# كبت — Kitâbullâh

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AA/sozluk/kitab_allah
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%AA/entries/kitab_allah

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AA.md)
- Kitâbullâh: Kur'an kullanımından türetilmiş

## Madde başı: كبت

كبت
كَبَتَ - يَكْبِتُ

كَبَتَ - يَكْبِتُ + كائن + كائناً أو شيئاً أو أمرً: يوقفه عن الحركة والفعل ويجعله يهمد ويسكن مرغماً بالقوة والقهر
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الغلبة وقهر إرادة آخر وتطويعه وتسييره حسب أمر الغالب"، وهي:
هَزَمَ - يَهْزِمُ، ظَفِرَ - يَظْفَرُ، غَلَبَ - يَغْلِبُ، كَبَتَ - يَكْبِتُ، دَرَسَ - يَدْرُسُ، رَاضَ - يَروْضُ
كبت - يكبت
 	﴿ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين(127)﴾ آل عمران ﴿إن الذين يحادون الله ورسوله كبتوا كما كبت الذين من قبلهم وقد أنزلنا آيات بينات وللكافرين عذاب مهين(5)﴾ المجادلة
جاء في التفسير: يَكْبِتُهم:  يخزيهم بالهزيمة أي بالقتل، كبتوا: أهلكوا ولعنوا - أخزوا وعذبوا - غيظوا
مختار الصحاح
● [كبت] ك ب ت: الكَبْتث الصرف والإذلال يقال كَبَتَ الله العدو أي صرفه وأذله من باب ضرب وكبته لوجهه أي صرعه
الراغب
كبت
- الكبت: الرد بعنف وتذليل. قال تعالى: }كبتوا كما كبت الذين من قبلهم﴿[المجادلة/5]، وقال:﴾ليقطع طرفا من الذين كفروا أو يكبتهم فينقلبوا خائبين{ [آل عمران/127].
ملخص اللسان:
1. الكَبْتُ: الصَّرْعُ؛ كَبَتَه يَكْبِتُه كَبْتاً، فانْكَبَتَ؛  صَرَعَه وخَيَّبَه.
2. وكَبَتَه اللهُ لوجْهه كَبْتاً أَي صَرَعَه اللهُ  لوجهه، فلم يَظْفَرْ.
3. وقال الفراء: كُبِتُوا أَي غِيظُوا وأُحْزنُوا يوم الخَنْدَقِ، كما  كُبِتَ مَن قاتَلَ الأَنبياءَ قبلهم؛ فكأَن الغَيْظَ، لما بَلَغَ بهم مَبْلَغه،  أَصابَ أَكبادَهم فأَحْرَقَها، مَكْبُودٌ، بالدال، أَي أَصابَ الحُزْنُ كَبِدَه، فقلب  الدال تاء.
4. الجوهري: الكَبْتُ الصَرْفُ والإِذْلال،
5. والكَبْتُ: كَسْرُ  الرجُلِ وإِخزاؤُه.
6. وكَبَتَ اللهُ العَدُوَّ كَبْتاً: رَدَّه بغيظِه
لسان العرب
● -   كبت: الكَبْتُ: الصَّرْعُ؛ كَبَتَه يَكْبِتُه كَبْتاً، فانْكَبَتَ؛  وقيل: الكَبْتُ صَرْعُ الشيء لوجهه. وفي الحديث: أَن الله كَبَتَ الكافرَ أَي  صَرَعَه وخَيَّبَه. وكَبَتَه اللهُ لوجْهه كَبْتاً أَي صَرَعَه اللهُ  لوجهه، فلم يَظْفَرْ.  وفي التنزيل العزيز: كُبِتُوا كما كُبِتَ الذين من قبلهم؛ وفيه: أَو  يَكْبِتَهُمْ فيَنْقَلِبُوا خائبين؛ قال أَبو إِسحق: معنى كُبِتُوا  أُذِلُّوا وأُخِذُوا بالعذاب بأَن غُلِبُوا، كما نزلَ بمن كان قبلَهم ممن حادَّ  اللهَ؛ وقال الفراء: كُبِتُوا أَي غِيظُوا وأُحْزنُوا يوم الخَنْدَقِ، كما  كُبِتَ مَن قاتَلَ الأَنبياءَ قبلهم؛ قال الأَزهري: وقال من احْتَجَّ  للفراء: أَصلُ الكَبْتِ الكَبْدُ، فقلبت الدال تاء، أُخذ من الكَبِدِ، وهو  مَعْدِنُ الغَيْظ والأَحْقادِ، فكأَن الغَيْظَ، لما بَلَغَ بهم مَبْلَغه،  أَصابَ أَكبادَهم فأَحْرَقَها، ولهذا قيل للأَعداء: هم سُودُ الأَكْباد.  وفي الحديث: أَنه رأَى كلحةً حَزيناً مَكْبُوتاً أَي شديدَ الحُزْن؛  قيل: الأَصل فيه مَكْبُودٌ، بالدال، أَي أَصابَ الحُزْنُ كَبِدَه، فقلب  الدال تاء.  الجوهري: الكَبْتُ الصَرْفُ والإِذْلال، يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ  أَي صَرَفَه وأَذَلَّه، وكَبَتَه: أَي صَرَعَه لوجهه. والكَبْتُ: كَسْرُ  الرجُلِ وإِخزاؤُه. وكَبَتَ اللهُ العَدُوَّ كَبْتاً: رَدَّه بغيظِه.
