# كأب (ك-أ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A3%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - أ - ب
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük
- Bu sayfa şu yazımları da kapsar: كءب

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والباء و"وايء" معهما
ك ب و، ك و ب، و ك ب، ب و ك، ب ك ي، ك أ ب، ب ك أ مستعملات كبو: كبا يَكْبُو كَبْواً فهو كابٍ، إذا انكبّ على وجهه، يقال ذلك لكل ذي روح. قال:
إذا استجمعت للمرء فيها أموره		كبا كَبْوةً للوجه لا يستقيلـهـا
والكِبا: الكُناسة. والكِباء: ضرب من العود والبخور والدخنة.
والتراب الكابي: الذي لا يستقر على وجه الأرض.
وكبا الزند يَكْبُو كَبْواً، أي: لم يور، وأَكْبَى إكباءً لغة.
كوب: الكُوبُ: كُوزٌ لا عروة له. والجميع: أكوابٌ.
والكُوبةُ: الشطرنجة. والكُوبةُ: قصبات تجمع في قطعة أديم، ثم يخرز بها، ويزمر فيها، وسميت كوبة، لأن بعضها كوب على بعض، أي: ألزق.
وكب: الوَكَبُ: سواد اللون، من عنب أو غيره إذا نضج، وقد وَكَّبَ العنب تَوْكيباً، إذا أخذ فيه تلوين السواد. واسمه في تلك الحال: مُوَكَّب.
والوَكَبُ: الوسخ، وَكِبَ يَوْكَبُ وَكَباً.
والوَكَبانُ: مشية في درجان، يقال: ظبية وَكُوبٌ، وعنز وكوبٌ، وقد وَكَبَتْ تكِبُ وُكُوباً، ومنه اشتق المَوْكِب، قال:
لهـا أم مـوقـفة وَكُـوبٌ		بحيث الرقو، مرتعها البرير
وناقة مُواكِبةٌ. أي: تساير الموكب.
بوك: لقيته أول بَوْكٍ، أي: أول مرة، ويقال: أول بَوْك وصَوْك وعَوْكٍ، كلها واحد. والبائكة والبوائك: من جياد الإبل.
بكي: البُكاء ممدود ومقصور. بَكَى يَبْكِي.
وباكَيْتُه فبكَيْتُه، أي: كنت أَبْكَى منه.
كأب: الكَأْبة: سوء الهيئة، والانكسار من الحزن في الوجه خاصة. كئب الرجل يكْأَب كَأْباً وكَأْبةً وكَآبةً فهو كئيبً كئبٌ. واكْتَأَب اكْتِئاباً.
بكأ: البَكِيئةُ من الشاء أو الإبل: القليلة اللبن. بَكُؤَتِ الشاة تَبْكُؤُّ بكاءةً وبكوءاً.
والبُكْءُ: نبات كالجرجير. الواحدة: بُكْأَة.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الباء** ve onlarla birlikte “**وايء**”
**ك ب و**، **ك و ب**، ve **و ك ب**، **ب و ك**، **ب ك ي**، **ك أ ب**، **ب ك أ** kullanımdadırlar.

**كبو**: **كبا يَكْبُو كَبْواً فهو كابٍ**; yüzü üzerine kapanıp düşerse; bu, ruh sahibi olan her şey için söylenir. Dedi ki:
إذا استجمعت للمرء فيها أموره		كبا كَبْوةً للوجه لا يستقيلـهـا
Ve **الكِبا**: süprüntülük. Ve **الكِباء**: ud, buhur ve duman türünden bir tür.
Ve **التراب الكابي**: yerin yüzü üzerinde durup yerleşmeyen.
Ve **كبا الزند يَكْبُو كَبْواً**; yani: ateş çıkarmadı; ve **أَكْبَى إكباءً** bir lehçedir.

**كوب**: **الكُوبُ**: kulpu olmayan bir testi. Çoğulu: **أكوابٌ**.
Ve **الكُوبةُ**: satranç. Ve **الكُوبةُ**: bir parça deride toplanan kamışlardır; sonra onunla dikilir ve onunla üflenir; ve **كوبة** diye adlandırıldı; çünkü onların bir kısmı bir kısmının üzerine **كوب** oldu; yani: yapıştırıldı.

**وكب**: **الوَكَبُ**: rengin karalığı; olgunlaştığında üzümden veya başkasından. Ve üzüm **وَكَّبَ** olur **تَوْكيباً**; onda karalığın renkliliği belirmeye başlarsa. O hâldeki adı: **مُوَكَّب**.
Ve **الوَكَبُ**: pislik; **وَكِبَ يَوْكَبُ وَكَباً**.
Ve **الوَكَبانُ**: merdivende bir yürüyüş; denir ki: **ظبية وَكُوبٌ** ve **عنز وكوبٌ**; ve **وَكَبَتْ تكِبُ وُكُوباً**; bundan **المَوْكِب** türetildi. Dedi ki:
لهـا أم مـوقـفة وَكُـوبٌ		بحيث الرقو، مرتعها البرير
Ve **ناقة مُواكِبةٌ**; yani: alaya ayak uydurur.

**بوك**: Ona **أول بَوْكٍ**’ta rastladım; yani: ilk defa. Ve denir ki: **أول بَوْك** ve **صَوْك** ve **عَوْكٍ**; hepsi birdir. Ve **البائكة** ve **البوائك**: develerin iyilerindendir.

**بكي**: **البُكاء** uzatmalı ve kısaltmalıdır. **بَكَى يَبْكِي**.
Ve **وباكَيْتُه فبكَيْتُه**; yani: ondan daha çok ağlayan ben idim.

**كأب**: **الكَأْبة**: görünüşün kötülüğü; ve özellikle yüzde, hüzünden olan kırılma. **كئب الرجل يكْأَب كَأْباً وكَأْبةً وكَآبةً فهو كئيبً كئبٌ**. Ve **واكْتَأَب اكْتِئاباً**.

**بكأ**: **البَكِيئةُ** koyundan veya deveden: sütü az olan. **بَكُؤَتِ الشاة تَبْكُؤُّ بكاءةً وبكوءاً**.
Ve **البُكْءُ**: tere gibi bir bitki. Tekili: **بُكْأَة**.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكأبة: سوء الحال والانكسارُ من الحزن. وقد كَئِبَ الرجُل يَكْأَبُ كَأْبَةً وكَآبَةً، فهو كَئيبٌ، وامرأةٌ كئيبةٌ وكأباءُ أيضاً. واكتأب الرجلُ مثله. ورَمادٌ مكتئبُ اللون، إذا ضربَ إلى السَواد كما يكون وجهُ الكئيب.

