# كبر — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%B1/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: كبر

كَبُرَ
1 كَبُرَ ذ , aor. كَبُرَ , (S, A, Msb, K,) inf. n. كُبْرٌ (A, Msb, K) and كِبَرٌ and كَبَارَةٌ, (A, K,) He, (TA,) or it, (Msb,) was, or became, great, [big, or large in body, or corporeal substance: and in years, or age; (when said of a human being, often particularly signifying he attained to puberty;) and in estimation or rank or dignity;] contr. of ضَغُرَ; (A, K;) syn. عَظُمَ, (S, Msb, K,) and جَسُمَ. (K.) [In the K the pret. is twice mentioned: where it is explained as signifying the contr. of صَغُرَ, the above inf. ns. are mentioned, as in the A: where it is explained by عَظُمَ and جَسُمَ in the K, no inf. n. is mentioned; but in the TA it is there said that in the sense of عَظُمَ it relates to an affair or case, and that the inf. n. is كِبَرٌ and كَبَارَةٌ; and that in the sense of جَسُمَ it relates to anything.] ― -b2- كَبُرَ الأَمْرُ [The affair, or case, was, or became, of great moment; it was, or became, momentous: or it signifies as in the phrase next following]. (A.) ― -b3- كَبُرَ عَلَيْهِ الأَمْرُ The affair, or case, was, or became, difficult, hard, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome, to him or in its effect upon him; syn. شَقَّ. (A, * TA.) In this sense the verb is used in the Kur, x, 72, (TA,) and xlii, 11. (Bd, ii. 42.) And so in the Kur again, xvii, 53, أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِى صدُورِكُمْ, (TA,) meaning, أَوْخَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ عِنْدَكُمْ عَنْ قُبُولِ الحَيَاةِ [Or a created thing of those which are too difficult in your minds to receive life], as being the thing most remote from capability to receive life. (Bd.) [This signification is from the primary application of the verb.] -A2- كَبِرَ, aor. كَبَرَ , inf. n. كِبَرٌ and مَكْبِرٌ, He (a man, S, a human being, and a beast, TA, and a child, Msb,) became full-grown, or old, or advanced in age. (S, K.) Hence the prov., كَبِرَ عَمْرُو عَنِ الطَّوْقِ: see art. طوق.] ― -b2- [In modern Arabic, and, I believe, sometimes, in classic authors, it also signifies He became big; (said of a boy, or child, in the TA in art. رع, &c.;) i. e. attained to full growth: and to adolescence: and to puberty: see كَبِيرٌ.] This form of the verb and that first mentioned are sometimes erroneously used, each for the other, by persons of distinction as well as by the vulgar. (TA.) ― -b3- See كَبْرَةٌ, below. -A3- كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ, aor. of the latter, كَبُرَ : see 3. ― -b2- كَبَرَهُ بِسَنَةٍ, aor. كَبُرَ , He exceeded me in age by a year. (K.) And مَا كَبَرَنِى اـِلَّا بِسَنَةٍ He did not exceed me in age save by a year. (IAar.)

كبّر
2 كبّر ذ , inf. n. تكَبِيرٌ, He made a thing great. (K.) ― -b2- He magnified, or honoured; syn. عَظَّمَ. (S) ― -b3- Also, inf. n. as above, and كِبَّارٌ, (Sgh, K,) which latter is of the dial. of Belhárith Ibn-Kaab and many of the people of El-Yemen, (Sgh,) He said اَللّٰهُ أَكْبَر. (K.) See أَكْبَرُ, below.

كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ
3 كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ ذ , aor. of the latter كَبُرَ , [I contended, or disputed, with him for superiority in greatness, and I overcame him therein.] (A.) You say كَابَرَ فُلَانٌ فُلَانًا Such a one disputed with such a one for superiority in greatness, and said I am greater than thou. (A.) ― -b2- كابرهُ, inf. n. مُكَابَرَةٌ, He vied with him; or contended with him for superiority; syn. غَالَبَهُ: and he contended against him; or he contended against him, or disputed with him, not knowing the truth or falsity of what he or his adversary said; syn. عَانَدَهُ: (Msb:) or he contended or disputed with him, knowing that what he himself said was false, and that what his adversary said was true. (Kull, p. 342.) ― -b3- It is said in a trad., لَاتُكَابِرُوا الصَّلَاةَ, meaning, لَا تُغَالِبُوهَا [app., Contend not ye against prayer.] (TA.) ― -b4- كُوبِرَ فَأَبَى [It was contended with, and refused, or would not]: said of what he would utter by a man who had an impediment in his speech. (A.) ― -b5- كَابَرَهُ عَلَى حَقِّهِ He denied, or disacknowledged, to him his right, or due, and contended with him for it; expl. by جَاحَدَهُ وَغَالَبَهُ. (A, TA. [See 1 in art. جحد.]) ― -b6- كُوبِرَ عَلَى مَالِهِ He had his property taken from him by force. (A, TA.)

اكبرهُ
4 اكبرهُ ذ , (S, Msb, K,) inf. n. اـِكْبَارٌ; (Msb;) and ↓ استكبرهُ; (K;) He deemed it great [or formidable; see an ex., voce فَظِعَ;] it was great in his estimation; (IJ, K;) syn. اـِسْتَعْظَمَهُ. (S, Msb.) ― -b2- اكبرت She brought forth a great child, or young one. (IKtt.) ― -b3- أَصْغَرَتِ النَّاقَةُ وَأَكْبَرَتْ: see art. صغر.

تكبّر
5 تكبّر ذ and ↓ استكبر (S, K) and ↓ تكابر (K) He magnified himself; behaved proudly, haughtily, or insolently; (K;) syn. تَعَظَّمَ: (S:) or تكبّر signifies, as used in the Kur, vii. 143, he considered himself as of the most excellent of the creation, and as having rights which others have not: (Zj:) or this verb has two significations: one of them, he did really good and great actions, exceeding the good actions of others; and hence المُتَكَبِّرُ [applied to God] in the Kur, lix. 23: the other, he affected to do such actions, and boasted of great qualities which he did not possess; as do the generality of men; and hence, مُتَكَبِّر in the Kur, xl. 37; and the verb itself in the Kur, vii. 143: and ↓ استكبر is nearly syn. with تكبّر, and likewise has two significations: one of them, he endeavoured, and sought, to become great; and to do so, when the manner and place and time are such as are requisite, is praiseworthy: the other, he boasted of qualities which he did possess, and feigned such qualities; and to do so is blameable; and in this sense the verb is used in the Kur, ii. 32: (El-Basáïr:) and ↓ تكابر signifies he feigned himself great in estimation or rank or dignity, or in age. (A, TA.) ― -b2- تكبّر عَلَى اللّٰهِ He magnified himself against God, by refusing to accept the truth. (El-Basáïr.) ― -b3- [تكبّر عَنْ كَذَا He was disdainful of such a thing; he disdained it; turned from it with disdain; he held himself above it; like تَعَظَّمَ and تَعَاظَمَ and تَجَالَّ and تَرَفَّعَ.]

6 تَكَاْبَرَ see 5, in two places.

10 اـِسْتَكْبَرَ see 4: -A2- see also 5, in two places.

