# قيه (ق-ي-ه) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%87
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%82%D9%8A%D9%87

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ق - ي - ه
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 3 sözlük

## Sözlükler (3)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%87/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الهاء والقاف ووايء معهما
ق ه و، وه ق،ه ق ي، ه ي ق، ق ي ه مستعملات قهو: القاهي: الرّجلُ المُخْصِبُ في رَحْله، وإنّه لفي عَيْشٍ قاهٍ، أي: رَفيه، بَيِّن القُهُوّة والقهو، وهم قاهون. والمُقْهِي: المُجتوى طعاماً لا يُوافِقهُ.
والقهوة: الخَمْر، سُميّت قهوة لأنّها تُقهي الإِنسانَ. أي: تُشْبِعُه، وتذهب بشهوة الطّعام.
وهق: الوَهَقُ: الحبلُ المُغارُ، يُرمَي في أُنْشُوطة، فيُؤْخَذُ به الدَّابَّة والإِنسانُ.
والمُواهَقَةُ: المُواظبةُ في السّير، ومدُّ الأعناق، يُقال: تَواهَقَتِ الرِّكاب. قال:
تَنَشَّطتْها كلُّ مِغلاةِ الوَهَقْ
هقي: فلانٌ يَهْقِي فلاناً، إذا تناوله بقبيحٍ هيق: الهَيْقُ: الطّويل الدَّقيق، وبه سُمِيّ الظَّليم: هيقاً، ورجلٌ هَيْقٌ: يَشّبه بالظَّليم، لِنفاره وجُبْنه .
قيه: القاهُ: بمنزلة الجاه، ويقال: الطاعة. قال:
والله لولا النّارُ أن نَصلاها
أو يدعَو النّاسُ علينا الله
لَما سَمِعْنا للأَمِيرِ قاها

##### Türkçe

باب **الهاء** و**القاف** و**وايء** معهما
**ق ه و**، و**ه ق**،**ه ق ي**، **ه ي ق**، **ق ي ه** مستعملات
**قهو**: **القاهي**: yolculuğunda bereketli olan adam; ve “o, **قاهٍ** bir yaşayıştadır”, yani: refah içinde; **القُهُوّة** ve **القهو**’su açık-seçik (belli)dir; ve onlar **قاهون**’dur. Ve **المُقْهِي**: kendisine uymayan bir yiyeceği yiyip de (ondan) rahatsız olan.

Ve **القهوة**: şarap; ona **قهوة** denildi, çünkü o insanı **تُقهي** eder; yani: onu doyurur ve yemeğin iştahını giderir.

**وهق**: **الوَهَقُ**: düğümlü ip; bir ilmeğe atılır; onunla binek hayvanı ve insan yakalanır.

Ve **المُواهَقَةُ**: yürüyüşte devamlılık ve boyunları uzatma; “**تَواهَقَتِ الرِّكاب**” denir. Dedi ki:
تَنَشَّطتْها كلُّ مِغلاةِ الوَهَقْ

**هقي**: falan, falanı **يَهْقِي** eder; çirkin bir sözle ona iliştiği zaman.

**هيق**: **الهَيْقُ**: uzun, ince; ve onunla **الظَّليم** adlandırıldı: **هيقاً**; ve **هَيْقٌ** bir adam: onu **الظَّليم**’e benzetir; ürkekliği ve korkaklığı sebebiyle.

**قيه**: **القاهُ**: **الجاه** menzilesindedir; ve “itaat” denilir. Dedi ki:
والله لولا النّارُ أن نَصلاها
أو يدعَو النّاسُ علينا الله
لَما سَمِعْنا للأَمِيرِ قاها

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%87/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

أبو عبيد: القوهَةُ: اللبَنُ إذا تغيَّر طعمُه قليلاً وفيه حلاوةُ الحَلَبِ. والقوهِيُّ: ضربٌ من الثياب بيضٌ.

##### Türkçe

Ebû Ubeyd: **القوهَةُ**: sütün, tadı biraz değiştiği zaman; ve onda sağımın tatlılığı vardır. Ve **القوهِيُّ**: beyaz elbiselerden bir türdür.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%8A%D9%87/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

