# كبح (ك-ب-ح) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%AD

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ب - ح
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب الحاء والكاف والباء معهما
ك ح ب، ك ب ح، ح ب ك مستعملات
كحب:
الكَحْبُ: البَرْوَقُ بلغة اليَمَن، والحبَّة منه كَحْبة.
كبح:
الكَبْحُ: كَبْحُكَ الدابَّة باللِّجام، وهو قَرْعُك إيّاها.
حبك:
حَبَكتْهُ بالسيف حَبْكاً: وهو ضَربٌ في اللَّحْم دون العَظْم، ويقال: هو مَحْبُوكُ العَجْز والمَتْن إذا كان فيه استِواء مع إرتفاع، قال الأعشى:
على كُلِّ مَحبُوكِ السَّراة كأنَّـه		عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ وتَعَلَّتِ
أيْ: ارتفَعَتْ. هَوَنْ: انخَفْضَتْ. والحِباكُ: رباطُ الحَضيرة بقَصَبات تُعَرَّضُ ثمَّ تُشَدُّ كما تُحبَكُ عُروشُ الكَرْم بالحِبال. واحَتَبكْتُ إزاري: شَدَدْتُه. والحَبيكة: كلُّ طريقة في الشَّعْر وكُلُّ طريقةٍ في الرَّمْل تَحْبِكهُ الرِياحُ إذا جَرَتْ عليه، ويُرَى نحوَ ذلك في البيضِ من الحديد، قال الشاعر:
والضاربُونَ حَبيكَ البيضِ إذ لَحِقُوا		لا يَنكُصُونَ إذا ما استُلْحِموا وَحَمُوا
أي اشتَدَّ قتالُهم. والحُبُك: جماعة الحبيك، ويقال: كذلك خِلْقةُ وجْهِ السَّماء. ويقال: ما طَعِمْنا عند حَبَكةً لا لَبَكة، ويقال: عَبَكة، فالعَبَكةُ والحَبَكةُ معاً: الحَبَّة من السَّويق، واللَّبَكة: اللُّقمة من الثَريد ونحوِه.

##### Türkçe

باب **الحاء** ve**الكاف** ve**الباء** onlarla birlikte
**ك ح ب**، **ك ب ح**، **ح ب ك** kullanımdadırlar
**كحب**:
**الكَحْبُ**: Yemen diliyle **البَرْوَقُ**’tur; ondan olan tane ise **كَحْبة**’dir.
**كبح**:
**الكَبْحُ**: senin biniti yularla **كَبْحُكَ** etmen; ve o, senin onu vurmandır.
**حبك**:
Onu kılıçla **حَبَكتْهُ** **حَبْكاً**: ve o, kemik olmaksızın et içinde bir vuruştur; ve denilir: onda yükselme ile birlikte düzgünlük bulunduğu zaman o, **مَحْبُوكُ العَجْز** ve **المَتْن**’dir; **الأعشى** dedi ki:
على كُلِّ مَحبُوكِ السَّراة كأنَّـه		عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ وتَعَلَّتِ
Yani: yükseldi. **هَوَنْ**: alçaldı. Ve **الحِباكُ**: kamışlarla enine konulup sonra sıkıca bağlanan ağıllığın bağıdır; tıpkı asma çardaklarının iplerle **تُحبَكُ** edilmesi gibi. Ve ben izarımı **احَتَبكْتُ**: onu sıktım. Ve **الحَبيكة**: saçta her bir yol ve rüzgârlar onun üzerinde estiği zaman onu **تَحْبِكهُ** ettiği kumda her bir yoldur; ve bunun benzeri demirden zırhlarda görülür; şair dedi ki:
والضاربُونَ حَبيكَ البيضِ إذ لَحِقُوا		لا يَنكُصُونَ إذا ما استُلْحِموا وَحَمُوا
Yani onların çarpışması şiddetlendi. Ve **الحُبُك**: **الحبيك**’in topluluğudur; ve denilir: göğün yüzünün yaratılışı da böyledir. Ve denilir: biz **حَبَكةً** ne de **لَبَكة** yanında tattık; ve denilir: **عَبَكة**; böylece **العَبَكةُ** ve **الحَبَكةُ** birlikte: **السَّويق**’ten tanedir; ve **اللَّبَكة**: **الثَريد** ve benzerinden lokmadır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَبَحْتُ الدابَّة، إذا جذبتَها إليك باللجام لكي تقفَ ولا تجري.