كُبْرٌ
كُبْرٌ ذ : see كِبْرٌ, in two senses: -A2- and see كِبْرَةٌ in three places.

كِبْرٌ
كِبْرٌ ذ Greatness [in corporeal substance, and in estimation or rank or dignity]. (IKoot, Msb.) ― -b2- Nobility; eminence; highness; (K, * TA;) as also ↓ كُبْرٌ: (K:) eminence, or highness, in, or with respect to, nobility; (K;) as also ↓ كُبُرٌ, with two dammehs. (TA.) ― -b3- I. q. عَظَمَةٌ [which, as an attribute of God, signifies greatness, or majesty, or the like: (see مُنَكَبِّرٌ:) and as an attribute of a man, pride]: (S, Msb, K:) a subst. from التَّكَبُّرُ: (Msb:) as also ↓ كِبْرِيَآءُ; (S, Msb, K;) a word, says Kr, of which there is not the like [in measure], except سِيمِيَآءُ and جِرْبِيَآءُ; for, he adds, as to كِيمِيَآءُ, I think it a foreign word: (TA:) the latter [↓ كِبْرِيَاءُ] occurs as an attribute of God, in the sense of عَظَمَةٌ, (A, Mgh, Jel,) in the Kur, xlv. 36: (Jel:) and as an attribute of men, in the Kur, x. 79, where it is said to signify proud behaviour towards others, (Bd,) or dominion: (IAmb, Bd, Jel:) and both signify pride, haughtiness, or insolence: (K:) or the former, self-admiration, or self-conceit; and the holding one's self greater than others: and the ↓ latter, disdain of submission; an attribute to which none but God has a right. (El-Basáïr.) ― -b4- Unbelief: the association of any other being with God. So in a trad., in which it is said, that he who has in his heart the weight of a grain of mustard-seed of كِبْر shall not enter paradise. (TA.) ― -b5- See also كَبِيرَةٌ. -A2- The main, or greater, or greatest, part of a thing; (Fr. ISk, Az, S, Mgh, K;) as also ↓ كُبْرٌ, (Fr, Mgh, Sgh, K,) like عُظْمٌ; (Fr;) thought by Ibn-ElYezeedee to be a dial. form; but Az says, that the Arabs used the other form [كِبْرٌ]. (TA.) So in the Kur, xxiv. 11, وَالَّذِى تَوَلَّى كِبْرَهُ (Fr, S) And he who took upon himself, or undertook, the main part thereof; namely, of the very wicked lie against 'Áïsheh: (Jel:) thus accord. to the “ Seven Readers ”: and ↓ كُبْرَهُ, which is an extr. reading, (Msb,) the reading of Homeyd Ibn-El-Aaraj, (Fr, Sgh,) and of Yaakoob. (Sgh, Bd.) كُبْرُ سِيَاسَةِ النَّاسِ فِى المَالِ, [app. signifies The main part of men's management is with respect to property, or camels, &c.]. (S.)

كَبَرٌ
كَبَرٌ ذ [The caper, or capparis of Linnæus;] a certain plant having thorns; (TA;) an arabicized word, from the Persian [كَبَرْ]; (S;) called in Arabic لَصَفٌ, (Mgh,) or أَصَفٌ: (S, K:) the vulgar say ↓ كُبَّارٌ. (K.) A beverage is described as made of كَبَر and barley: كثر is a mistranscription. (Mgh.)

كُبُرٌ
كُبُرٌ ذ : see كِبْرٌ.

كِبَرٌ
كِبَرٌ ذ inf. n. of 1: ― -b2- see also كَبْرَةٌ.

كُبُرٌّ
كُبُرٌّ ذ : see كِبْرَةٌ.

كَبْرَةٌ
كَبْرَةٌ ذ , a subst. from كَبِرَ, (S,) Oldness; age; old age; (S, Msb, K; *) as also ↓ كَبُرَةٌ and ↓ مَكْبَرَةٌ and ↓ مَكبُرَةٌ (K) and ↓ مَكْبِرٌ (S, K) and ↓ كِبَرٌ. (TA.) The last two, the latter of which is the most common of all, are inf. ns. of كَبِرَ.] You say عَلَتْهُ كَبُرَةٌ, (S, Msb, K,) and كَبُرَةٌ, and مُكْبَرَةٌ, and مَكْبُرَةٌ, (K,) and عَلَاهُ المَكْبِرُ, (S,) or مَكْبِرٌ, (K,) and كِبَرٌ, (TA,) [Age overcame him;] he became old, or advanced in age. (Msb.) عَلَتْهُ كَبْرَةٌ is also said, tropically, of a sword, and of the iron head or blade of a weapon, when it has become old: (TA:) or of an old iron head or blade of a weapon when spoilt by rust. (M, TA.) And كَبْرَةٌ is used by AHn with respect to dates and the like. (L.) [See also an ex. voce حَلْقَةٌ.]

كِبْرَةٌ
كِبْرَةٌ ذ : see كَبِيرَةٌ. -A2- هُوَ كِبْرَتُهُمْ, (K,) and ↓ كُبُرَّتُهُمْ, (Az, K,) so in the handwriting of AHeyth., (TA,) and ↓ اـِكْبِرَّتُهُمْ, and ↓ أَكْبِرَّتُهُمْ, and ↓ كُبْرُهُمْ, and ↓ كُبُرُّهُمْ, (K,) He is the greatest of them (K, TA) in age, or in headship: (TA:) or he is the nearest of them in kin to his chief, or oldest, ancestor; (K, TA;) his intermediate ancestors being fewer in number: (TA:) but some of these epithets are differently explained, as follows:] هٰذَا كِبْرَةُ أَبِيهِ this is the greatest, or oldest, (أَكْبَرُ,) of the children of his father; contr. of صِغْرَةُ أَبِيهِ: (A:) and هُوَ كِبْرَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ he is the greatest, or oldest, (اكبر,) of the children of his parents: (Ks, Az:) or he is the last of the children of his parents; (Sh, S;) and the like is said of a female, (Sh, ISk, S,) and of a pl. number: (ISk, S:) it is like عِجْزَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ: (Sh, A'Obeyd, S:) or, accord. to Ks and Az, this last phrase has this meaning; but Az says, that كِبْرَة means otherwise, namely, أَكْبَرُ: (TA:) and فُلَانٌ اـِكْبِرَّةُ قَوْمِهِ such a one is the greatest, or oldest, (أَكْبَرُ,) of his people; and the like is said of a female, and of a pl. number: (S:) and قَوْمِهِ ↓ هُوَ كُبْرُ, (S,) or قَوْمِهِ ↓ أَكْبَرُ, and قَوْمِهِ ↓ أُكْبُرُّ, of the measure of أُفْعُلّ, and applied to a woman as to a man, (TA,) he is the nearest of his people in kin to his chief, or oldest, ancestor; (S, TA;) in which sense, قَوْمِهِ ↓ كَانَ كُبْرَ is said of El-'Abbás, in a trad., because there remained not, in his lifetime, any one of the descendants of Háshim more nearly related to him than he: (L:) and in another trad. it is said, الَولآءُ للكُبْرِ (S, Mgh, Msb) the right to the inheritance of the property left by an emancipated slave belongs to the nearest in kin [to the emancipater] (Mgh, Msb) of the sons of the emancipater; (Mgh;) i. e., when a man [who has emancipated a slave] dies, leaving a son and a grandson, the right to the inheritance of the property left by the emancipated slave belongs to the son, not the grandson. (S.)