القاهُ: الطاعةُ؛ قال الزَّفَيان:
ما بالُ عيْنٍ شَوْقُها اسْتَبْكاها
في رَسْمِ دارٍ لَبِسَتْ بِلاها
تاللهِ لولا النارُ أَن نَصْلاها،
أَو يَدْعُوَ الناسُ علينا اللهَ،
لمَا سَمِعْنا لأَمِيرٍ قاها
قال الأُمَوي: عرفَتْه بنو أَسد. وما لَه عليَّ قاهٌ
أَي سُلْطانٌ. والقاهُ: الجاهُ. وفي الحديث: أَن رجلاً من أهل المدينة، وقيل من أََهل اليمن، قال للنبي، صلى الله عليه وسلم: إنّا أَهلُ قاهٍ، فإذا كان قاهُ أَحَدِنا دَعا مَنْ يُعِينه فعَمِلُوا له فأَطعَمَهُم وسَقاهم من شرابٍ يقال له المِزْرُ، فقال: أَله نَشْوَةٌ؟ قال: نعَمْ، قال: فلا تَشْرَبوه؛ أَبو عبيد: القاهُ سُرْعةُ الإجابة وحُسْنُ المُعاونة، يعني أَن بعْضَهم يُعاوِنُ بعضاً في أَعْمالِهم وأَصلُه الطاعةُ، وقيل: معنى الحديث إنَّا أَهلُ طاعةٍ لِمَنْ يَتَمَلَّكُ علينا، وهي عادَتُنا لا نَرى خِلافَها، فإذا أَمَرَنا بأَمْرٍ أَو نَهانا عن أَمْرٍ أَطَعْناه، فإذا كان قاه أَحَدِنا أَي ذُو قاهِ أَحَدِنا دَعانا إلى مَعُونتِه فأَطْعَمَنا وسَقانا. قال ابن الأَثير: ذكره الزمخشري في القاف والياء، وجعل عينه منقلبة عن ياء، ولم يذكره ابن الأَثير إلا في قوه. وفي الحديث: ما لي عنْدَه جاهٌ ولا لي عليه قاهٌ
أَي طاعةٌ. الأَصمعي: القاهُ والأَقْهُ الطاعةُ. يقال: أَقاهَ الرجلُ وأَيْقَهَ. الدينوري: إذا تَناوَبَ أَهلُ الجَوْخانِ فاجتمعوا مَرَّة عند هذا ومرة عند هذا وتعاوَنُوا على الدِّياسِ، فإن أَهل اليمن يسمُّون ذلك القاهَ. ونَوْبةُ كلِّ رجل قاهُهُ، وذلك كالطاعة له عليهم لأَنه تَناوُبٌقد أَلْزَمُوه أَنفسهم، فهو واجبٌ
لبعضهم على بعض، وهذه الترجمة ذكرها الجوهري في قوه. قال ابن بري: قاه أَصلُه قَيَهَ، وهو مقلوب من يَقَه، بدليل قولهم اسْتَيْقَه الرجلُ إذا أَطاعَ، فكان صوابه أَن يقول في الترجمة قَيه، ولا يقول قوَه، قال: وحجة الجوهري أَنه يقال الوقْهُ بمعنى القاهِ، وهو الطاعةُ، وقد وَقِهْتُ، فهذا يدل على أَنه من الواو؛ وأَما قول المُخَبَّل:
ورَدُّوا صُدورَ الخَيْلِ حتى تنَهْنَهُوا
إلى ذي النُّهَى، واسْتَيْقَهُوا للمُحلِّم
(* قوله وردوا صدور إلخ» في التكملة ما نصه والرواية: فسدوا نحور القوم، فشكوا نحور الخيل).
أَي أَطاعوه، إلا أَنه مقلوب، قدَّمَ الياء على القاف وكانت القافُ قبْلَها، وكذلك قولهم: جَذَبَ وجَبَذَ، ويروى: واسْتَيْدَهوا، قال ابن بري: وقيل إن المقلوب هو القاهُ دون اسْتَيْقَهوا. ويقال: اسْتَوْدَه واسْتَيْدَه إذا انْقادَ وأَطاعَ، والياء بدل من الواو. ابن سيده: والقاهُ سُرْعةُ الإجابةِ في الأَكل، قال: وإِنما قَضَيْنا بأَن أَلفَ قاه ياءٌ لقولهم في معناه أَيْقَهَ واسْتَيْقَهَ أَي أَطاعَ، وما جاء من هذا الباب لم يُقَلْ فيه أَبْقَهَ ولا تبيَّنَت فيه الياءُ بوجهٍ حُمِل على الواو. وأَيقَهَ أََي فَهِمَ. يقال: أَيْقِهْ لهذا أي افهمه، والله تعالى أََعلم.