##### Türkçe

**كَبَحْتُ الدابَّة**: Onu dizginle kendine doğru çektiğin zaman; ta ki dursun ve koşmasın.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ح ك ب
حبك ، كحب ، كبح : ( مستعملات ) .
حبك : قال الليث : حَبَكْتُه بالسّيْف حَبْكا وهو ضَرْب في اللَّحْم دُونَ العَظْم .
ابن هانىء عن أبي زيد : يقال حَبَكْتُه بالسَّيْف حَبْكاً إذا ضَرَبْتَه به .
الليث : إنَّه لمَحْبوكُ المَتْن والعَجُز إذا كان فيه اسْتِوَاء مع ارتِفَاع ، وأنشد :
على كُل مَحْبوك السَّرَاةِ كأَنَّه
عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ وتَعَلَّتِ
وقال غيره : فرسٌ مَحْبوكُ الكَفَلِ أي مُدْمَجُه . قال لبيد :
مُشْرِفُ الحارِكِ مَحْبوكُ الكَفَل
وقال الفرّاء في قول الله جلّ وعزّ : ( لَوَاقِعٌ وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْحُبُكِ ) ( الذّاريَات : 7 ) . قال : الحُبُك : تَكسُّر كلِّ شيء كالرَّمْلة إذا مَرَّت عليْهَا الرِّيحُ الساكنةُ والماء القَائم ، والدِّرْع من الحَدِيد لها حُبُك أيضاً . قال : والشَّعْرَةُ الْجَعدة تكسُّرها حُبُك ، وَوَاحِدُ الحُبُك حِباك وَحَبِيكَةٌ . وروى الثورِيُّ عن عطَاء عن سَعيد بن جُبَيْر عن ابن عباس في قوله : ( لَوَاقِعٌ وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْحُبُكِ ) ( الذّاريَات : 7 ) : ذات الخَلْق الحسن . قال أبو إسحاق : وأهل اللّغة يقولون : ذات الطرائق الحسنة .
قال : والمَحْبوك : ما أُجيد عَمَلُه . وقال شَمِر : دابّة مَحْبوكَة إذا كانت مُدْمَجَة الخَلْق .
وقال الليث : الحِبَاكُ : ربَاطُ الحظيرة بقصبات تُعَرَّضُ ثم تُشَدّ . تقول : حَبَكْتُ الحَظِيرَةَ كما تُحْبَك عُرُوش الكرْم بالحِبَالِ .
قال : وحَبِيكُ البَيْضِ للرأس : طرائق حَدِيده ، وأنشد :
والضارِبُون حَبِيكَ البَيْضِ إذْ لَحِقُوا
لا يَنْكُصُون إذا ما استُلحِمُوا وحَموا
وكذلك طَرائِقُ الرَّمْلِ مِمَّا تَحْبكه الرِّيَاحُ إذا جَرَت عليه .
ورُوِي عن عائِشَة أنَّها كانت تَحْتَبِك تحت دِرْعها في الصَّلاة . قال أبو عُبَيد : قال الأصمعي : الاحتباك : الاحتِباءُ لم يُعرف إلا هذا . قال أبو عُبَيد : وليس للاحْتِبَاء
ههنا معنى ، ولكن الاحْتِباك شَدُّ الإزار وإحكامه ، أرَادَ أنها كانت لا تُصلّي إلاّ مُؤْتَزِرَة .
قال : وكلُّ شيء أَحْكَمْتَه وأَحْسَنْتَ عَمَلَه فقد احْتَبَكْتَه . قال : ويقال : للدَّابَّة إذا كان شديد الْخلْق مَحْبُوك .
قلت : الذي روَاهُ أبو عُبيد عن الأصمعي في الاحْتِباك أنه الاحْتِباءُ غَلَطٌ والصواب الاحْتِياك باليَاءِ . يقال : احْتَاكَ يَحْتَاكَ احْتِياكاً وتَحَوَّكَ بِثَوْبِهِ إذا احْتَبَى به ، هكذا رواه ابن السكيت وغيره عن الأصمعي بالياء .
قلت : الذي يسبِقُ إلى وهمي أن أبا عبيد كتب هذا الحرف عن الأصمعي بالياء ، فزلّ في النقط وتَوهَّمَه باء ، والعالم وإن كان غاية في الضبط والإتقان فإنه لا يكاد يخلو من زلة ، والله الموفق للصواب .
وقال شمر : الحُبْكَةُ . الحُجْزَةُ ومنها أُخِذَ الاحْتِبَاكُ بالباء وهو شَدُّ الإزار .
وحكى عن ابن المبارك : أنه قال : جعلت سِوَاكي في حُبْكَتِي . أي في حُجْزَتي . وقال غيره : التَّحْبِيكُ : التوثيق وقد حَبَّكْتُ العقدة أي وثَّقْتُها .
وقال الليث : يقال : ما طَعِمْنَا عنده حَبَكة ولا لَبَكة . قال وبعض يقول : عَبَكة قال : والعَبَكة والحَبَكةَ : الحَبَّة من السَّوِيق . واللَّبَكَة : اللقمة من الثَّرِيدِ . قلت : ولم أسمع حبكة بمعنى عَبَكة لغير الليث ، وقد طلبته في باب العين والحاء لأبي تراب فلم أجده . والمعروف : ما في نِحْيِه عبكة ولا عَبَقَة أي لَطْخ من السمن أو الزيت من عَبِقَ به وعَبِكَ به أي لصق به .
كحب : قال الليث : الكَحَب بلُغَة أهل اليمن النَّوْرَة .
والحَبَّةُ منه كَحْبَةٌ . قلت : هذا حرف صحيح . وقد رواه أحمد بن يحيى عن ابن الأعرابي قال : ويقال : كحَّب العِنَبُ إذا انعقد .
وقال ابن دريد : الكَحْبُ والكَحْمُ : الحِصْرِمُ لغة يمانية .
وروى سَلَمة عن الفراء : يقال : الدراهم بين يديه كاحِبَة إذا واجهتك كثيرة . قال : والنار إذا ارتفع لهبُهَا فهي كاحِبة .
كبح : قال الليث : الكَبْح : كَبْحُك الدابةَ باللجام . وقال غيره : كَبَحه عن حاجته كَبْحاً إذا ردَّه عنها ، وكبح الحائطُ السهمَ كَبْحاً إذا أصاب الحائط حين رمى به فرده عن وجهه ولم يَرْتَزَّ فيه .
وقيل لأعرابي : ما للصَّقرِ يُحِبّ الأرنب ما لا يحب الخَرَب ؟ فقال : لأنه يكْبَحُ سَبَلَته بذَرْقِهِ فَيَرُدّه .
حكى ذلك الأصمعي ، ثم قال : رأيت صقراً كأَنما صُبَّ عليه وِخاف خِطْمِيٌّ من ذَرْق الحُبَارَى .
قال : والكابحُ : مَن استقبلك مما يُتَطَيَّرُ منه من تَيْسٍ وغيره ، وجمعه كوابِحُ . قال البَعِيثُ :
ومُغْتدياتٍ بالنُّحوس كَوَابِح

##### Türkçe

ح ك ب
**حبك** ، **كحب** ، **كبح** : (kullanılanlar).

