# كأد — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%AF/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A3%D8%AF/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كأد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A3%D8%AF.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كأد

تَكأَّدَ الشيءَ: تَكَلَّفَه. وتَكاءَدَني الأَمْرُ: شَقَّ عليَّ، تَفَاعَلَ وتَفَعَّل بمعنى. وفي حديث الدعاء: ولا يَتَكاءَدُكَ عَفْوٌ عن مذنب أَي يَصْعُبُ عليك ويَشُقُّ. قال عمر بن الخطاب، رضي الله عنه: ما تَكَأَّدَني شيءٌ ما تَكَأَّدَني خُطْبَةُ النكاح أَي صَعُبَ عليَّ وثقُلَ. قال ابن سيده: وذلك فيما ظن بعض الفقهاء أَن الخاطب يحتاج إِلى أَن يمدح المخطوب له بما ليس فيه، فكره عمر الكذب لذلك؛ وقال سفيان بن عيينة: عمر، رحمه الله، يَخْطُبُ في جَرادَةٍ نهاراً طويلاً فكيف يظن أَنه يتعايا بخطبة النكاح ولكنه كره الكذب. وخطب الحسن البصري لِعَبُودَةَ الثقَفيّ فضاق صدره حتى قال: إِن الله قد ساق إِليكم رزقاً فاقبلوه؛ كره الكذب. وتَكاءَدَني: كَتَكَأَّدَني. وتَكَأَّدَتْه الأُمورُ إِذا شقت عليه. أَبو زيد: تَكَأَّدْتُ الذهابَ إِلى فلان تَكَؤُّداً إِذا ما ذَهَبْتَ إِليه على مَشَقَّةٍ. ويقال: تَكَأَّدَني الذهابُ تَكَؤُّداً إِذا ما شق عليك. وتَكأَّدَ الأَمْرَ: كابَدَه وصَلِيَ به؛ عن ابن الأَعرابي؛ وأَنشد:ويَوْمُ عَماسٍ تَكَأَّدْتُه
طَويلَ النهارِ قَصِيرَ الغَدِ
(* قوله «عماس» ضبط في الأَصل بفتح العين، وفي القاموس: العماس كسحاب الحرب الشديدة، ولياقوت في معجمه: عماس، بكسر العين، اليوم الثالث من أَيام القادسية ولعله الانسب)
وعقَبَةٌ كَؤُود وكَأْداءُ: شاقَّة المَصْعَدِ صَعْبَةُ المُرْتَقى؛ قال رؤبة:
ولم تَكَأَّدْ رُجْلَتي كأْداؤُه،
هيهاتَ مِن جَوْزِ الفَلاةِ ماؤُه
وفي حديث أَبي الدرداء: إِنَّ بَيْنَ أَيدينا عَقَبَةً كَؤُوداً لا يَجُوزُها إِلا الرجلُ المُخِفُّ. ويقال: هي الكؤَداءُ وهي الصُّعَداءُ. والكَؤُودُ: المُرْتَقى الصَّعْبُ، وهو الصَّعُودُ. ابن الأَعرابي: الكَأْداءُ الشدّة والخَوْفُ والحِذارُ، ويقال: الهَوْلُ والليل المظلم. وفي حديث علي: وتَكَأَّدَنا ضِيقُ المَضْجَعِ. واكْوَأَدَّ الشيخُ: أُرْعِشَ من الكِبَرِ.

### Türkçe

**تَكأَّدَ** şeyi: onu külfete girdi. Ve **تَكاءَدَني** iş: bana ağır geldi, bana meşakkatli oldu; **تَفَاعَلَ** ve **تَفَعَّل** (kalıbı) anlamca (aynıdır). Ve dua hadîsinde: “Ve bir günahkârdan (olan) bir bağışlama seni **يَتَكاءَدُكَ** etmez” yani sana zor gelir ve meşakkatli olur. Ömer b. el-Hattâb, Allah ondan razı olsun, dedi: Bana hiçbir şey, nikâh hutbesi kadar **تَكَأَّدَني** etmedi; yani bana zor geldi ve ağırlaştı. İbn Sîde dedi: Bu, bazı fakihlerin zannettiğine göre, hatibin, kendisine talip olunanı onda olmayan şeyle övmeye ihtiyaç duyması (sebebiyle)dir; Ömer bu yüzden yalanı çirkin gördü. Süfyân b. Uyeyne dedi: Ömer, Allah ona rahmet etsin, gündüz uzun bir süre bir çekirge hakkında hutbe okur; nasıl zannedilir ki nikâh hutbesinde acze düşsün; fakat o yalanı çirkin gördü. Hasan el-Basrî, Abûde es-Sekafî için hutbe okudu da göğsü daraldı; nihayet dedi ki: “Şüphesiz Allah size bir rızık sevk etmiştir; onu kabul edin”; yalanı çirkin gördü. Ve **تَكاءَدَني**: **كَتَكَأَّدَني** gibidir. Ve işler onu **تَكَأَّدَتْه**: ona meşakkatli olduğunda. Ebû Zeyd: **تَكَأَّدْتُ** falana gitmeyi, **تَكَؤُّداً** (olarak), ona meşakkat üzere gittiğinde. Ve denilir: **تَكَأَّدَني** gitmek, **تَكَؤُّداً** (olarak), sana meşakkatli olduğunda. Ve **تَكأَّدَ** işi: ona katlandı ve onunla yandı; İbnü’l-A‘râbî’den; ve inşad etti:

Ve şiddetli bir gün, ona **تَكَأَّدْتُ**
gündüzü uzun, yarını kısa.

(* “**عماس**” sözü: aslında ayn’ın fethasıyla ضبط edilmiştir; ve el-Kāmûs’ta: **العماس** (bulut gibi) şiddetli savaş; ve Yâkūt’ta, Mu‘cem’inde: **عماس**, ayn’ın kesriyle, Kādisiyye günlerinin üçüncü günü; ve belki o daha uygundur.)

Ve **عقَبَةٌ كَؤُود** ve **كَأْداءُ**: çıkışı meşakkatli, tırmanışı zor; Rü’be dedi:

Ve onun **كأْداؤُه** (olanı) iki ayağımı **تَكَأَّدْ** etmedi,
heyhat, çölü geçmekten (sonra) onun suyu!

Ve Ebû’d-Derdâ hadîsinde: “Şüphesiz önümüzde **عَقَبَةً كَؤُوداً** vardır; onu ancak yükü hafif olan adam geçer.” Ve denilir: o **الكؤَداءُ**dur ve o **الصُّعَداءُ**dur. Ve **الكَؤُودُ**: zor tırmanış; ve o **الصَّعُودُ**dur. İbnü’l-A‘râbî: **الكَأْداءُ** şiddet ve korku ve sakınmadır; ve denilir: dehşet ve karanlık gece. Ve Ali hadîsinde: “Ve yatak darlığı bizi **تَكَأَّدَنا** etti.” Ve ihtiyar **اكْوَأَدَّ**: yaşlılıktan titredi.
