# كبرت — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1%D8%AA/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%B1%D8%AA/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كبرت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1%D8%AA.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كبرت

الكبريت  ، بالكسر، أهمله الجوهري هنا، وأورده في- ك ب ر- وذكره هنا بناء على أصالة التاء، وصرح غير واحد بزيادتها، فموضعه الراء، كعفريت، وهو  من الحجارة الموقد بها  ، قال ابن دريد: لا أحسبه عربيا صحيحا، ومثله في شفاء الغليل. الكبريت:  : الياقوت الأحمر  قاله ابن دريد، وجعل شيخنا استعماله فيه من المجاز. الكبريت  :الذهب  الأحمر، قال رؤبة:
  هل يعصمني حلف سختيت                      أو فضة أو ذهب كبريت

  قال ابن الأعرابي: ظن رؤبة أن الكبريت ذهب، قال شيخنا: وخطىء فيه؛ لأن العرب القدماء يخطئون في المعاني دون الألفاظ. الكبريت الأحمر- عن الليث- يقال: هو  جوهر  ، و  معدنه خلف  بلاد  التبت بوادي النمل  الذي مر عليه سيدنا سليمان عليه وعلى نبينا أفضل الصلاة والسلام، كذا في التهذيب، وعن الليث: الكبريت: عين تجرى، فإذا جمد ماؤها صار كبريتا أبيض وأصفر وأكدر، وقال شيخنا: وقد شاهدته في مواضع: منها هذا الذي قريب من الملاليح ما بين فاس ومكناسة يتداوى بالعوم فيه من الحب الإفرنجي وغيره، ومنها معدن في أثناء إفريقية في وسط برقة، يقال له: البرج، وغير ذلك، واستعماله في الذهب كأنه مجاز، لقولهم: الكبريت الأحمر؛ لأنه يصنع منه، ويصلح لأنواع من الكيمياء، ويكون من أجزائها. انتهى. وفي اللسان: يقال: في كل شيء كبريت، وهو يبسه، ما خلا الذهب والفضة، فإنه لا ينكسر، فإذا صعد، أي أذيب، ذهب كبريته. قال أبو منصور: ويقال:  كبرت بعيره  إذا  طلاه به  أي بالكبريت مخلوطا بالدسم والخضخاض، وهو ضرب من النفط أسود رقيق لا خثورة فيه، وليس بالقطران؛ لأنه عصارة شجر أسود خاثر، كذا في التكملة، وهو للتداوي من الجرب؛ لأنه صالح لرفعه جدا. ونقل القزويني- في عجائبه عن أرسطو- الكبريت أصناف: الأحمر الجيد اللون، والأبيض اللون، هو كالغبار، ومنه الأصفر، فمعدنه بالمغرب، لا بأس في موضعه، بقرب بحر أوقيانوس على فراسخ منه، وهو نافع من الصرع والسكتات والشقيقة، ويدخل في أعمال الذهب، وأما الأبيض فيسود الأجسام البيض، وقد يكون كامنه في العيون التي يجري منها الماء الجاري مشوبا به، ويوجد لتلك المياه رائحة منتنة، فمن اغتمس في هذه العيون في أيام معتدلة الهواء أبرأه من الجراحات والأورام والجرب والسلع التي تكون من المرة السوداء. وقال ابن سيناء: إن الكبريت من أدوية البرص ما لم تمسه النار، وإذا خلط بصمغ البطم قلع الآثار التي تكون على الأظفار، وبالخل على البهق، ويجلو القوباء، وهو طلاء للنقرس مع النطرون والماء، ويحبس الزكام بخورا. وفيه خواص غير ذلك، ومحله المطولات من كتب الطب.

### Türkçe

**الكبريت**, kesre ile; el-Cevherî onu burada ihmal etti ve onu **ك ب ر**’de zikretti; onu burada, **التاء**’nın aslîliği üzerine binaen zikretti. Birden fazlası onun ziyade olduğunu açıkça söyledi; öyleyse yeri **الراء**’dır; **عفريت** gibi. O, kendisiyle ateş yakılan taşlardandır. İbn Düreyd dedi: Onu sahih Arapça sanmıyorum; bunun benzeri **شفاء الغليل**’dedir.