**حبك** : Leys dedi: Onu kılıçla **حَبَكْتُه** **حَبْكاً**; o, et içinde, kemikten aşağı (kemik olmaksızın) bir vuruştur.
İbn Hânî’, Ebû Zeyd’den: Denir ki: Onu kılıçla **حَبَكْتُه** **حَبْكاً**; onu onunla vurduğun zaman.
Leys: O, sırtı ve sağrısı **لَمَحْبوكُ**’tur; onda yükselme ile beraber düzgünlük olduğu zaman. Ve inşad etti:
على كُل مَحْبوك السَّرَاةِ كأَنَّه
عُقابٌ هَوَتْ من مَرْقَبٍ وتَعَلَّتِ
Başkası dedi: **فرسٌ مَحْبوكُ الكَفَلِ**; yani sağrısı derli toplu (sıkı yapılı) olan. Lebîd dedi:
مُشْرِفُ الحارِكِ مَحْبوكُ الكَفَل
Ferrâ, Allah جلّ وعزّ’ün sözü hakkında: (**لَوَاقِعٌ وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْحُبُكِ**) (الذّاريَات: 7). Dedi: **الحُبُك**: her şeyin kırışıp bükülmesi; rüzgârın durgun geçtiği ve suyun durgun olduğu zaman kum tepeciği gibi. Ve demirden zırhın da **حُبُك**’u vardır. Dedi: Kıvırcık saç telinin kırışıklığı **حُبُك**’tur. **الحُبُك**’un teki **حِباك** ve **حَبِيكَةٌ**’dir. Sevrî, Atâ’dan, Saîd b. Cübeyr’den, İbn Abbâs’tan, şu sözünde rivayet etti: (**لَوَاقِعٌ وَالسَّمَآءِ ذَاتِ الْحُبُكِ**) (الذّاريَات: 7): güzel yaratılış sahibi. Ebû İshâk dedi: Dil ehli der ki: güzel yollar/izler sahibi.
Dedi: **المَحْبوك**: işi güzel yapılmış olan şeydir. Şemir dedi: **دابّة مَحْبوكَة**; yaratılışı derli toplu olduğu zaman.
Leys dedi: **الحِبَاكُ**: kamışlarla enlemesine konulup sonra sıkıca bağlanan ağıl bağıdır. Dersin ki: Üzüm asmalarının çardakları iplerle nasıl **تُحْبَك** edilirse, ben de ağılı **حَبَكْتُ**.
Dedi: Baş için yumurta (miğfer)in **حَبِيكُ البَيْضِ**’i: demirinin çizgileri/şeritleridir. Ve inşad etti:
والضارِبُون حَبِيكَ البَيْضِ إذْ لَحِقُوا
لا يَنْكُصُون إذا ما استُلحِمُوا وحَموا
Aynı şekilde, rüzgârların üzerinde estiği zaman **تَحْبكه** ettiği kumun çizgileri de böyledir.
Âişe’den rivayet olundu: Namazda zırhının altında **تَحْتَبِك** ederdi. Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi: **الاحتباك**: **الاحتِباءُ**; bundan başkası bilinmedi. Ebû Ubeyd dedi: Burada **الاحْتِبَاء** için bir anlam yoktur; fakat **الاحْتِباك** izarı sıkmak ve onu sağlamlaştırmaktır; muradı, onun ancak izar kuşanmış olarak namaz kıldığıdır.
Dedi: Her neyi sağlamlaştırır ve işini güzel yaparsan, onu **احْتَبَكْتَه** etmiş olursun. Dedi: Binek hayvanı için de, yaratılışı güçlü olduğu zaman, **مَحْبُوك** denir.
Dedim: Ebû Ubeyd’in Asmaî’den **الاحْتِباك** hakkında rivayet ettiği, onun **الاحْتِباء** olması yanlıştır; doğrusu **الاحْتِياك** (ياء ile)dır. Denir ki: **احْتَاكَ** **يَحْتَاكَ** **احْتِياكاً** ve elbisesiyle **تَحَوَّكَ**; onunla **احْتَبَى** ettiği zaman. İbnü’s-Sikkît ve başkaları bunu Asmaî’den ياء ile böyle rivayet etmiştir.
Dedim: Vehmime önce gelen şudur ki: Ebû Ubeyd bu harfi Asmaî’den ياء ile yazdı; sonra noktalamada kaydı ve onu باء sandı. Âlim, ضبط ve itkanın nihayeti olsa bile, neredeyse bir sürçmeden hâlî olmaz; Allah doğruya muvaffak edendir.
Şemir dedi: **الحُبْكَةُ**: **الحُجْزَةُ**; ve ondan باء ile **الاحْتِبَاك** alınmıştır; o, izarı sıkmaktır.
İbnü’l-Mübârek’ten nakletti: O dedi ki: Misvakımı **حُبْكَتِي**’me koydum; yani **حُجْزَتي**’me. Başkası dedi: **التَّحْبِيكُ**: sağlamlaştırmadır; ve ben düğümü **حَبَّكْتُ**; yani onu sağlamlaştırdım.
Leys dedi: Denir ki: Onun yanında ne **حَبَكة** ne de **لَبَكة** tattık. Dedi: Bazısı **عَبَكة** der. Dedi: **العَبَكة** ve **الحَبَكة**: kavrulmuş un (سويق)dan bir tanedir. **اللَّبَكَة**: ثريد’den bir lokmadır. Dedim: Leys’ten başkasında **حبكة**’yi **عَبَكة** anlamında işitmedim; onu Ebû Turâb’ın ع ve ح babında aradım da bulmadım. Bilinen şudur: Onun tulumunda **عبكة** yoktur ve **عَبَقَة** yoktur; yani içyağı veya zeytinyağından bir bulaşık; **عَبِقَ** onunla ve **عَبِكَ** onunla; yani ona yapıştı.

**كحب** : Leys dedi: **الكَحَب** Yemen ehlinin dilinde kireç (النَّوْرَة)’dir.
Ve ondan bir tane **كَحْبَةٌ**’dir. Dedim: Bu sahih bir harftir. Ahmed b. Yahyâ bunu İbnü’l-A‘râbî’den rivayet etti; dedi ki: Üzüm **كحَّب** etti denir; bağlandığı (tane tuttuğu) zaman.
İbn Düreyd dedi: **الكَحْبُ** ve **الكَحْمُ**: koruk; Yemen dili.
Seleme, Ferrâ’dan rivayet etti: Denir ki: Dirhemler onun önünde **كاحِبَة**’dir; sana karşı çok oldukları zaman. Dedi: Ateş de, alevi yükseldiği zaman, **كاحِبة**’dir.

**كبح** : Leys dedi: **الكَبْح**: senin binek hayvanını gemle **كَبْحُك** etmen. Başkası dedi: Onu ihtiyacından **كَبَحه** **كَبْحاً**; onu ondan geri çevirdiği zaman. Ve duvar oku **كبح** etti **كَبْحاً**; onu attığında ok duvara isabet edip onu yönünden geri çevirdiği ve onda saplanıp kalmadığı zaman.
Bir bedevîye denildi: Doğanın tavşanı sevip de **الخَرَب**’i sevmediği şey nedir? Dedi: Çünkü o, dışkısıyla onun bıyığını **يَكْبَحُ** eder de onu geri çevirir.
Bunu Asmaî nakletti; sonra dedi: Bir doğan gördüm; sanki üzerine **وِخاف خِطْمِيٌّ** (burunluk derisi) **ذَرْق الحُبَارَى**’dan dökülmüş gibiydi.
Dedi: **الكابحُ**: uğursuz sayılan şeylerden, teke ve başkası gibi, sana karşıdan gelen kimsedir; çoğulu **كوابِحُ**’tur. el-Ba‘îs dedi:
ومُغْتدياتٍ بالنُّحوس كَوَابِح