##### Türkçe

**الكأبة**: hâlin kötülüğü ve hüzünden dolayı kırılma/çöküş. Ve adam **كَئِبَ** olur; **يَكْأَبُ**; **كَأْبَةً** ve **كَآبَةً** (olarak); artık o **كَئيبٌ**’dir; ve bir kadın **كئيبةٌ** ve ayrıca **وكأباءُ**. Ve adam **اكتأب** etti; onun gibidir. Ve rengi **مكتئبُ** olan kül; siyahlığa çaldığı zaman; tıpkı **الكئيب**’in yüzünün olduğu gibi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ب ( و ا ي ء )
كبا ، كأب ، كوب ، وكب ، بكا ، بكأ ، بوك ، كوكب : ( مستعملة ) .
كبا : روي عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنّه قال : ( ما أَحَدٌ عَرَضْتُ عليه الإسْلاَمَ إلا كانت له عنده كَبْوَةٌ غَيْرَ أبي بَكْرٍ فإنّه لم يَتَلَعْثَم ) .
قال أبو عبيد : الكَبْوَةُ : مثل الوَقْفَةِ تكُونُ عند الشيء يكرهُه الإنسانُ يُدْعَى إليه أو يُرَادُ منه ، ومنه قيل : كَبَا الزَّنْدُ فهو يَكْبُو إذا لم يُخْرِجْ شيئاً .
والكَبْوَةُ في غَيْرِ هذا : السُّقوطُ للوجْهِ .
وقال أبو ذؤيب يصفُ ثوراً رُمِيَ فسقط :
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ
( أبو نصر عن الأصمعي ) : كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً إذا عَثَر .
وكَبَا الفرسُ يَكْبُو إذا ربَا وانتفخ من فَرَقٍ أو عَدْوٍ . وقال العجاج :
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ
ويقال : فلانٌ كابِي الرّمادِ أي عظيمُه مُنتفِخُه أي أنّه صاحبُ إطْعَامٍ كثير .
ويقال : أكْبَى الرجلُ إذا لم تَخرجْ نَارُ زَنْدِه .
ويقال للكُناسة تُلْقَى بفِنَاءِ البيت : كباً مقصورٌ ، والأكْبَاءُ للجميع ، وأمّا الكِبَاءُ ممدود فهو البَخُورُ .
يقال : كَبَّى ثوبه تكْبِيةً إذا بخَّرَه .
وقال الليث : الفرسُ الكابِي : الذي إذا أَعْيا قام فلمْ يَتَحرَّكْ من الإعياء ، والتراب الكابي : الذي لا يَستقرُّ على وجه الأرضِ .
وقال غيرُه : نارٌ كابِيَةٌ إذا غَطّاها الرّمادُ والجمرُ تحتها .
وعُلْبةٌ كَابِيةٌ : فيها لَبنٌ عليها رَغْوَة .
ورَجلٌ كابِي اللَّوْنِ : عَلَتْهُ غَبْرَةٌ .
وكَبَا الغُبارُ إذا لم يَطِرْ ولم يتحرَّكْ .
وقال أبو الهيثم : يقالُ في مثل : ( الهابِي شرٌّ من الكابي ) .
قال : والكابي : الفَحْمُ الذي قد خمَدت نارُه فكَبا ، أي خلا من النار ، كما يقال : كَبَا الزَّنْدُ إذا لم تَخرجْ منه نارٌ ، وكَبا الفرسُ إذا حُنِذ بالجِلالَ فلم يَعْرَقْ .
والهابي : الرّمادُ الذي تَرَفَّتَ وهَبا ، وهو قبْلَ أن يَكون هباءً كَابٍ .
ورَوَى إسماعيلُ بن خالد عن يزيدَ بنِ أَبي
زياد عن عبد الله بن الحارث بن نَوْفل عن العباس بن عبد المطلب أنّه قال : قلتُ يا رسولَ الله : إن قُريشاً جلسوا فتذاكروا أحسابَهم فجعلوا مَثَلَكَ مَثَلَ نخلةٍ في كَبْوةٍ من الأرض ، فقال رسولُ الله ( صلى الله عليه وسلم ) ( إنَّ الله خَلَقَ الخلقَ فجعلنِي في خيرهم ، ثم حين فرَّقهم جعلني في خيرِ الفريقين ، ثم جعلهم بيوتاً فجعلني في خير بيوتهم ، فأَنَا خَيْرُكُم نَفْساً ، وخَيْرُكُم بيتاً ) .
قال شمر : قولُه : في كَبْوة ، لم نَسْمَع فيها من علمائنا شيئاً ، ولكنا سمِعنا الكِبَا ، والكُبَةَ ، وهو الكُناسةُ والتّراب الذي يُكْنَسُ .
وقال خالدٌ : الكُبِين : السَّرْجينُ ، الواحدة : كُبَةٌ .
( قلت ) : الكُبَةُ : الكُنَاسة ، من الأسماء الناقصة ، أصْلُها : كُبوْةٌ ، بضم الكاف ، مثل القلَة ، أصلُها : قُلْوَةٌ ، والثُّبَةُ أَصلُها : ثُبْوَةٌ ، وكأنَّ المحدِّثَ لم يَضْبِطْه فجعله كَبْوَةً .
ومنه يقال : كَبَا الفرسُ إذا ربا وانتفخَ .
ويقال : اكْتَبى إذا تَبَخَّرَ بالعُودِ .
وقال أَبو دُوَادٍ :
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ
قولُه : بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام ، أراد أنَّهنَّ غافلاتٌ عن الخَنَا والخِبِّ . وقال الكميت :
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا
أرادَ أنّا عربٌ نشأنا في نُزْهِ البلاد ، ولسنا بحاضرةٍ نشأوا في القُرَى .
كأب : وقال الليث : كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً ، وكأْبةً وكأْباً ، فهو كَئِبٌ وكَئيبٌ ، واكْتَأَبَ اكتئاباً .
ويقال : ما الذي أكأبَك ؟ .
والكَأْباءُ : الحُزن الشديدُ على فَعْلاَءَ .
كوب : قال الله جلّ وعزّ : ( تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ ) ( الزخرف : 71 ) .
قال الفراء : الكُوبُ الكوز المستديرُ الرّأْسِ الذي لا أُذنَ له . وقال عديُّ بن زيد :
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : كَابَ يَكُوبُ إذا شَرِب بالكُوبِ .
قال : والكَوَبُ : دِقّةُ العنق وعِظَمُ الرّأْسِ .
وكب ( كوكب ) : وقال الليث : الوَكَبُ : سوادُ اللّوْنِ من عِنَبٍ أو غير ذلك إذا نَضِج .
وقد وكّبَ العِنبُ تَوْكِيباً إذا أخَذ فيه تكوينُ السّواد ، واسمُه في تلك الحال : مُوَكِّبٌ .
( قلت ) : الذي نَعرفُه في أَلْوان الأعْناب والأرْطَاب إذا ظَهر فيه أَدنى سوَادٍ أو
صُفْرةٍ : التَّوْكِيتُ ، وبُسْرٌ موكِّتُ ، وهذا معروفٌ عند أصحاب النخيل في القُرَى العربيَّة .
وأمّا الوَكَبُ بالباء فإن أبا العباس روى عن ابن الأعرابي أنه قال : الوَكَبُ : الوَسَخُ .
يقال : وَكِبَ الشيءُ يَوْكَبُ وكَباً ، ووَسِبَ وَسَباً ، وحَشِنَ حشناً إذا ركبه الوسَخُ والدَّرَنُ .
وقال الليث : الوَكَبانُ : مِشْيةٌ في دَرَجَانٍ .
تقول : ظَبْيَةٌ وكُوبٌ ، وعَنْزٌ وكُوبٌ ، وقد وَكَبَتْ تَكِبُ وُكوباً .
ومنه : اشتُقَّ اسمُ المُوْكِب .
وقال الشاعر :
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ
وقال ابن السكيت : أَوْكَبَ البعيرُ إذا لَزِم الموكِبَ .
وقال الرِّياشيُّ : أَوْكَبَ الطائرُ إذا نهض للطَيران .
و أنشد :
أَوْكَبَ ثم طارا
وناقةٌ مُواكِبَةٌ : تُسايرُ الموكبَ ، والتّوْكيبُ : المقاربة في الصِّرَار .
وقال اللّحياني ، يقال : فلان مُواكِبٌ عَلَى أمره ، ووَاكِبٌ ، ومُواصِبٌ ووَاصب ، بمعنى المثابِر المواظِب ونحو ذلك .
قال الأصمعيّ : وذكر الليث : الكَوْكَبَ في باب الرُّباعيّ ، ذهب إلى أنّ الواو أصليَّةٌ ، وهو عند حُذّاق النحويِّين كوكب من باب وكب ، صُدِّرَ بكافٍ زائدة .
وقال أبو زيد : الكَوْكَبُ : البياضُ في سوادِ العين ، ذَهب البصرُ له أو لم يذهب .
وقال الليث : الكَوْكَبُ معروف من كواكب السّماءِ ، ويُشبَّه به النَّوْرُ فيسمّى كوكَباً . وقال الأعشى :
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ
ويقال لقَطرات الجليد التي تقعُ عَلَى البَقْل بالليل : كوكبٌ أيضاً ، والكوكبُ : شِدَّةُ الحرِّ ومُعْظمُه . وقال ذو الرُّمَّةِ :
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ
ويقال للأمْعَزِ إذا توقَّدَ حَصاَه ضَحاءً : مُوْكِبٌ . قال الأعشى :
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ
وكَوكبُ كلِّ شيءٍ : معظمُه ، مثلُ كوكب العُشْبِ ، وكوكبِ الماء ، وكَوكبِ الجَيش : وقال الشاعر يصفُ كَتِيبَةً :
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها
ويومٌ ذُو كَواكبَ إذا وُصف بالشدّة كأنه أَظْلَمَ بما فيه من الشدائدِ حتى رُؤِي كواكِبُ السماء . ومنه قولُ طرفة :
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ
وقال : تُرِيه الكواكِب كفراً وبِيضاً .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : غلامٌ كَوكبٌ إذا تَرَعْرع وحَسُنَ وجْهُه .
وقال المؤرِّجُ : الكوكبُ : الماءُ ، والكَوكبُ : السّيفُ ، والكوكَبُ : سيِّدُ القوم .
( قلت ) : وسمعْتُ غيرَ واحدٍ من العرب يقول : الزُّهرَةُ من بينِ الكواكب : الكوكَبَةُ يُؤَنِّثونَها ، وسائر الكواكب تُذكَّرُ ، فيقال : هذا كوكبٌ قد طلَع .
قال الله جلّ وعزّ : ( فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً ) ( الأنعام : 76 ) .
ومِثْلُ الكوكب : القَوْقَلُ ، والشَّوْشَبُ ، وأمَّا شَوْزَبٌ فهو ( فَوْعَلٌ ) من شَزَبَ .
بكا : البُكَا يُقْصَرُ ويمَدُّ ، قال ذلك الفرّاء وغيرُه وأنشد :
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ
وقد بَكَى الرجلُ يَبْكِي ، فهو باكٍ . وباكَيْتُ فلاناً فبكَيْتُه إذا كنتَ أكْثَر بُكَاءً منه .
( ثعلب عن الأصمعي وأبي زيد ) قالا : بَكَيْتُ الميِّتَ وبكَّيْتُه كلاهما إذا بَكَيْتَ عليه ، وأَبكَيْتُه إذا صنَعْتَ به ما يَحمِلُه عَلَى البكاء .
بكأ : الأصمعي : بَكُؤَتِ الناقةُ والشّاةُ تَبْكُؤُ بَكَاءً إذا قَلَّ لبنُها ، وناقةٌ بَكِيئَةٌ وهي القليلةُ اللّبَنِ . وأنشد أبو عبيد :
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ
هكذا سمِعنا في كتاب ( غريب الحديث ) بَكُؤَتْ تبكُؤُ ، وأقرأنا الإياديُّ في كتاب ( المصنَّف ) لشمرٍ عن أبي عبيد عن أبي عمرٍ و : بَكَأَتِ الناقةُ تَبْكَأُ إذا قلَّ لبنُها .
وقال أحمد بن يحيى في تفسير حديث النبي ( صلى الله عليه وسلم ) ( نحنُ مَعَاشِرَ الأنْبِياءِ فِينَا بكْءٌ ) قال : معناه فِينا قِلّةُ كلامٍ إلاَّ فيما نحتاجُ إليه ، مثل بَكْءِ الناقةِ إذا قَلَّ لبنُها ) .
وقال أبو زيدٍ : بكَأَتِ النّاقةُ تَبْكَأُ ، وبكُؤَتْ تَبْكُؤُ بَكَاءٍ وبَكْأً ، كلُّ ذلك مهموزٌ ، وجمعُ البَكِيئَةِ من النُّوقِ : بَكَايَا .
بوك : ( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : البَوْكُ : سِفَاد الحِمَارِ ، والبَوْكُ : تَثْوِيرُ الماءِ .
يقال : باكَ العَيْنُ يَبُوكُهَا ، وفي الحديث ( أَنَّ بَعْضَ المُنَافِقِينَ باكَ عَيْناً كانَ النبي ( صلى الله عليه وسلم ) قَدْ وَضَعَ فيها سَهْماً ) .
والبَوْكُ : البَيْعُ ، وحكي عن أَعْرابيَ أنّه قال : ( مَعِي دِرْهَمٌ بَهْرَجٌ لا يُبَاكُ به شيءٌ )
أي لا يُبَاعُ .
قال : وباكَ إذا اشْتَرَى ، وباك إذا باعَ وباكَ إذا جامع .
ويقال : لَقِيتُه أَوَّلَ صَوْكٍ وبَوْكٍ أي أَوَّلَ مَرَّةٍ ، قاله الأصمعيّ وأبو زيد .
وقال : هو كقولك : لَقِيتُه أَوّل ذاتِ يَدَيْنِ .
وفي الحديث ( أنَّ المُسْلِمينَ بَاتُوا يَبُوكُونَ حِسْيَ تَبُوكَ بِقدْحٍ ) ، فلذلك سميت : تَبُوكَ ، أي يُحَرِكُونَه ويُدْخِلُونَ فيه القِدْحَ ، وهو السّهْمُ لِيَخْرُجَ منه الماءُ ، ومنه يقال : باكَ الحِمَارُ الأتانَ .
( أبو عبيد عن الأصمعي ) : البائِكُ والفَاثِجُ : الناقة العظيمة السَّنَامِ ، والجميع البَوَائِكُ .
وقال النَّضْرُ بن شميل : بَوَائكُ الإبلِ : كِرَامُها وخِيَارُها .

