# كبش (ك-ب-ش) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D8%B4

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ب - ش
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والشين والباء معهما
ك ش ب، ك ب ش، ش ب ك، ب ش ك مستعملات كشب: الكَشْبُ: شدة أكل اللحم. قال:
ملهوج مثل الكُشَى نُكَشِّبُهْ
وكَشْب: إحدى حرار بني سليم.
كبش: إذا أثنى الحمل صار كبشاً، ولو لم تخرج رباعيته. وبعضهم يقول: لا: حتى تخرج رباعيته.
وكَبْشُ الكتيبة: قائدها.
شبك: شَبكْتُ أصابعي بعضها في بعض فاشتبكتْ، وشَبَّكْتُها فتشبَّكَتْ.
ويقال لأسنان المشط: شَبَك.
واشتبك السراب: دخل بعضه في بعض.
وبينهما شبكة رحم.
والشُّبّاك: اسم لكل شيء كالقصبة المحبكة التي تجعل على صنعة البواري، كل طائفة شباكة.
والشَّبكةُ: المصيدة في الماء وغيره.
والشِّباكُ: مواضع من الأرض ليست بسبخة، ولا تنبت، كنحو شِباك البصرة.
وطريق شابكٌ: مختلط بعضه في بعض. وبعير شابكُ الأنياب، ورجل شابِكُ الرمح، إذا رأيته من ثقافته يطعن به في الوجوه كلها، قال:
كمي ترى رمحه شابكاً
واشتبك الظلام، أي: اختلط. واشتبكت النجوم، إذا تداخلت واتصل بعضها ببعض.
بشك: البَشْكُ في السير: خفة نقل القوائم، وهو يَبْشُكُ ويَبْشِكِ بَشْكاً وبَشكاً.
وامرأة بَشَكَى اليدين والعمل، أي: سريعة.
والبَشْكُ: الكذب، بَشَكَ يَبْشُكُ بَشْكا، أي: كذب.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الشين** ve **الباء** onlarla birlikte

**ك ش ب**، **ك ب ش**، **ش ب ك**، **ب ش ك** kullanımdadır.

**كشب**: **الكَشْبُ**: et yemenin şiddeti. Dedi ki:
ملهوج مثل **الكُشَى** نُكَشِّبُهْ

Ve **كَشْب**: Benî Süleym’in hummalarından biridir.

**كبش**: kuzu iki yaşına girince **كبش** olur; dörtlü dişi çıkmamış olsa bile. Bazıları der ki: hayır; dörtlü dişi çıkıncaya kadar.

Ve **كَبْشُ الكتيبة**: onun kumandanı.

**شبك**: Parmaklarımı birbirine geçirdim; böylece birbirine geçti; ve onları birbirine geçirdim; böylece birbirine geçti.

Ve tarağın dişlerine **شَبَك** denir.

Ve **اشتَبَك** serap: onun bir kısmı bir kısmının içine girdi.

Ve ikisi arasında rahim ağı vardır.

Ve **الشُّبّاك**: hasırların yapımı üzerine konulan, birbirine geçirilmiş kamış gibi her şeyin adıdır; her taife bir **شباكة**dır.

Ve **الشَّبكةُ**: suda ve başkasında tuzak.

Ve **الشِّباكُ**: yerden, tuzlu-bataklık olmayan ve bitirmeyen yerlerdir; Basra’nın **شِباك**ı gibi.

Ve **طريق شابكٌ**: bir kısmı bir kısmına karışmış. Ve **بعير شابكُ الأنياب**; ve **رجل شابِكُ الرمح**: onu, mızrağıyla bütün yüzlere saplayacak derecedeki maharetinden dolayı gördüğün zaman. Dedi ki:
كمي ترى رمحه شابكاً

Ve **اشتَبَك** karanlık, yani: karıştı. Ve **اشتَبَكَت** yıldızlar: iç içe girdikleri ve bir kısmı bir kısmına bağlandığı zaman.

**بشك**: yürüyüşte **البَشْكُ**: ayakların naklinin hafifliği; o **يَبْشُكُ** ve **يَبْشِكِ** **بَشْكاً** ve **بَشكاً**.

Ve **امرأة بَشَكَى اليدين والعمل**: yani: hızlı.

Ve **البَشْكُ**: yalan; **بَشَكَ يَبْشُكُ بَشْكا**: yani: yalan söyledi.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكبش: واحد الكباش والأكبش وكبش القوم: سيدهم.