كَبُرَةٌ
كَبُرَةٌ ذ : see كَبْرَةٌ.

كُبُرَّةٌ
كُبُرَّةٌ ذ : see كِبْرَةٌ.

كِبْرِيَآءُ
كِبْرِيَآءُ ذ : see كِبْرٌ.

كِبْرِيتٌ
كِبْرِيتٌ ذ : see art. كبرت.

كُبَارٌ
كُبَارٌ ذ : see كَبِيرٌ.

كَبِيرٌ
كَبِيرٌ ذ Great [in body, or corporeal substance, and in estimation or rank or dignity; contr. of صَغِيرٌ, but see عَظِيمٌ]; (S, K;) as also كِبِيرٌ, as asserted by En-Nawawee and others, (TA,) and ↓ كُبَارٌ (S, K) [in an intensive sense, like عُطَامٌ,] and ↓ كَابِرٌ and ↓ كُبَّارٌ: (K:) or the last signifies excessively great: (S, TA:) and كَابِرٌ is an epithat applied to a man, and signifying great in dignity and nobility; (S, TA;) or great and noble; (Msb;) or one overcoming in greatness; (A;) or a lord, or chief; and the greatest, or oldest, ancestor: (AA:) the fem. [of كَبِيرٌ] is with ة: (K:) and the pl. is كِبَارٌ (S, K) and كُبَرَآءُ, applied to men, (TA,) and مَكْبُورَآءُ, (S, * K,) [or rather the last is a quasi-pl. n.,] like مَشْيُوخَآءُ; [see شَيْخٌ;] (TA;) and [of كُبَّارٌ] كُبَّارُونَ. (K.) [See also أَكْبَرُ, and مُتَكَبِّرٌ.] You say تَوَارَثُوا ↓ الْمَجْدَ كَابِرًا عَنْ كَابِرٍ They inherited by degrees dignity, or nobility, one great in dignity and nobility from another great in dignity and nobility: (S:) or one great and noble from another great and noble: (Msb:) or عَنْ is here used in the sense of بَعْدَ [after]: (TA voce طَبَقٌ:) or one overcoming in greatness from another overcoming in greatness. (A.) [In the A and Msb, instead of توارثوا, I find وَرِثُوا.] ― -b2- Great, or advanced, in age; old: (A, Msb, TA:) and also big; meaning full-grown; and adolescent: (see كَبِرَ:) occurring in apposition to بَالِغٌ in art. برك in the S; and often, like بَالِغٌ, when applied to a human being, signifying one who has attained to puberty; opposed to صَغِيرٌ:] fem. with ة: and pl. كِبَارٌ. (Msb.) ― -b3- [Hence,] A teacher, and master: so in the Kur, xx. 74, and xxvi. 48: (Ks:) and the most knowing, or learned, of a people: so in the Kur, xii. 80. (Mujáhid.) ― -b4- Difficult, severe, grievous, distressing, afflictive, troublesome, or burdensome: (TA:) fem. with ة; occurring in this sense in the Kur, ii. 42. (Bd, TA.) [The fem. is often used in the present day as an epithet in which the quality of a subst. predominates, meaning, An affair, or a matter, that is difficult, severe, grievous, &c.] ― -b5- الكَبِيرُ as an epithet applied to God is syn. with العَظِيمُ [signifying The Incomparably-great]. (TA in art. عظم.)

كَبِيرَة
كَبِيرَة ذ A foul, or an abominable, sin, or crime, or offence, forbidden by the law, of great magnitude; such as murder and adultery or forni- cation, and fleeing from an army proceeding against an enemy [of the Muslims], &c.; [contr. of صَغِيرَةٌ;] an epithet in which the quality of a subst. predominates: (TA:) and ↓ كِبْرٌ and ↓ كِبْرَةٌ [in like manner] signify a great sin, or crime, or offence, for which one deserves punishment: (M, K:) the ة is to give intensiveness to the signification: (TA:) or ↓ كِبْرٌ signifies [simply] a sin, a crime, or an offence, for which one deserves punishment, [as كَبِيرَةٌ is said, not well, to signify, in the Msb,] and is from كَبِيرَةٌ, like خِطْ from خَطِيْئَةٌ: (TA:) pl. of the first, كَبَائِرُ, (Msb, TA,) and كَبِيرَاتٌ also occurs. (Msb.) ― -b2- And see كَبِيرٌ.

كُبَّارٌ
كُبَّارٌ ذ : see كَبِيرٌ: -A2- and see كَبَرٌ.

كِبَّارٌ
كِبَّارٌ ذ : see 2.

كَابِرٌ
كَابِرٌ ذ : see كَبِيرٌ.

أَكْبَرُ
أَكْبَرُ ذ [Greater, and greatest, in body, or corporeal substance, and in estimation or rank or dignity: and] more, or most, advanced in age; older, and oldest: (Msb:) fem. كُبْرَى: (S, Msb:) pl. masc. أَكَابِرُ (S, Msb) and أَكْبَرُونَ; but not كُبْرٌ, because this is of a form specially appropriated to an epithet such as أَسْوَدُ and أَحْمَرُ, and you do not use اكبر in the manner of such an epithet, for you do not say هٰذَا رَجُلٌ أَكْبَرُ, unless you conjoin it with a following word by مِنْ, or prefix to it the article ال: (S:) [but see the phrase دَعَا بِكُبْرِهِ, below:] the pl. fem. is كُبَرٌ (S, Msb, K) and كُبْرَيَاتٌ. (Msb.) ― -b2- أَكْبَرُ is also used in the sense of كَبِيرٌ: (Msb:) accord. to some, اَللّٰهُ أَكْبَر means God is great; (Az, Mgh, Msb;) like as هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ [in the Kur, xxx. 26,] means هُوَ هَيِّنٌ عَلَيْهِ; (Az, TA;) but this explanation is of weak authority: (Mgh:) accord. to others, the phrase is elliptical, and means God is the greatest great [being]: (Az, TA:) or God is greater than every [other] great [being]: (Msb:) or greater than every [other] thing: (Mgh, TA:) or greater than such as that one knows the measure of His majesty: (TA:) [or it may be rendered God is most great, meaning, greater than any other being:] it is considered as elliptical because it is necessary that اكبر should have the article ال, or be followed by a noun in the gen. case [or by the prep. مِنْ]. (TA.) In the phrase اَللّٰهُ أَكْبَرُ كَبِيراً, the word كبيرا is put in the accus. case [as a corroborative] in the place of the inf. n. تَكْبِيراً, as though one said أُكَبِّرُ تَكْبِيرًا [I magnify Him greatly, after saying اللّٰه اكبر]. (TA.) ― -b3- يَوْمُ الحَجِّ الأَكْبَرِ [The day of the greater pilgrimage,] means the day of the sacrifice: or, as some say, the day of 'Arafeh: and others say otherwise. (TA.) ― -b4- In the following words, in a trad. of Mázin, بُعِثَ نَبِىٌّ مِنْ مُضَرَ بِدِينِ اللّٰهِ الكُبَرِ, there is an ellipsis, and the meaning is, بِشَرَئِعِ دِينِ اللّٰهِ الكُبَرِ [A prophet of Mudar hath been sent with the greatest, or greater, or great, ordinances of God]. (TA.) ― -b5- In a trad. respecting burial, وَيُجْعَلُ الْأَكْبَرُ مِمَّا يَلِى الْقِبْلَةَ means, And the most excellent shall be placed towards the Kibleh: or, if they be equal [in dignity], the oldest. (TA.) [Agreeably with the former rendering,] أَكْبَرُ, in the Kur, xxix. 44, is explained as signifying Better. (TA, art. ذكر.) [And agreeably with the second rendering of the above trad.,] you say هٰذَا أَكْبَرُ مِنْ زَيْدٍ, meaning, This is older than Zeyd. (Msb.) ― -b6- In a trad. of Ibn-Ez-Zubeyr, the phrase دَعَا بِكُبْرِهِ means He summoned his sheykhs, and elders, or great men: كُبْر being here [notwithstanding what has been said above,] pl. of أَكْبَرُ, like as حُمْرٌ is pl. of أَحْمَرُ. (TA.) ― -b7- هٰذِهِ الجَارِيَةُ مِنْ كُبْرَى بَنَاتِ فُلَانٍ means, [This girl is of those advanced in age of the daughters of such a one,] مِنْ كِبَارِ بَنَاتِهِ. (Ibn-Buzurj.) ― -b8- هُوَ أَكْبَرُ قَوْمِهِ: see كِبْرَةٌ.