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والباء وما يثلثهما)
(كبت)  الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5].
(كبث)  الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ اللَّحمُ: تغيَّرَ وأرْوَحَ. قال:
أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد كَبِثَا([1])(كبح)  الكاف والباء والحاء كلمة. يقال: كَبَحْت الفرس بلجامه أكْبَحُه.
(كبد)  الكاف والباء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّة في شيء وقُوّة. من ذلك الكَبَد، وهي المشقّة. يقال: لَقِيَ فلانٌ من هذا الأمر كَبَداً، أي مشَقة. قال تعالى: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في كَبَدٍ﴾ [البلد 4]. وكابدتُ الأمر: قاسيتُه في مشقّة. ومن الباب الكَبِد، وهي معروفة، سمِّيت كَبِداً لتكبُّدِها. والأكبد: الذي نَهَدَ موضعُ كَبِده. وكَبَدْتُ الرّجُل: أصبتُ كَبِدَه. وكَبِدُ القوسِ: مستعارٌ من كَبِد الإنسان، وهو مَقْبِضُها. وقوسٌ كَبْداء: إذا مَلأ مَقْبِضُها الكفّ. ومن الاستعارة: كَبِد السَّماء: وسطها. ويقولون: كُبَيْدَاء السَّماء، كأنَّهُم صغّروها، وجمعوها على كُبَيدات([2]). ويقال: تكبَّدَتِ الشّمس، إذا صارت في كَبِد السماء. والكُبَادُ: وجَعُ الكَبِد. وتَكَبَّدَ اللَّبنُ: غَلُظَ وخَثُر.
(كبر)  الكاف والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِلاف الصِّغَر. يقال: هو كَبيرٌ، وكُبَار، وكُبَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً﴾ [نوح 22]. والكِبْرُ: مُعظَم الأمر، قولـه عزّ وعلاَ: ﴿والَّذِي تَوَلّى كِبْرَهُ﴾ [النور 11]، أي مُعظَم أمرِه. ويقولون: كِبْرُ سياسةِ القوم في المال. فأمَّا الكُبْر بضم الكاف فهو القُعدد. يقال: الوَلاء للكُبْر، يراد به أقْعَد القَوم في النَّسَب، وهو الأقربُ إلى الأب الأكبر.
ومن الباب الكِبَر، وهو الهَرَم. والكِبْر: العظَمة، وكذلك الكِبرياء. ويقال: وَرِثُوا المجدَ كابِراً عن كابر، أي كبيراً عن كبيرٍ في الشَّرفِ والعِزّ. وعلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ، إذا كَبِر. ويقال: أكبَرْتُ الشّيءَ: استعظمتُه.
(كبس)  الكاف والباء والسين أصلٌ صحيح، وهو من الشَّيء يُعْلَى بالشَّيء الرَّزين، ثم يقاس على هذا ما يكونُ في معناه. من ذلك الكَبْس: طَمُّك الحُفَيرةَ بالتُّراب. والتُّراب كِبْسٌ. ثمَّ يتَّسعون فيقولون: كَبَس فلانٌ رأسَه في ثوبه، إذا أدخَلَه فيه. والأرنبةُ الكابسة، هي المقبلةُ على الجَبْهة في غِلَظٍ وارتفاع. يقال منه كَبَسَتْ. ومن الباب الكِباسَة: العِذْق التامُّ الحمل. [و] الكبيس: التمرُ يُكبَس. والكابوس: ما يَقَع على الإنسان باللَّيل. قال ابن دريد([3]): أحسبه مولَّداً. والكَبِيس: حَلْيٌ يُصاغ مجوَّفاً* ثمَ يُحشَى طيناً. والكُباس والأكبَس: العظيم الرَّأس.
(كبش)  الكاف والباء والشين كلمةٌ واحدة، وهي الكَبْش، وهو معروف. وكبْشُ الكتيبةِ: عظيمُها ورئيسُها. قال:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(كبع)  الكاف والباء والعين. قالوا - والله أعلم بصحَّته- إنَّ الكَبْع: نقد الدِّرهم والدِّينار. قال:
قالوا لِيَ اكْبَعْ قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(كبل)  الكاف والباء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَبْسٍ ومنع. من ذلك الكَِبْل: القَيد الضَّخم. يقال: كَبَلْتُ الأسيرَ وكَبَّلتُه. ويقولون: إنَّ الكابول: حِبالةُ الصَّائد. فأمَّا المكابَلة فهو من هذا أيضاً، وهو التَّأخير في الدَّين، يقال: كَبَلتُك دينَك، وذلك من الحبس أيضاً. ومن الباب أيضاً المكابَلة: أن تُباعَ الدَّارُ إلى جنب دارِك وأنت محتاجٌ إليها فتؤخر شراءها ليشتريَها غيرُك ثم تأخذَها بالشُّفعة. وقد كُرِه ذلك.
(كبن)  الكاف والباء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على قَبْضٍ وتقبُّض. يقال للبخيل: الكُبُـنَّة: وقد اكبَأَنَّ، إذا تَقبَّض حين سئل. ويقال: كبَن الدَّلوَ، إذا ثَنَى فَمَها وخَرزَه ويقال له الكَبْن. ومن الباب كَبَن عن الشيء: عَدَل، وكَنَب أيضاً. والمكبون من الخيل: القصير القوائم.
ومما قيس على هذا قولُهم: تَكبَّن([6])، إذا سَمِن. ولا يكون ذلك إلاَّ في تجمُّع لحم. ويقولون: كَبَن كُبُوناً، إذا عَدا في لِينٍ واسترسالٍ.
(كبو)  الكاف والباء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوطٍ وتزيُّل. يقال: كبا لوجهه يَكبُو، وهو كابٍ، إذا سَقَط. قال:
فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])ويقال: كبا الزّندُ يكبُو، إذا لم يُخرِجْ نارَه. ويقال: كَبَوْتُ الكُوزَ وغيرَه، إذا صبَبْتَ ما فيه. والتُّراب الكابي: الذي لا يستقرُّ على وَجْه الأرض.
ويقال: هو كابِي الرَّماد، أي عظيمُه، ينهال. ومن الباب الكِبا([8]): الكُنَاسة؛ والجمع الأكباء.
ومما شذَّ من هذا الأصل الكِبَاء ممدود، وهو ضربٌ من العُود. يقال كَبُّوا ثيابَكم، أي بَخِّروها. قال:
* ورنداً ولُبْنَى والكِباءَ المُقَتَّرَا([9]) *
--------------ـــ
([1]) الرجز لأبي زرارة النصري، كما سبق في حواشي (أبث).
([2]) الحق أن هذه جمع "كبيدة" تصغير كبد.
([3]) الجمهرة (1: 287).
([4]) للأعشى في ديوانه 160 برواية: "ثم ما كاءوا".
([5]) الرجز في اللسان (كبع).
([6]) في الأصل "كمن"، وأثبت ما في المجمل على أن الكلمة لم ترد في اللسان أو القاموس.
([7]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 15) واللسان (كبا، ترز) والمفضليات (2: 227).
([8]) وكذا في اللسان. وفي اللسان أيضاً: "الكبا: الكناسة والزبل، يكون مكسوراً ومضموماً، فالمكسور: جمع كبة -أي بالكسر- والمضموم جمع كبة- أي بالضم".
([9]) لامرئ القيس في ديوانه 94 واللسان (كبا). وصدره:
* وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والباء وما يثلثهما**)

(**كبت**)  **الكاف** ve **الباء** ve **التاء** tek bir kelimedir; o da alçaltmadan ve bir şeyden çevirmekten (alıkoymaktan)dir. Denir: **كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه**; onu çevirdiği ve alçalttığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5].