##### Türkçe

**الكبش**: **الكباش** ve **الأكبش**’in bir tanesi; ve **كبش القوم**: onların efendisi.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ش ب
كشب ، كبش ، شكب ، شبك ، بشك : ( مستعملة ) .
كشب : قال الليث : الكَشْبُ : شدة أَكلِ اللحم ونحوه .
وقال الراجز :
ثمَّ ظَلِلْنَا في شِوَاءٍ رُعْبَبُهْ
مُلَهْوَج مِثْل الكُشَى نُكَشِّبُه
وكشب : اسم جبل في البادية .
كبش : قال الليث : إذا أَثْنَى الحَمَل فقد صار كَبْشاً ، وكَبشُ الكتيبةِ : قائدُها .
وأخبرني المنذري عن الحَرّاني عن ابن السكيت قال : يقال : بلد قِفَارٌ كما يقال : بُرْمة أَعْشارٌ وثوب أكْباشٌ ، وهي ضُرُوب من بُرُودِ اليمن ، وثوب شَمارق ، وشَبَارق إِذا تمزق .
قال الأزهري : هكذا أَقْرَأنيه المنذريُّ : ثوب أكباش بالكاف والشين ، ولست أحفظه لغيره .
وقال ابن بُزُرْجَ : ثوب أكْراشٌ ، وثوب أكباش ، وهذا من برُود اليمن ، وقد صَحَّ الآن أكباشٌ .
وكُبيْشَةُ : اسم امرأة ، كأنه تصغيرُ كبشة ، وكان مشرِكو مكة يقولون للنبي ( صلى الله عليه وسلم ) ابن أبي كَبْشةَ ، وقيل : إن ابن أبي كبشة كان رجلاً من خُزاعةَ خالفَ قرَيشاً في عبادة الأوثان ، وعَبَدَ الشِّعْرَى العَبُورَ ، فشبهوا النبي عليه السلام به ، ومعناه أنه خالفَهم كما خالفهم ابن أبي كبشة .
وقال آخرون : أبو كبشةَ : كنيةُ وَهْبِ بن عبد مناف جدِّ النبي عليه السلام مِن قِبَلِ أمِّه ، فنسب إليه لأنه كان نزعَ إليه في الشَّبَهِ .
شبك : قال الليث : الشَّبْكُ : مصدرُ قولك شَبكتُ أصابعي بعضَها ببعض . فاشتبَكت وشبَّكتها فتشبكتْ على التكثير .
ورُوي عن النبي صلى عليه وَآله أنه قال : ( إذا خرج أحدُكم إلى الصلاة فلا يُشَبِّكْ بين أَصابعه ) ، ويقال لأسنان المِشْطِ : شَبَكٌ ، واشتباكُ الرّحِم وغيرها : اتصال بعضها ببعض .
وقال أبو عبيد : الرّحِمُ المشتَبِكة : المتصلة ، ويقال : بَيني وبينهُ شُبْكَةُ رَحِمٍ .
وقال الليث : الشُّبّاكُ : اسمٌ لكل شيء كالقصَب المحبّكةِ التي تُجعَل على صنعةِ البَواري ، فكلُّ طائفةٍ منها شُبّاكةٌ ، قال : والشَّبَكةُ للرأس ، وجمعُها شبَكٌ ، والشبكةُ : المَصْيَدة في الماء وغيره ، والشِّباكُ من الأرض : مواضعُ ليست بسِباخٍ ولا تنبت كنحو شِبَاك البصْرة .
 ( قلتُ ) : شِباك البصْرة : ركايا كثيرة مفتوحٌ بعضها في بعض . قال طَلْقُ بن عديّ :
في مُسْتَوَى السّهْلِ وفي الدَّكْدَاكِ
وفي صِمَادِ البِيدِ والشِّباكِ
وأَشبَك المكانُ : إذا أكثر الناس احتِفارَ الرَّكايا فيه .
روى ابن شميل عن الهِرْماس بن حبيب عن أبيه عن جده أنه التقط شبكةً بقُلَّةِ الحَزْنِ أيام عمر فأتى عمرَ . وقال : يا أمير المؤمنين : أسقني شبَكةً بقُلة الحَزْن ، فقال عمر : مَن تركْتَ عليها من الشاربة ؟ قال : كذا وكذا فقال الزبير : إنك يا أخا تميم تسأل خيراً قليلاً فقال عمر : لا بل خير كثيرٌ ، قِرْبتانِ ، قربةٌ من ماء ، وقربة من لبَن يغاديِان أهلَ بيت من مُضرَ بقلَّةِ الحَزْن ، قد أسقاكه الله .
قال القُتَيبي : الشبَكةُ : آبارٌ متقاربة قريبةُ الماء ، يُفضي بعضها إلى بعض ، وجمعها شِبَاكٌ .
وقوله : التقطْتُها : أي هجمت عليها وأنا لا أشعر بها ، يقال : وردتُ الماء التقاطاً .
وقوله : أسقِنيها : أي أَقْطِعنيها واجعلها لي سُقْيا ، وأراد بقوله : قربتان : قربة من ماء ، وقربة من لبن أن هذه الشبَكة تَرِدُ عليها إِبلهم وترعى بها غنمهم فيأتيهم اللبنُ والماءُ كل يوم بقلة الحزْنِ .
وقال الليث : طريقٌ شَابكٌ أي مُلتبِسٌ مختلِطٌ شَرَكُه ، بعضُها ببعض ، وبعيرٌ شابك الأنيابِ ، ورجلٌ شابكُ الرُّمح إذا رأيتَه من ثقَافَتِه يطعن به في الوجوه كلها ، وأنشد :
كَمِيٌّ ترَى رُمْحَهُ شابِكا
ويقال : اشتَبَكَ الظلام إذا اختَلط ، واشتبكتِ النجوم إذا تداخلَت واتصل بعضها ببعض ، والشابك مِن أسماء الأسد ، وهو الذي اشتبكتْ أنيابُه واختلفت .
وقال البُرَيقُ الهذليُّ :
وَما إنْ شابِكٌ مِنْ أُسْدِ تَرْجٍ
أَبُو شِبْلَينِ قدْ مَنعَ الخُدَارَا
وقال غيره : يقال للدرُوع : شُبّاكٌ . وقال طفيل :
لهنّ بشُبَّاكِ الدُّرُوع تَقَاذُفُ
والشُّبَّاك : القُنَّاص الذين يحبُلون الشباكَ وهي المصايد للصيد ، وكل شيء جُعِل بعضُه في بعض فهو مُشبَّكٌ .
وقال ابن شميل : الشِّباك : جِحَرَةُ الجِرْذان ، والشِّباك : الرَّكايا الظاهرة .
شكب : روى بعضهم قول وِعَاس الهذلي :
وهنَّ معاً قيام كالشُّكوبِ
قال : وهي الكرَاكيُّ .
ورواه الأصمعي : كالشُّجُوب ، وهي عمدٌ من أعمدة البيت ، الشُّكْبان : شُبَّاك يسوِّيه حَشّاشو البادية مِنَ اللِّيف والخُوْص ،
يُجعل لها عُرًى واسعة يتقلدها الحشاش ، ويجمع فيه الحَشيش الذي يحتش ، والنون في الشكبان : نون جمع ، وكأَنها في الأصل شُبْكانٌ فقُلِبَتِ الشّكْبَانَ .
وفي ( نوادر الأعراب ) : الشُّكْبَانُ : ثوبٌ يُعقد طرفاه من وراء الحَقْوَين ، والطرفان الآخران في الرأس يحشُّ فيه الحشاشُ على الظهر ، ويُسمَّى الحالَ قال أبو سليمان الفَقْعسي :
لما رأيتُ جفوة الأقارب
فقلتُ للشِّقْبَان وهْو راكبي
أنتَ خليلِي فالزَمَنَّ جانبي
وإنما قال : وهو راكبي ، لأنه على ظهره ، ويقال له : الزَّوْالُ ، وقاله بالقاف ، وهما لغتان : شُكبانٌ وشقْبَان ، وسماعي من الأعراب : شكبان .
بشك : قال الليث : البَشْكُ في السَّير : خفَّة نقل القوائم ، إنها لتَبْشُكُ وتَبْشِكُ بشكاً ، ويقال للمرأة : إنها لبَشَكَى اليدين أي عَمُولُ اليدين ، وبَشَكَى العَمَل أي سريعة العمل .
ابن بُزُرْجَ : إِنه بَشَكى الأمر أي يُعَجّلُ صَريمة أمره .
( أبو عبيد عن أبي زيد ) : البَشْكُ : السير الرَّفيق ، وقد بَشَكَ بشكاً .
وأخبرني المنذريُّ عن ثعلب عن ابن الأعرابي ، يقال للخيَّاطِ إذا أساء خياطة الثوب : بَشَكَهُ وشَمْرجَهُ .
قال : والبَشْكُ : الخلط من كل شيءٍ رديءٍ وجَيِّدٍ .
وقال أبو عبيدة : ابْتَشكَ فلانٌ الكلام ابتشاكاً إذا كذب .
وقال أبو زيد : بَشَكَ وابْتَشَكَ إِذا كذب ويقال للرجل إِذا أسرعَ في باطلٍ اختلقَه : لقد ابْتَشَكَهَا في جيبه .

##### Türkçe

ك ش ب
**كشب** ، **كبش** ، **شكب** ، **شبك** ، **بشك** : (kullanılan).

**كشب** : Leys dedi: **الكَشْبُ**: et ve benzerini yemenin şiddeti.
Ve recez söyleyen dedi:
Sonra, korkulu kebabı içinde gölgelenip kaldık,
**الكُشَى** gibi, onu **نُكَشِّبُه** (şiddetle yeriz).
Ve **كشب**: çölde bir dağın adıdır.

**كبش** : Leys dedi: Kuzu iki yaşına girince artık **كَبْشاً** olmuştur; ve **كَبشُ الكتيبةِ**: onun kumandanıdır.
Münzirî bana Harrânî’den, o da İbn Sikkît’ten haber verdi; dedi ki: Denir: **بلد قِفَارٌ**; denildiği gibi: **بُرْمة أَعْشارٌ** ve **ثوب أكْباشٌ**; ve bunlar Yemen bürdelerinden türlerdir; ve **ثوب شَمارق**; ve yırtılınca **شَبَارق**.
Ezherî dedi: Münzirî bana onu böyle okuttu: **ثوب أكباش** kâf ve şîn ile; ve onu başkasından hatırlamıyorum.
İbn Büzürc dedi: **ثوب أكْراشٌ** ve **ثوب أكباش**; ve bu Yemen bürdelerindendir; ve şimdi **أكباشٌ** sahih olmuştur.
Ve **كُبيْشَةُ**: bir kadının adıdır; sanki **كبشة**’nin küçültmesidir. Mekke müşrikleri Peygamber’e (Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun) **ابن أبي كَبْشةَ** derlerdi. Ve denildi ki: İbn Ebî Kabşe, Huzâa’dan bir adam idi; putlara ibadette Kureyş’e muhalefet etti ve **الشِّعْرَى العَبُورَ**’a ibadet etti; böylece Peygamber’i—aleyhi’s-selâm—ona benzettiler; ve manası: onları, İbn Ebî Kabşe’nin onlara muhalefet ettiği gibi, muhalefet etti.
Başka kimseler dedi: **أبو كبشةَ**: Peygamber’in—aleyhi’s-selâm—anne tarafından dedesi Abdümenâf oğlu Vehb’in künyesidir; ona nisbet edildi; çünkü benzerlikte ona çekmişti.