أُكْبُرٌّ
أُكْبُرٌّ ذ : see كِبْرَةٌ.

اـِكْبِرَّةٌ
اـِكْبِرَّةٌ ذ and أَكْبِرَّةٌ: see كِبْرَةٌ; the former, in two places.

مَكْبِرٌ
مَكْبِرٌ ذ : see كَبْرَةٌ.

مَكْبَرَةٌ
مَكْبَرَةٌ ذ and مَكْبُرَةٌ: see كَبْبَرةٌ.

هُوَ مُكَابَرٌ عَلَيْهِ
هُوَ مُكَابَرٌ عَلَيْهِ ذ He has had it (his property) taken from him by force. (A, TA.)

المُتَكَبِّرُ
المُتَكَبِّرُ ذ , as an epithet applied to God, signifies The Great in majesty: (A:) or the Most Excellent of beings, who has rights which no other has; the Possessor of power and excellence the like of which no other possesses: (TA:) or He whose acts are really good, exceeding the good acts of any other: (El-Basáïr:) or, as also ↓ الكَبِيرُ, the Majestic: or He who disdains having the attributes of created beings: or He who magnifies Himself against the proud and exorbitant among his creatures: the ت in the former word is to denote individuation, not endeavour. (TA.)

### Türkçe

**كَبُرَ**
1 **كَبُرَ** ذ , muzâri‘ **كَبُرَ** , (S, A, Msb, K,) mastar ismi **كُبْرٌ** (A, Msb, K) ve **كِبَرٌ** ve **كَبَارَةٌ**, (A, K,) o (TA,) yahut o/şey (Msb,) büyük oldu yahut büyüdü, [bedende yahut cisimsel maddede büyük, iri yahut büyükçe: ve yıllarda yahut yaşta; (bir insan hakkında söylendiğinde, çoğu kez özellikle onun bulûğa eriştiğini ifade eder;) ve kıymette yahut rütbede yahut izzette;] **ضَغُرَ**’ın zıddı; (A, K;) **عَظُمَ**’ın (S, Msb, K,) ve **جَسُمَ**’ın eşanlamlısı. (K.) [K’de mâzî iki kere zikredilmiştir: **صَغُرَ**’ın zıddı olarak açıklandığı yerde, yukarıdaki mastar isimleri A’daki gibi zikredilir: K’de **عَظُمَ** ve **جَسُمَ** ile açıklandığı yerde ise hiçbir mastar ismi zikredilmez; fakat TA’da orada, **عَظُمَ** mânasında bir iş yahut hâl ile ilgili olduğu, mastar isminin **كِبَرٌ** ve **كَبَارَةٌ** olduğu; **جَسُمَ** mânasında ise herhangi bir şey ile ilgili olduğu söylenir.] ― -b2- **كَبُرَ الأَمْرُ** [İş yahut hâl, büyük ehemmiyetli oldu yahut oldu; ehemmiyetli oldu yahut oldu: yahut bir sonraki ibarede olduğu gibi mânaya gelir]. (A.) ― -b3- **كَبُرَ عَلَيْهِ الأَمْرُ** İş yahut hâl, ona yahut onun üzerindeki etkisi bakımından, zor, çetin, şiddetli, ağır, keder verici, sıkıntı verici, eziyet verici, meşakkatli yahut yükleyici oldu yahut oldu; eşanlamlısı **شَقَّ**. (A, * TA.) Bu mânada fiil Kur’ân’da x, 72’de (TA,) ve xlii, 11’de kullanılmıştır. (Bd, ii. 42.) Ve yine Kur’ân’da xvii, 53’te, **أَوْ خَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ فِى صدُورِكُمْ**, (TA,) şu mânadadır: **أَوْخَلْقًا مِمَّا يَكْبُرُ عِنْدَكُمْ عَنْ قُبُولِ الحَيَاةِ** [yahut hayatı kabul etmek bakımından zihinlerinizde pek zor olan yaratılmış bir şey], hayatı kabul edebilme kabiliyetinden en uzak şey olması sebebiyle. (Bd.) [Bu anlam, fiilin aslî kullanımından gelir.] -A2- **كَبِرَ**, muzâri‘ **كَبَرَ** , mastar ismi **كِبَرٌ** ve **مَكْبِرٌ**, O (bir adam, S, bir insan, ve bir hayvan, TA, ve bir çocuk, Msb,) tam büyümüş oldu, yahut yaşlandı, yahut yaşça ilerledi. (S, K.) Buradan darbımesel: **كَبِرَ عَمْرُو عَنِ الطَّوْقِ**: bk. **طوق** maddesi.] ― -b2- [Modern Arapçada, ve zannımca bazen klasik müelliflerde de, ayrıca “o büyüdü” mânasına gelir; (TA’da **رع** maddesinde vb. bir oğlan yahut çocuk hakkında;) yani tam büyümeye erişti: ve ergenliğe: ve bulûğa: bk. **كَبِيرٌ**.] Fiilin bu kalıbı ile ilk zikredilen kalıp, seçkin kimseler tarafından da avam tarafından da bazen hatalı olarak birbirinin yerine kullanılır. (TA.) ― -b3- Aşağıda **كَبْرَةٌ**’ye bak. -A3- **كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ**, ikincisinin muzâri‘i **كَبُرَ** : bk. 3. ― -b2- **كَبَرَهُ بِسَنَةٍ**, muzâri‘ **كَبُرَ** , Yaşça onu bir yıl geçti. (K.) Ve **مَا كَبَرَنِى اـِلَّا بِسَنَةٍ** Yaşça beni bir yıldan başka geçmedi. (IAar.)