##### Türkçe

**القاهُ**: itaat; **الزَّفَيان** dedi ki:

ما بالُ عيْنٍ شَوْقُها اسْتَبْكاها
في رَسْمِ دارٍ لَبِسَتْ بِلاها
تاللهِ لولا النارُ أَن نَصْلاها،
أَو يَدْعُوَ الناسُ علينا اللهَ،
لمَا سَمِعْنا لأَمِيرٍ قاها

**الأُمَوي** dedi: Onu **بنو أَسد** tanıdı. Ve onun bana karşı **قاهٌ**’ı yoktur; yani bir sultanlık. Ve **القاهُ**: mevki(=itibar). Hadiste: Medine halkından bir adamın—ve Yemen halkından olduğu da söylenmiştir—Peygamber’e, sallallahu aleyhi ve sellem, dediği (rivayet edilmiştir): “Biz **قاهٍ** ehliyiz; bizden birinin **قاهُ**’ı olduğu zaman, ona yardım edecek kimseyi çağırır; onlar onun için çalışırlar; o da onları yedirir ve **المِزْرُ** denilen bir içkiden onlara içirir.” Bunun üzerine (Peygamber) dedi: “Onun bir sarhoşluğu var mı?” Dedi: “Evet.” Dedi: “Öyleyse onu içmeyin.” **أَبو عبيد**: **القاهُ** cevap vermede sürat ve yardımlaşmanın güzelliğidir; yani onların bazısı işlerinde bazısına yardım eder; aslı itaattir. Ve denildi ki: Hadisin manası “Biz, üzerimize hükmedecek kimseye itaat ehliyiz; bu bizim âdetimizdir, onun hilafını görmeyiz; bize bir iş emrettiğinde yahut bir işten bizi nehyettiğinde ona itaat ederiz; bizden birinin **قاه**’ı olduğu zaman, yani bizden birinin **قاه** sahibi olduğu zaman, bizi yardımına çağırdı; bizi yedirdi ve içirdi”dir. **ابن الأَثير** dedi: **الزمخشري** onu **القاف** ve **الياء**’da zikretti ve onun aynını **ياء**’dan dönmüş kıldı; **ابن الأَثير** ise onu ancak **قوه**’da zikretti. Hadiste: “Onun yanında benim bir **جاهٌ**’ım yoktur ve onun üzerimde bir **قاهٌ**’ım yoktur”; yani itaat. **الأَصمعي**: **القاهُ** ve **الأَقْهُ** itaattir. “Adam **أَقاهَ** etti ve **أَيْقَهَ** etti” denir. **الدينوري**: **الجَوْخانِ** ehli nöbetleşe (iş gördüklerinde), bir defa bunun yanında bir defa bunun yanında toplanıp harman dövmeye yardımlaştıklarında, Yemen ehli buna **القاهَ** adını verir. Her adamın nöbeti onun **قاهُهُ**’udur; bu, kendilerini ona bağladıkları bir nöbetleşme olduğu için, onun onlar üzerindeki itaati gibidir; o hâlde (bu) bazılarının bazısı üzerine vaciptir. Bu tercümeyi **الجوهري** **قوه**’da zikretti. **ابن بري** dedi: **قاه**’ın aslı **قَيَهَ**’dır; **يَقَه**’dan kalb edilmiştir; delil, “adam **اسْتَيْقَه** etti” sözleridir; itaat ettiğinde (böyle denir). O hâlde onun doğrusu, tercümede **قَيه** demesidir; **قوَه** dememelidir. Dedi: **الجوهري**’nin hücceti şudur: **الوقْهُ**’un **القاهِ** manasında söylendiği (vardır); o da itaattir; “ben **وَقِهْتُ**” de (denir); bu, onun **الواو**’dan olduğuna delalet eder. **المُخَبَّل**’in sözü ise:

ورَدُّوا صُدورَ الخَيْلِ حتى تنَهْنَهُوا
إلى ذي النُّهَى، واسْتَيْقَهُوا للمُحلِّم

(* “قوله وردوا صدور إلخ” tekmilde metni şöyledir: “والرواية: فسدوا نحور القوم، فشكوا نحور الخيل”).

Yani ona itaat ettiler; ancak o kalb edilmiştir: **الياء**’ı **القاف**’ın önüne aldı; hâlbuki **القافُ** ondan önce idi. Aynı şekilde onların “**جَذَبَ** ve **جَبَذَ**” sözleri (gibidir). Ve “**واسْتَيْدَهوا**” diye rivayet edilir. **ابن بري** dedi: Ve denildi ki: Kalb edilmiş olan **اسْتَيْقَهوا** değil, **القاهُ**’dır. Ve “**اسْتَوْدَه**” ve “**اسْتَيْدَه**” denir: boyun eğdi ve itaat ettiğinde; **الياء** **الواو**’nun bedelidir. **ابن سيده**: **القاهُ** yemekte cevap vermede sürattir. Dedi: Biz, **قاه**’ın elifinin **ياء** olduğuna, onların onun manasında “**أَيْقَهَ**” ve “**اسْتَيْقَهَ**” yani “itaat etti” demeleriyle hükmettik. Bu bâbdan gelen şeyde “**أَبْقَهَ**” denilmediği ve onda **الياء** herhangi bir vecihle belirginleşmediği zaman, **الواو** üzerine hamledildi. Ve **أَيقَهَ**: yani anladı. “**أَيْقِهْ** لهذا” denir: yani bunu anla. Ve Allah Teâlâ daha iyi bilir.
