# كبت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كبت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كبت

كبته يكبته  كبتا من حد ضرب  : صرعه  فانكبت، وقيل: كبت الشيء: صرعه لوجهه، وأصل الكبت: الكب، وهو الإلقاء على الوجه، وقد استعملوه في غير ذلك على الإبدال، قال شيخنا: وفي الحديث  إن الله كبت الكافر  أي صرعه وخيبه. وكبته الله لوجهه، أي صرعه فلم يظفر كبته:  أخزاه  كبته:  صرفه  كبته:  كسره  . كبت:  رد العدو بغيظه  . في الصحاح: الكبت: الصرف والإذلال، يقال: كبت الله العدو، أي صرفه و  أذله  . وفي التنزيل  كبتوا كما كبت الذين من قبلهم  وفيه  أو يكبتهم فينقلبوا خائبين  قال أبو إسحاق: معنى كبتوا: أذلوا وأخذوا بالعذاب بأن غلبوا، كما نزل بمن كان قبلهم ممن حاد الله. وقال الفراء: كبتوا، أي غيظوا وأحزنوا يوم الخندق، كما كبت من قاتل الأنبياء قبلهم، قال الأزهري: وقال من احتج للفراء: أصل الكبت الكبد، فقلبت الدال تاء، أخذ من الكبد وهو معدن الغيظ والأحقاد، فكأن الغيظ لما بلغ بهم مبلغه أصاب أكبادهم فأحرقها؛ ولهذا قيل للأعداء: هم سود الأكباد، كذا في التكملة، وفي الحديث:  أنه رأى طلحة حزينا مكبوتا  أي شديد الحزن، قيل: الأصل فيه مكبود، بالدال، أي أصاب الحزن كبده، فقلب الدال تاء، قال المتنبي:
  لأكبت حاسدي وأرى عدوى                      كأنهما وداعك والرحـيل وقالوا: كبته بمعنى كبده إذا أصاب كبده، كما قالوا: رآه إذا قطع رئته، وفي العناية في  المدثر  : الكبت: الغيظ والغم، وبرد كبته بمعنى كبده.  والمكتبت  هو  الممتلىء غما  أو غيظا. وتقول: لا زال خصمك مكبوتا، وعدوك مبكوتا. ومن المجاز: فلان يكبت غيظه في جوفه: لا يخرجه، وتقول: من كبت غيظه في جوفه كبت الله عدوه من خوفه، كذا في الأساس. وفي شرح المقامة الصنعانية لأبي العباس الشريشي ما نصه: قال الأصمعي: كنا بطريق مكة في بعض المنازل إذ وقفت علينا أعرابية فقالت: أطعمونا مما أطعمكم الله. فناولها بعض القوم شيئا فقالت: كبت الله كل عدو لك إلا نفسك. انتهى.

### Türkçe

Onu, **كبته يكبته كبتا** (şeklinde) şiddetli bir vurma ile (kaptı): onu yere serdi; böylece o da yüzüstü kapandı. Ve denildi ki: **كبت الشيء**: onu yüzü üzerine yere serdi. **الكبت**’in aslı **الكب**’dır; o da yüz üzerine atmadır. Sonra bunu, ibdâl yoluyla bunun dışında (manalarda da) kullanmışlardır. Şeyhimiz dedi ki: Hadiste: “Şüphesiz Allah kâfiri **كبت** etti” yani onu yere serdi ve onu hüsrana uğrattı. “Allah onu yüzü üzerine **كبته** etti” yani onu yere serdi de o (muradına) erişemedi. **كبته**: onu rezil etti. **كبته**: onu çevirdi. **كبته**: onu kırdı. **كبت**: düşmanı öfkesiyle geri çevirdi.

**الصحاح**’ta: **الكبت**: çevirme ve alçaltmadır; “Allah düşmanı **كبت** etti” denir; yani onu çevirdi ve onu alçalttı. Ve tenzilde: **كبتوا كما كبت الذين من قبلهم**; ve onda: **أو يكبتهم فينقلبوا خائبين**. Ebû İshâk dedi ki: **كبتوا**’nun manası: alçaltıldılar ve galip gelinmeleri sebebiyle azapla yakalandılar; Allah’a karşı gelenlerden, kendilerinden öncekilere inen (azap) gibi. Ferrâ dedi ki: **كبتوا** yani Hendek günü öfkelendirildiler ve hüzünlendirildiler; kendilerinden önce peygamberlerle savaşanı **كبت** ettiği gibi. Ezherî dedi ki: Ferrâ için delil getiren kimse dedi ki: **الكبت**’in aslı **الكبد**’dir; böylece **الدال** **تاء**’ya çevrildi; **الكبد**’den alınmıştır; o, öfke ve kinlerin madenidir. Sanki öfke onlarda nihayetine varınca ciğerlerine isabet etti de onları yaktı; bunun için düşmanlara: “Onlar kara ciğerlilerdir” denildi; **التكملة**’de böyledir. Ve hadiste: “Onun Talha’yı hüzünlü, **مكبوتا** gördüğü” (vardır); yani şiddetli hüzünlü. Denildi ki: Aslı **مكبود**’dur, **الدال** ile; yani hüzün onun ciğerine isabet etti; böylece **الدال** **تاء**’ya çevrildi. Mütenebbî dedi ki:

لأكبت حاسدي وأرى عدوى                      كأنهما وداعك والرحـيل

Ve dediler ki: **كبته** manasıyla **كبده** (dır); ciğerine isabet ettiği zaman; nitekim “Onu **رآه**” dediler; yani onun akciğerini kestiği zaman. **المدثر**’deki **العناية**’de: **الكبت**: öfke ve gamdır; ve “**برد كبته**” manasıyla “**كبده**” (dir). **المكتبت** ise gamla yahut öfkeyle dolu olandır. Ve dersin ki: “Hasmın **مكبوتا** olmaya devam etsin, düşmanın **مبكوتا** (olsun).” Mecazdan: “Falan, öfkesini karnında **يكبت** eder”: onu dışarı çıkarmaz. Ve dersin ki: “Kim öfkesini karnında **كبت** ederse Allah onun düşmanını onun korkusundan **كبت** eder”; **الأساس**’ta böyledir. Ebû’l-Abbâs eş-Şerîşî’nin **شرح المقامة الصنعانية**’sinde lafzı şudur: Asmaî dedi ki: Mekke yolunda bazı menzillerde idik; derken bir bedevî kadın yanımızda durdu ve dedi ki: “Allah’ın sizi yedirdiğinden bize de yedirin.” Bunun üzerine kavimden bazısı ona bir şey verdi; o da dedi ki: “Allah sana karşı her düşmanı **كبت** etsin; nefsin müstesna.” Bitti.
