beginning of winter [so as to be reaped in summer]. (JK, TA.)

يَوْمٌ قَائِظٌ
يَوْمٌ قَائِظٌ ذ A day vehemently, or intensely, hot: and قَيْظٌ قَائِظٌ a summer vehement, or intense [in heat]. (TA.)

مَقِيظٌ
مَقِيظٌ ذ A place where people remain, or abide, in the summer; (IAar, S, K;) as also مَقْيَظٌ. (K.) And A place of pasturing in summer. (IAar.) ― -b2- Also, (JK,) or ↓ مَقِيظَةٌ, (K,) A plant, or herbage, that remains green until the قَيْظ [or summer], (Lth, JK, K,) although the land and leguminous plants be dried up, (Lth, TA,) being a means of subsistence for the camels when other herbage has become dry. (Lth, JK, K.)

مَقِيظَةٌ
مَقِيظَةٌ ذ : see مَقِيظٌ.

مُقَيِّظٌ
مُقَيِّظٌ ذ A thing that suffices one for the [season called] قَيْظ. (S.)

قَيْظِىٌّ
قَيْظِىٌّ ذ : on the نِتَاج thus called see صَفَرِىٌّ.

##### Türkçe

قَاظَ بِالمَكَانِ
1 **قَاظَ بِالمَكَانِ** ذ , (S, Msb, K,) muzâri‘ı **يَقِيظُ**, mastar ismi **قَيْظٌ**; (Msb;) ve **بِهِ** ↓ **تقيّظ**; (S, K;) ve **به** ↓ **قيّظ**; (K;) ve ↓ **اقتاظ**; (TA;) O, (bir adam, Msb,) yahut o, (bir kavim, K,) **قَيْظ** denilen mevsimde, (K, * TA,) yaz sırasında, (S,) yahut sıcak günler sırasında, (Msb.) o yerde kaldı yahut ikamet etti. Dhu-r-Rummeh bu fiillerin ikincisini kendi başına geçişli kılar, [bir edat olmaksızın,] şöyle diyerek: **الرَّمْلَ** ↓ **تَقَيَّظَ** [Kumlarda yaz boyunca yahut sıcak mevsimde kaldı yahut ikamet etti]. (TA.) ― -b2- **قَاظَ يَوْمُنَا** Günümüz şiddetle yahut çok sıcak oldu. (S, Sgh, K.) ― -b3- Ayrıca 3’e de bak. -A2- **قِيظُوا** Onlar **القيظ** denilen mevsimin yağmuruyla yağmurlandılar; **صِيفُوا** ve **رُبِعُوا** gibidir. (TA.)

2 **قَيَّظَ**: 1’e bak. -A2- **قيّظهُ**, (S, K,) mastar ismi **تَقْيِيظٌ**, (K,) O (bir şey, S, K, yiyecek gibi ve bir elbise, TA) onun **قَيْظ**’ına [denilen mevsimine] yetti; (S, K;) **صيّفهُ** ve **شتّاهُ** gibidir. (TA.)

قايظهُ
3 **قايظهُ** ذ , mastar ismi **مُقَايَظَةٌ**, O, onunla birlikte **قَيْظ** denilen mevsimde kaldı yahut ikamet etti. (AHn.) ― -b2- **عَامَلَهُ مُقَايَظَةٌ**, ve **قِيَاظًا**, ve **قُيُوظًا**, damme ile; ki sonuncusu şâzdır, (K, TA,) bu fiilin mastar ismi olmayarak, (TA,) [bilakis kaidece ↓ **قاظَ**’ın,] O, onunla **قَيْظ** denilen mevsim için bir anlaşma yahut bir akit yaptı: (TA:) **القَيْظُ**’tan; **الشَّهْرُ**’dan **مُشَاهَرَةٌ** gibi. (K, TA.) Ve **اـِسْتَأْجَرَهُ مُقَايَظَةً**, ve **قِيَاظًا**, O, onu, böyle denilen mevsim için kiraladı yahut ücretli işçi olarak tuttu. (TA.)

