# قيق — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D9%82/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [قيق](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%82.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: قيق

القيق: صوت الدجاجة الحبشية إذا دعت الديك للسفاد، وقد قاقت قيقا، لغة في قوقا، وكذلك الققو. والقيق بالكسر: الأحمق الطائش لغة في القاق. والقيق: الجبل المحيط بالدنيا عن ابن الأعرابي، هكذا نقله عنه الصاغاني، وضبطه. وقد مر أن بعض أئمة النسب ضبطه بالياء محركة لغة في الموحدة، وهو الجبل المتصل بباب الأبواب، وفي أعلاه نيف وسبعون أمة، لكل أمة لغة لا يعرفها مجاورهم، هذا هو الذي صرح به ياقوت وغيره. وأما المحيط بالدنيا فهو جبل ق فانظر ذلك. والقياق، هذا هو الصواب، وقد غلط المصنف حيث ذكره في ف و ق. والقيقة، بالكسر هكذا في النسخ، والصواب القيقية: القشرة الرقيقة من تحت القيض من البيض، قاله الفراء. وقال اللحياني: القئقئ، كزبرج: بياض البيض والمح صفرتها. والقيقان، كجيران: موضعان هكذا في النسخ، والصواب القيقان بالكسر: واد من أودية نجد، كما في المعجم، ولما رأى المصنف فيه النون ظن أنه مثنى قيق، وليس كذلك. والقيقاة، والقيقاءة بالقصر والمد: الأرض الغليظة كما في الصحاح، وقيل: المنقادة. وقال ابن شميل: القيقاة: مكان ظاهر غليظ كثير الحجارة، وحجارتها الأظرة، وهي مستوية بالأرض، وفيها نشوز وارتفاع، نثرت فيها الحجارة نثرا، لا تكاد تستطيع أن تمشي فيها، وما تحت الحجارة المنثورة حجارة غاص بعضها ببعض لا تقدر أن تحفرها، وحجارتها حمر، تنبت الشجر والبقل. قال الجوهري: والهمزة مبدلة من الياء، والياء الأولى مبدلة من الواو والدليل عليه قولهم في ج: القوافي وهو فعلاء ملحق بسرداح، وكذلك الزيزاءة لأنه لا يكون في الكلام مثل القلقال إلا مصدرا. وقد يجمع على اللفظ، فيقال: قياق. قال الراجز:
  إذا تمطين على القياقي
  لاقين منه أذني عناق وقد يجمع على قيق، كعنب، ومنه قول رؤبة:
  وخف أنواء السحاب المرتزق
  واستن أعراف السفا على القيق قال الجوهري: يريد جمع قيقاءة، كأنه أخرجه على جمع قيقة. ومما يستدرك عليه: القيقاة، والقيقاية: وعاء الطلع. والقويقية: البيضة. قال الشاعر:
  والجلد منها غرقئ القويقيه

### Türkçe

**القيق**: Hint tavuğunun, horozu çiftleşmeye çağırdığında çıkardığı sestir; “**قاقت** **قيقا**” diye ses çıkardı; **قوقا**’da bir lugattır; aynı şekilde **الققو** da (böyledir). Ve **القيق** (kesre ile): **القاق**’ta bir lugat olarak, ahmak, sersem (kimsedir). Ve **القيق**: İbnü’l-A‘râbî’den, dünyayı kuşatan dağdır; es-Sâğânî onu ondan böyle nakletti ve onu ضبط etti. Ve geçti ki nesep imamlarından bazısı onu, **الموحدة**’da bir lugat olarak, hareketli **الياء** ile ضبط etti; o, **باب الأبواب**’a bitişik olan dağdır; ve onun tepesinde yetmiş küsur ümmet vardır; her ümmetin, komşularının bilmediği bir dili vardır; bunu Yâkūt ve başkaları açıkça belirtmiştir. Dünyayı kuşatan ise **ق** dağıdır; ona bak. Ve **القياق**; doğru olan budur; musannif, onu **ف** ve **ق**’da zikrettiği yerde hata etmiştir. Ve **القيقة** (kesre ile), nüshalarda böyledir; doğru olan **القيقية**’dir: yumurtadan **القيض**’in altından olan ince kabuktur; el-Ferrâ dedi. Ve el-Lihyânî dedi: **القئقئ**, **زبرج** gibi: yumurtanın beyazı ve sarısının sarılığıdır. Ve **القيقان**, **جيران** gibi: iki yer; nüshalarda böyledir; doğru olan **القيقان** (kesre ile): Mu‘cem’de olduğu üzere Necd vadilerinden bir vadidir; musannif onda **النون**’u görünce onun **قيق**’in tesniyesi olduğunu sandı; öyle değildir. Ve **القيقاة** ve **القيقاءة** (kasr ve med ile): Sıhâh’ta olduğu üzere sert topraktır; ve denildi: boyun eğen (toprak). İbn Şümeyl dedi: **القيقاة**: açık, sert, taşları çok bir yerdir; taşları **الأظرة**’dir; ve o, yerle düzdür; onda kabarıklık ve yükselme vardır; taşlar oraya serpiştirilmiş olarak serpilmiştir; onda yürümeye neredeyse güç yetiremezsin; serpilmiş taşların altındaki taşlar, bazısı bazısına gömülmüş (geçmiş) taşlardır; onları kazmaya güç yetiremezsin; taşları kırmızıdır; ağaç ve ot bitirir. el-Cevherî dedi: Hemze, **الياء**’dan بدل edilmiştir; birinci **الياء** da **الواو**’dan بدل edilmiştir; bunun delili, **ج**’de onların “**القوافي**” demeleridir; o, **سرداح**’a ilhak edilmiş **فعلاء**’dır; aynı şekilde **الزيزاءة**; çünkü الكلام’da **القلقال** gibi (bir şey) ancak masdar olarak olur. Ve lafız üzere cem‘ edilebilir; “**قياق**” denir. er-Râciz dedi:
  Eğer **القياقي** üzerinde gerinirlerse
  Ondan bir **عناق**’ın iki kulağını bulurlar

Ve **قيق** üzere de cem‘ edilebilir, **عنب** gibi; ondan Rü’be’nin sözü:
  Rızıklanmış bulutun **أنواء**’u hafifledi
  Ve **السفا**’nın yelelerini **القيق** üzerinde dişledi

el-Cevherî dedi: **قيقاءة**’nin cem‘ini kasteder; sanki onu **قيقة**’nin cem‘i üzere çıkarmıştır. Ve ondan istidrâk edilenlerdendir: **القيقاة** ve **القيقاية**: **الطلع** kabıdır. Ve **القويقية**: yumurtadır. Şair dedi:
  Ve onun derisi, **القويقيه**’nin **غرقئ**’idir