مقاييس اللغة:
(كبت) الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5].
القاموس المحيط:
كبَتَهُ، يَكْبِتُهُ صَرَعَهُ، وأخْزاهُ، وصَرَفَهُ، وكَسَرَهُ، ورَدَّ العَدُوَّ بِغَيْظِهِ، وأذَلَّهُ. والمُكْتَبِتُ المُمْتَلِئ غَمًّا.
تاج العروس:
ك - ب - ت
" كَبَتَهُ يَكْبِتُهُ " كَبْتاً من حد ضَرَبَ " : صَرَعَه " فانْكَبَتَ وقيل : كَبَتَ الشَّيْءَ : صَرَعَهُ لوَجْهِه وأَصلُ الكَبْتِ : الكَبُّ وهو الإِلْقَاءُ على الوَجْهِ وقد اسْتَعْمَلُوه في غيرِ ذلك على الإِبْدَال قال شيخُنَا : وفي الحديث " إِنَّ اللهَ كَبَتَ الكَافِرَ " أَي صَرَعَهُ وخَيَّبَه . وكَبَتَه اللهُ لوَجْهِهِ أَي صَرَعَه فلم يَظْفَرْ كَبَتَهُ : " أَخْزَاهُ " كبَتَهُ : " صَرَفَه " كَبَتَهُ : " كَسَرَه " . كَبَتَ : " رَدَّ العَدُوَّ بِغَيْظه " . في الصّحاح : الكَبْتُ : الصَّرْفُ والإِذْلالُ يقال : كَبَتَ اللهُ العَدُوَّ أَي صَرَفَهُ و " أَذَلّهُ " . وفي التَّنْزِيلِ " كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ من قَبْلِهِمْ " وفيه " أَوْ يَكْبِتَهُمْ فيَنْقَلِبُوا خَائِبِينَ " قال أَبو إِسْحَاقَ : معنى كُبِتُوا : أُذِلُّوا وأُخِذُوا بالعَذَابِ بَأَنْ غُلِبُوا كما نزل بمن كانَ قَبْلَهم مِمّن حَادَّ الله . وقال الفَرَّاءُ : كُبِتُوا أَي غِيظُوا وأُحْزِنُوا يوم الخَنْدَق كما كُبِتَ من قاتَلَ الأَنبياءَ قبلَهم قال الأَزهريّ : وقالَ مَن احتجَّ للفَرَّاءِ : أَصلُ الكَبْتِ الكَبْدُ فقلبت الدالُ تاءً أُخِذَ من الكَبِدِ وهو مَعْدِنُ الغَيْظِ والأَحقادِ فكأَنّ الغَيْظَ لمَّا بَلَغ بهم مَبْلَغَه أَصابَ أَكبادَهُم فأَحْرَقَها ؛ ولهذا قيل للأَعْدَاءِ : هُمْ سُودُ الأَكْبادِ كذا في التكملة وفي الحديث : " أَنَّهُ رَأَى طَلْحَةَ حَزيناً مَكْبُوتاً " أَي شديدَ الحُزْنِ قيل : الأَصلُ فيه مَكْبُودٌ بالدال أَي أَصابَ الحُزْنُ كَبِدَهُ فقلبَ الدالَ تاءً قال المُتَنَبِّي :
لأَكْبِتَ حَاسِدِي وأَرَى عَدُوِّى ... كأَنَّهُمَا ودَاعُكَ والرَّحِيلُ وقالُوا : كَبَتَهُ بمعنى كَبَدَهُ إِذا أَصابَ كَبِدَهُ كما قالُوا : رَآهُ إِذا قَطَع رِئَتَهُ وفي العناية في " المُدَّثِّر " : الكَبْتُ : الغَيْظُ والغَمُّ وبرّد كبته بمعنى كبده . " والمُكْتَبِتُ " هو " المُمْتَلِىءُ غَمّاً " أَو غَيْظاً . وتقول : لا زالَ خَصْمُك مَكْبُوتاً وَعَدُوُّك مَبْكُوتاً . ومن المجاز : فلانٌ يَكْبِتُ غَيظَهُ في جَوْفه : لا يُخْرِجُه وتقول : من كَبَتَ غَيْظَهُ في جَوْفِه كَبَتَ الله عَدُوَّه من خَوْفه كذا في الأَساس . وفي شرح المقامَة الصَّنْعانِيّة لأَبِي العبّاس الشَّريشيّ ما نَصُّه : قال الأَصمعيّ : كنا بِطَرِيق مكَّةَ في بعضِ المنازلِ إِذ وقَفْت علينا أَعْرَابِيّة فقالت : أَطْعِمُونَا مما أَطْعَمَكُم اللهُ . فناوَلَها بعضُ القومِ شَيْئاً فقالت : كَبَتَ اللهُ كُلَّ عَدُوٍّ لكَ إِلاّ نَفْسَكَ . انتهى