**كبّر**
2 **كبّر** ذ , mastar ismi **تكَبِيرٌ**, Bir şeyi büyük yaptı. (K.) ― -b2- Büyüttü yahut tazim etti; eşanlamlısı **عَظَّمَ**. (S) ― -b3- Ayrıca, mastar ismi yukarıdaki gibi, ve **كِبَّارٌ**, (Sgh, K,) ki bu ikincisi Belhâris b. Ka‘b’ın ve Yemen halkının çoğunun lehçesindendir, (Sgh,) **اَللّٰهُ أَكْبَر** dedi. (K.) Aşağıda **أَكْبَرُ**’e bak.

**كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ**
3 **كَابَرْتُهُ فَكَبَرْتُهُ** ذ , ikincisinin muzâri‘i **كَبُرَ** , [Büyüklükte üstünlük için onunla çekiştim yahut tartıştım ve bunda ona galip geldim.] (A.) **كَابَرَ فُلَانٌ فُلَانًا** dersin: falan kimse falan kimseyle büyüklükte üstünlük için tartıştı ve “ben senden daha büyüğüm” dedi. (A.) ― -b2- **كابرهُ**, mastar ismi **مُكَابَرَةٌ**, Onunla yarıştı; yahut onunla üstünlük için çekişti; eşanlamlısı **غَالَبَهُ**: ve ona karşı çekişti; yahut o, kendisinin yahut hasmının söylediğinin doğru mu yanlış mı olduğunu bilmeden onunla çekişti yahut tartıştı; eşanlamlısı **عَانَدَهُ**: (Msb:) yahut kendisinin söylediğinin yalan olduğunu ve hasmının söylediğinin doğru olduğunu bilerek onunla çekişti yahut tartıştı. (Kull, s. 342.) ― -b3- Bir hadiste şöyle denilmiştir: **لَاتُكَابِرُوا الصَّلَاةَ**, mânası: **لَا تُغَالِبُوهَا** [görünüşe göre, namaza karşı çekişmeyin]. (TA.) ― -b4- **كُوبِرَ فَأَبَى** [Onunla çekişildi de reddetti yahut kabul etmedi]: konuşmasında bir engeli olan bir adamın söyleyeceği şey hakkında söylenir. (A.) ― -b5- **كَابَرَهُ عَلَى حَقِّهِ** Ona hakkını yahut alacağını inkâr etti yahut tanımadı ve onunla bunun için çekişti; **جَاحَدَهُ وَغَالَبَهُ** ile açıklanır. (A, TA. [bk. **جحد** maddesinde 1.]) ― -b6- **كُوبِرَ عَلَى مَالِهِ** Malı zorla elinden alındı. (A, TA.)

**اكبرهُ**
4 **اكبرهُ** ذ , (S, Msb, K,) mastar ismi **اـِكْبَارٌ**; (Msb;) ve ↓ **استكبرهُ**; (K;) Onu büyük saydı [yahut ürkütücü saydı; bir örnek için **فَظِعَ** maddesine bak]; onun nazarında büyük oldu; (IJ, K;) eşanlamlısı **اـِسْتَعْظَمَهُ**. (S, Msb.) ― -b2- **اكبرت** O (dişi) büyük bir çocuk yahut yavru doğurdu. (IKtt.) ― -b3- **أَصْغَرَتِ النَّاقَةُ وَأَكْبَرَتْ**: bk. **صغر** maddesi.

**تكبّر**

5 **تكبّر** ذ ve ↓ **استكبر** (S, K) ve ↓ **تكابر** (K) Kendisini büyüttü; kibirli, mağrur yahut mütekebbir davrandı; (K;) **تَعَظَّمَ** ile eşanlamlıdır: (S:) yahut **تكبّر**, Kur’ân’da vii. 143’te kullanıldığı üzere, kendisini yaratılmışların en seçkini saydı ve başkalarında bulunmayan haklara sahip olduğunu düşündü, mânâsına gelir: (Zj:) yahut bu fiilin iki anlamı vardır: bunlardan biri, başkalarının iyi fiillerini aşan gerçekten iyi ve büyük fiiller yaptı; buradan Kur’ân’da lix. 23’te [Allah hakkında] **المُتَكَبِّرُ**: diğeri, böyle fiilleri yapıyormuş gibi göründü ve kendisinde bulunmayan büyük vasıflarla övündü; insanların çoğunluğunun yaptığı gibi; buradan Kur’ân’da xl. 37’de **مُتَكَبِّر**; ve Kur’ân’da vii. 143’te fiilin kendisi: ve ↓ **استكبر**, **تكبّر** ile neredeyse eşanlamlıdır ve onun gibi iki anlamı vardır: bunlardan biri, büyük olmaya ve büyük olmaya çalıştı ve bunu, tarzın ve yerin ve zamanın gerekli olduğu şekilde olduğunda, övülmeye değerdir: diğeri, kendisinde bulunan vasıflarla övündü ve böyle vasıfları uydurdu; ve bunu yapmak kınanır; ve bu anlamda fiil Kur’ân’da ii. 32’de kullanılır: (El-Basáïr:) ve ↓ **تكابر**, kıymet yahut rütbe yahut vakar bakımından, yahut yaş bakımından, kendisini büyük gösterdi mânâsına gelir. (A, TA.) ― -b2- **تكبّر عَلَى اللّٰهِ** Hakikati kabul etmeyi reddederek Allah’a karşı kendisini büyüttü. (El-Basáïr.) ― -b3- [**تكبّر عَنْ كَذَا** Böyle bir şeyden kibirlendi; onu küçümsedi; onu küçümseyerek ondan yüz çevirdi; kendisini onun üstünde tuttu; **تَعَظَّمَ** ve **تَعَاظَمَ** ve **تَجَالَّ** ve **تَرَفَّعَ** gibi.]

6 **تَكَاْبَرَ** 5’e bak, iki yerde.

10 **اـِسْتَكْبَرَ** 4’e bak: -A2- ayrıca 5’e bak, iki yerde.