##### Türkçe

ك ب ( و ا ي ء )
**كبا** ، **كأب** ، **كوب** ، و**كب** ، **بكا** ، **بكأ** ، **بوك** ، **كوكب** : (kullanılanlar).

**كبا** : Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet olunduğuna göre o şöyle dedi: (İslâm’ı kendisine arz ettiğim hiç kimse yoktur ki onun yanında bir **كَبْوَةٌ** olmasın; Ebû Bekir müstesna; çünkü o **يَتَلَعْثَم** etmedi.)

Ebû Ubeyd dedi: **الكَبْوَةُ**: **الوَقْفَةِ** gibidir; insanın hoşlanmadığı, kendisine çağrıldığı yahut kendisinden istenildiği şey yanında meydana gelir. Ondandır ki: **كَبَا الزَّنْدُ** denildi; o **يَكْبُو** olur; bir şey çıkarmadığı zaman.

Ve **الكَبْوَةُ** bunun dışında: yüze (yüzüstü) düşüştür.

Ebû Züeyb, atılıp düşen bir boğayı vasfederek dedi:
فكَبَا كما يَكْبُوا فَنِيقٌ تارِزٌ
بالخَبْتِ إلا أنّه هو أبْرعُ

( Ebû Nasr, Asmaî’den ): **كَبَا يَكْبُو كَبْوَةً**: sendelediği zaman.

Ve at **كَبَا يَكْبُو** olur: korkudan yahut koşudan kabarıp şiştiği zaman. Accâc dedi:
جَرَى ابنُ لَيْلَى جِريةَ السَّبُوحِ
جِرْيةَ لا كابٍ ولا أنُوحِ

Ve denilir: falan **كابِي الرّمادِ**; yani onun büyüğü, şişkini; yani o, çok yedirme sahibidir.

Ve denilir: adam **أكْبَى** etti: çakmağının ateşi çıkmadığı zaman.