(**كبث**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الثاء** bir kelimedir; o da **الكَبَاث**tır. Denir: Şüphesiz o, **الأراك**ın yüküdür (meyvesidir). Ve **الشَّيباني**’den naklettiler: **كَبِثَ اللَّحمُ**: değişti ve koktu. Dedi:
أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد كَبِثَا([1])(**كبح**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الحاء** bir kelimedir. Denir: **كَبَحْت الفرس بلجامه أكْبَحُه**.

(**كبد**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyde şiddete ve kuvvete delâlet eder. Bundan: **الكَبَد**; o, meşakkattir. Denir: Falan kimse bu işten **كَبَداً** ile karşılaştı; yani meşakkat. Allah Teâlâ dedi: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في كَبَدٍ﴾ [البلد 4]. Ve **كابدتُ الأمر**: onu meşakkat içinde çektim. باب’dan: **الكَبِد**; o bilinir, **تكبُّدِها** sebebiyle **كَبِداً** diye adlandırıldı. Ve **الأكبد**: **كَبِده** yerinin kabardığı kimsedir. Ve **كَبَدْتُ الرّجُل**: onun **كَبِدَه**’ini vurdum. Ve **كَبِدُ القوسِ**: insanın **كَبِد**’inden ödünçtür; o, onun kabzasıdır. Ve **قوسٌ كَبْداء**: kabzası avucu doldurduğu zaman. İstiarelerden: **كَبِد السَّماء**: onun ortası. Ve derler: **كُبَيْدَاء السَّماء**; sanki onu küçültmüşler ve onu **كُبَيدات** üzerine cem etmişler([2]). Ve denir: **تكبَّدَتِ الشّمس**; güneş **كَبِد السماء**’da olduğu zaman. Ve **الكُبَادُ**: **الكَبِد** ağrısıdır. Ve **تَكَبَّدَ اللَّبنُ**: kalınlaştı ve pıhtılaştı.

(**كبر**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الراء** sahih bir asıldır; küçüklüğün zıddına delâlet eder. Denir: O **كَبيرٌ**, ve **كُبَار**, ve **كُبَّار**dır. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً﴾ [نوح 22]. Ve **الكِبْرُ**: işin büyüğü; Aziz ve Celîl’in sözü: ﴿والَّذِي تَوَلّى كِبْرَهُ﴾ [النور 11], yani onun işinin büyüğü. Ve derler: Malda kavmin siyasetinin **كِبْرُ**’ü. Amma **الكُبْر** (kâfın dammesiyle) o, **القُعدد**dır. Denir: **الوَلاء للكُبْر**; bununla kavmin nesepte en oturanı kastedilir; o, en büyük babaya en yakın olandır.
Ve باب’dan: **الكِبَر**; o, ihtiyarlıktır. Ve **الكِبْر**: azamet; ve yine öyledir **الكِبرياء**. Ve denir: **وَرِثُوا المجدَ كابِراً عن كابر**; yani şerefte ve izzette büyükten büyüğe. Ve falana bir **كَبْرَةٌ** geldi; büyüdüğü zaman. Ve denir: **أكبَرْتُ الشّيءَ**: onu büyük gördüm.

(**كبس**)  **الكاف** ve **الباء** ve **السين** sahih bir asıldır; o, ağır bir şeyle bir şeyin üzerine çıkılmasındandır; sonra bunun mânâsında olan şeye kıyas edilir. Bundan: **الكَبْس**: çukuru toprakla doldurmandır. Ve toprak **كِبْسٌ**tur. Sonra genişletirler de derler: Falan **كَبَس** başını elbisesine; onu onun içine soktuğu zaman. Ve **الأرنبةُ الكابسة**: kalınlık ve yükseklik içinde alna doğru gelen (öne eğilen)dir. Ondan denir: **كَبَسَتْ**. Ve باب’dan: **الكِباسَة**: yükü tamam salkımdır. Ve **الكبيس**: **يُكبَس** edilen hurmadır. Ve **الكابوس**: geceleyin insana düşen (çöken) şeydir. İbn Düreyd([3]) dedi: Onu müvelled sanıyorum. Ve **الكَبِيس**: içi boş olarak dökülen, sonra çamurla doldurulan bir süstür. Ve **الكُباس** ve **الأكبَس**: büyük başlıdır.

(**كبش**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الشين** tek bir kelimedir; o da **الكَبْش**tır; o bilinir. Ve **كبْشُ الكتيبةِ**: onun büyüğü ve reisidir. Dedi:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(**كبع**)  **الكاف** ve **الباء** ve **العين**. Dediler —Allah onun sıhhatini daha iyi bilir—: Şüphesiz **الكَبْع**: dirhem ve dinarın nakdidir. Dedi:
قالوا لِيَ اكْبَعْ قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(**كبل**)  **الكاف** ve **الباء** ve **اللام** sahih bir asıldır; hapsetmeye ve men etmeye delâlet eder. Bundan: **الكَِبْل**: iri kelepçedir. Denir: **كَبَلْتُ الأسيرَ** ve **كَبَّلتُه**. Ve derler: Şüphesiz **الكابول**: avcının ağıdır. Amma **المكابَلة** ise bu da bundandır; o, borçta geciktirmedir. Denir: **كَبَلتُك دينَك**; bu da hapsetmedendir. Ve باب’dan da: **المكابَلة**: ev, senin evinin yanına satılırken sen ona muhtaç olduğun hâlde onun satın alınmasını geciktirmen; başkası onu satın alsın, sonra sen onu şuf‘a ile alırsın. Ve bu kerih görülmüştür.