**شبك** : Leys dedi: **الشَّبْكُ**: “parmaklarımı birbirine geçirdim” sözünün mastarıdır. Böylece **فاشتبَكت**; ve ben onları **شبَّكتها** ettim, böylece çokluk için **فتشبكتْ**.
Peygamber’den—Allah’ın salâtı onun ve âlinin üzerine olsun—rivayet olundu ki dedi: “Sizden biri namaza çıktığında parmakları arasını **يُشَبِّكْ** etmesin.” Ve tarağın dişlerine: **شَبَكٌ** denir. Ve rahmin ve başkasının **اشتباكُ**’ı: bazısının bazısına bağlanmasıdır.
Ebû Ubeyd dedi: **الرّحِمُ المشتَبِكة**: bitişik olan; ve denir: benimle onun arasında **شُبْكَةُ رَحِمٍ** vardır.
Leys dedi: **الشُّبّاكُ**: hasırların yapımında kullanılan, birbirine örülmüş kamış gibi her şeyin adıdır; böylece onun her bir taifesi **شُبّاكةٌ**’dır. Dedi: ve **الشَّبَكةُ** baş içindir; çoğulu **شبَكٌ**’tir. Ve **الشبكةُ**: suda ve başkasında av tuzağıdır. Ve yerden **الشِّباكُ**: tuzlak olmayan ve bitmeyen yerlerdir; Basra’nın **شِبَاك**’ı gibi.
( Dedim ): Basra’nın **شِباك**’ı: çok sayıda kuyulardır; bazısı bazısına açıktır. Talḳ b. Adiyy dedi:
Düz ovada ve **الدَّكْدَاكِ**’ta,
Ve çölün sert yerinde ve **الشِّباكِ**’ta.
Ve mekân **أَشبَك** oldu: insanlar orada kuyuları çok kazdığında.
İbn Şümeyl, Hirmâs b. Habîb’den, o da babasından, o da dedesinden rivayet etti: Ömer günlerinde **بقُلَّةِ الحَزْنِ**’da bir **شبكةً** bulup aldı da Ömer’e geldi. Ve dedi: Ey müminlerin emîri, bana **بقُلة الحَزْن**’da bir **شبَكةً** sulama yeri olarak ver. Ömer dedi: Üzerinde içenlerden kimi bıraktın? Dedi: şöyle şöyle. Zübeyr dedi: Sen ey Temîm’in kardeşi, az bir hayır istiyorsun. Ömer dedi: Hayır, bilakis çok hayır: iki kırba; bir kırba su, bir kırba süt; **بقُلَّةِ الحَزْنِ**’da Mudar’dan bir ev halkına sabahleyin gelirler; Allah onu sana sulattı.
Kuteybî dedi: **الشبَكةُ**: suyu yakın, birbirine yakın kuyulardır; bazısı bazısına ulaşır; çoğulu **شِبَاكٌ**’tır.
Ve onun sözü: **التقطْتُها**: yani ona farkında olmadan ansızın rastladım. Denir: **وردتُ الماء التقاطاً**.
Ve onun sözü: **أسقِنيها**: yani onu bana kesip ver ve onu benim için sulama hakkı kıl. Ve onun sözüyle: **قربتان** muradı: bir kırba su ve bir kırba süt; yani bu **الشبَكة**’ye develeri gelir ve yanında koyunları otlar; böylece her gün onlara **بقلة الحزْنِ**’da süt ve su gelir.
Leys dedi: **طريقٌ شَابكٌ**: yani dolaşık, karışık; onun **شَرَكُه**’i bazısı bazısına karışmıştır. Ve **بعيرٌ شابك الأنيابِ**; ve **رجلٌ شابكُ الرُّمح**: onu, ustalığından dolayı, her yüze onunla saplarken gördüğün kimse. Ve okudu:
Zırhlı bir yiğit; mızrağını **شابِكا** görürsün.
Ve denir: **اشتَبَكَ الظلام**: karıştığında; ve yıldızlar **اشتبكتِ**: iç içe girip bazısı bazısına bağlandığında. Ve **الشابك** aslanın adlarındandır; o, dişleri **اشتبكتْ** olan ve ayrışıp farklılaşan kimsedir.
Bureyḳ el-Hüzelî dedi:
Ve **شابِكٌ** yoktur ki **أُسْدِ تَرْجٍ**’den,
İki yavrunun babası, perdeyi engellemiş olsun.
Ve başkası dedi: Zırhlara **شُبّاكٌ** denir. Tufeyl dedi:
Onlar için zırhların **بشُبَّاكِ**’ında birbirine atışma vardır.
Ve **الشُّبَّاك**: av için tuzaklar olan ağları kuran avcılardır. Ve her şey ki bazısı bazısına konulmuşsa o **مُشبَّكٌ**’tir.
İbn Şümeyl dedi: **الشِّباك**: sıçan delikleridir. Ve **الشِّباك**: görünen kuyulardır.

**شكب** : Bazıları, Viʿâs el-Hüzelî’nin sözünü rivayet etti:
Ve onlar hep birlikte, **كالشُّكوبِ** gibi ayakta dururlar.
Dedi: ve onlar turnalardır.
Asmaʿî onu şöyle rivayet etti: **كالشُّجُوب**; ve onlar evin direklerinden direklerdir. **الشُّكْبان**: çölde ot biçenlerin lif ve hurma yaprağından düzelttikleri bir **شُبَّاك**’tır;
Ona geniş halkalar yapılır; ot biçen onu omuzlanır; ve biçtiği otu onda toplar. Ve **الشكبان**’daki nûn: cem‘ nûnudur. Ve sanki aslında **شُبْكانٌ** idi de **الشّكْبَانَ**’a çevrildi.
( **نوادر الأعراب** )’da: **الشُّكْبَانُ**: iki ucu belin arkasından bağlanan bir elbisedir; öteki iki uç baştadır; ot biçen onda sırt üstünde ot doldurur; ve **الحالَ** diye adlandırılır. Ebû Süleymân el-Faḳʿasî dedi:
Akrabaların soğukluğunu görünce,
Binek olduğum hâlde **للشِّقْبَان**’a dedim:
Sen benim dostumsun; öyleyse yanımı bırakma.
Ve ancak “ve o benim bineğim” dedi; çünkü o sırtındadır. Ve ona **الزَّوْالُ** denir. Ve onu kāf ile söyledi; ve ikisi iki lehçedir: **شُكبانٌ** ve **شقْبَان**. Ve bedevîlerden işittiğim: **شكبان**.