Ve evin avlusuna atılan süpürüntüye denilir: **كباً** (maksûr); hepsine **الأكْبَاءُ**; ama **الكِبَاءُ** (memdûd) ise tütsüdür.

Denilir: elbisesini **كَبَّى** etti, **تكْبِيةً**: onu tütsülediği zaman.

Leys dedi: **الفرسُ الكابِي**: yorulduğu zaman kalkıp yorgunluktan hareket etmeyen. Ve **التراب الكابي**: yer yüzü üzerinde durmayan.

Başkası dedi: **نارٌ كابِيَةٌ**: kül onu örttüğü ve kor onun altında olduğu zaman.

Ve **عُلْبةٌ كَابِيةٌ**: içinde süt vardır; üzerinde köpük vardır.

Ve **رَجلٌ كابِي اللَّوْنِ**: üzerine toz konmuştur.

Ve **كَبَا الغُبارُ**: uçmadığı ve hareket etmediği zaman.

Ebû’l-Heysem dedi: bir meselde şöyle denilir: ( **الهابِي شرٌّ من الكابي** ).

Dedi: ve **الكابي**: ateşi sönmüş olup **كَبا** eden kömürdür; yani ateşten boşaldı; tıpkı **كَبَا الزَّنْدُ** denildiği gibi: ondan ateş çıkmadığı zaman; ve at **كَبا** eder: örtülerle ısıtıldığı halde terlemediği zaman.

Ve **الهابي**: kabarıp uçuşan küldür; ve o, **هباءً** olmadan önce **كَابٍ**dır.

İsmâîl b. Hâlid, Yezîd b. Ebî Ziyâd’dan, Abdullah b. Hâris b. Nevfel’den, Abbâs b. Abdülmuttalib’den rivayet etti; o dedi: Dedim: Ey Allah’ın Resûlü, Kureyş oturdular da soylarını andılar; senin misalini yerden bir **كَبْوةٍ** içindeki bir hurma ağacının misali yaptılar. Bunun üzerine Allah’ın Resûlü ( صلى الله عليه وسلم ) dedi ki: (Şüphesiz Allah mahlûkatı yarattı da beni onların en hayırlısında kıldı; sonra onları ayırdığı vakit beni iki fırkanın en hayırlısında kıldı; sonra onları evler yaptı da beni onların evlerinin en hayırlısında kıldı; ben sizin nefisçe en hayırlınızım ve evce en hayırlınızım.)

Şemmer dedi: “**في كَبْوة**” sözü: bunda âlimlerimizden bir şey işitmedik; fakat **الكِبَا**yı ve **الكُبَةَ**yi işittik; o da süpürüntü ve süpürülen topraktır.

Hâlid dedi: **الكُبِين**: gübredir; bir tanesi: **كُبَةٌ**.

( Dedim ): **الكُبَةُ**: süpürüntüdür; eksik isimlerdendir; aslı: **كُبوْةٌ**, kâfın dammesiyle; **القلَة** gibi; aslı: **قُلْوَةٌ**; ve **الثُّبَةُ**nin aslı: **ثُبْوَةٌ**; sanki muhaddis onu ضبط etmedi de onu **كَبْوَةً** yaptı.

Ve ondan denilir: at **كَبَا** eder: kabarıp şiştiği zaman.

Ve denilir: **اكْتَبى**: öd ağacıyla tütsülendiği zaman.

Ebû Duvâd dedi:
تَكْتَبِينَ الْيَنْجُوجَ في كُبَةِ المَشْ
تَى وبُلْهٌ أَحْلامُهنَّ وِسامُ

“**بُلْهٌ أحلامُهنَّ وسام**” sözü: onların **الخَنَا** ve **الخِبِّ**den gafil olduklarını kastetti. Kümeyt dedi:
وبالعَذَوَاتِ مَنْبِتُنا نُضَارٌ
ونَبْعٌ لا فَصَافِصُ في كُبِينَا

Bizim, beldelerin nezih yerlerinde yetişmiş Araplar olduğumuzu; köylerde yetişmiş bir şehirli olmadığımızı kastetti.

**كأب** : Leys dedi: **كَئِبَ يَكأَبُ كآبةً** , ve **كأْبةً** ve **كأْباً**; o halde o **كَئِبٌ** ve **كَئيبٌ**dur; ve **اكْتَأَبَ اكتئاباً**.

Ve denilir: seni **أكأبَك** eden nedir?

Ve **الكَأْباءُ**: **فَعْلاَءَ** vezninde şiddetli hüzündür.

**كوب** : Allah جلّ وعزّ dedi: ( **تُحْبَرُونَ يُطَافُ عَلَيْهِمْ بِصِحَافٍ مِّن ذَهَبٍ** ) ( الزخرف : 71 ).

Ferrâ dedi: **الكُوبُ**: kulpsuz, başı yuvarlak olan **الكوز**dur. Adiyy b. Zeyd dedi:
مُتَّكِئاً تُصْفَقُ أبوابُه
يَسْعَى عليه العبْدُ بالكوبِ

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **كَابَ يَكُوبُ**: **بالكُوبِ** içtiği zaman.

Dedi: ve **الكَوَبُ**: boynun inceliği ve başın büyüklüğüdür.

**وكب ( كوكب )** : Leys dedi: **الوَكَبُ**: olgunlaştığı zaman üzümden yahut başka şeyden rengin karalığıdır.

Ve üzüm **وكّبَ** etti, **تَوْكِيباً**: onda karalığın oluşumu başladığı zaman; ve o halde onun adı: **مُوَكِّبٌ**dur.

( Dedim ): Üzümlerin ve yaş hurmaların renklerinde, onda en az bir karalık yahut sarılık göründüğü zaman bildiğimiz: **التَّوْكِيتُ**tir; ve **بُسْرٌ موكِّتُ**; bu, Arap köylerindeki hurma sahipleri yanında bilinen bir şeydir.

Ama **الوَكَبُ** bâ ile olana gelince: Ebû’l-Abbâs, İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; o dedi: **الوَكَبُ**: pistir.

Denilir: **وَكِبَ** şey **يَوْكَبُ** olur, **وكَباً**; ve **وَسِبَ وَسَباً**; ve **حَشِنَ حشناً**: ona pislik ve kir bindiği zaman.

Leys dedi: **الوَكَبانُ**: bir **دَرَجَانٍ** içinde bir yürüyüştür.

Sen dersin: **ظَبْيَةٌ وكُوبٌ** ve **عَنْزٌ وكُوبٌ**; ve o **وَكَبَتْ تَكِبُ وُكوباً**.

Ve ondan **المُوْكِب** ismi türetildi.

Şair dedi:
لها أُمٌّ مُوَقّفَةٌ وكُوبٌ
بحيثُ الرَّقْوُ مَرْتَعُها البَرِيرُ

İbnü’s-Sikkît dedi: deve **أَوْكَبَ** etti: **الموكِب**e yapıştığı zaman.

Riyâşî dedi: kuş **أَوْكَبَ** etti: uçmaya kalkıştığı zaman.

Ve inşâd etti:
أَوْكَبَ ثم طارا

Ve **ناقةٌ مُواكِبَةٌ**: **الموكب**e ayak uydurur. Ve **التّوْكيبُ**: **الصِّرَار**da yakınlıktır.

Lihyânî dedi: denilir: falan, işi üzerinde **مُواكِبٌ** ve **وَاكِبٌ**; ve **مُواصِبٌ** ve **وَاصب**; sebat eden, devamlı olan ve bunun benzeri manasında.

Asmaî dedi: ve Leys’in, **الكَوْكَبَ**i rubâî babında zikrettiğini anlattı; vâvın aslî olduğuna gitti; hâlbuki nahivcilerin mahirleri yanında **كوكب** , **وكب** babındandır; زائد bir kâf ile صدر edilmiştir.