(**كبن**)  **الكاف** ve **الباء** ve **النون** sahih bir asıldır; kabzetmeye ve büzülmeye delâlet eder. Cimriye denir: **الكُبُـنَّة**; ve **اكبَأَنَّ** olmuştur; sorulduğu zaman büzüldüğü vakit. Ve denir: **كبَن الدَّلوَ**; ağzını büktüğü ve onu diktiği zaman; ve ona **الكَبْن** denir. Ve باب’dan: **كَبَن عن الشيء**: yüz çevirdi; ve **كَنَب** de. Ve atlardan **المكبون**: kısa bacaklıdır.
Ve buna kıyas edilenlerden onların sözü: **تَكبَّن**([6]); semirdiği zaman. Bu ancak et toplanmasında olur. Ve derler: **كَبَن كُبُوناً**; yumuşaklık ve salıverilmişlik içinde koştuğu zaman.

(**كبو**)  **الكاف** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; düşmeye ve kaymaya delâlet eder. Denir: **كبا لوجهه يَكبُو**; ve o **كابٍ**dir; düştüğü zaman. Dedi:
فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])Ve denir: **كبا الزّندُ يكبُو**; ateşini çıkarmadığı zaman. Ve denir: **كَبَوْتُ الكُوزَ** ve başkasını; içindekini döktüğün zaman. Ve **التُّراب الكابي**: yer yüzünde durmayan topraktır.
Ve denir: O **كابِي الرَّماد**dır; yani onun büyüğüdür; dökülür. Ve باب’dan **الكِبا**([8]): süprüntülük; cem‘i **الأكباء**.
Ve bu asıldan şâz olanlardan **الكِبَاء** (medli)dir; o, ağaçtan bir türdür. Denir: **كَبُّوا ثيابَكم**; yani onları tütsüleyin. Dedi:
* ورنداً ولُبْنَى والكِباءَ المُقَتَّرَا([9]) *
--------------ـــ
([1]) Recez, Ebû Zurâre en-Nasrî’nindir; daha önce (أبث) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([2]) Gerçek şu ki bu, **كبد**’in tasğîri olan “**كبيدة**”nin cem‘idir.
([3]) **الجمهرة** (1: 287).
([4]) A‘şâ’nındır; divanında 160; “ثم ما كاءوا” rivayetiyle.
([5]) Recez, **اللسان**’da (**كبع**).
([6]) Asılda “**كمن**”; **المجمل**’de olanı sabit kıldım; kelimenin **اللسان** veya **القاموس**’ta vârid olmaması üzere.
([7]) Ebû Züeyb’indir; **ديوان الهذليين** (1: 15) ve **اللسان** (**كبا**، **ترز**) ve **المفضليات** (2: 227).
([8]) **اللسان**’da da böyledir. Ve **اللسان**’da ayrıca: “**الكبا**: süprüntülük ve gübre; kesreli de olur, dammeli de; kesreli olan: **كبة**’nin cem‘idir —yani kesre ile—; dammeli olan: **كبة**’nin cem‘idir —yani damme ile—.”
([9]) İmru’ul-Kays’ındır; divanında 94 ve **اللسان** (**كبا**). Ve onun صدر’ı:
* وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ب ح
كبح فرسه‏:‏ جذب عنانه حتى يصير منتصب الرأس وقيل‏:‏ منعه ليقف ويقال‏:‏ ليس كبح ومن المجاز‏:‏ كبحته عن حاجته‏:‏ رددته‏.‏
وكبح الحائط السهم‏:‏ ردّه عن وجهه‏.‏
وكبّح الحجر حافر الدابة‏:‏ صكّه‏.‏
وتطيّر من الكابح وهو التطيح لأنه يكبحه عن وجهه‏.‏
قال البعيث‏:‏ ومرّ عراقيب الوحوش أمامهم ومغتديات بالنحوس كوابح وقال أعرابيّ لآخر‏:‏ ما للصقر يحبّ الأرنب ما لا يحب الخرب قال‏:‏ لأنه يكبح سبلته ويردّه أي يصيب سبلته بذرقه فيلثقه حكاه الأصمعيّ ثم قال‏:‏ رأيت صقراً كأنما صبّ عليه الوخاف من خطميّ‏.‏

##### Türkçe

ك ب ح
**كبح** atını: yularını çekti; ta ki başı dik hâle gelsin. Ve denildi: onu durması için engelledi. Ve denilir: **ليس كبح**. Mecazdan: onu ihtiyacından **كبحته**: onu geri çevirdim.

Ve duvar oku **كبح** etti: onu yönünden geri çevirdi.

Ve taş binitin tırnağını **كبّح** etti: ona vurdu.

Ve **الكابح**’tan uğursuz saydı; o, **التطيح**’tır; çünkü onu yüzünden **يكبحه** eder.

**البعيث** dedi:
Ve önlerinde vahşîlerin aşil kirişleri geçti; ve uğursuzluklarla sabahlayanlar, **كوابح**.
Ve bir bedevî diğerine dedi: “Doğanın tavşanı sevdiği, **الخرب**’i sevmediği nedir?” Dedi: “Çünkü onun yolunu **يكبح** eder ve onu geri çevirir”; yani onun yoluna dışkısıyla isabet eder de onu yapıştırır. Bunu **الأصمعيّ** rivayet etti; sonra dedi: “Bir doğan gördüm; sanki üzerine **الوخاف** **من خطميّ** dökülmüş gibi.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَبْحُ: كَبْحُك الدابةَ باللجام.
كَبَحَ الدابةَ يَكْبَحُها كَبْحاً وأَكْبَحَها، الأَخيرة عن يعقوب: جذبها إِليه باللجام وضرب فاها به كي تَقِفَ ولا تجري. يقال: أَكْمَحْتها وأَكْفَحْتها وكَبَحْتُها، قال الجوهري: هذه وحدها عن الأَصمعي بلا أَلف. وفي حديث الإِفاضة من عرفات: وهو يَكْبَحُ راحلَته، هو من ذلك. كَبَحْتُ الدابةَ: إِذا جذبت رأْسها إِليك وأَنت راكب ومنعتها من الجِماحِ وسرعة السير. وكَبَحَه عن حاجته كَبْحاً إِذا رَدَّه عنها. وكَبَحَ الحائطُ السهمَ إِذا أَصاب الحائطَ حين رُمِيَ به ورَدَّه عن وجهه ولم يرْتَزَّ فيه. قال الأَزهري: وقيل لأَعرابي: ما للصقر يحب الأَرنب ما لا يحب الخَرَبَ؟ فقال: لأَنه يَكْبَحُ سَبَلَتَه بذَرْقِه فيردّه؛ حكى ذلك الأَصمعي قال: رأَيت صقراً كأَنما صُبَّ عليه وِخافُ خِطْمِيٍّ يعني من ذَرْق الحُبارى. قال: والكابحُ مَن استقبلك مما يُتَطَيَّرُ منه من تَيْسٍ وغيره وجمعه كوابِحُ؛ قال البَعِيثُ:
ومُغْتَدِيات بالنُّحوسِ كَوابِح
وكَبَحه بالسيف كَبْحاً: وهو ضَرْبٌ في اللحم دون العظم.