**بشك** : Leys dedi: Yürüyüşte **البَشْكُ**: ayakların taşınmasının hafifliğidir; o mutlaka **تَبْشُكُ** ve **تَبْشِكُ** eder, **بشكاً**. Ve kadına denir: o mutlaka **بَشَكَى اليدين**’dir; yani elleriyle çalışan. Ve **بَشَكَى العَمَل**: yani işe çabuk olan.
İbn Büzürc: O, işi **بَشَكى الأمر** eder; yani işinin kesinliğini çabuklaştırır.
( Ebû Ubeyd, Ebû Zeyd’den ): **البَشْكُ**: yumuşak yürüyüştür; ve **بَشَكَ** etti, **بشكاً**.
Münzirî bana Saʿleb’den, o da İbnü’l-Aʿrâbî’den haber verdi: Terziye, elbisenin dikişini kötü yaptığında denir: onu **بَشَكَهُ** etti ve **شَمْرجَهُ** etti.
Dedi: ve **البَشْكُ**: her şeyden kötü ve iyi olanın karışımıdır.
Ebû Ubeyde dedi: Falan kimse sözü **ابْتَشكَ** etti, **ابتشاكاً**; yalan söylediğinde.
Ebû Zeyd dedi: **بَشَكَ** ve **ابْتَشَكَ**: yalan söylediğinde. Ve erkeğe, uydurduğu bir bâtılda çabuk davrandığında denir: onu cebinde mutlaka **ابْتَشَكَهَا** etti.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والباء وما يثلثهما)
(كبت)  الكاف والباء والتاء كلمة واحدة، وهي من الإذلال والصَّرفِ عن الشيء. يقال: كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه، إذا صَرَفَهُ وأذلَّهُ. قال الله تعالى: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5].
(كبث)  الكاف والباء والثاء كلمةٌ، وهي الكَبَاث، يقال: إنَّه حَمْل الأراك. وحَكَوْا عن الشَّيباني: كَبِثَ اللَّحمُ: تغيَّرَ وأرْوَحَ. قال:
أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد كَبِثَا([1])(كبح)  الكاف والباء والحاء كلمة. يقال: كَبَحْت الفرس بلجامه أكْبَحُه.
(كبد)  الكاف والباء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدّة في شيء وقُوّة. من ذلك الكَبَد، وهي المشقّة. يقال: لَقِيَ فلانٌ من هذا الأمر كَبَداً، أي مشَقة. قال تعالى: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في كَبَدٍ﴾ [البلد 4]. وكابدتُ الأمر: قاسيتُه في مشقّة. ومن الباب الكَبِد، وهي معروفة، سمِّيت كَبِداً لتكبُّدِها. والأكبد: الذي نَهَدَ موضعُ كَبِده. وكَبَدْتُ الرّجُل: أصبتُ كَبِدَه. وكَبِدُ القوسِ: مستعارٌ من كَبِد الإنسان، وهو مَقْبِضُها. وقوسٌ كَبْداء: إذا مَلأ مَقْبِضُها الكفّ. ومن الاستعارة: كَبِد السَّماء: وسطها. ويقولون: كُبَيْدَاء السَّماء، كأنَّهُم صغّروها، وجمعوها على كُبَيدات([2]). ويقال: تكبَّدَتِ الشّمس، إذا صارت في كَبِد السماء. والكُبَادُ: وجَعُ الكَبِد. وتَكَبَّدَ اللَّبنُ: غَلُظَ وخَثُر.
(كبر)  الكاف والباء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ على خِلاف الصِّغَر. يقال: هو كَبيرٌ، وكُبَار، وكُبَّار. قال الله تعالى: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً كُبَّاراً﴾ [نوح 22]. والكِبْرُ: مُعظَم الأمر، قولـه عزّ وعلاَ: ﴿والَّذِي تَوَلّى كِبْرَهُ﴾ [النور 11]، أي مُعظَم أمرِه. ويقولون: كِبْرُ سياسةِ القوم في المال. فأمَّا الكُبْر بضم الكاف فهو القُعدد. يقال: الوَلاء للكُبْر، يراد به أقْعَد القَوم في النَّسَب، وهو الأقربُ إلى الأب الأكبر.
ومن الباب الكِبَر، وهو الهَرَم. والكِبْر: العظَمة، وكذلك الكِبرياء. ويقال: وَرِثُوا المجدَ كابِراً عن كابر، أي كبيراً عن كبيرٍ في الشَّرفِ والعِزّ. وعلَتْ فلاناً كَبْرَةٌ، إذا كَبِر. ويقال: أكبَرْتُ الشّيءَ: استعظمتُه.
(كبس)  الكاف والباء والسين أصلٌ صحيح، وهو من الشَّيء يُعْلَى بالشَّيء الرَّزين، ثم يقاس على هذا ما يكونُ في معناه. من ذلك الكَبْس: طَمُّك الحُفَيرةَ بالتُّراب. والتُّراب كِبْسٌ. ثمَّ يتَّسعون فيقولون: كَبَس فلانٌ رأسَه في ثوبه، إذا أدخَلَه فيه. والأرنبةُ الكابسة، هي المقبلةُ على الجَبْهة في غِلَظٍ وارتفاع. يقال منه كَبَسَتْ. ومن الباب الكِباسَة: العِذْق التامُّ الحمل. [و] الكبيس: التمرُ يُكبَس. والكابوس: ما يَقَع على الإنسان باللَّيل. قال ابن دريد([3]): أحسبه مولَّداً. والكَبِيس: حَلْيٌ يُصاغ مجوَّفاً* ثمَ يُحشَى طيناً. والكُباس والأكبَس: العظيم الرَّأس.
(كبش)  الكاف والباء والشين كلمةٌ واحدة، وهي الكَبْش، وهو معروف. وكبْشُ الكتيبةِ: عظيمُها ورئيسُها. قال:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(كبع)  الكاف والباء والعين. قالوا - والله أعلم بصحَّته- إنَّ الكَبْع: نقد الدِّرهم والدِّينار. قال:
قالوا لِيَ اكْبَعْ قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(كبل)  الكاف والباء واللام أصلٌ صحيحٌ يدلُّ على حَبْسٍ ومنع. من ذلك الكَِبْل: القَيد الضَّخم. يقال: كَبَلْتُ الأسيرَ وكَبَّلتُه. ويقولون: إنَّ الكابول: حِبالةُ الصَّائد. فأمَّا المكابَلة فهو من هذا أيضاً، وهو التَّأخير في الدَّين، يقال: كَبَلتُك دينَك، وذلك من الحبس أيضاً. ومن الباب أيضاً المكابَلة: أن تُباعَ الدَّارُ إلى جنب دارِك وأنت محتاجٌ إليها فتؤخر شراءها ليشتريَها غيرُك ثم تأخذَها بالشُّفعة. وقد كُرِه ذلك.
(كبن)  الكاف والباء والنون أصلٌ صحيح يدلُّ على قَبْضٍ وتقبُّض. يقال للبخيل: الكُبُـنَّة: وقد اكبَأَنَّ، إذا تَقبَّض حين سئل. ويقال: كبَن الدَّلوَ، إذا ثَنَى فَمَها وخَرزَه ويقال له الكَبْن. ومن الباب كَبَن عن الشيء: عَدَل، وكَنَب أيضاً. والمكبون من الخيل: القصير القوائم.
ومما قيس على هذا قولُهم: تَكبَّن([6])، إذا سَمِن. ولا يكون ذلك إلاَّ في تجمُّع لحم. ويقولون: كَبَن كُبُوناً، إذا عَدا في لِينٍ واسترسالٍ.
(كبو)  الكاف والباء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على سُقوطٍ وتزيُّل. يقال: كبا لوجهه يَكبُو، وهو كابٍ، إذا سَقَط. قال:
فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])ويقال: كبا الزّندُ يكبُو، إذا لم يُخرِجْ نارَه. ويقال: كَبَوْتُ الكُوزَ وغيرَه، إذا صبَبْتَ ما فيه. والتُّراب الكابي: الذي لا يستقرُّ على وَجْه الأرض.
ويقال: هو كابِي الرَّماد، أي عظيمُه، ينهال. ومن الباب الكِبا([8]): الكُنَاسة؛ والجمع الأكباء.
ومما شذَّ من هذا الأصل الكِبَاء ممدود، وهو ضربٌ من العُود. يقال كَبُّوا ثيابَكم، أي بَخِّروها. قال:
* ورنداً ولُبْنَى والكِباءَ المُقَتَّرَا([9]) *
--------------ـــ
([1]) الرجز لأبي زرارة النصري، كما سبق في حواشي (أبث).
([2]) الحق أن هذه جمع "كبيدة" تصغير كبد.
([3]) الجمهرة (1: 287).
([4]) للأعشى في ديوانه 160 برواية: "ثم ما كاءوا".
([5]) الرجز في اللسان (كبع).
([6]) في الأصل "كمن"، وأثبت ما في المجمل على أن الكلمة لم ترد في اللسان أو القاموس.
([7]) لأبي ذؤيب في ديوان الهذليين (1: 15) واللسان (كبا، ترز) والمفضليات (2: 227).
([8]) وكذا في اللسان. وفي اللسان أيضاً: "الكبا: الكناسة والزبل، يكون مكسوراً ومضموماً، فالمكسور: جمع كبة -أي بالكسر- والمضموم جمع كبة- أي بالضم".
([9]) لامرئ القيس في ديوانه 94 واللسان (كبا). وصدره:
* وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

ـ

##### Türkçe

(كaf, bā ve ikisini üçleyen(ler) bâbı)

(**كبت**)  **الكاف** ve **الباء** ve **التاء** bir tek kelimedir; o, zelil kılmadan ve şeyden çevirmektendir. Denir: **كَبَتَ اللهُ العدُوَّ يَكْبِتُه**, onu çevirdiği ve zelil kıldığı zaman. Allah Teâlâ dedi: ﴿إنَّ الَّذِينَ يُحَادُّونَ اللهَ ورَسُولَهُ كُبِتُوا كَمَا كُبِتَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ﴾ [المجادلة 5].

(**كبث**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الثاء** bir kelimedir; o da **الكَبَاث**’tır. Denir: O, **الأراك**’ın yüküdür. **الشَّيباني**’den naklettiler: **كَبِثَ اللَّحمُ**: değişti ve koktu. Dedi:
أصبَحَ عمّارٌ نَشِيطاً أَبِثَا *** يأكُلُ لحماً بائتاً قد **كَبِثَا**([1])(**كبح**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الحاء** bir kelimedir. Denir: **كَبَحْت** atı gemiyle, **أكْبَحُه**.

(**كبد**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الدال** sahih bir asıldır; bir şeyde şiddete ve kuvvete delâlet eder. Bundan: **الكَبَد**; o, meşakkattir. Denir: Falan kimse bu işten **كَبَداً** ile karşılaştı; yani meşakkat. Teâlâ dedi: ﴿لَقَدْ خَلقْنَا الإنسانَ في **كَبَدٍ**﴾ [البلد 4]. Ve **كابدتُ** işi: onu meşakkat içinde çektim. Bâbdan: **الكَبِد**; o, bilinir; **لتكبُّدِها** sebebiyle **كَبِداً** diye adlandırıldı. Ve **الأكبد**: **كَبِده**’sinin yeri kabaran kimsedir. Ve **كَبَدْتُ** adamı: onun **كَبِدَه**’sine isabet ettirdim. Ve **كَبِدُ القوسِ**: insanın **كَبِد**’inden ödünçtür; o, onun tutacağıdır. Ve **قوسٌ كَبْداء**: tutacağı avucu doldurduğu zaman. Ödünçlemeden: **كَبِد السَّماء**: onun ortası. Ve derler: **كُبَيْدَاء السَّماء**; sanki onu küçülttüler ve onu **كُبَيدات**([2]) üzerine cem ettiler. Ve denir: **تكبَّدَتِ الشّمس**; güneş **كَبِد السماء**’da olduğu zaman. Ve **الكُبَادُ**: **الكَبِد** ağrısıdır. Ve **تَكَبَّدَ اللَّبنُ**: kalınlaştı ve pıhtılaştı.