**كُبْرٌ**

**كُبْرٌ** ذ : **كِبْرٌ**’e bak, iki anlamda: -A2- ve **كِبْرَةٌ**’e bak, üç yerde.

**كِبْرٌ**

**كِبْرٌ** ذ Büyüklük [cisimsel cevherde ve kıymet yahut rütbe yahut vakar bakımından]. (IKoot, Msb.) ― -b2- Asalet; yücelik; yükseklik; (K, * TA;) ayrıca ↓ **كُبْرٌ**: (K:) asalet bakımından, yahut asaletle ilgili olarak, yücelik yahut yükseklik; (K;) ayrıca ↓ **كُبُرٌ**, iki damme ile. (TA.) ― -b3- **عَظَمَةٌ** ile aynı mânâdadır [ki bu, Allah’ın sıfatı olarak büyüklük yahut azamet yahut benzeri mânâya gelir: (**مُنَكَبِّرٌ**’e bak): ve insanın sıfatı olarak kibir]: (S, Msb, K:) **التَّكَبُّرُ**’den bir isimdir: (Msb:) ayrıca ↓ **كِبْرِيَآءُ**; (S, Msb, K;) Kr der ki, bunun [vezin bakımından] benzeri yoktur; ancak **سِيمِيَآءُ** ve **جِرْبِيَآءُ** müstesna; zira, diye ekler, **كِيمِيَآءُ**’a gelince, onu yabancı bir kelime sanıyorum: (TA:) bu sonuncu [↓ **كِبْرِيَاءُ**], Kur’ân’da xlv. 36’da, **عَظَمَةٌ** mânâsında, Allah’ın sıfatı olarak vârid olur, (A, Mgh, Jel,) : (Jel:) ve insanların sıfatı olarak, Kur’ân’da x. 79’da, başkalarına karşı kibirli davranış mânâsına geldiği söylenir, (Bd,) yahut hâkimiyet: (IAmb, Bd, Jel:) ve ikisi de kibir, mağrurluk yahut mütekebbirlik mânâsına gelir: (K:) yahut birincisi, kendini beğenme yahut kendini beğenmişlik; ve kendisini başkalarından büyük tutma; ve ↓ ikincisi, boyun eğmeye tenezzül etmeme; Allah’tan başkasının hak sahibi olmadığı bir sıfat. (El-Basáïr.) ― -b4- Küfür: Allah’a başka herhangi bir varlığı ortak koşma. Bir rivayette böyledir; onda, kalbinde hardal tanesi ağırlığınca **كِبْر** bulunanın cennete girmeyeceği söylenir. (TA.) ― -b5- Ayrıca **كَبِيرَةٌ**’e bak. -A2- Bir şeyin ana, yahut daha büyük, yahut en büyük kısmı; (Fr. ISk, Az, S, Mgh, K;) ayrıca ↓ **كُبْرٌ**, (Fr, Mgh, Sgh, K,) **عُظْمٌ** gibi; (Fr;) İbn-ElYezeedee tarafından lehçe bir şekil olduğu sanılmıştır; fakat Az der ki, Araplar öteki şekli [**كِبْرٌ**] kullanırlardı. (TA.) Kur’ân’da xxiv. 11’de böyledir, **وَالَّذِى تَوَلَّى كِبْرَهُ** (Fr, S) “Ve onun ana kısmını üzerine alan yahut üstlenen”; yani ‘Âişe’ye karşı pek kötü iftiranın: (Jel:) “Yedi Kârî”ye göre böyledir: ve ↓ **كُبْرَهُ**, ki bu şâz bir kıraattir, (Msb,) Homeyd İbn-El-Aaraj’ın kıraati, (Fr, Sgh,) ve Yaakoob’un. (Sgh, Bd.) **كُبْرُ سِيَاسَةِ النَّاسِ فِى المَالِ**, [görünüşe göre mânâsı: İnsanların idaresinin ana kısmı mal, yahut develer, vb. hakkındadır]. (S.)

**كَبَرٌ**

**كَبَرٌ** ذ [Linnæus’un caper’i yahut capparis’i;] dikenleri olan belirli bir bitki; (TA;) Farsçadan [**كَبَرْ**] Arapçalaştırılmış bir kelime; (S;) Arapçada **لَصَفٌ**, (Mgh,) yahut **أَصَفٌ** diye adlandırılır: (S, K:) avam ↓ **كُبَّارٌ** der. (K.) **كَبَر** ve arpadan yapılmış diye bir içecek vasfedilir: **كثر** bir yanlış yazımdır. (Mgh.)

**كُبُرٌ**

**كُبُرٌ** ذ : **كِبْرٌ**’e bak.

**كِبَرٌ**

**كِبَرٌ** ذ 1’in mastarı: ― -b2- ayrıca **كَبْرَةٌ**’e bak.

**كُبُرٌّ**

**كُبُرٌّ** ذ : **كِبْرَةٌ**’e bak.

**كَبْرَةٌ**

**كَبْرَةٌ** ذ , **كَبِرَ**’den bir isim, (S,) ihtiyarlık; yaş; yaşlılık; (S, Msb, K; *) ayrıca ↓ **كَبُرَةٌ** ve ↓ **مَكْبَرَةٌ** ve ↓ **مَكبُرَةٌ** (K) ve ↓ **مَكْبِرٌ** (S, K) ve ↓ **كِبَرٌ**. (TA.) Son iki, bunların ikincisi hepsinin en yaygını olmak üzere, **كَبِرَ**’nin mastarlarıdır.] **عَلَتْهُ كَبُرَةٌ**, (S, Msb, K,) ve **كَبُرَةٌ**, ve **مُكْبَرَةٌ**, ve **مَكْبُرَةٌ**, (K,) ve **عَلَاهُ المَكْبِرُ**, (S,) yahut **مَكْبِرٌ**, (K,) ve **كِبَرٌ**, (TA,) dersin, [Yaş onu bastı;] ihtiyarladı yahut yaşça ilerledi. (Msb.) **عَلَتْهُ كَبْرَةٌ** ayrıca, mecazen, bir kılıç hakkında ve bir silahın demir başı yahut ağzı hakkında, yaşlandığında söylenir: (TA:) yahut pasla bozulduğunda, yaşlı bir demir baş yahut silah ağzı hakkında. (M, TA.) Ve **كَبْرَةٌ**, AHn tarafından hurmalar ve benzerleri hakkında kullanılır. (L.) [Ayrıca **حَلْقَةٌ** maddesinde bir örneğe bak.]

**كِبْرَةٌ**

**كِبْرَةٌ** ذ: bkz. **كَبِيرَةٌ**. -A2- **هُوَ كِبْرَتُهُمْ**, (K,) ve ↓ **كُبُرَّتُهُمْ**, (Az, K,) böylece AHeyth.’in yazısında, (TA,) ve ↓ **اـِكْبِرَّتُهُمْ**, ve ↓ **أَكْبِرَّتُهُمْ**, ve ↓ **كُبْرُهُمْ**, ve ↓ **كُبُرُّهُمْ**, (K,) O, onların en büyüğüdür (K, TA) yaşça, yahut reislikçe: (TA:) yahut o, onların içinde kendi reisine, yahut en yaşlı, ataya, soyca en yakın olandır; (K, TA;) aradaki ataları sayı bakımından daha az olmak üzere: (TA:) fakat bu lakapların bazısı başka türlü açıklanmıştır, aşağıdaki gibi:] **هٰذَا كِبْرَةُ أَبِيهِ** bu, babasının çocuklarının en büyüğü, yahut en yaşlısıdır, (**أَكْبَرُ**); **صِغْرَةُ أَبِيهِ**’nin zıddı: (A:) ve **هُوَ كِبْرَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ** o, ana-babasının çocuklarının en büyüğü, yahut en yaşlısıdır, (اكبر,); (Ks, Az:) yahut o, ana-babasının çocuklarının en sonuncusudur; (Sh, S;) ve benzeri bir dişi için de söylenir, (Sh, ISk, S,) ve bir çoğul topluluk için de: (ISk, S:) bu, **عِجْزَةُ وَلَدِ أَبَوَيْهِ** gibidir: (Sh, A'Obeyd, S:) yahut, Ks ve Az’a göre, bu son ibare bu manaya sahiptir; fakat Az der ki, **كِبْرَة** başka türlü demektir, yani, **أَكْبَرُ**: (TA:) ve **فُلَانٌ اـِكْبِرَّةُ قَوْمِهِ** falan kimse, kavminin en büyüğü, yahut en yaşlısıdır, (**أَكْبَرُ**); ve benzeri bir dişi için de, ve bir çoğul topluluk için de söylenir: (S:) ve **قَوْمِهِ** ↓ **هُوَ كُبْرُ**, (S,) yahut **قَوْمِهِ** ↓ **أَكْبَرُ**, ve **قَوْمِهِ** ↓ **أُكْبُرُّ**, **أُفْعُلّ** vezninde, ve bir erkeğe olduğu gibi bir kadına da uygulanır, (TA,) o, kavminin içinde kendi reisine, yahut en yaşlı, ataya, soyca en yakın olandır; (S, TA;) bu manada, El-‘Abbás hakkında bir rivayette **قَوْمِهِ** ↓ **كَانَ كُبْرَ** denilmiştir; çünkü onun hayatında, Hâşim’in zürriyetinden ona ondan daha yakın akraba kalan kimse yoktu: (L:) ve başka bir rivayette şöyle denilmiştir, **الَولآءُ للكُبْرِ** (S, Mgh, Msb) azat edilmiş kölenin bıraktığı malın mirasına hak, (Mgh, Msb) azat edenin oğullarından [azat edene] soyca en yakın olana aittir; (Mgh;) yani bir adam [bir köleyi azat etmiş olan] ölür de bir oğul ve bir torun bırakırsa, azat edilmiş kölenin bıraktığı malın mirasına hak oğula aittir, toruna değil. (S.)