Ebû Zeyd dedi: **الكَوْكَبُ**: gözün siyahlığı içinde beyazlıktır; görme onunla gitmiş olsun yahut gitmemiş olsun.

Leys dedi: **الكَوْكَبُ** göğün yıldızlarından bilinen şeydir; ve onunla **النَّوْرُ** benzetilir de **كوكَباً** diye adlandırılır. A‘şâ dedi:
يُضَاحِكُ الشَّمسَ منها كوكبٌ شَرِقٌ
مُؤَزَّرٌ بِعَميمِ النَّبْتِ مُكْتَهِلُ

Ve geceleyin sebzenin üzerine düşen buz damlalarına da: **كوكبٌ** denilir. Ve **الكوكبُ**: sıcağın şiddeti ve çoğudur. Zü’r-Rumme dedi:
ويوم يَظَلُّ الفرْخُ في بيتِ غَيْرِه
له كوكبٌ فَوقَ الحِدَابِ الظواهرِ

Ve çakılları parlayıp alevlendiği zaman **الأمْعَزِ**e: **مُوْكِبٌ** denilir. A‘şâ dedi:
تَقْطَعُ الأمْعَزَ المُكوكِبَ وَخْداً
بِنَواجٍ سريعةِ الإيغالِ

Ve her şeyin **كوكبُ**u: onun çoğu/büyüğü; **كوكب العُشْبِ** ve **كوكبِ الماء** ve **كَوكبِ الجَيش** gibi. Şair, bir taburu vasfederek dedi:
ومَلْمُومَةٍ لا يَخْرِقُ الطّرْفُ عَرْضَها
لها كَوكَبٌ فَخْمٌ شديدٌ وُضوحُها

Ve şiddetle vasfedildiği zaman “**يومٌ ذُو كَواكبَ**”: sanki içindeki şiddetlerden dolayı kararmış da göğün yıldızları görülmüş gibidir. Ondandır ki Tarafe’nin sözü:
وتُرِيه النَّجْمَ يَجري بالظُّهُرْ

Ve dedi: “Ona yıldızları karanlık ve beyaz olarak gösterir.”

( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): yüzü gelişip güzelleştiği zaman delikanlı **كَوكبٌ**dur.

Müerric dedi: **الكوكبُ**: sudur; ve **الكَوكبُ**: kılıçtır; ve **الكوكَبُ**: kavmin efendisidir.

( Dedim ): Araplardan birden fazlasını işittim, derlerdi ki: yıldızlar arasından **الزُّهرَةُ**: **الكوكَبَةُ**dur; onu müennes yaparlar; diğer yıldızlar müzekker yapılır; denilir: bu bir **كوكبٌ**dur, doğdu.

Allah جلّ وعزّ dedi: ( **فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ الَّيْلُ رَأَى كَوْكَباً** ) ( الأنعام : 76 ).

Ve **الكوكب**in benzeri: **القَوْقَلُ** ve **الشَّوْشَبُ**dur. Ama **شَوْزَبٌ** ise **شَزَبَ**dan ( **فَوْعَلٌ** )dır.

**بكا** : **البُكَا** kısaltılır ve uzatılır; bunu Ferrâ ve başkası söyledi; ve inşâd etti:
بكَتْ عَيْنِي وحُقَّ لها بُكَاها
وما يُغْنِي البُكَاءُ ولا العَويلُ

Ve adam **بَكَى يَبْكِي**; o halde o **باكٍ**dir. Ve falanla **باكَيْتُ** de onu **بكَيْتُه**: ondan daha çok ağlayan olduğun zaman.

( Sa‘leb, Asmaî ve Ebû Zeyd’den ) ikisi dedi: ölüyü **بَكَيْتُ** ve **بكَّيْتُه**: ikisi de, onun üzerine ağladığın zaman; ve onu **أَبكَيْتُه**: onu ağlamaya sevk eden şeyi onunla yaptığın zaman.

**بكأ** : Asmaî: deve ve koyun **بَكُؤَتِ** , **تَبْكُؤُ بَكَاءً**: sütü azaldığı zaman. Ve **ناقةٌ بَكِيئَةٌ**: o, sütü az olandır. Ebû Ubeyd inşâd etti:
ولَيَأْزِلَنَّ وتَبْكُؤَنَّ لِقَاحُه
ويُعَلِّلَنَّ صَبِيَّهُ بسَمَارِ

Bunu, ( **غريب الحديث** ) kitabında **بَكُؤَتْ تبكُؤُ** diye işittik. Ve İyâdî bize, Şemmer’in ( **المصنَّف** ) kitabında, Ebû Ubeyd’den, Ebû Amr’dan: **بَكَأَتِ الناقةُ تَبْكَأُ**: sütü azaldığı zaman, diye okuttu.

Ahmed b. Yahyâ, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) hadisini tefsirde: (Biz peygamberler topluluğuyuz; bizde **بكْءٌ** vardır) dedi; dedi ki: manası, ihtiyaç duyduğumuz şey dışında sözün azlığıdır; devenin **بَكْءِ**i gibi: sütü azaldığı zaman.

Ebû Zeyd dedi: deve **بكَأَتِ** **تَبْكَأُ**; ve **بكُؤَتْ تَبْكُؤُ**; **بَكَاءٍ** ve **بَكْأً**; bunların hepsi hemzelidir. Ve develerden **البَكِيئَةِ**nin çoğulu: **بَكَايَا**dır.

**بوك** : ( Sa‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den ): **البَوْكُ**: eşeğin çiftleşmesidir; ve **البَوْكُ**: suyu kabartıp karıştırmaktır.

Denilir: **باكَ العَيْنُ يَبُوكُهَا**. Ve hadiste: (münafıklardan bazısı, Peygamber’in ( صلى الله عليه وسلم ) içine bir ok koymuş olduğu bir gözü **باكَ** etti.)

Ve **البَوْكُ**: satıştır. Bir bedevîden nakledildi ki o dedi: (Yanımda, onunla hiçbir şey **يُبَاكُ** edilmeyen sahte bir dirhem var) yani satılmaz.

Dedi: ve **باكَ**: satın aldığı zaman; ve **باكَ**: sattığı zaman; ve **باكَ**: cima ettiği zaman.

Ve denilir: onu **أَوَّلَ صَوْكٍ وبَوْكٍ**ta gördüm; yani ilk defa; bunu Asmaî ve Ebû Zeyd söyledi.

Ve dedi: bu, senin “onu **أَوّل ذاتِ يَدَيْنِ** gördüm” demen gibidir.

Ve hadiste: (Müslümanlar, bir **حِسْيَ**i bir **قدْحٍ** ile **تَبُوكَ** ederek gecelediler); bundan dolayı ona **تَبُوكَ** adı verildi; yani onu hareket ettiriyorlar ve içine **القِدْحَ**ı sokuyorlardı; o da sudan çıkması için **السّهْمُ**dur. Ondandır ki: eşek dişiyi **باكَ** etti denilir.

( Ebû Ubeyd, Asmaî’den ): **البائِكُ** ve **الفَاثِجُ**: hörgücü büyük dişi devedir; çoğulu: **البَوَائِكُ**.

