# قيق (ق-ي-ق) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D9%82

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ي - ق
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 5 sözlük

## Sözlükler (5)

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

القيقاءةُ: الأرضُ الغليظةُ. وقد يجمع على اللفظ فيقال قَياق.

##### Türkçe

**القيقاءةُ**: sert (kalın) yer. Ve lafız üzere cem‘ olunabilir; böylece **قَياق** denir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القِيقَاةُ والقِيقاءَةُ، بالمد والقصر: الأرض الغليظة، وقيل المنقادة والهمزة مبدلة من الياء والياء الأُولى مبدلة من الواو، ويدلّك عليه قولهم في الجمع القَوَاقي، وهو فعْلاء ملحق بسِرْدَاح، وكذلك الزِّيزاءَة لأنه لا يكون في الكلام مثل القِلْقَالِ إلا مصدراً وقد يجمع على اللفظ فيقال قَيَاقٍ، والجمع قِيقاء وقَيَاقٍ؛ قال:
إذا تَمَطَّيْنَ على القَيَاقي،
لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَناقِ
قال سيبويه: وقال بعضهم قَوَاق فجعل الياء في قَيَاقٍ بدلاً كما أَبدلها في قَيْل. ابن شميل: القِيقَاة جمعها قِيقاء من القَوَاقي وهو مكان ظاهر غليظ كثير الحجارة وحجارتها الأَظِرّةُ، وهي مستوية بالأرض وفيها نُشُوز وارتفاع مع النّشوز، نُثِرَتْ فيها الحجارة نَثْراً لا تكاد تستطيع أن تمشي فيها، وما تحت الحجارة المنْثورة حجارة غاصٌّ بعضها ببعض لا تقدر أن تحفرها، وحجارتها حمر تنبت الشجر والبقل؛ وقول الشاعر:
وخَبَّ أَعْرَافُ السَّفَا على القِيَقْ
كأَنه جمع قِيقَة وإنما هي قِيقَاة فحذف أَلفها، وقيل هي قِيقَةٌ، وجمعها قَيَاقٍ؛ الجوهري: وقول رؤبة:
واسْتَنَّ أَعرافُ السَّفا على القِيَقْ
القيق يريد جمع قِيقاءَةٍ كأنه أَخرجه على جمع قِيقةٍ. والقِيقاةُ والقيقايَةُ: وعاء الطَّلْع. ابن الأَعرابي: القَيْقُ صوت الدجاجة إذا دعت الديك للسِّفاد، وقال أيضاً: القِيقُ الجبل المحيط بالدنيا. الفراء: القِيقيةُ القشرة الرقيقة التي تحت القَيْضِ من البيض، وأَما الغِرْقِئُ فالقشرة الملتزقة ببياض البيض، وقال اللحياني: يقال لبياض البيض القئْقئ ولصفرتها المُخّ؛ وقول الشاعر:
والجلْدُ منها غِرْقِئ القُوَيْقيَةْ
القُوَيْقِيةُ: كناية عن البيضة.

##### Türkçe

**القِيقَاةُ** ve **القِيقاءَةُ**, uzatma ve kısaltma ile: sert (kalın) yer; ve denildi ki:
itaatkâr (yumuşakça eğilen); ve **الهمزة** **الياء**’dan بدل edilmiştir ve birinci **الياء** **الواو**’dan بدل edilmiştir; ve sana buna delil olan, onların çoğulda **القَوَاقي** demeleridir; ve o, **فعْلاء**’dır, **سِرْدَاح**’a ilhak edilmiştir; ve yine **الزِّيزاءَة** (da böyledir); çünkü sözde **القِلْقَالِ** gibi (bir şey) ancak mastar olarak olur; ve bazen lafız üzere çoğul yapılır da **قَيَاقٍ** denir; ve çoğul **قِيقاء** ve **قَيَاقٍ**’dir; dedi ki:
إذا تَمَطَّيْنَ على **القَيَاقي**،
لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَناقِ

Sîbeveyh dedi ki: Ve bazısı **قَوَاق** dedi; böylece **قَيَاقٍ**’daki **الياء**’yı, onu **قَيْل**’de بدل ettiği gibi, بدل kıldı. İbn Şümeyl: **القِيقَاة**; onun çoğulu **قِيقاء**’dır; **القَوَاقي**’dendir; ve o, açık (görünür) bir yerdir: sert, taşları çok; ve onun taşları **الأَظِرّةُ**’dir; ve onlar yerle düz (seviyeli)dir ve onda **نُشُوز** ve **النّشوز** ile birlikte yükselme vardır; taşlar onda saçma saçma saçılmıştır; onda yürümeye neredeyse güç yetiremezsin; ve saçılmış taşların altında, taşlar birbirine geçmiş hâlde (sıkışık) taşlardır; onları kazmaya güç yetiremezsin; ve onun taşları kırmızıdır; ağaç ve ot bitirir; ve şairin sözü:
وخَبَّ أَعْرَافُ السَّفَا على **القِيَقْ**

Sanki **قِيقَة**’nin çoğuluymuş gibi; hâlbuki o **قِيقَاة**’dır; böylece onun ألف’ını hazfetti. Ve denildi ki: o **قِيقَةٌ**’dir; ve onun çoğulu **قَيَاقٍ**’dir. Cevherî: ve Ru’be’nin sözü:
واسْتَنَّ أَعرافُ السَّفا على **القِيَقْ**

**القيق** ile **قِيقاءَةٍ**’nin çoğulunu kasteder; sanki onu **قِيقةٍ**’nin çoğulu üzere çıkarmış gibidir. Ve **القِيقاةُ** ve **القيقايَةُ**: **الطَّلْع** kabı. İbnü’l-A‘râbî: **القَيْقُ**, tavuğun horozu çiftleşmeye çağırdığında çıkardığı sestir; ve ayrıca dedi ki: **القِيقُ**, dünyayı kuşatan dağdır. Ferrâ: **القِيقيةُ**, yumurtadan **القَيْضِ**’in altında olan ince kabuktur; **الغِرْقِئُ** ise yumurta akına yapışık olan kabuktur. Lihyânî dedi ki: yumurta akına **القئْقئ** denir; sarısına **المُخّ** (denir); ve şairin sözü:
والجلْدُ منها **غِرْقِئ** **القُوَيْقيَةْ**

**القُوَيْقِيةُ**: yumurta hakkında kinayedir.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

القيق: صوت الدجاجة الحبشية إذا دعت الديك للسفاد، وقد قاقت قيقا، لغة في قوقا، وكذلك الققو. والقيق بالكسر: الأحمق الطائش لغة في القاق. والقيق: الجبل المحيط بالدنيا عن ابن الأعرابي، هكذا نقله عنه الصاغاني، وضبطه. وقد مر أن بعض أئمة النسب ضبطه بالياء محركة لغة في الموحدة، وهو الجبل المتصل بباب الأبواب، وفي أعلاه نيف وسبعون أمة، لكل أمة لغة لا يعرفها مجاورهم، هذا هو الذي صرح به ياقوت وغيره. وأما المحيط بالدنيا فهو جبل ق فانظر ذلك. والقياق، هذا هو الصواب، وقد غلط المصنف حيث ذكره في ف و ق. والقيقة، بالكسر هكذا في النسخ، والصواب القيقية: القشرة الرقيقة من تحت القيض من البيض، قاله الفراء. وقال اللحياني: القئقئ، كزبرج: بياض البيض والمح صفرتها. والقيقان، كجيران: موضعان هكذا في النسخ، والصواب القيقان بالكسر: واد من أودية نجد، كما في المعجم، ولما رأى المصنف فيه النون ظن أنه مثنى قيق، وليس كذلك. والقيقاة، والقيقاءة بالقصر والمد: الأرض الغليظة كما في الصحاح، وقيل: المنقادة. وقال ابن شميل: القيقاة: مكان ظاهر غليظ كثير الحجارة، وحجارتها الأظرة، وهي مستوية بالأرض، وفيها نشوز وارتفاع، نثرت فيها الحجارة نثرا، لا تكاد تستطيع أن تمشي فيها، وما تحت الحجارة المنثورة حجارة غاص بعضها ببعض لا تقدر أن تحفرها، وحجارتها حمر، تنبت الشجر والبقل. قال الجوهري: والهمزة مبدلة من الياء، والياء الأولى مبدلة من الواو والدليل عليه قولهم في ج: القوافي وهو فعلاء ملحق بسرداح، وكذلك الزيزاءة لأنه لا يكون في الكلام مثل القلقال إلا مصدرا. وقد يجمع على اللفظ، فيقال: قياق. قال الراجز:
  إذا تمطين على القياقي
  لاقين منه أذني عناق وقد يجمع على قيق، كعنب، ومنه قول رؤبة:
  وخف أنواء السحاب المرتزق
  واستن أعراف السفا على القيق قال الجوهري: يريد جمع قيقاءة، كأنه أخرجه على جمع قيقة. ومما يستدرك عليه: القيقاة، والقيقاية: وعاء الطلع. والقويقية: البيضة. قال الشاعر:
  والجلد منها غرقئ القويقيه