**كَبُرَةٌ**
**كَبُرَةٌ** ذ: bkz. **كَبْرَةٌ**.

**كُبُرَّةٌ**
**كُبُرَّةٌ** ذ: bkz. **كِبْرَةٌ**.

**كِبْرِيَآءُ**
**كِبْرِيَآءُ** ذ: bkz. **كِبْرٌ**.

**كِبْرِيتٌ**
**كِبْرِيتٌ** ذ: bkz. madde **كبرت**.

**كُبَارٌ**
**كُبَارٌ** ذ: bkz. **كَبِيرٌ**.

**كَبِيرٌ**
**كَبِيرٌ** ذ Büyük [bedence, yahut cisimsel cevherce, ve değer yahut mertebe yahut izzetçe; **صَغِيرٌ**’in zıddı; fakat **عَظِيمٌ**’e bkz.]; (S, K;) ayrıca **كِبِيرٌ** de, En-Nawawee ve başkalarının ileri sürdüğü üzere, (TA,) ve ↓ **كُبَارٌ** (S, K) [şiddetli bir manada, **عُطَامٌ** gibi,] ve ↓ **كَابِرٌ** ve ↓ **كُبَّارٌ**: (K:) yahut sonuncusu aşırı derecede büyük demektir: (S, TA:) ve **كَابِرٌ** bir erkeğe uygulanan bir sıfattır ve izzet ve soylulukta büyük manasına gelir; (S, TA;) yahut büyük ve soylu; (Msb;) yahut büyüklükte galip gelen; (A;) yahut bir efendi, yahut reis; ve en büyük, yahut en yaşlı, ata: (AA:) müennesi [**كَبِيرٌ**’ün] ة iledir: (K:) ve çoğulu **كِبَارٌ** (S, K) ve **كُبَرَآءُ**, erkeklere uygulanır, (TA,) ve **مَكْبُورَآءُ**, (S, * K,) [yahut daha doğrusu sonuncusu yarı-çoğul bir isimdir,] **مَشْيُوخَآءُ** gibi; [**شَيْخٌ**’e bkz.;] (TA;) ve [**كُبَّارٌ**’un] **كُبَّارُونَ**. (K.) [Ayrıca **أَكْبَرُ**, ve **مُتَكَبِّرٌ**’e de bkz.] Sen **تَوَارَثُوا** ↓ **الْمَجْدَ كَابِرًا عَنْ كَابِرٍ** dersin: Onlar, izzet yahut soyluluğu, izzet ve soylulukta büyük olanın, izzet ve soylulukta büyük olandan, derece derece miras aldılar: (S:) yahut büyük ve soylu olanın, büyük ve soylu olandan: (Msb:) yahut burada **عَنْ**, **بَعْدَ** [sonra] manasında kullanılmıştır: (TA, madde **طَبَقٌ**:) yahut büyüklükte galip gelenin, büyüklükte galip gelenden. (A.) [A ve Msb’de, **توارثوا** yerine **وَرِثُوا** bulurum.] ― -b2- Yaşça büyük, yahut ileri; yaşlı: (A, Msb, TA:) ve ayrıca iri; yani yetişkin; ve ergen: (**كَبِرَ**’e bkz.:) S’de madde **برك**’te **بَالِغٌ**’a atıf halinde vârid olarak; ve çoğu kez, **بَالِغٌ** gibi, bir insana uygulandığında, bulûğa ermiş olan manasına gelir; **صَغِيرٌ**’e karşıt:] müennesi ة iledir: ve çoğulu **كِبَارٌ**. (Msb.) ― -b3- [Bundan dolayı,] bir öğretmen, ve üstat: böylece Kur’ân’da, xx. 74, ve xxvi. 48: (Ks:) ve bir kavmin en bilgilisi, yahut en âlimi: böylece Kur’ân’da, xii. 80. (Mujáhid.) ― -b4- Zor, şiddetli, ağır, sıkıntı verici, elem verici, eziyet verici, meşakkatli, yahut yükleyici: (TA:) müennesi ة iledir; bu manada Kur’ân’da, ii. 42’de vârid olur. (Bd, TA.) [Müennes, günümüzde çoğu kez, bir ismin niteliğinin baskın olduğu bir sıfat olarak kullanılır; manası: zor, şiddetli, ağır, vb. bir iş, yahut mesele.] ― -b5- **الكَبِيرُ**, Allah’a uygulanan bir sıfat olarak, **العَظِيمُ** ile eşanlamlıdır [Emsalsiz-büyük manasında]. (TA, madde **عظم**’da.)

**كَبِيرَة**
**كَبِيرَة** ذ İğrenç, yahut çirkin bir günah, yahut suç, yahut fiil; şeriatça yasaklanmış, büyüklüğü çok olan; öldürme ve zina yahut fuhuş, ve düşmana karşı yürüyen bir ordudan kaçma, vb. gibi; [**صَغِيرَةٌ**’nin zıddı;] bir ismin niteliğinin baskın olduğu bir sıfat: (TA:) ve ↓ **كِبْرٌ** ve ↓ **كِبْرَةٌ** [aynı şekilde] ceza hak ettiren büyük bir günah, yahut suç, yahut fiil manasına gelir: (M, K:) ة, manaya şiddet vermek içindir: (TA:) yahut ↓ **كِبْرٌ**, [sadece] ceza hak ettiren bir günah, bir suç, yahut bir fiil manasına gelir, [Msb’de **كَبِيرَةٌ**’nin manası olarak söylenmesi iyi olmayan şekilde,] ve **كَبِيرَةٌ**’dendir, **خِطْ**’ın **خَطِيْئَةٌ**’den olması gibi: (TA:) birincinin çoğulu **كَبَائِرُ**, (Msb, TA,) ve **كَبِيرَاتٌ** da vârid olur. (Msb.) ― -b2- Ve **كَبِيرٌ**’e bkz.