Nadr b. Şümeyl dedi: **بَوَائكُ الإبلِ**: onların kerimleri ve seçkinleridir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والألف وما يثلثهما)
وقد تكون الألف منقلبة وتكتب هاهنا للَّفظ، وقد تكون مهموزة.‏
(كاذ) الكاف والألف والذال كلمة، وهي الكَاذَة: لحمُ أعالي الفَخِذين.‏
(كار) الكاف والألف والراء. يقولون: الكَأْر: أن يَكْأر الرّجُل من الطّعام، أي يصيب منه أخْذاً وأكلا.‏
(كان) الكاف والألف والنون. يقولون: كَأَن، أي اشتدَّ، وكأنتُ: اشتددت.‏
(كأب) الكاف والهمزة والباء كلمةٌ تدلُّ على انكسارٍ وسوءِ حال. من ذلك الكآبة. يقال كَأْبة وكَآبة، ورجلُ كئيب.‏
(كأد) الكاف والألف والدال يدلُّ على شِدَّة ومَشَقّة. يقولون: تكَاءَده الأمرُ، إذا صعُب عليه. والعَقَبة الكَؤُود: الصَّعبة.‏

ـ

##### Türkçe

(كaf, elif ve ikisini üçleyen şeyler babı)
Elif bazen dönmüş olur ve burada lafız için yazılır; bazen de hemzeli olur.‏
(**كاذ**) **الكاف** ve **الألف** ve **الذال** bir kelimedir; o da **الكَاذَة**’dir: iki uyluğun üstlerinin etidir.‏
(**كار**) **الكاف** ve **الألف** ve **الراء**. Derler ki: **الكَأْر**: adamın yemekten **يَكْأر** etmesi; yani ondan bir alma ve yeme elde etmesidir.‏
(**كان**) **الكاف** ve **الألف** ve **النون**. Derler ki: **كَأَن**; yani şiddetlendi; ve **كأنتُ**: şiddetlendim.‏
(**كأب**) **الكاف** ve **الهمزة** ve **الباء**; kırılmaya ve hâlin kötülüğüne delâlet eden bir kelimedir. Bundan **الكآبة**. **كَأْبة** ve **كَآبة** denir; ve **كئيب** bir adam.‏
(**كأد**) **الكاف** ve **الألف** ve **الدال**; şiddete ve meşakkate delâlet eder. Derler ki: **تكَاءَده** iş; ona zor geldiği zaman. Ve **الكَؤُود** engel: zor olan.‏

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك أ ب
هو كئيب ومكتئب وكئب كآبة واكتأب‏.‏
ومن المجاز‏:‏ اكتأب وجه الأرض وهي كئيبة الوجه‏.‏
قال النابغة‏:‏ إذا حلّ بالأرض البريئة أصبحت كئيبة وجهٍ غبّها غير طائل أي البريئة من الأدواء‏.‏

##### Türkçe

ك أ ب
O, **كئيب** ve **مكتئب** ve **كئب**tir; **كآبة** olarak **اكتأب** etti.‏
Mecazdan: yerin yüzü **اكتأب** etti; o, yüz bakımından **كئيبة**dir.‏
Nâbiga dedi ki:
“Eğer hastalıksız yere konaklarsa, (o yer) yüzü **كئيبة** olarak sabahlar; onun ardından (gelen) faydasızdır” yani hastalıklardan beri olan.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكآبةُ: سُوءُ الحالِ، والانكِسارُ من الـحُزن. كَئِبَ يَكْـأَبُ كَـأْباً وكأْبةً وكآبة، كنَشْـأَةٍ ونشاءة، ورَأْفَةٍ ورَآفة، واكْتَـأَبَ اكتِئاباً: حَزِنَ واغْتَمَّ وانكسر، فهو كَئِبٌ وكَئِـيبٌ. \<ص:695>
 وفي الحديث: أَعوذُ بك من كآبةِ الـمُنْقَلَبِ. الكآبةُ: تَغَيُّر النَّفْس بالانكسار، مِن شِدَّةِ الهمِّ والـحُزْن، وهو كَئِـيبٌ ومُكْتَئِبٌ. المعنى: أَنه يرجع من سفره بأَمر يَحْزُنه، إِما أَصابه من سفره وإِما قَدِمَ عليه مثلُ أَن يعودَ غير مَقضِـيِّ الحاجة، أَو أَصابت مالَه آفةٌ، أَو يَقْدَمَ على أَهله فيجدَهم مَرْضَى، أَو فُقِدَ بعضهم. وامرأَةٌ كَئِـيبةٌ وكَـأْباءُ أَيضاً؛ قال جَنْدَلُ بنُ الـمُثَنَّى:
عَزَّ على عَمِّكِ أَنْ تَـأَوَّقي،
أَو أَن تَبِـيتي ليلةً لم تُغْبَقي،
أَو أَنْ تُرَيْ كَـأْباء لم تَبْرَنشِقي
الأَوْقُ: الثِّقَلُ؛ والغَبُوقُ: شُرْبُ العَشِـيِّ؛ والإِبْرِنْشاقُ: الفَرَح والسُّرور. ويقال: ما أَكْـأَبَكَ! والكَـأْباءُ: الـحُزْنُ الشديد، على فَعْلاء. وأَكْـأَبَ: دَخَل في الكَـآبة. وأَكْـأَبَ: وَقَعَ في هَلَكة؛ وقوله أَنشده ثعلب: يَسِـيرُ الدَّليلُ بها خِـيفةً، *  وما بِكآبَتِه مِنْ خَفاءْ فسره فقال: قد ضَلَّ الدليلُ بها؛ قال ابن سيده: وعندي أَن الكآبةَ، ههنا، الـحُزْنُ، لأَن الخائفَ محزون.
ورَمادٌ مُكْتَئِبُ اللَّوْنِ: إِذا ضَرَبَ إِلى السَّواد، كما يكون وجه الكَئِـيبِ.

##### Türkçe

**الكآبةُ**: hâlin kötülüğü, ve hüzünden dolayı kırılma. **كَئِبَ** **يَكْـأَبُ** **كَـأْباً** ve **كأْبةً** ve **كآبة**; **كنَشْـأَةٍ** ve **نشاءة**; ve **رَأْفَةٍ** ve **رَآفة** (gibi). Ve **اكْتَـأَبَ** **اكتِئاباً**: hüzünlendi ve kederlendi ve kırıldı; o hâlde o **كَئِبٌ** ve **كَئِـيبٌ**dur.

\<ص:695>
Ve hadiste: “**أَعوذُ بك من كآبةِ الـمُنْقَلَبِ**.” **الكآبةُ**: şiddetli gam ve hüzünden dolayı, kırılma ile nefsin değişmesidir; ve o **كَئِـيبٌ** ve **مُكْتَئِبٌ**dür. Mânâ: onun seferinden, kendisini hüzünlendiren bir işle dönmesidir; ya seferinden ona isabet eden (bir şey) ile, ya da üzerine gelmiş olan (bir şey) ile; meselâ ihtiyacı giderilmiş olmaksızın dönmesi, yahut malına bir âfet isabet etmesi, yahut ailesinin yanına gelip onları hasta bulması, yahut onların bazısının kaybolmuş olması. Ve bir kadın **كَئِـيبةٌ** ve **كَـأْباءُ** da (denir); **جَنْدَلُ بنُ الـمُثَنَّى** dedi:
عَزَّ على عَمِّكِ أَنْ تَـأَوَّقي،
أَو أَن تَبِـيتي ليلةً لم تُغْبَقي،
أَو أَنْ تُرَيْ كَـأْباء لم تَبْرَنشِقي

**الأَوْقُ**: ağırlıktır; ve **الغَبُوقُ**: akşam içkisidir; ve **الإِبْرِنْشاقُ**: sevinç ve sürurdur. Ve denir: “**ما أَكْـأَبَكَ!**” Ve **الكَـأْباءُ**: şiddetli hüzündür; **فَعْلاء** vezni üzerinedir. Ve **أَكْـأَبَ**: **الكَـآبة** içine girdi. Ve **أَكْـأَبَ**: bir helâke düştü; ve sözü—**ثعلب** onu inşâd etti:
يَسِـيرُ الدَّليلُ بها خِـيفةً، *  وما بِكآبَتِه مِنْ خَفاءْ

Onu açıkladı ve dedi ki: onunla birlikte kılavuz sapıtmıştır; **ابن سيده** dedi: ve bence **الكآبة** burada **الـحُزْنُ**dür; çünkü korkan, hüzünlüdür.