##### Türkçe

**القيق**: Hint tavuğunun, horozu çiftleşmeye çağırdığında çıkardığı sestir; “**قاقت** **قيقا**” diye ses çıkardı; **قوقا**’da bir lugattır; aynı şekilde **الققو** da (böyledir). Ve **القيق** (kesre ile): **القاق**’ta bir lugat olarak, ahmak, sersem (kimsedir). Ve **القيق**: İbnü’l-A‘râbî’den, dünyayı kuşatan dağdır; es-Sâğânî onu ondan böyle nakletti ve onu ضبط etti. Ve geçti ki nesep imamlarından bazısı onu, **الموحدة**’da bir lugat olarak, hareketli **الياء** ile ضبط etti; o, **باب الأبواب**’a bitişik olan dağdır; ve onun tepesinde yetmiş küsur ümmet vardır; her ümmetin, komşularının bilmediği bir dili vardır; bunu Yâkūt ve başkaları açıkça belirtmiştir. Dünyayı kuşatan ise **ق** dağıdır; ona bak. Ve **القياق**; doğru olan budur; musannif, onu **ف** ve **ق**’da zikrettiği yerde hata etmiştir. Ve **القيقة** (kesre ile), nüshalarda böyledir; doğru olan **القيقية**’dir: yumurtadan **القيض**’in altından olan ince kabuktur; el-Ferrâ dedi. Ve el-Lihyânî dedi: **القئقئ**, **زبرج** gibi: yumurtanın beyazı ve sarısının sarılığıdır. Ve **القيقان**, **جيران** gibi: iki yer; nüshalarda böyledir; doğru olan **القيقان** (kesre ile): Mu‘cem’de olduğu üzere Necd vadilerinden bir vadidir; musannif onda **النون**’u görünce onun **قيق**’in tesniyesi olduğunu sandı; öyle değildir. Ve **القيقاة** ve **القيقاءة** (kasr ve med ile): Sıhâh’ta olduğu üzere sert topraktır; ve denildi: boyun eğen (toprak). İbn Şümeyl dedi: **القيقاة**: açık, sert, taşları çok bir yerdir; taşları **الأظرة**’dir; ve o, yerle düzdür; onda kabarıklık ve yükselme vardır; taşlar oraya serpiştirilmiş olarak serpilmiştir; onda yürümeye neredeyse güç yetiremezsin; serpilmiş taşların altındaki taşlar, bazısı bazısına gömülmüş (geçmiş) taşlardır; onları kazmaya güç yetiremezsin; taşları kırmızıdır; ağaç ve ot bitirir. el-Cevherî dedi: Hemze, **الياء**’dan بدل edilmiştir; birinci **الياء** da **الواو**’dan بدل edilmiştir; bunun delili, **ج**’de onların “**القوافي**” demeleridir; o, **سرداح**’a ilhak edilmiş **فعلاء**’dır; aynı şekilde **الزيزاءة**; çünkü الكلام’da **القلقال** gibi (bir şey) ancak masdar olarak olur. Ve lafız üzere cem‘ edilebilir; “**قياق**” denir. er-Râciz dedi:
  Eğer **القياقي** üzerinde gerinirlerse
  Ondan bir **عناق**’ın iki kulağını bulurlar