**كُبَّارٌ**
**كُبَّارٌ** ذ: bkz. **كَبِيرٌ**: -A2- ve **كَبَرٌ**’e de bkz.

**كِبَّارٌ**
**كِبَّارٌ** ذ: bkz. 2.

**كَابِرٌ**
**كَابِرٌ** ذ: bkz. **كَبِيرٌ**.

**أَكْبَرُ**

**أَكْبَرُ** ذ [Daha büyük ve en büyük, beden yahut cismânî cevher bakımından ve kıymet yahut mertebe yahut izzet bakımından: ve] yaşça daha ileri; daha yaşlı ve en yaşlı: (Msb:) müennesi **كُبْرَى**: (S, Msb:) müzekker cem‘i **أَكَابِرُ** (S, Msb) ve **أَكْبَرُونَ**; fakat **كُبْرٌ** değil; çünkü bu, **أَسْوَدُ** ve **أَحْمَرُ** gibi bir sıfata tahsis edilmiş bir vezindendir; ve sen **اكبر**’i böyle bir sıfatın tarzında kullanmazsın; zira sen **هٰذَا رَجُلٌ أَكْبَرُ** demezsin; meğer ki onu, **مِنْ** ile sonraki bir kelimeye bağlayasın yahut başına tarif edatı **ال**’i getiresin: (S:) [fakat aşağıda **دَعَا بِكُبْرِهِ** ibaresine bak:] müennes cem‘i **كُبَرٌ** (S, Msb, K) ve **كُبْرَيَاتٌ**’tır. (Msb.)

― -b2- **أَكْبَرُ**, **كَبِيرٌ** mânasında da kullanılır: (Msb:) bazılarına göre **اَللّٰهُ أَكْبَر** “Allah büyüktür” demektir; (Az, Mgh, Msb;) tıpkı Kur’ân’da [xxx. 26] **هُوَ أَهْوَنُ عَلَيْهِ**’nin **هُوَ هَيِّنٌ عَلَيْهِ** demek olması gibi; (Az, TA;) fakat bu açıklama zayıf bir rivayettir: (Mgh:) başkalarına göre ibare hazfedilmiştir ve “Allah en büyük büyük [varlık]tır” demektir: (Az, TA:) yahut “Allah her [başka] büyük [varlıktan] daha büyüktür”: (Msb:) yahut “her [başka] şeyden daha büyüktür”: (Mgh, TA:) yahut “O’nun azametinin ölçüsünü bilmeye imkân verecek olandan daha büyüktür”: (TA:) [yahut “Allah en büyüktür” diye tercüme edilebilir; yani herhangi bir başka varlıktan daha büyük:] hazifli sayılmıştır; çünkü **اكبر**’in başında tarif edatı **ال** bulunması yahut cer hâlinde bir isimle [yahut **مِنْ** edatıyla] ardından gelmesi gerekir. (TA.) **اَللّٰهُ أَكْبَرُ كَبِيراً** ibaresinde **كبيرا** kelimesi, mastar ismi **تَكْبِيراً**’nın yerinde [te’kîd için] mansûb kılınmıştır; sanki kişi **أُكَبِّرُ تَكْبِيرًا** [“Ben O’nu büyükçe tekbîr ederim”, **اللّٰه اكبر** dedikten sonra] demiş gibi. (TA.)

― -b3- **يَوْمُ الحَجِّ الأَكْبَرِ** [Daha büyük haccın günü] kurban günüdür: yahut bazılarına göre Arefe günüdür: ve başkaları başka türlü söyler. (TA.)

― -b4- Mâzin’den bir rivayetteki şu sözlerde: **بُعِثَ نَبِىٌّ مِنْ مُضَرَ بِدِينِ اللّٰهِ الكُبَرِ**, bir hazif vardır; mânası **بِشَرَئِعِ دِينِ اللّٰهِ الكُبَرِ**’dır [“Mudar’dan bir peygamber, Allah’ın en büyük yahut daha büyük yahut büyük şeriatları ile gönderilmiştir”]. (TA.)

― -b5- Defin hakkında bir rivayette: **وَيُجْعَلُ الْأَكْبَرُ مِمَّا يَلِى الْقِبْلَةَ** demek, “En faziletli olan kıble tarafına konulur” demektir: yahut [fazilette] eşit iseler, en yaşlı olan. (TA.) [Önceki tercümeye uygun olarak,] Kur’ân’da [xxix. 44] **أَكْبَرُ**, “daha iyi” mânasında açıklanmıştır. (TA, md. **ذكر**.) [Ve yukarıdaki rivayetin ikinci tercümesine uygun olarak,] sen **هٰذَا أَكْبَرُ مِنْ زَيْدٍ** dersin; mânası “Bu, Zeyd’den daha yaşlıdır”dır. (Msb.)

― -b6- İbn-ez-Zübeyr’in bir rivayetinde **دَعَا بِكُبْرِهِ** ibaresi “Şeyhlerini ve ihtiyarlarını yahut büyük adamlarını çağırdı” demektir: burada **كُبْر**, [yukarıda söylenene rağmen] **أَكْبَرُ**’ün cem‘idir; tıpkı **حُمْرٌ**’ün **أَحْمَرُ**’ün cem‘i olması gibi. (TA.)

― -b7- **هٰذِهِ الجَارِيَةُ مِنْ كُبْرَى بَنَاتِ فُلَانٍ** demek, [“Bu câriye, falanın kızlarının yaşça ileri olanlarındandır”] yani **مِنْ كِبَارِ بَنَاتِهِ** demektir. (Ibn-Buzurj.)

― -b8- **هُوَ أَكْبَرُ قَوْمِهِ**: **كِبْرَةٌ**’ye bak.

**أُكْبُرٌّ**

**أُكْبُرٌّ** ذ : **كِبْرَةٌ**’ye bak.

**اـِكْبِرَّةٌ**

**اـِكْبِرَّةٌ** ذ ve **أَكْبِرَّةٌ**: **كِبْرَةٌ**’ye bak; birincisi, iki yerde.

**مَكْبِرٌ**

**مَكْبِرٌ** ذ : **كَبْرَةٌ**’ye bak.

**مَكْبَرَةٌ**

**مَكْبَرَةٌ** ذ ve **مَكْبُرَةٌ**: **كَبْبَرةٌ**’ye bak.

**هُوَ مُكَابَرٌ عَلَيْهِ**

**هُوَ مُكَابَرٌ عَلَيْهِ** ذ Malı (mülkü) zorla elinden alınmıştır. (A, TA.)

**المُتَكَبِّرُ**

**المُتَكَبِّرُ** ذ, Allah’a nispet edilen bir sıfat olarak, azamette “Büyük” mânasına gelir: (A:) yahut, başka hiçbirinin sahip olmadığı haklara sahip olan varlıkların en mümtazı; kudret ve fazilet sahibi olup benzeri hiçbirinin sahip olmadığı: (TA:) yahut, fiilleri hakikaten güzel olan; herhangi bir başkasının güzel fiillerini aşan: (El-Basáïr:) yahut, aynı şekilde aşağıdaki **الكَبِيرُ** gibi, “Heybetli”: yahut, yaratılmışların sıfatlarına sahip olmayı küçümseyen: yahut, mahlûkatı arasındaki kibirli ve haddi aşanlara karşı kendini yücelten: önceki kelimedeki **ت** ferdiyet bildirmek içindir, çaba bildirmek için değildir. (TA.)