**الكبريت**: **الياقوت الأحمر**; bunu İbn Düreyd söyledi; şeyhimiz onun onda استعمال’ını mecazdan kıldı.

**الكبريت**: **الذهب الأحمر**. Rü’be dedi:

  Beni **سختيت** yemini mi korur
  yahut gümüş yahut **ذهب كبريت**

İbnü’l-A‘râbî dedi: Rü’be, **الكبريت**’in altın olduğunu zannetti. Şeyhimiz dedi: Ve onda hata etti; çünkü eski Araplar lafızlarda değil, manalarda hata ederler.

**الكبريت الأحمر** — el-Leys’ten — denilir: O bir **جوهر**’dir; onun madeni **التبت** beldelerinin arkasındadır, **وادي النمل**’de; ki efendimiz Süleyman — ona ve nebimize en faziletli salât ve selâm — onun üzerinden geçti; **التهذيب**’de böyle. Ve el-Leys’ten: **الكبريت**: akan bir pınardır; suyu donunca beyaz ve sarı ve daha bulanık **كبريت** olur. Şeyhimiz dedi: Onu yerlerde görmüşümdür: onlardan biri, Fas ile Meknâse arasında **الملاليح**’e yakın olan şu; onda yüzmekle **الحب الإفرنجي** ve başkasından tedavi olunur. Ve onlardan biri, İfrîkıyye’nin esnasında, Berka’nın ortasında bir madendir; ona **البرج** denilir; ve bunun dışında. Onun altın hakkında استعمال’ı sanki mecazdır; onların “**الكبريت الأحمر**” demeleri sebebiyle; çünkü ondan yapılır ve kimyanın türlerine yarar, ve onun parçalarından olur. Bitti.

Ve **اللسان**’da: Denilir: Her şeyde **كبريت** vardır; o, onun kuruluğudur; altın ve gümüş hariç; çünkü o kırılmaz; yükseltilince, yani eritilince, onun **كبريت**’i gider. Ebû Mansûr dedi: Ve denilir: **كبرت بعيره**; onu onunla, yani yağ ve **الخضخاض** ile karıştırılmış **الكبريت** ile sıvadığı zaman. O, siyah ince, içinde koyulaşma olmayan bir neft türüdür; ve katran değildir; çünkü o, siyah koyu bir ağacın özsuyudur; **التكملة**’de böyle. Ve o, uyuzdan tedavi içindir; çünkü onu gidermeye pek elverişlidir.

Ve Kazvînî — **عجائبه**’nde Aristoteles’ten — nakletti: **الكبريت** صنف’lar: iyi renkli kırmızı, ve beyaz renkli; o, toz gibidir; ve ondan sarı vardır. Onun madeni Mağrib’dedir; yerinde bir beis yoktur; **أوقيانوس** denizinin yakınında, ondan fersahlarca. Ve o, sara ve felçler ve yarım baş ağrısı için faydalıdır; ve altın işlerine girer. Amma beyaz, beyaz cisimleri karartır. Ve onun gizlisi, ondan karışmış olarak akan suyun aktığı pınarlarda olabilir; ve o sular için kötü bir koku bulunur. Kim mutedil hava günlerinde bu pınarlara dalarsa, onu yaralardan ve şişlerden ve uyuzdan ve kara safradan olan **السلع**’dan iyi eder.

İbn Sînâ dedi: **الكبريت**, ateş ona dokunmadıkça, abraşlık ilaçlarındandır. Ve **صمغ البطم** ile karıştırılınca tırnaklar üzerinde olan izleri söker; ve sirke ile **البهق** üzerine (kullanılır); ve **القوباء**’yı parlatır/temizler. Ve o, **النقرس** için **النطرون** ve su ile bir sıvadır. Ve **الزكام**’ı buhur olarak tutar/engeller. Ve onda bunun dışında özellikler vardır; onun yeri, tıp kitaplarının mutavvelleridir.