5 **تَقَيَّظَ**: iki yerde 1’e bak.

8 **اـِقْتَيَظَ**: 1’e bak.

قَيْظٌ
**قَيْظٌ** ذ Yazın en şiddetli yahut en yoğun sıcağı; (S, K;) Süreyyâ’nın [seherî] doğuşundan, [Hicret devrinin başlangıcında yaklaşık 13 Mayıs, eski usûl,] Süheyl’in [seherî] doğuşuna kadar, [aynı dönemde yaklaşık 4 Ağustos, eski usûl:] (K:) yahut sıcağın şiddeti yahut yoğunluğu: (Msb:) cem‘ [kıllat] **أَقْيَاظٌ** ve [kesret] **قُيُوظٌ**. (K.) ― -b2- Ayrıca, insanların [genellikle] **صَيْف** diye adlandırdıkları çeyrek; (Msb;) güneşin Yengeç burcuna girmesiyle başlayan yaz çeyreği; bazılarınca böyle adlandırılmıştır; onlar bahar çeyreğine **صَيْف**, güz çeyreğine **رَبِيع** derlerdi; başkaları [sonraki zamanlarda] yaz çeyreğine **صيْف**, bahar çeyreğine **رَبِيع**, güz çeyreğine **خَرِيف** demişlerdir; fakat kış çeyreğine **شِتَآء** deme hususunda öncekilerle uyuşmuşlardır: (Mir-لt ez-Zemلn:) Araplar derler ki yıl dört mevsimden oluşur; bunların her biri üç aydır; yani **صَيْف** denilen çeyrek ki o **رَبِيعُ الكَلَاـِ** denilendir, [Şam aylarından] ءdhلr ve Neysلn ve Eiyلr’dan [yahut Mart ve Nisan ve Mayıs, eski usûl] oluşur; sonra **قَيْظ** denilen çeyrek, Hazeerلn ve Temmooz ve ءb’den [yahut Haziran ve Temmuz ve Ağustos, eski usûl] oluşur; sonra **خَرِيف** denilen çeyrek, Eylool ve iki Tishreen’den [yahut Eylül ve Ekim ve Kasım, eski usûl] oluşur; sonra **شِتَآء** denilen çeyrek, iki Kلnoon ve Shubلt’tan [yahut Aralık ve Ocak ve Şubat, eski usûl] oluşur. (Az, TA.) ― -b3- **لَا تَقُومُ السَّاعَةُ حَتَّى يَكُونَ الوَلَدُ غَيْظًا والمَطَرُ قَيْظًا**, Muhammed’in bir sözü; anlamı: [Kıyamet, yahut onun vakti, bir çocuğun doğumu öfke yahut hiddet sebebi oluncaya kadar gelmeyecek ve] yağmur, **قيظ** [yahut yazın en şiddetli sıcağı] gibi bir havayla birlikte olacak. (TA.) ― -b4- **اـِجْتَمَعَ القَيْظُ** eksiltili ve kısaltılmış bir ibaredir; anlamı: İnsanlar yahut erkekler topluluğu **قَيْظ**’da [yahut yazda] toplandılar. (TA.)

قَيْظِىٌّ
**قَيْظِىٌّ** ذ **قَيْظ** denilen mevsimde [koyun veya keçiden] doğan şey. (K, TA.) [Ayrıca üç yerde **صَفَرِىٌّ**’ye bak.]

قِيَاظٌ
**قِيَاظٌ** ذ Güzde ve kışın başlangıcında ekilen [tohum mahsulü yahut buğday]; [öyle ki yazın biçilir]. (JK, TA.)

يَوْمٌ قَائِظٌ
**يَوْمٌ قَائِظٌ** ذ Şiddetle yahut çok sıcak bir gün: ve **قَيْظٌ قَائِظٌ** şiddetli yahut yoğun [sıcaklı] bir yaz. (TA.)