### Türkçe

كبت
**كَبَتَ - يَكْبِتُ**

**كَبَتَ - يَكْبِتُ** + bir varlık + bir varlığı veya bir şeyi veya bir işi: onu hareketten ve fiilden alıkoyar ve onu zorla, kuvvet ve kahır ile mecbur bırakılmış olarak sönükleşip durgunlaşır kılar.
Ve lafız, “galebe ve bir başkasının iradesini kahretme ve onu boyun eğdirme ve onu galibin emrine göre sevk etme” lafızları grubuna mensuptur; bunlar:
**هَزَمَ - يَهْزِمُ**، **ظَفِرَ - يَظْفَرُ**، **غَلَبَ - يَغْلِبُ**، **كَبَتَ - يَكْبِتُ**، **دَرَسَ - يَدْرُسُ**، **رَاضَ - يَروْضُ**

kbt - ykbt
	﴿Kâfir olanlardan bir tarafı kessin yahut onları **يكبتهم** de onlar hüsrana dönsünler (127)﴾ Âl-i İmrân
	﴿Şüphesiz Allah’a ve Resûlü’ne karşı gelenler **كبتوا**; kendilerinden öncekiler **كبت** edildiği gibi; ve biz apaçık âyetler indirdik; kâfirler için alçaltıcı bir azap vardır (5)﴾ el-Mücâdele

Tefsirde geldi: **يَكْبِتُهم**: onları yenilgi ile, yani öldürme ile rezil eder; **كبتوا**: helâk edildiler ve lânetlendiler – rezil edildiler ve azap edildiler – öfkelendirildiler.

Muhtârü’s-sıhâh
● [**كبت**] ك ب ت: **الكَبْت** sarf (geri çevirme) ve zelil kılmadır; “Allah düşmanı **كَبَتَ** etti” denir; yani onu geri çevirdi ve zelil kıldı; **ضرب** bâbından; “onu yüzüstü **كبته** etti” yani onu yere serdi.

er-Râgıb
kbt
- **الكبت**: şiddetle geri çevirme ve alçaltma. Yüce Allah dedi ki: }Kendilerinden öncekiler **كبت** edildiği gibi **كبتوا** edildiler﴿[el-Mücâdele/5]; ve dedi ki:﴾Kâfir olanlardan bir tarafı kessin yahut onları **يكبتهم** de onlar hüsrana dönsünler{ [Âl-i İmrân/127].