##### Türkçe

**الكَبْحُ**: senin biniti gem ile **كَبْحُك** etmen.

**كَبَحَ** biniti, onu **يَكْبَحُها** **كَبْحاً** ve onu **أَكْبَحَها**; sonuncusu Yakub’dan:
Onu gem ile kendine çekti ve durması ve koşmaması için ağzına onunla vurdu. Denilir: onu **أَكْمَحْتها** ve onu **أَكْفَحْتها** ve onu **كَبَحْتُها**; Cevherî dedi: bu, yalnızca Asmaî’den, **أَلف** olmaksızın.

Arafat’tan ifâza hadîsinde: ve o, binitini **يَكْبَحُ** ediyordu; o, bundandır. Ben biniti **كَبَحْتُ**: binitin başını, sen binekli iken, kendine çektiğin ve onu **الجِماحِ**tan ve yürüyüşün süratinden men ettiğin zaman. Ve onu, ihtiyacından **كَبَحَه** etti, **كَبْحاً**, ondan geri çevirdiği zaman. Ve duvar, oku **كَبَحَ** etti; ok onunla atıldığı vakit duvara isabet ettiğinde ve onu yönünden geri çevirdiğinde ve onun içinde saplanıp kalmadığında.

Ezherî dedi: ve bir bedevîye denildi: doğanın, tavşanı sevdiği şey, **الخَرَبَ**ı sevmediği şey nedir?
Dedi ki: çünkü o, dışkısıyla onun **سَبَلَتَه**sini **يَكْبَحُ** eder de onu geri çevirir; bunu Asmaî nakletti; dedi ki:
Ben bir doğan gördüm; sanki üzerine **وِخافُ خِطْمِيٍّ** dökülmüş; yani **ذَرْق الحُبارى**dan.

Dedi ki: ve **الكابحُ**, **تَيْسٍ** ve başkası gibi, ondan uğursuzluk sayılan şeylerden, seni karşılayan kimsedir; onun çoğulu **كوابِحُ**tur; **البَعِيثُ** dedi ki:
ومُغْتَدِيات بالنُّحوسِ كَوابِح

Ve onu kılıçla **كَبَحه** etti, **كَبْحاً**: ve o, kemik olmaksızın et içinde bir vuruştur.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ب ح * * كَبَحَ * الدابة جذبها إليه باللجام لكي تقف ولا تجري وبابه قطع

##### Türkçe

* ك ب ح * * **كَبَحَ** * **الدابة**: onu **اللجام** ile kendine doğru çekti; ta ki dursun ve koşmasın diye; ve onun bâbı **قطع**’tır.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كبح الدابة: جذب لجامها، وضرب فاها به لتقف ولا تجري، يكبحها كبحا. ويقال: ليس كبح الصعب الشرس إلا باللجام الشكس. وفي حديث الإفاضة من عرفات: وهو يكبح راحلته، هو من ذلك. كبحت الدابة، إذا جذبت رأسها إليك وأنت راكب ومنعتها من الجماح وسرعة السير. هذه عبارة النهاية، وقد تصحفت على ملا علي قارىء في الناموس فقال: وأسرعت السير بدل وسرعة السير، وجعل بين العبارتين مباينة. وقد تكفل شيخنا برده. كأكبحها، وهذه عن يعقوب. وعبارة الجوهري: يقال: اكمحتها وأكفحتها وكبحتها، هذه وحدها عن الأصمعي بلا ألف. وكبحه بالسيف: ضرب، وهو ضرب في اللحم دون العظم. ومن المجاز: كبح فلان كبحا: رده عن الحاجة، وكبح الحائط السهم، إذا أصاب الحائط حين رمي به ورده عن وجهه ولم يرتز فيه. وكبح الحجر حافر الدابة: صكه. والكبح، بالضم: نوع من المصل أسود، أو هو الرخبين، بفتح فسكون وكسر الموحدة. وإنه لمكبح، كمعظم ومكرم: شامخ عال، وقد أكبح، بالضم، إذا كان كذلك. ومن ذلك قولهم: بعير أكبح: شديد وكابحه: شاتمه وقابحه. ومن المجاز: الكابح: ما وفي نسخة التهذيب: من استقبلك مما يتطير منه من تيس وغيره، وهو النطيح، لأنه يكبحه عن وجهه. كابح. قال البعيث: ومغتديات بالنحوس كوابح

##### Türkçe

**كبح** **الدابة**: yularını çekti; ve durması ve koşmaması için onun ağzını onunla vurdu; onu **كبحا** olarak **يكبحها**. Ve denilir: azgın hırçının **كبح**’ı ancak inatçı yular iledir. Ve **حديث**’te, **الإفاضة**’den **عرفات**’tan: ve o, binek hayvanını **يكبح** ediyordu; o, bundandır. **كبحت** **الدابة**: eğer sen onun başını kendine doğru çektin, sen binekli iken, ve onu **الجماح**’tan ve yürüyüşün süratinden men ettin. Bu, **النهاية**’nin ibaresidir; ve **ملا علي قارىء**’de **الناموس**’ta tashif edilmiştir; şöyle dedi: **وسرعة السير** yerine **وأسرعت السير**; ve iki ibare arasında ayrılık kıldı. Ve şeyhimiz onun reddini üstlendi. **كأكبحها**; ve bu, **يعقوب**’dandır. Ve **الجوهري**’nin ibaresi: denilir: **اكمحتها** ve **أكفحتها** ve **كبحتها**; bu, yalnızca **الأصمعي**’dendir, **ألف** olmaksızın. Ve onu kılıçla **كبحه**: vurdu; ve o, et içinde kemik dışında bir vuruştur. Ve mecazdan: falan kimseyi **كبحا** olarak **كبح** etti: onu ihtiyaçtan geri çevirdi. Ve duvar oku **كبح** etti: eğer ok, onunla atıldığı vakit duvara isabet etti ve onu yönünden geri çevirdi ve onun içine saplanmadı. Ve taş, binek hayvanının tırnağını **كبح** etti: onu çarptı. Ve **الكبح**, zamme ile: siyah bir tür **مصل**; yahut o, **الرخبين**’dir; fetha ile sonra sükûn ve **الموحدة**’nın kesresiyle. Ve o, elbette **لمكبح**’dır; **معظم** ve **مكرم** gibi: yüksek, yüce; ve **أكبح** oldu, zamme ile, eğer öyle ise. Ve bundan onların sözü: **بعير أكبح**: şiddetli. Ve **كابحه**: ona sövdü; ve **قابحه**. Ve mecazdan: **الكابح**: ve **التهذيب** nüshasında: senden karşılayan, **تطير** edilen şeylerden, teke ve başkası gibi; ve o, **النطيح**’tır; çünkü o, onu yüzünden geri çevirerek **يكبحه** eder. **كابح**. **قال البعيث**:
ومغتديات بالنحوس كوابح

