# قيق — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D9%82/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: قيق

القِيقَاةُ والقِيقاءَةُ، بالمد والقصر: الأرض الغليظة، وقيل المنقادة والهمزة مبدلة من الياء والياء الأُولى مبدلة من الواو، ويدلّك عليه قولهم في الجمع القَوَاقي، وهو فعْلاء ملحق بسِرْدَاح، وكذلك الزِّيزاءَة لأنه لا يكون في الكلام مثل القِلْقَالِ إلا مصدراً وقد يجمع على اللفظ فيقال قَيَاقٍ، والجمع قِيقاء وقَيَاقٍ؛ قال:
إذا تَمَطَّيْنَ على القَيَاقي،
لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَناقِ
قال سيبويه: وقال بعضهم قَوَاق فجعل الياء في قَيَاقٍ بدلاً كما أَبدلها في قَيْل. ابن شميل: القِيقَاة جمعها قِيقاء من القَوَاقي وهو مكان ظاهر غليظ كثير الحجارة وحجارتها الأَظِرّةُ، وهي مستوية بالأرض وفيها نُشُوز وارتفاع مع النّشوز، نُثِرَتْ فيها الحجارة نَثْراً لا تكاد تستطيع أن تمشي فيها، وما تحت الحجارة المنْثورة حجارة غاصٌّ بعضها ببعض لا تقدر أن تحفرها، وحجارتها حمر تنبت الشجر والبقل؛ وقول الشاعر:
وخَبَّ أَعْرَافُ السَّفَا على القِيَقْ
كأَنه جمع قِيقَة وإنما هي قِيقَاة فحذف أَلفها، وقيل هي قِيقَةٌ، وجمعها قَيَاقٍ؛ الجوهري: وقول رؤبة:
واسْتَنَّ أَعرافُ السَّفا على القِيَقْ
القيق يريد جمع قِيقاءَةٍ كأنه أَخرجه على جمع قِيقةٍ. والقِيقاةُ والقيقايَةُ: وعاء الطَّلْع. ابن الأَعرابي: القَيْقُ صوت الدجاجة إذا دعت الديك للسِّفاد، وقال أيضاً: القِيقُ الجبل المحيط بالدنيا. الفراء: القِيقيةُ القشرة الرقيقة التي تحت القَيْضِ من البيض، وأَما الغِرْقِئُ فالقشرة الملتزقة ببياض البيض، وقال اللحياني: يقال لبياض البيض القئْقئ ولصفرتها المُخّ؛ وقول الشاعر:
والجلْدُ منها غِرْقِئ القُوَيْقيَةْ
القُوَيْقِيةُ: كناية عن البيضة.

### Türkçe

**القِيقَاةُ** ve **القِيقاءَةُ**, uzatma ve kısaltma ile: sert (kalın) yer; ve denildi ki:
itaatkâr (yumuşakça eğilen); ve **الهمزة** **الياء**’dan بدل edilmiştir ve birinci **الياء** **الواو**’dan بدل edilmiştir; ve sana buna delil olan, onların çoğulda **القَوَاقي** demeleridir; ve o, **فعْلاء**’dır, **سِرْدَاح**’a ilhak edilmiştir; ve yine **الزِّيزاءَة** (da böyledir); çünkü sözde **القِلْقَالِ** gibi (bir şey) ancak mastar olarak olur; ve bazen lafız üzere çoğul yapılır da **قَيَاقٍ** denir; ve çoğul **قِيقاء** ve **قَيَاقٍ**’dir; dedi ki:
إذا تَمَطَّيْنَ على **القَيَاقي**،
لاقَيْنَ منه أُذُنَيْ عَناقِ

Sîbeveyh dedi ki: Ve bazısı **قَوَاق** dedi; böylece **قَيَاقٍ**’daki **الياء**’yı, onu **قَيْل**’de بدل ettiği gibi, بدل kıldı. İbn Şümeyl: **القِيقَاة**; onun çoğulu **قِيقاء**’dır; **القَوَاقي**’dendir; ve o, açık (görünür) bir yerdir: sert, taşları çok; ve onun taşları **الأَظِرّةُ**’dir; ve onlar yerle düz (seviyeli)dir ve onda **نُشُوز** ve **النّشوز** ile birlikte yükselme vardır; taşlar onda saçma saçma saçılmıştır; onda yürümeye neredeyse güç yetiremezsin; ve saçılmış taşların altında, taşlar birbirine geçmiş hâlde (sıkışık) taşlardır; onları kazmaya güç yetiremezsin; ve onun taşları kırmızıdır; ağaç ve ot bitirir; ve şairin sözü:
وخَبَّ أَعْرَافُ السَّفَا على **القِيَقْ**

Sanki **قِيقَة**’nin çoğuluymuş gibi; hâlbuki o **قِيقَاة**’dır; böylece onun ألف’ını hazfetti. Ve denildi ki: o **قِيقَةٌ**’dir; ve onun çoğulu **قَيَاقٍ**’dir. Cevherî: ve Ru’be’nin sözü:
واسْتَنَّ أَعرافُ السَّفا على **القِيَقْ**

**القيق** ile **قِيقاءَةٍ**’nin çoğulunu kasteder; sanki onu **قِيقةٍ**’nin çoğulu üzere çıkarmış gibidir. Ve **القِيقاةُ** ve **القيقايَةُ**: **الطَّلْع** kabı. İbnü’l-A‘râbî: **القَيْقُ**, tavuğun horozu çiftleşmeye çağırdığında çıkardığı sestir; ve ayrıca dedi ki: **القِيقُ**, dünyayı kuşatan dağdır. Ferrâ: **القِيقيةُ**, yumurtadan **القَيْضِ**’in altında olan ince kabuktur; **الغِرْقِئُ** ise yumurta akına yapışık olan kabuktur. Lihyânî dedi ki: yumurta akına **القئْقئ** denir; sarısına **المُخّ** (denir); ve şairin sözü:
والجلْدُ منها **غِرْقِئ** **القُوَيْقيَةْ**

**القُوَيْقِيةُ**: yumurta hakkında kinayedir.