Lisân’ın özeti:
1. **الكَبْتُ**: yere serme; onu **كَبَتَه** **يَكْبِتُه** **كَبْتاً**; böylece **فانْكَبَتَ**; onu yere serdi ve onu ümitsiz bıraktı.
2. Ve Allah onu yüzüstü **كَبَتَه** **كَبْتاً**; yani Allah onu yüzüstü yere serdi; böylece o muvaffak olmadı.
3. Ve el-Ferrâ dedi: **كُبِتُوا** yani Hendek günü öfkelendirildiler ve hüzünlendirildiler; kendilerinden önce peygamberlerle savaşan kimse **كُبِتَ** edildiği gibi; sanki öfke, onlarda ulaştığı mertebeye ulaşınca, onların ciğerlerine isabet etti de onları yaktı; **مَكْبُودٌ** ( **الدال** ile), yani hüzün onun ciğerine isabet etti; sonra **الدال**’ı **تاء**’ya çevirdi.
4. el-Cevherî: **الكَبْتُ** sarf (geri çevirme) ve zelil kılmadır.
5. Ve **الكَبْتُ**: adamın kırılması ve rezil edilmesidir.
6. Ve Allah düşmanı **كَبَتَ** etti **كَبْتاً**: onu öfkesiyle geri çevirdi.

Lisânü’l-ʿArab
● - **كبت**: **الكَبْتُ**: yere serme; onu **كَبَتَه** **يَكْبِتُه** **كَبْتاً**; böylece **فانْكَبَتَ**; ve denildi ki: **الكَبْتُ** bir şeyi yüzüstü yere sermektir. Hadiste: “Allah kâfiri **كَبَتَ** etti” yani onu yere serdi ve onu ümitsiz bıraktı. Ve Allah onu yüzüstü **كَبَتَه** **كَبْتاً**; yani Allah onu yüzüstü yere serdi; böylece o muvaffak olmadı. Aziz tenzilde: “**كُبِتُوا** kendilerinden öncekiler **كُبِتَ** edildiği gibi”; ve onda: “yahut onları **يَكْبِتَهُمْ** de hüsrana dönsünler”; Ebû İshâk dedi: **كُبِتُوا**’nun manası: zelil kılındılar ve azap ile yakalandılar; şu sebeple ki mağlup edildiler; Allah’a karşı gelen kendilerinden öncekilere inen gibi. el-Ferrâ dedi: **كُبِتُوا** yani Hendek günü öfkelendirildiler ve hüzünlendirildiler; kendilerinden önce peygamberlerle savaşan kimse **كُبِتَ** edildiği gibi. el-Ezherî dedi: el-Ferrâ için delil getiren kimse dedi ki: **الكَبْت**’in aslı **الكَبْد**’dir; sonra **الدال** **تاء**’ya çevrildi; **الكَبِد**’den alınmıştır; o, öfkenin ve kinlerin madenidir; sanki öfke, onlarda ulaştığı mertebeye ulaşınca, onların ciğerlerine isabet etti de onları yaktı; bunun için düşmanlara “onlar kara ciğerlilerdir” denildi. Hadiste: “O, Talha’yı hüzünlü, **مَكْبُوتاً** gördü” yani şiddetli hüzünlü; denildi ki: bunun aslı **مَكْبُودٌ**’dur, **الدال** ile; yani hüzün onun ciğerine isabet etti; sonra **الدال**’ı **تاء**’ya çevirdi. el-Cevherî: **الكَبْتُ** sarf (geri çevirme) ve zelil kılmadır; “Allah düşmanı **كَبَتَ** etti” denir; yani onu geri çevirdi ve zelil kıldı; ve onu **كَبَتَه**: yani onu yüzüstü yere serdi. Ve **الكَبْتُ**: adamın kırılması ve rezil edilmesidir. Ve Allah düşmanı **كَبَتَ** etti **كَبْتاً**: onu öfkesiyle geri çevirdi.

Mekâyîsü’l-luğa:
(**كبت**) **الكاف** ve **الباء** ve **التاء** tek bir kelimedir; o, zelil kılmadan ve bir şeyden geri çevirmedendir. “Allah düşmanı **كَبَتَ** eder, **يَكْبِتُه**” denir; onu geri çevirdiği ve zelil kıldığı zaman. Yüce Allah dedi ki: ﴿Şüphesiz Allah’a ve Resûlü’ne karşı gelenler **كُبِتُوا**; kendilerinden öncekiler **كُبِتَ** edildiği gibi﴾ [el-Mücâdele 5].

el-Kâmûsü’l-muhît:
Onu **كبَتَهُ**; onu **يَكْبِتُهُ**: onu yere serdi, onu rezil etti, onu geri çevirdi, onu kırdı; ve düşmanı öfkesiyle geri çevirdi; ve onu zelil kıldı. Ve **المُكْتَبِتُ**: kederle dolu olan.