Ve rengi **مُكْتَئِبُ** olan kül: siyahlığa çaldığı zaman; tıpkı **الكَئِـيبِ**in yüzü gibi.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك أ ب * * الكَآبةُ * بالمد سوء الحال الانكسار من الحزن وقد * كَئِبَ * من باب سلم و * كَأْبَةً * أيضا بوزن رهبة فهو * كَئِيبٌ * وامرأة * كَئِيبَةٌ * و * كَأْبَاءُ * بالمد و * اكْتَأَب * مثله

##### Türkçe

* ك أ ب * **الكَآبةُ**: medd ile; hâlin kötülüğü, hüzünden dolayı kırılma. Ve: **كَئِبَ** (سلم bâbından) ve ayrıca **كَأْبَةً** (رهبة vezninde); o hâlde o **كَئِيبٌ**dur; ve bir kadın **كَئِيبَةٌ**dur; ve **كَأْبَاءُ** (medd ile); ve **اكْتَأَب**: onun benzeri.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكأب، بالفتح، كالضرب والكأبة، والكآبة، كالنشأة والنشاءة، الغم، وسوء الحال، والانكسار من حزن. كئب، كسمع، يكأب، كأبا، وكآبة: وأكتأب اكتيابا: حزن. واغتم وانكسر، فهو كئب كفرح، وكئيب كأمير، ومكتئب وفي الحديث: أعوذ بك من كآبة المنقلب، المعنى أنه يرجع من سفره بأمر يحزنه، إما أصابه من سفره، وإما قدم عليه، مثل أن يعود غير مقضى الحاجة، أو أصابت ماله آفة، أو يقدم على أهله فيجدهم مرضى، أو فقد بعضهم. وامرأة كئيبة، وكأباء أيضا؛ قال جندل بن المثنى:
  عز على عمك أن تـأوقـي                      أو أن تبيتي ليلة لم تغبـقـي
  أو أن ترى كأباء لم تبرنشقي الأوق: الثقل والغبوق: شرب العشي. والابرنشاق: الفرح والسرور. وأكأب، كأكرم: حزن، أو دخل في الكآبة، أي: الحزن، أو تغير النفس بالانكسار من شدة الهم. أكأب: وقع في هلكة وأنشد ثعلب:
  يسير الدليل بها خيفة                      وما بكآبته من خفاء فسره فقال: قد ضل الدليل، بها. قال ابن سيده. وعندي أن الكآبة ها هنا الحزن؛ لأن الخائف محزون. والكأباء، على فعلاء: الحزن الشديد. ويقال: ما أكأبك، فهو يستعمل مصدرا وصفة للأنثي، كما تقدم. يقال: ما به كؤبة، كهمزة، أي: توبة، وزنا ومعنى، أي: ما يستحيا منه، نقله الصاغاني. من المجاز: أكتأب وجه الأرض وهي كئيبة الوجه. رماد مكتئب اللون ضارب إلى السواد كما يكون وجه الكئيب. وأكأبه: أحزنه. وكئيب، كأمير، موضع بالحجاز.

##### Türkçe

**الكأب** (fetha ile), **الضرب** ve **الكأبة** ve **الكآبة** (tıpkı **النشأة** ve **النشاءة** gibi): gam, hâlin kötülüğü ve hüzünden dolayı kırılma.

**كئب** (tıpkı **سمع** gibi), **يكأب**, **كأبا**, ve **كآبة**: ve **أكتأب** **اكتيابا**: hüzünlendi. Ve kederlendi ve kırıldı; o hâlde o **كئب** (tıpkı **فرح** gibi), ve **كئيب** (tıpkı **أمير** gibi), ve **مكتئب**.

Ve hadiste: “**أعوذ بك من كآبة المنقلب**”; mânâsı: seferinden onu hüzünlendiren bir işle döner; ya seferinden ona isabet etmiştir, ya da onun üzerine gelmiştir; meselâ ihtiyacı görülmemiş olarak dönmesi, yahut malına bir âfet isabet etmesi, yahut ailesinin yanına gelip onları hasta bulması, yahut onların bazısını kaybetmesi gibi.

Ve bir kadın: **كئيبة**, ve **كأباء** da; Cündel b. el-Müsennâ dedi:
  عز على عمك أن تـأوقـي                      أو أن تبيتي ليلة لم تغبـقـي
  أو أن ترى كأباء لم تبرنشقي

**الأوق**: ağırlık; **الغبوق**: akşam içkisi (akşam içmesi). **الابرنشاق**: sevinç ve sürur.

Ve **أكأب** (tıpkı **أكرم** gibi): hüzünlendi; yahut **الكآبة**’ye, yani hüzne girdi; yahut nefs, şiddetli kederden dolayı kırılma ile değişti.

**أكأب**: bir helâke düştü. Ve Sa‘leb şu beyti okudu:
  يسير الدليل بها خيفة                      وما بكآبته من خفاء فسره

Sonra dedi: “Delil, onunla yolunu şaşırdı.” İbn Sîde dedi. Ve bence **الكآبة** burada hüzündür; çünkü korkan hüzünlüdür.

Ve **الكأباء**, **فعلاء** vezni üzere: şiddetli hüzün.

Ve denilir: **ما أكأبك**; o, daha önce geçtiği üzere, mastar ve dişi için sıfat olarak kullanılır.

Denilir: **ما به كؤبة** (tıpkı **همزة** gibi), yani: **توبة**, vezin ve mânâca; yani: kendisinden utanılan şey; bunu es-Sâgânî nakletti.

Mecazdan: **أكتأب** yerin yüzü; ve o, yüzü **كئيبة**dir.

Rengi siyaha çalan, **مكتئب** renkli kül; tıpkı **كئيب**’in yüzü gibi.

Ve **أكأبه**: onu hüzünlendirdi.

Ve **كئيب** (tıpkı **أمير** gibi): Hicaz’da bir yer.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَئِبَ
1 كَئِبَ ذ , aor. كَاََ , inf. n. كَأْبَةٌ and كَآبَةٌ (S, K) and كَأْبٌ (K) and كَأْبَآءُ; (TA;) and ↓ اكتأب; (S, K;) He was in an evil state, and broken [in spirit] by grief, or mourning; (S, K;) he was in grief, unhappy, sorrowful, or sad. (K.) See also 4.

اكأبهُ
4 اكأبهُ ذ He caused him to grieve, or mourn, or to be unhappy, sorrowful, or sad; (K;) threw him into grief, or mourning, &c. (TA.) ― -b2- اكأب He was in grief, or mourning; was unhappy, sorrowful, or sad: (K:) or he entered upon a state of grief, mourning, unhappiness, sorrow, or sadness; or a state of being changed and broken in spirit by reason of intense anxiety. (TA.) See also 1. -A2- He fell into destruction, or ruin. (K.)

اكتأب وَجْهُ الأَرْضِ
8 اكتأب وَجْهُ الأَرْضِ ذ (tropical:) [The face of the earth, or land, became of sad aspect]. (TA.) See 1.

كَئِبٌ
كَئِبٌ ذ : see كَئِيبٌ.

كَأْبَآءُ
كَأْبَآءُ ذ Grief, mourning, unhappiness, sorrow, or sadness: (K:) [in which sense the inf. n. كَآبَةٌ is more commonly used:] or intense grief, &c.: used both as an inf. n. and as an epithet. (TA.) See كَئِيبٌ.

كُؤَبَةٌ
كُؤَبَةٌ ذ i. q. تُؤَبَةٌ, in the following phrase مَا بِهِ كؤبةٌ There is nothing in him for which he should be ashamed. (K.)