(**كبر**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الراء** sahih bir asıldır; küçüklüğün zıddına delâlet eder. Denir: O **كَبيرٌ**’dir; ve **كُبَار**; ve **كُبَّار**. Allah Teâlâ dedi: ﴿وَمَكَرُوا مَكْراً **كُبَّاراً**﴾ [نوح 22]. Ve **الكِبْرُ**: işin büyüğü; Aziz ve Celîl’in sözü: ﴿والَّذِي تَوَلّى **كِبْرَهُ**﴾ [النور 11]; yani onun işinin büyüğü. Ve derler: Malda kavmin siyasetinin **كِبْرُ**’ü. Amma **الكُبْر** (kâf’ın zammıyla) o, **القُعدد**’dır. Denir: **الوَلاء للكُبْر**; bununla kavmin nesepte en oturanı kastedilir; o, en büyük babaya en yakın olandır.
Bâbdan: **الكِبَر**; o, ihtiyarlıktır. Ve **الكِبْر**: azamet; ve aynı şekilde **الكِبرياء**. Ve denir: Onlar şerefi ve izzeti büyükten büyüğe miras aldılar; yani şerefte ve izzette büyükten büyüğe. Ve falana bir **كَبْرَةٌ** yükseldi; o büyüdüğü zaman. Ve denir: **أكبَرْتُ** şeyi: onu büyük saydım.

(**كبس**)  **الكاف** ve **الباء** ve **السين** sahih bir asıldır; o, şeyin ağır bir şeyle yükseltilmesindendir; sonra bunun üzerine, manasında olan şey kıyas edilir. Bundan: **الكَبْس**: çukuru toprakla doldurmandır. Ve toprak **كِبْسٌ**’tur. Sonra genişlerler de derler: Falan **كَبَس** başını elbisesine; onu onun içine soktuğu zaman. Ve **الأرنبةُ الكابسة**: kalınlık ve yükseklik içinde alna doğru gelen (uç)tur. Ondan denir: **كَبَسَتْ**. Bâbdan: **الكِباسَة**: yükü tamam salkımdır. [Ve] **الكبيس**: hurma; **يُكبَس**. Ve **الكابوس**: geceleyin insanın üzerine düşen şey. İbn Düreyd([3]) dedi: Onu müvelled sanıyorum. Ve **الكَبِيس**: içi boş dökülerek yapılmış bir süstür; sonra çamurla doldurulur. Ve **الكُباس** ve **الأكبَس**: büyük başlıdır.

(**كبش**)  **الكاف** ve **الباء** ve **الشين** bir tek kelimedir; o da **الكَبْش**’tır; o, bilinir. Ve **كبْشُ الكتيبةِ**: onun büyüğü ve reisidir. Dedi:

ثمَّ ما هابُوا ولكن قدّموا *** سكبشَ غاراتٍ إذا لاقى نَطَحْ([4])(**كبع**)  **الكاف** ve **الباء** ve **العين**. Dediler —Allah onun sıhhatini daha iyi bilir—: **الكَبْع**: dirhem ve dinarın nakdidir. Dedi:
قالوا لِيَ **اكْبَعْ** قلتُ لَسْتُ كابِعاً *** وقُلتُ لا آتِي الأميرَ طائعا([5])(**كبل**)  **الكاف** ve **الباء** ve **اللام** sahih bir asıldır; hapsetmeye ve men etmeye delâlet eder. Bundan: **الكَِبْل**: iri bağdır. Denir: **كَبَلْتُ** esiri ve **كَبَّلتُه**. Ve derler: **الكابول** avcının tuzağıdır. Amma **المكابَلة** bu da bundandır; o, borçta ertelemedir. Denir: **كَبَلتُك** borcunu; bu da hapsetmedendir. Bâbdan ayrıca **المكابَلة**: ev, senin evinin yanına satılırken ve sen ona muhtaç iken, onu satın almayı geciktirmen; başkası onu satın alsın, sonra sen onu şuf‘a ile alırsın. Bu kerih görülmüştür.

(**كبن**)  **الكاف** ve **الباء** ve **النون** sahih bir asıldır; kabzetmeye ve büzülmeye delâlet eder. Cimriye **الكُبُـنَّة** denir; ve **اكبَأَنَّ**; sorulduğunda büzüldüğü zaman. Ve denir: **كبَن** kovayı; ağzını büktüğü ve onu diktiği zaman; ve ona **الكَبْن** denir. Bâbdan: **كَبَن** şeyden: saptı; ve **كَنَب** de. Ve atlardan **المكبون**: kısa bacaklıdır.
Buna kıyas edilenlerden onların sözü: **تَكبَّن**([6]); semirdiği zaman. Bu ancak et toplanmasında olur. Ve derler: **كَبَن كُبُوناً**; yumuşaklık ve salıverilmişlik içinde koştuğu zaman.

(**كبو**)  **الكاف** ve **الباء** ve illetli harf sahih bir asıldır; düşmeye ve kaymaya delâlet eder. Denir: **كبا** yüzüstü **يَكبُو**; ve o **كابٍ**’dir; düştüğü zaman. Dedi:
فكَبَا كما يكبُو فنِيقٌ تَارِزٌ *** بالخَبْتِ إلاّ أنَّه هو أبْرَعُ([7])Ve denir: **كبا الزّندُ يكبُو**; ateşini çıkarmadığı zaman. Ve denir: **كَبَوْتُ** testiyi ve başkasını; içindekini döktüğün zaman. Ve **التُّراب الكابي**: yerin yüzü üzerinde durmayan (toprak)tır.
Ve denir: O **كابِي الرَّماد**’dır; yani onun büyüğüdür; dökülür. Bâbdan **الكِبا**([8]): süprüntü; cem‘i **الأكباء**.
Bu asıldan şâz olanlardan: **الكِبَاء** (medli); o, ağaçtan bir türdür. Denir: **كَبُّوا** elbiselerinizi; yani onları tütsüleyin. Dedi:
* ورنداً ولُبْنَى و**الكِباءَ** المُقَتَّرَا([9]) *
--------------ـــ
([1]) Recez, Ebû Zurâre en-Nasrî’nindir; daha önce (أبث) haşiyelerinde geçti.
([2]) Doğrusu, bu, **كبد**’in tasğîri olan “**كبيدة**”nin cem‘idir.
([3]) **الجمهرة** (1: 287).
([4]) A‘şâ’nındır; divanında 160; “ثم ما كاءوا” rivayetiyle.
([5]) Recez, **اللسان**’da (كبع).
([6]) Asılda “كمن”dir; **المجمل**’de olanı sabit kıldım; kelimenin **اللسان** veya **القاموس**’ta gelmemiş olması üzere.
([7]) Ebû Züeyb’indir; **ديوان الهذليين** (1: 15) ve **اللسان** (كبا، ترز) ve **المفضليات** (2: 227).
([8]) **اللسان**’da da böyledir. **اللسان**’da ayrıca: “**الكبا**: süprüntü ve gübre; kesreli ve zammalı olur; kesreli olan: **كبة**’nin cem‘idir —yani kesreyle—; zammalı olan: **كبة**’nin cem‘idir —yani zammayla—.”
([9]) İmru’ul-Kays’ındır; divanında 94 ve **اللسان** (كبا). Ve صدرُه:
* وبانا وألويا من الهند ذاكيا *

ـ

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ب ش
انتطحت الكباش‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو كبش كتيبة وهم كباش الكتائب‏.‏
قال‏:‏ وبنى سوراً حصيناً ووثّقه بالكبوش‏.‏

##### Türkçe

ك ب ش
**انتطحت الكباش**.‏
Ve mecazdan: O, bir bölüğün **كبش**’idir; onlar da bölüklerin **كباش**’larıdır.‏
Dedi: Ve sağlam bir sur bina etti ve onu **الكبوش** ile pekiştirdi.‏