Ve **قيق** üzere de cem‘ edilebilir, **عنب** gibi; ondan Rü’be’nin sözü:
  Rızıklanmış bulutun **أنواء**’u hafifledi
  Ve **السفا**’nın yelelerini **القيق** üzerinde dişledi

el-Cevherî dedi: **قيقاءة**’nin cem‘ini kasteder; sanki onu **قيقة**’nin cem‘i üzere çıkarmıştır. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **القيقاة** ve **القيقاية**: **الطلع** kabıdır. Ve **القويقية**: yumurtadır. Şair dedi:
  Ve onun derisi, **القويقيه**’nin **غرقئ**’idir

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

قِيقَآءٌ
قِيقَآءٌ ذ , (K, voce تَلْتَلَةٌ; S, K, voce رَفَضَ, and voce وَلِيعٌ; K, voce جُفٌّ; &c.,) or قِيقَآءَةٌ, (S, voce تَلْتَلَةٌ; and TA,) and قِيقَأَةٌ, (TA,) or قِيقَاةٌ and قِيقَايَةٌ, (JK,) The envelope (قِشْر, JK, or وِعَآء, TA) of the طَلْع [or spadix of the palm-tree]; (JK, TA;) which is made into a drinking-vessel, like the تَلْتَلَة: (JK:) the قِيقَآء of the طَلْع is the envelope (غِشَآء) that is with the وَلِيع. (K, voce جُفٌّ.)

قِيقٌ
قِيقٌ ذ and see فَاقٌ.

قُياَقٌ
قُياَقٌ ذ : see فَاقٌ.

قيقاء
قيقاء ذ see voce حَرَبٌ and K, voce وَلِيعٌ and جُفٌّ.

##### Türkçe

قِيقَآءٌ
**قِيقَآءٌ** ذ , (K, **تَلْتَلَةٌ** maddesinde; S, K, **رَفَضَ** maddesinde ve **وَلِيعٌ** maddesinde; K, **جُفٌّ** maddesinde; vb.,) yahut **قِيقَآءَةٌ**, (S, **تَلْتَلَةٌ** maddesinde; ve TA,) ve **قِيقَأَةٌ**, (TA,) yahut **قِيقَاةٌ** ve **قِيقَايَةٌ**, (JK,) hurma ağacının **طَلْع**’ının [yahut spadiksinin] zarfı (**قِشْر**, JK, yahut **وِعَآء**, TA); (JK, TA;) ki **تَلْتَلَة** gibi bir içme kabı yapılır: (JK:) **طَلْع**’ın **قِيقَآء**’ı, **وَلِيع** ile birlikte olan zarf (**غِشَآء**)dır. (K, **جُفٌّ** maddesinde.)

قِيقٌ
**قِيقٌ** ذ ve **فَاقٌ**’a bak.

قُياَقٌ
**قُياَقٌ** ذ : **فَاقٌ**’a bak.

قيقاء
**قيقاء** ذ **حَرَبٌ** maddesine ve K’da **وَلِيعٌ** ve **جُفٌّ** maddelerine bak.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

قَاقَ
قَاقَ ( y )  I ( n. ac. قَيْق 1 ),
a.  Clucked ( hen ).

قِيْق
قِيْق [ 2 ],
a.  Fickle.

b.  Fool.

c.  A certain bird.

d.  Range of mountains ( supposed to surround the world ).

قِيْقَة
قِيْقَة [ 2t ] , ( pl. قِيَق [ 7 ] ),
a.  Membrane ( of an egg ).

قُِيَاق
قُِيَاق [ قِيَاْق 23 ,  24 ],
a.  Tall.

قِيْقَاءَة
قِيْقَاءَة ( pl. قَوَاقٍ ,  قَيَاقٍ ,  قِيَق ),
a.  Rough ground.

##### Türkçe

قَاقَ
قَاقَ ( y ) I ( n. ac. **قَيْق** 1 ),
a. Tavuk gıdakladı.

قِيْق
قِيْق [ 2 ],
a. Kararsız.

b. Ahmak.

c. Belli bir kuş.

d. Dağlar silsilesi (dünyayı kuşattığı varsayılan).

قِيْقَة
قِيْقَة [ 2t ] , ( pl. **قِيَق** [ 7 ] ),
a. Zar (yumurtanın).

قُِيَاق
قُِيَاق [ **قِيَاْق** 23 , 24 ],
a. Uzun.

قِيْقَاءَة
قِيْقَاءَة ( pl. **قَوَاقٍ** , **قَيَاقٍ** , **قِيَق** ),
a. Engebeli yer.