مَقِيظٌ
**مَقِيظٌ** ذ İnsanların yazın kaldıkları yahut ikamet ettikleri yer; (IAar, S, K;) bunun gibi **مَقْيَظٌ** da. (K.) Ve yazın otlatma yeri. (IAar.) ― -b2- Ayrıca, (JK,) yahut ↓ **مَقِيظَةٌ**, (K,) **قَيْظ**’a [yahut yaza] kadar yeşil kalan bir bitki yahut ot; (Lth, JK, K,) yer ve baklagil bitkileri kurumuş olsa bile, (Lth, TA,) diğer ot kuruduğunda develer için bir geçim vasıtası olmak üzere. (Lth, JK, K.)

مَقِيظَةٌ
**مَقِيظَةٌ** ذ : **مَقِيظٌ**’a bak.

مُقَيِّظٌ
**مُقَيِّظٌ** ذ Bir kimseye **قَيْظ** [denilen mevsim] için yeten şey. (S.)

قَيْظِىٌّ
**قَيْظِىٌّ** ذ : böyle adlandırılan **نِتَاج** hakkında **صَفَرِىٌّ**’ye bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D8%B8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَاظَ
قَاظَ ( y )  I ( n. ac. قَيْظ 1 ),
a.  Was hot, sultry.

b.  [ Bi ], Passed the summer at, summered.

قَيَّظَ
قَيَّظَ II ,
a.  see I (b) .

b.  Sufficed, lasted for the summer.

قَاْيَظَ
قَاْيَظَ III ,
a.  Made an engagement, contracted with, hired for the summer.

b.  Passed the summer with.

تَقَيَّظَ
تَقَيَّظَ V ,  اِقْتَيَظَ VIII ,
a.  see I (b) .

قَيْظ
قَيْظ [ 1 ] , ( pl. قُيُوْظ 27 ,  أَقْيَاْظ 38 ),
a.  Summerheat.

b.  Midsummer.

c.  Sultriness, drought.

قَيْظِيّ
قَيْظِيّ [ 1yi ],
a.  Of, relating to midsummer; summery.

مَقَاظ
مَقَاظ [ 17A ] ,  مَقِيْظ [ 18 ] ,
a.  Summerresidence, summer-house.

مَقِيْظَة
مَقِيْظَة [ 18t ],
a.  Ever-green ( plant ).

قَائِظ
قَائِظ [ 21 ],
a.  Hot, sultry.

##### Türkçe

قَاظَ
قَاظَ ( y ) I ( n. ac. **قَيْظ** 1 ),
a. Sıcak oldu, bunaltıcı oldu.

b. [ Bi ], -de yazı geçirdi, yazladı.

قَيَّظَ
قَيَّظَ II ,
a. I (b)’ye bak.

b. Yaz için yetti, yaz boyunca sürdü.

قَاْيَظَ
قَاْيَظَ III ,
a. Bir anlaşma yaptı, ile sözleşme yaptı, yaz için kiraladı.

b. ile yazı geçirdi.

تَقَيَّظَ
تَقَيَّظَ V , **اِقْتَيَظَ** VIII ,
a. I (b)’ye bak.

قَيْظ
**قَيْظ** [ 1 ] , ( pl. **قُيُوْظ** 27 , **أَقْيَاْظ** 38 ),
a. Yaz sıcağı.

b. Yaz ortası.

c. Bunaltıcılık, kuraklık.

قَيْظِيّ
**قَيْظِيّ** [ 1yi ],
a. Yaz ortasına ait, yaz ortasıyla ilgili; yazlık.

مَقَاظ
**مَقَاظ** [ 17A ] , **مَقِيْظ** [ 18 ] ,
a. Yazlık ikametgâh, yazlık ev.

مَقِيْظَة
**مَقِيْظَة** [ 18t ],
a. Her dem yeşil (bitki).

قَائِظ
**قَائِظ** [ 21 ],
a. Sıcak, bunaltıcı.