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَبَحَ الدَّابَّةَ
1 كَبَحَ الدَّابَّةَ ذ , (aor. كَبَحَ , inf. n. كَبْحٌ, L,) He pulled in the horse, or the like, by the bridle and bit, (and struck its mouth with the bit, L,) in order that it might stop, (S, L, K,) and not run; (S, L;) as also ↓ أَكْبَحَهَا; (Yaakoob, K;) or you say اكمحها and اكفحها and كبحها [only]; the last alone without ا: (As, S:) or he (the rider) pulled its head towards him, and prevented its being refractory, and its overcoming him, and going quickly: so in the Nh, the explanation in which is incorrectly given by Mullà 'Alee Káree: (TA:) or ↓ اكبحه signifies he pulled up his head by the bridle, so as to make it upright, or erect; (Msb;) and so كَبَحَهُ. (A.) ― -b2- كَبَحَ فُلَانًا عَنْ حَاجَتِهِ (tropical:) He turned such a one back from, or made him to revert from, or relinquish, the thing that he wanted. (L, K.) ― -b3- كَبَحَ الحَائِطُ السَّهْمَ (tropical:) The wall made the arrow, striking it, to turn from its course, without its sticking in it. (L.) ― -b4- كَبَحَهُ He struck him with a sword, (K,) upon his flesh, not upon a bone. (Msb.)

كابحهُ
3 كابحهُ ذ : see قابحه.

4 أَكْبَحَ see 1, in two places.

كَابِحٌ
كَابِحٌ ذ That which presents itself before thee, (K,) or he who presents himself before thee, (T, L,) of such objects as are of evil omen, (T, L, K,) as a he-goat &c.; (L;) because it turns him back from his course: (TA:) pl. كَوَابِحُ. (L, K.)

##### Türkçe

**كَبَحَ الدَّابَّةَ**

1 **كَبَحَ الدَّابَّةَ** ذ , (muzâri‘: **كَبَحَ** , mastar ismi: **كَبْحٌ**, L,) O, atı yahut benzerini, gem ve dizgin ile geri çekti; (ve gem ile ağzına vurdu, L,) durması için, (S, L, K,) ve koşmaması için; (S, L;) bunun gibi ↓ **أَكْبَحَهَا**; (Yaakoob, K;) yahut **اكمحها** ve **اكفحها** ve **كبحها** [yalnız] dersin; sonuncusu tek başına, **ا** olmaksızın: (As, S:) yahut o (binici) onun başını kendine doğru çekti ve onun huysuzluk etmesini, ve ona galip gelmesini, ve hızlı gitmesini engelledi: Nh’de böyledir; onun içindeki açıklama Mullà ‘Alee Káree tarafından yanlış verilmiştir: (TA:) yahut ↓ **اكبحه** şu mânâya gelir: dizgin ile başını yukarı çekti, onu dik, yahut doğrulmuş kılmak için; (Msb;) ve **كَبَحَهُ** da böyledir. (A.) ― -b2- **كَبَحَ فُلَانًا عَنْ حَاجَتِهِ** (mecaz:) O, falancayı ihtiyacından geri çevirdi; yahut onu, istediği şeyden geri döndürdü; yahut onu (o şeyden) vazgeçirdi. (L, K.) ― -b3- **كَبَحَ الحَائِطُ السَّهْمَ** (mecaz:) Duvar, oku ona çarptırarak, onun (okun) içine saplanmaksızın, gidiş yolundan çevirdi. (L.) ― -b4- **كَبَحَهُ** Ona kılıçla vurdu, (K,) eti üzerine, kemik üzerine değil. (Msb.)

**كابحهُ**

3 **كابحهُ** ذ : **قابحه**’ye bak.

4 **أَكْبَحَ** 1’e bak, iki yerde.

**كَابِحٌ**

**كَابِحٌ** ذ Senin önünde beliren şey; (K,) yahut senin önünde beliren kimse; (T, L,) uğursuzluk alâmeti olan nesnelerden, (T, L, K,) erkek keçi vb.; (L;) çünkü onu yolundan geri çevirir: (TA:) çoğulu **كَوَابِحُ**. (L, K.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%AD/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَبَحَ
كَبَحَ A ( n. ac. كَبْح 1 )
a.  [ acc. &  Bi ], Pulled up, curbed, checked ( with the bit: horse ).

b.  Turned aside ( an arrow: wall ).

c.  [ acc. &  'An ], Restrained, prevented from.

d.  [ acc. &  Bi ], Struck with ( sword ).

كَاْبَحَ
كَاْبَحَ III ,
a.  Reviled, insulted.

أَكْبَحَ
أَكْبَحَ IV ,
a.  see I (a) .

b.  [ pass. ], Was high, lofty.

كَاْبِح
كَاْبِح 21 , ( pl. كَوَاْبِحُ 41 ),
a.  Ill-omened.

كَبَّحَ
N. P. كَبَّحَ II ,  N. P. أَكْبَحَ IV ,
a.  High, lofty, elevated.

##### Türkçe

**كَبَحَ**
**كَبَحَ** A (mastar adı **كَبْح** 1)
a. [mef‘ûl alır & **بِ** ile], (gem ile: atı) yukarı çekti, dizginledi, engelledi.

b. (bir oku: duvar) saptırdı.

c. [mef‘ûl alır & **عَنْ** ile], -den alıkoydu, -den men etti.

d. [mef‘ûl alır & **بِ** ile], (kılıç ile) vurdu.

**كَاْبَحَ**
**كَاْبَحَ** III,
a. Sövdü, hakaret etti.

**أَكْبَحَ**
**أَكْبَحَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

b. [edilgen], Yüksek oldu, yüce oldu.

**كَاْبِح**
**كَاْبِح** 21, (çoğulu **كَوَاْبِحُ** 41),
a. Uğursuz.

**كَبَّحَ**
İsim-fiil: **كَبَّحَ** II, isim-fiil: **أَكْبَحَ** IV,
a. Yüksek, yüce, yükseltilmiş.