Tâcü’l-ʿarûs:
ك - ب - ت
“**كَبَتَهُ يَكْبِتُهُ**” **كَبْتاً**; **ضَرَبَ** sınırından: “onu yere serdi”; böylece **فانْكَبَتَ**; ve denildi ki: **كَبَتَ** şeyi: onu yüzüstü yere serdi; ve **الكَبْت**’in aslı: **الكَبُّ**’dur; o da yüzüstü atmadır; ve onu ibdâl üzere bunun dışında da kullanmışlardır. Şeyhimiz dedi: Hadiste: “Şüphesiz Allah kâfiri **كَبَتَ** etti” yani onu yere serdi ve onu ümitsiz bıraktı. Ve Allah onu yüzüstü **كَبَتَه**; yani onu yere serdi; böylece o muvaffak olmadı. **كَبَتَهُ**: “onu rezil etti”. **كبَتَهُ**: “onu geri çevirdi”. **كَبَتَهُ**: “onu kırdı”. **كَبَتَ**: “düşmanı öfkesiyle geri çevirdi”. Sıhâh’ta: **الكَبْتُ**: sarf (geri çevirme) ve zelil kılmadır; “Allah düşmanı **كَبَتَ** etti” denir; yani onu geri çevirdi ve “onu zelil kıldı”. Tenzilde: “**كُبِتُوا** kendilerinden öncekiler **كُبِتَ** edildiği gibi”; ve onda: “yahut onları **يَكْبِتَهُمْ** de hüsrana dönsünler”. Ebû İshâk dedi: **كُبِتُوا**’nun manası: zelil kılındılar ve azap ile yakalandılar; şu sebeple ki mağlup edildiler; Allah’a karşı gelen kendilerinden öncekilere inen gibi. el-Ferrâ dedi: **كُبِتُوا** yani Hendek günü öfkelendirildiler ve hüzünlendirildiler; kendilerinden önce peygamberlerle savaşan kimse **كُبِتَ** edildiği gibi. el-Ezherî dedi: el-Ferrâ için delil getiren kimse dedi ki: **الكَبْت**’in aslı **الكَبْد**’dir; sonra **الدال** **تاء**’ya çevrildi; **الكَبِد**’den alınmıştır; o, öfkenin ve kinlerin madenidir; sanki öfke, onlarda ulaştığı mertebeye ulaşınca, onların ciğerlerine isabet etti de onları yaktı; bunun için düşmanlara “onlar kara ciğerlilerdir” denildi; tekmilde böyledir. Hadiste: “O, Talha’yı hüzünlü, **مَكْبُوتاً** gördü” yani şiddetli hüzünlü; denildi ki: bunun aslı **مَكْبُودٌ**’dur, **الدال** ile; yani hüzün onun ciğerine isabet etti; sonra **الدال**’ı **تاء**’ya çevirdi. el-Mütenebbî dedi:
لأَكْبِتَ حَاسِدِي وأَرَى عَدُوِّى ... كأَنَّهُمَا ودَاعُكَ والرَّحِيلُ
Ve dediler: **كَبَتَهُ** “**كَبَدَهُ**” manasındadır; ciğerine isabet ettiği zaman; “**رَآهُ**” dedikleri gibi; ciğerini kestiği zaman. “**المُدَّثِّر**”deki el-ʿinâye’de: **الكَبْتُ**: öfke ve kederdir; ve “soğuttu **كبته**” “soğuttu **كبده**” manasındadır. Ve “**المُكْتَبِتُ**” o, “kederle dolu olan”dır; yahut öfkeyle. Ve dersin ki: hasmın **مَكْبُوتاً** ve düşmanın **مَبْكُوتاً** olmaya devam etsin. Mecazdan: falan, öfkesini içinin içinde **يَكْبِتُ** eder: onu dışarı çıkarmaz. Ve dersin ki: kim öfkesini içinin içinde **كَبَتَ** ederse, Allah onun düşmanını onun korkusundan **كَبَتَ** eder; **الأَساس**’ta böyledir. Ebû’l-ʿAbbâs eş-Şerîşî’nin Şerhu’l-Makâme es-Sanʿâniyye’sinde lafzen şudur: el-Asmaʿî dedi: Mekke yolu üzerinde bazı menzillerde idik; derken bir bedevî kadın üzerimize durdu da dedi: “Allah’ın size yedirdiğinden bize yedirin.” Bunun üzerine kavmin bazısı ona bir şey uzattı; o da dedi: “Allah sana karşı her düşmanı **كَبَتَ** etsin; nefsin hariç.” Bitti.