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَبْشُ: واحد الكِباشِ والأَكْبُش. ابن سيده: الكَبْشُ فحل الضأْن في أَي سِنّ كان. قال الليث: إِذا أَثْنى الحَمَلُ فقد صار كبْشاً، وقيل: إِذا أَرْبَع. وكَبْشُ القومِ: رئيسُهم وسيِّدُهم، وقيل: كَبْش القومِ حامِيتُهم والمنظورُ إِليه فيهم، أَدخل الهاء في حامية للمبالغة. وكَبْشُ الكتيبةِ: قائدُها.
وكَبْشةُ: اسم؛ قال ابن جني: كبْشةُ اسم مُرْتجَل ليس بمؤنث الكبْش الدالّ على الجنس لأَن مؤنث ذلك من غير لفظه وهو نعجة. وكُبَيْشة: اسم، وفي التهذيب: وكُبَيْشَةُ اسم امرأَة وكان مشركو مكة يقولون للنبي، صلى اللَّه عليه وسلم: ابنُ أَبي كَبْشة، وأَبو كَبْشة: كنية. وفي حديث أَبي سفيان وهِرَقْل: لقد أُمِرَ أَمْرُ ابنِ أَبي كَبْشةَ؛ يعني رسولَ اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم؛ أَصلُه أَنَّ أَبا كبشة رجل من خزاعة خالف قريشاً في عبادة الأَوثان وعبَدَ الشِّعْرَى العَبُورَ، فسَمّى المشركون سيدّنا رسول اللَّه، صلى اللَّه عليه وسلم، ابنَ أَبي كبشةَ لخلافه إِياهم إِلى عبارة اللّه تعالى، تشبيهاً به، كما خالفهم أَبو كبْشة إِلى عبارى الشعْرى؛ معناه أشنه خالَفنا كماخالَفنا ابنُ أَبي كبشة. وقال آخرون: أَبو كبْشةً كنية وهب بن عبد مناف جدّ سيدِنا رسول اللضه، صلى اللَّه عليه وسلم، من قِبَل أُمّه فنسب إِليه لأَنه كان نَزَع إِليه في الشبَه، وقيل: إِنما قيل له ابن أَبي كَبْشة لأَنّ أَبا كبْشة كان زوْجَ المرأَة التي أَرْضَعَتْه، صلى اللَّه عليه وسلم. ابن السكيت: يقال بلدٌ قِفارُ كما يقال بُرْمَةٌ أَعْشارٌ وثوبٌ أَكباشٌ، وهي ضروب من برود اليمن، وثوب شَمَارِقُ وشَبَارِقُ إِذا تمزَّقَ؛ قال الأَزهري: هكذا أَقرأَنيه المُنْذِريّ ثوب أَكْباشٌ، بالكاف والشين، قال: ولست أَحفظه لغيره. وقال ابن بُزُرج: ثوب أَكْراشٌ وثوب أَكْباشٌ، وهي من برود اليمن، قال: وقد صح الآن أَكْباس.

##### Türkçe

**الكَبْشُ**: **الكِباشِ** ve **الأَكْبُش**’un biridir. İbn Sîde: **الكَبْشُ**, hangi yaşta olursa olsun **الضأْن**’ın erkeğidir. Leys dedi: **الحَمَلُ** iki yaşına girince artık **كبْشاً** olmuştur; ve denildi: dört yaşına girince. Ve **كَبْشُ القومِ**: onların reisi ve efendisidir; ve denildi: **كَبْش القومِ** onların koruyucusu ve içlerinde kendisine bakılan (itibar edilen) kimsedir; mübalağa için **حامية**’ye **الهاء**’yı dâhil etti.

Ve **كَبْشُ الكتيبةِ**: onun kumandanıdır.

Ve **كَبْشةُ**: bir isim; İbn Cinnî dedi: **كبْشةُ** müennes **الكبْش** (cinsi gösteren) değildir; çünkü onun müennesi lafzından başka bir şeydendir ve o **نعجة**’dır. Ve **كُبَيْشة**: bir isim; ve **التهذيب**’de: **وكُبَيْشَةُ** bir kadının ismidir; ve Mekke müşrikleri Peygamber’e, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun: **ابنُ أَبي كَبْشة** derlerdi; ve **أَبو كَبْشة**: bir künyedir. Ve Ebû Süfyân ile Herakl hadîsinde: “Andolsun, **ابنِ أَبي كَبْشةَ**’nin işi emredildi”; yani Allah’ın Resûlü’nü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun; aslı şudur ki: **أَبا كبشة** Huzâa’dan bir adam idi; putlara ibadette Kureyş’e muhalefet etti ve **الشِّعْرَى العَبُورَ**’a ibadet etti; böylece müşrikler, onlara muhalefet ederek Allah Teâlâ’ya ibadete (yönelmesi) sebebiyle, ona benzeterek, efendimiz Allah’ın Resûlü’nü, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, **ابنَ أَبي كبشةَ** diye adlandırdılar; nitekim **أَبو كبْشة** da onlara muhalefet ederek **الشعْرى**’ya ibadete (yönelmişti); mânâsı: “O bize muhalefet etti; tıpkı **ابنُ أَبي كبشة**’nin bize muhalefet ettiği gibi.” Ve başkaları dedi: **أَبو كبْشةً** bir künyedir; efendimiz Allah’ın Resûlü’nün, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, annesi tarafından dedesi olan Abdümenâf oğlu Vehb’in künyesidir; ona nisbet edildi; çünkü benzerlikte ona çekmişti. Ve denildi: Ona ancak **ابن أَبي كَبْشة** denildi; çünkü **أَبا كبْشة** onun, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, emziren kadının kocası idi.

İbnü’s-Sikkît: **بلدٌ قِفارُ** denir; tıpkı **بُرْمَةٌ أَعْشارٌ** ve **ثوبٌ أَكباشٌ** denildiği gibi; ve bunlar Yemen bürdelerinden türlerdir. Ve **ثوب شَمَارِقُ** ve **شَبَارِقُ**: yırtıldığı zaman; Ezherî dedi: Münzirî bana bunu böyle okuttu: **ثوب أَكْباشٌ**, **الكاف** ve **الشين** ile; dedi: Ben onu ondan başkası için ezberlemiyorum. Ve İbn Büzürc dedi: **ثوب أَكْراشٌ** ve **ثوب أَكْباشٌ**; ve bunlar Yemen bürdelerindendir; dedi: ve şimdi **أَكْباس** sahih oldu.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ب ش * * الكَبْشُ * واحد * الكِبَاشِ * و * الأَكْبُشِ * و * كَبْشُ * القوم سيدهم

##### Türkçe

* ك ب ش * * **الكَبْشُ** * **الكِبَاشِ**’ın biridir; ve **الأَكْبُشِ**’ün (de). Ve **كَبْشُ** **القوم**: onların efendisi.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكبش: الحمل، بالتحريك، وصحفه بعضهم بالجمل، إذا أثنى، نقله الليث، وفي المحكم: هو فحل الضأن، في أي سن كان، أو إذا خرجت رباعيته، وهو قول الليث، أيضا. ج: أكبش وكباش وأكباش. ومن المجاز: الكبش: سيد القوم،وقائدهم، ورئيسهم، وقيل: كبش القوم: حاميتهم، والمنظور إليه فيهم، أدخل الهاء في حامية للمبالغة، ويقال: هو كبش الكتيبة، أي قائدها، وهم كباش الكتائب. وكبشة: قنة بجبل الريان، نقله الصاغاني. ويوم كبشة: من أيامهم المعروفة. وكان المشركون يقولون للنبي صلى الله عليه وسلم: ابن أبي كبشة، وأبو كبشة: كنيته، وفي حديث أبي سفيان وهرقل: لقد أمر أمر ابن أبي كبشة، يعني رسول الله صلى الله عليه وسلم، قيل: شبهوه بأبي كبشة، رجل من خزاعة، ثم من بني غبشان، خالف قريشا في عبادة الأصنام، وعبد الشعري العبور، وإنما شبهوه به لخلافه إياهم إلى عبادة الله تعالى، كما خالفهم أبو كبشة إلى عبادة الشعري، معناه أنه خالفنا كما خالفنا ابن أبي كبشة. قلت: واسمه جزء بن غالب بن عامر بن الحارث بن غبشان الخزاعي، كما ذكره ابن الكلبي، أو وجز بن غالب، كما ذكره الدار قطني في المؤتلف والمختلف، أو هي كنية أبي قيلة، أم وهب بن عبد مناف، جده صلى الله عليه وسلم، من قبل أمه، لأن وهبا والد آمنة أم سيدنا ومولانا رسول الله صلى الله عليه وسلم، لأنه كان نزع إليه في الشبه، وهذا الذي ذكره بأو التنويع هو بعينه الذي ذكره قبل، وقال فيه: رجل من خزاعة، كما بينا نسبه، وهو أبو قيلة المذكورة، فالوجهان واحد. وقال ابن قتيبة: إنه كان يعبد الشعري دون العرب، فلما جاءهم صلى الله عليه وسلم بعبادة الله سبحانه وتعالى دون عبادة ما كانوا يعبدون من الأصنام، شبهوه في شذوذه عنهم بشذوذ بعض أجداده من قبل أمه في عبادة الشعري وانفصاله منهم. أو هي كنية زوج حليمة السعدية التي أرضعته صلى الله عليه وسلم وهو الحارث بن عبد العزي بن رفاعة بن ملان بن ناصرة بن فصية بن نصر بن سعد، وهو والده، صلى الله عليه وسلم، من الرضاعة، نقله السهيلي في الروض، وابن الجواني في المقدمة. أو هي كنية عم ولدها، ويكون نسبه إليه إشارة إلى يتمه وموت أبيه وغربته. وقيل: بل قالوا ذلك عداوة منهم، إذ لم يجدوا في نسبه طعنا، ولا في مفخره وهنا. وقيل: بل هي كنية عمرو بن أسد، النجاري الخزرجي أبي سلمى أم عبد المطلب، جده، صلى الله عليه وسلم، فنسبوه إليه. وهذه الأقوال ذكرها ابن الجواني في المقدمة الفاضلية، والسهيلي في الروض، غير أنه قال في القول الأخير: هو عمرو بن لبيد أبو سلمى، قال: والمشهور في الأقوال هو الأول. وأبو كبشة: كنية مولى رسول الله صلى الله عليه وسلم من مولدي السراة، ويقال: من مولدي أرض دوس، ويقال: من أرض فارس، كما نقله السهيلي في الروض، واختلف في اسمه، فقيل: سليم أو أوس الدوسي، شهد بدرا، توفي يوم استخلف عمر رضي الله تعالى عنه، وقيل:

  في خلافته يوم ولد فيه عروة بن الزبير، نقله السهيلي. وأبي كبشة عمرو بن سعد ويقال: عمرو بن سعيد، ويقال: عامر بن سعد الأنماري المذحجي، نزل حمص، روى عنه عمرو بن رؤبة، وثابت بن ثوبان: الصحابيين. وأم كبشة القضاعية: صحابية، وهي العذرية، روى لها ابن أبي عاصم في الوحدان والمثاني، وأبو يعلى. وأبو كبشة السلولي، م، معروف، وهو الشامي، روي عن عبد الله بن عمرو بن العاص، وعنه عبد الله بن حسان بن عطية، قال أبو حاتم: لا أعلم أنه يسمى بذلك. وكبش: ع، منه أحمد بن محمد بن الصباح، هكذا في النسخ، وفي التبصير ابن الصباغ، بالغين، روى عن معاذ بن المثنى، وأبو نصر أحمد ابن علي بن نصر عن النجاد الكبشيان المحدثان. وأبو كباش، ككتاب: عبسي، وفي مختصر تهذيب الكمال لابن المهندس: العيشي، بالتحتية والشين، هكذا ضبطه، قال: وقيل: أبو عياش السلمي: تابعي ويعرف بالتاجر، يروى عن أبي هريرة، رضي الله تعالى عنه، وعنه كدام بن عبد الرحمن السلمي، وعن كدام أبو حنيفة. وأبو كباش: كندي محدث، نقله الصاغاني في العباب. وكبشات، ظاهره يقتضي أنه بفتح فسكون، وضبطه الصاغاني بالتحريك وهو الصواب: أجبل بديار بني ذؤيبة، بها ماء يقال له: هراميت، كذا في التكملة، ويقال: هي أجبل بحمى ضرية في ديار بني كلاب. وكبيش، كزبير: ع، نقله الصاغاني: وأبو بكر أحمد بن محمد بن كباش القصاب، كغراب: محدث. يروي عن الحسن الزعفراني. وجعفر بن إلياس الكباش المصري ككتان، عن إصبغ، وعن الطبراني. وأبو الحسن بن الكباش البغدادي، عن زاهر السرخسي وكان يدري الكلام، مات قبل الأربعين والأربعمائة: محدثان. ومما يستدرك عليه: كبشة: اسم، قال ابن جنى: كبشة اسم مرتجل ليس بمؤنث الكبش الدال على الجنس؛ لأن مؤنث ذلك من غير لفظه، وهو نعجة. وكبشية: اسم امرأة. قلت: وهي كبشية جدة عبد الرحمن ابن أبي عمرة، أخرج حديثها الطبراني، وتعرف بالبرصاء. وكبشية، فرس نجيب مشهور، تنسب إلى ابن قدران. وقال ابن السكيت: يقال: بلد قفار، كما يقال: برمة أعشار، وثوب أكباش، وهي ضرب من برود اليمن، وثوب شمارق وشبارق، إذا تمزق، قال الأزهري: هكذا أقرأنيه المنذري: ثوب أكباش، بالكاف والشين، قال: ولست أحفظه لغيره، وقال ابن بزرج: ثوب أكراش، وثوب أكباش، وهي من برود اليضمن، قال: وقد صح الآن أكباش. قلت: وقد ذكره الصاغاني في ك ي ش فصحفه، وقلده المصنف، رحمه الله تعالى، من غير مراقبة في الأصول الصحيحة، وسيأتي التنبيه على هذا في محل ذكره. وكبش: جبل بمكة في طريق الحرم، وهو غير الموضع الذي ذكره المصنف رحمه الله تعالى. ودار الكبشات بالتحريك: للقباب وبني جعفر وقد تقدم. والكبش والأسد: شارعان قد كانا بمدينة السلام. بالجانب الغربي وهما الآن قفر، نقله الصاغاني. قلت: وإلى هذا نسب أبو نصر وأحمد بن محمد الكبشيان اللذان ذكرهما المصنف، فتأمل. وقلعة الكبش: بمصر. ومن المجاز: بنوا سورا حصينا ووثقوه بالكبوش. ويقال: كبشه كبشا، إذا تناوله بجمع يده. ويقال بنو فلان كبشة رذلاء، وكبشة دنساء، هكذا يستعملونه

  في التعريض بالذم، ولا أدري كيف ذلك. والكبشة: المغرفة، معرب كفجه. وفي الصحابة سبع عشرة امرأة اسمهن كبشة. وكبشة بنت كعب بن مالك: تابعية، وهي امرأة ابن قتادة. وكبيشة بنت معءن بن عاصم، لها ذكر. وكبيش بن هوذة السدوسي: له وفادة. وكبيش بن عجلان الحسني، أمير جدة، صاحب نجدة وشجاعة وله عقب. والكباش، ككتان: صاحب الكباش. والكباش، بالكسر: الأبطال، وبه فسر قول رؤبة:في التعريض بالذم، ولا أدري كيف ذلك. والكبشة: المغرفة، معرب كفجه. وفي الصحابة سبع عشرة امرأة اسمهن كبشة. وكبشة بنت كعب بن مالك: تابعية، وهي امرأة ابن قتادة. وكبيشة بنت معءن بن عاصم، لها ذكر. وكبيش بن هوذة السدوسي: له وفادة. وكبيش بن عجلان الحسني، أمير جدة، صاحب نجدة وشجاعة وله عقب. والكباش، ككتان: صاحب الكباش. والكباش، بالكسر: الأبطال، وبه فسر قول رؤبة:
  والحرب شهباء الكباش الصـلـغ                      وكبش وكبوشة، كصقر وصقورة.

##### Türkçe

**الكبش**: **الحمل**’dir, harekeli olarak; bazıları onu **الجمل** ile tashif etti, (bu) iki yaşına girdiği zaman; onu **الليث** nakletti. **المحكم**’de: O, hangi yaşta olursa olsun **الضأن**’ın erkeğidir; yahut dört ön dişi çıktığı zaman; bu, **الليث**’in sözüdür, ayrıca. Çoğulu: **أكبش** ve **كباش** ve **أكباش**.

Mecazdan: **الكبش**: kavmin efendisi, onların kumandanı ve reisidir. Ve denildi: **كبش القوم**: onların **حاميتهم**’idir ve içlerinde kendisine bakılan (itibar edilen) kimsedir; mübalağa için **حامية**’ye **الهاء**’yı dâhil etti. Ve denilir: O, **كبش الكتيبة**’dir; yani onun kumandanıdır; ve onlar, **كباش الكتائب**’dir.

Ve **كبشة**: **جبل الريان**’da bir zirvedir; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **يوم كبشة**: onların bilinen günlerindendir.

Müşrikler, Peygamber’e صلى الله عليه وسلم şöyle derlerdi: **ابن أبي كبشة**. Ve **أبو كبشة**: onun künyesidir. **أبي سفيان** ve **هرقل** hadîsinde: “Andolsun, **ابن أبي كبشة**’nin işi (emri) büyüdü”; yani Resûlullah صلى الله عليه وسلم. Denildi: Onu **أبي كبشة**’ye benzettiler; **خزاعة**’dan, sonra **بني غبشان**’dan bir adam; putlara ibadette **قريشا**’ya muhalefet etti ve **الشعري العبور**’a ibadet etti. Onu ancak, onların Allah تعالى’ya ibadetine muhalefeti sebebiyle ona benzettiler; tıpkı **أبو كبشة**’nin, **الشعري**’ye ibadete (yönelerek) onlara muhalefet etmesi gibi. Manası: “Bize muhalefet etti, tıpkı **ابن أبي كبشة**’nin bize muhalefet ettiği gibi.”