كَئِيبٌ
كَئِيبٌ ذ (S, K) and ↓ كَئِبٌ and ↓ مَكْتَئِبٌ (K) A man in an evil state, and broken [in spirit] by grief, or mourning; (S, K;) in grief, unhappy, sorrowful, or sad. (K.) كَئِيبَةٌ and ↓ كَأْبَآءُ the same, as applied to a woman. (S.) ― -b2- الارض كَئِيبَةُ الوَجْهِ (tropical:) [The earth, or land, is of sad aspect.] (TA.)

مُكْتَئِبٌ
مُكْتَئِبٌ ذ see كَئِيبٌ. ― -b2- رَمَادٌ مُكْتَئِبُ اللَّوْنِ Ashes of a colour inclining to black; (S, K;) as is the colour of him who is in an evil state, or broken [in spirit] by grief. (S.)

##### Türkçe

**كَئِبَ**
1 **كَئِبَ** ذ , muzâri‘ **كَاََ** , mastar ismi **كَأْبَةٌ** ve **كَآبَةٌ** (S, K) ve **كَأْبٌ** (K) ve **كَأْبَآءُ**; (TA;) ve ↓ **اكتأب**; (S, K;) O, kötü bir hâlde idi ve keder yahut matem sebebiyle [ruhen] değişmiş ve kırılmış idi; (S, K;) kederli idi, mutsuz, mahzun yahut üzgün idi. (K.) Ayrıca 4’e bak.

**اكأبهُ**
4 **اكأبهُ** ذ O, onu kederlendirdi yahut matem ettirdi yahut onu mutsuz, mahzun yahut üzgün kıldı; (K;) onu kedere yahut mateme, vb. attı. (TA.) ― -b2- **اكأب** O, kederde yahut matemde idi; mutsuz, mahzun yahut üzgün idi: (K:) yahut o, keder, matem, mutsuzluk, mahzunluk yahut üzüntü hâline girdi; yahut şiddetli kaygı sebebiyle ruhta değişmiş ve kırılmış olma hâline (girdi). (TA.) Ayrıca 1’e bak. -A2- O, helâke yahut yıkıma düştü. (K.)

**اكتأب وَجْهُ الأَرْضِ**
8 **اكتأب وَجْهُ الأَرْضِ** ذ (mecaz:) [Yerin yahut toprağın yüzü, hüzünlü bir görünüşe büründü]. (TA.) 1’e bak.

**كَئِبٌ**
**كَئِبٌ** ذ : **كَئِيبٌ**’e bak.

**كَأْبَآءُ**
**كَأْبَآءُ** ذ Keder, matem, mutsuzluk, mahzunluk yahut üzüntü: (K:) [bu mânada mastar ismi **كَآبَةٌ** daha yaygın olarak kullanılır:] yahut şiddetli keder, vb.: hem mastar ismi olarak hem de sıfat olarak kullanılır. (TA.) **كَئِيبٌ**’e bak.

**كُؤَبَةٌ**
**كُؤَبَةٌ** ذ **تُؤَبَةٌ** ile aynı mânadadır, şu ibarede: **مَا بِهِ كؤبةٌ** Onda, kendisinden dolayı utanması gereken bir şey yoktur. (K.)

**كَئِيبٌ**
**كَئِيبٌ** ذ (S, K) ve ↓ **كَئِبٌ** ve ↓ **مَكْتَئِبٌ** (K) Kötü bir hâlde olan ve keder yahut matem sebebiyle [ruhen] değişmiş ve kırılmış bir adam; (S, K;) kederde, mutsuz, mahzun yahut üzgün. (K.) **كَئِيبَةٌ** ve ↓ **كَأْبَآءُ** bir kadına uygulanınca da aynı mânadadır. (S.) ― -b2- **الارض كَئِيبَةُ الوَجْهِ** (mecaz:) [Yer yahut toprak, hüzünlü bir görünüştedir.] (TA.)

**مُكْتَئِبٌ**
**مُكْتَئِبٌ** ذ **كَئِيبٌ**’e bak. ― -b2- **رَمَادٌ مُكْتَئِبُ اللَّوْنِ** Siyaha meyleden renkte kül; (S, K;) kötü bir hâlde olan yahut keder sebebiyle [ruhen] değişmiş ve kırılmış olan kimsenin rengi gibi. (S.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

#### Madde başı: كءب

كَئِبَ
كَئِبَ A ( n. ac. كَأْب [ 1 ] ,  كَأبَة [ 1t ] ,  كَآبَة [ 22t ] ,  كَأْبَآء [ 42 ] ),
a.  Was sad; grieved, desponded, mourned.

أَكْءَبَ
أَكْءَبَ IV ,
a.  Grieved, saddened,

b.  see I .

c.  Was ruined.

اِكْتَأَبَ
اِكْتَأَبَ VIII ,
a.  see I .

كَأْب
كَأْب [ 1 ],
a.  see 1t ..

كَأْبَة
كَأْبَة [ 1t ],
a.  Sadness, dejection, despondency; sorrow, mourning, grief, woe, affliction.

كَئِب
كَئِب [ 5 ],
a.  see 25 .

كُؤَبَة
كُؤَبَة [ 9t ],
a.  Cause of grief.

كَآبَة
كَآبَة [ 22t ],
a.  see 1t .

كَئِيْب
كَئِيْب [ 25 ],
a.  Sad, despondent; sorrowful, mournful; grieved.

كَأْبَآء
كَأْبَآء [ 42 ],
a.  see 1t .

مُكْتَئِب
مُكْتَئِب [ N. Ag.
a.  VIII],  see 25 .

مُكْتَئِب اللَّوْن
مُكْتَئِب اللَّوْن
a.  Wan, woebegone, sad-countenanced.

b.  Black ( ashes ).

كاتِدْرَه
كاتِدْرَه
a.  see under كَتَرَ

كَاتُوِليك
كَاتُوِليك
a.  see under كَتْلَكَ

##### Türkçe

**كَئِبَ**
**كَئِبَ** A ( i. ac. **كَأْب** [ 1 ] ,  **كَأبَة** [ 1t ] ,  **كَآبَة** [ 22t ] ,  **كَأْبَآء** [ 42 ] ),
a. Üzgün oldu; kederlendi, yılgınlaştı, matem tuttu.

**أَكْءَبَ**
**أَكْءَبَ** IV ,
a. Kederlendirdi, üzdü,

b. I’e bak.

c. Harap oldu.

**اِكْتَأَبَ**
**اِكْتَأَبَ** VIII ,
a. I’e bak.

**كَأْب**
**كَأْب** [ 1 ],
a. 1t’ye bak..

**كَأْبَة**
**كَأْبَة** [ 1t ],
a. Üzüntü, yılgınlık, bezginlik; keder, matem, gam, tasa, musibet.

**كَئِب**
**كَئِب** [ 5 ],
a. 25’e bak.

**كُؤَبَة**
**كُؤَبَة** [ 9t ],
a. Keder sebebi.

**كَآبَة**
**كَآبَة** [ 22t ],
a. 1t’ye bak.

**كَئِيْب**
**كَئِيْب** [ 25 ],
a. Üzgün, yılgın; kederli, matemli; kederlenmiş.

**كَأْبَآء**
**كَأْبَآء** [ 42 ],
a. 1t’ye bak.

**مُكْتَئِب**
**مُكْتَئِب** [ N. Ag.
a. VIII],  25’e bak.

**مُكْتَئِب اللَّوْن**
**مُكْتَئِب اللَّوْن**
a. Solgun, kederli, üzgün yüzlü.

b. Siyah ( kül ).

**كاتِدْرَه**
**كاتِدْرَه**
a. **كَتَرَ** maddesi altında bak.

**كَاتُوِليك**
**كَاتُوِليك**
a. **كَتْلَكَ** maddesi altında bak.