Dedim: Onun adı **جزء بن غالب بن عامر بن الحارث بن غبشان الخزاعي**’dir; **ابن الكلبي**’nin zikrettiği üzere. Yahut **وجز بن غالب**; **الدار قطني**’nin **المؤتلف والمختلف**’te zikrettiği üzere. Yahut o, **أبي قيلة**’nin künyesidir; **أم وهب بن عبد مناف**; onun dedesi صلى الله عليه وسلم, annesi tarafından; çünkü **وهبا** Efendimiz ve Mevlâmız Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in annesi **آمنة**’nin babasıdır; çünkü benzerlikte ona çekmişti. Onun **أو** ile çeşitlendirme olarak zikrettiği bu, aynen daha önce zikrettiğinin kendisidir; onda da “**خزاعة**’dan bir adam” dedi; nese bini açıkladığımız üzere; ve o, zikredilen **أبو قيلة**’dir; iki vecih birdir.

**ابن قتيبة** dedi: O, Araplardan başka **الشعري**’ye ibadet ederdi. Onlara صلى الله عليه وسلم, putlardan ibadet ettikleri şeyin ibadeti yerine Allah سبحانه وتعالى’ya ibadetle gelince, ondan sapması sebebiyle onu, annesi tarafından bazı dedelerinin **الشعري**’ye ibadetteki sapmasına ve onlardan ayrılışına benzettiler.

Yahut o, **حليمة السعدية**’nin, onu صلى الله عليه وسلم emziren kocasının künyesidir; o da **الحارث بن عبد العزي بن رفاعة بن ملان بن ناصرة بن فصية بن نصر بن سعد**’dır; ve o, onun babasıdır صلى الله عليه وسلم, süt bakımından; onu **السهيلي** **الروض**’da, **ابن الجواني** de **المقدمة**’de nakletti.

Yahut o, onun çocuğunun amcasının künyesidir; ve onun ona nisbeti, yetimliğine, babasının ölümüne ve gurbetine işaret olur.

Ve denildi: Bilakis, ondan düşmanlıkla söylediler; zira nesebinde bir ta’n, övüncünde bir gevşeklik bulamadılar.

Ve denildi: Bilakis o, **عمرو بن أسد**’ın künyesidir; **النجاري الخزرجي**; **أبي سلمى**’nın babası, **أم عبد المطلب**; onun dedesi صلى الله عليه وسلم; onu ona nisbet ettiler.

Bu sözleri **ابن الجواني** **المقدمة الفاضلية**’de, **السهيلي** de **الروض**’da zikretti; ancak son sözde şöyle dedi: O, **عمرو بن لبيد أبو سلمى**’dır. Dedi: Sözler içinde meşhur olan birincisidir.

Ve **أبو كبشة**: Resûlullah صلى الله عليه وسلم’in mevlâsının künyesidir; **السراة** doğumlularındandır; ve denilir: **أرض دوس** doğumlularındandır; ve denilir: **أرض فارس**’tandır; **السهيلي**’nin **الروض**’da naklettiği üzere. Adında ihtilaf edildi: denildi ki **سليم** yahut **أوس الدوسي**; **بدرا**’ya şahit oldu; **عمر** رضي الله تعالى عنه halife kılındığı gün vefat etti. Ve denildi ki:

Onun hilafetinde, **عروة بن الزبير**’in doğduğu gün; onu **السهيلي** nakletti.

Ve **أبي كبشة**: **عمرو بن سعد**; ve denilir: **عمرو بن سعيد**; ve denilir: **عامر بن سعد الأنماري المذحجي**; **حمص**’a indi; ondan **عمرو بن رؤبة** ve **ثابت بن ثوبان** rivayet etti: iki sahabî.

Ve **أم كبشة القضاعية**: sahabîdir; o, **العذرية**’dir; onun hadisini **ابن أبي عاصم** **الوحدان والمثاني**’de, ve **أبو يعلى** rivayet etti.

Ve **أبو كبشة السلولي**، **م**، ma‘rûftur; o, **الشامي**’dir; **عبد الله بن عمرو بن العاص**’tan rivayet edildi; ondan **عبد الله بن حسان بن عطية** (rivayet etti). **أبو حاتم** dedi: Onun bununla adlandırıldığını bilmiyorum.

Ve **كبش**: **ع**; ondan **أحمد بن محمد بن الصباح**; nüshalarda böyle. **التبصير**’de **ابن الصباغ**; **بالغين** ile. **معاذ بن المثنى**’dan rivayet etti. Ve **أبو نصر أحمد ابن علي بن نصر**; **النجاد**’dan: iki muhaddis **الكبشيان**.

Ve **أبو كباش**، **ككتاب**: **عبسي**’dir. **ابن المهندس**’in **مختصر تهذيب الكمال**’inde: **العيشي**; alttan noktalı harf ve **الشين** ile; onu böyle ضبط etti. Dedi: Ve denildi: **أبو عياش السلمي**: tâbiîdir ve **بالتاجر** diye bilinir; **أبي هريرة** رضي الله تعالى عنه’dan rivayet eder; ondan **كدام بن عبد الرحمن السلمي** (rivayet etti); ve **كدام**’dan **أبو حنيفة**.

Ve **أبو كباش**: **كندي** bir muhaddistir; onu **الصاغاني** **العباب**’da nakletti.

Ve **كبشات**: zahiri, onun fetha sonra sükûn ile olduğunu gerektirir; **الصاغاني** onu harekeli ضبط etti ve doğru olan odur: **بني ذؤيبة** diyarında bir dağcıktır; orada **هراميت** denilen bir su vardır; **التكملة**’de böyle. Ve denilir: O, **بني كلاب** diyarında **حمى ضرية**’de bir dağcıktır.

Ve **كبيش**، **كزبير**: **ع**; onu **الصاغاني** nakletti. Ve **أبو بكر أحمد بن محمد بن كباش القصاب**، **كغراب**: bir muhaddistir; **الحسن الزعفراني**’den rivayet eder. Ve **جعفر بن إلياس الكباش المصري**، **ككتان**: **إصبغ**’dan ve **الطبراني**’den. Ve **أبو الحسن بن الكباش البغدادي**: **زاهر السرخسي**’den; ve kelâmı bilirdi; dört yüz kırktan önce öldü: iki muhaddis.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **كبشة**: bir isim. **ابن جنى** dedi: **كبشة** müretcel bir isimdir; cinsi gösteren **الكبش**’in müennesi değildir; çünkü onun müennesi lafzından değildir; o da **نعجة**’dir.

Ve **كبشية**: bir kadının ismidir. Dedim: O, **كبشية**’dir; **عبد الرحمن ابن أبي عمرة**’nin ninesidir; onun hadisini **الطبراني** çıkardı; ve **بالبرصاء** diye tanınır.

Ve **كبشية**: meşhur, soylu bir attır; **ابن قدران**’a nisbet edilir.

**ابن السكيت** dedi: Denilir: **بلد قفار**; denildiği gibi: **برمة أعشار**; ve **ثوب أكباش**; o, Yemen’in **برود**’undan bir türdür. Ve **ثوب شمارق** ve **شبارق**; yırtıldığı zaman. **الأزهري** dedi: **المنذري** bana böyle okuttu: **ثوب أكباش**; **بالكاف والشين** ile. Dedi: Onu ondan başkası için ezberlemiyorum. Ve **ابن بزرج** dedi: **ثوب أكراش** ve **ثوب أكباش**; o, **اليضمن**’in **برود**’undandır. Dedi: Ve şimdi **أكباش** sahih oldu.

Dedim: **الصاغاني** onu **ك ي ش**’te zikretti de onu tashif etti; musannif رحمه الله تعالى da, sahih asılları gözetmeksizin onu taklit etti; bunun zikri mahallinde buna tenbih gelecektir.

Ve **كبش**: Mekke’de **الحرم** yolunda bir dağdır; o, musannifin رحمه الله تعالى zikrettiği yerden başkadır.

Ve **دار الكبشات** harekeli olarak: **القباب** ve **بني جعفر**’indir; ve daha önce geçti.

Ve **الكبش** ve **الأسد**: **مدينة السلام**’da iki sokaktır; batı tarafında; ve ikisi şimdi ıssızdır; onu **الصاغاني** nakletti.

Dedim: Musannifin zikrettiği iki **الكبشيان** olan **أبو نصر** ve **أحمد بن محمد** buna nisbet edilmiştir; öyleyse düşün.

Ve **قلعة الكبش**: Mısır’dadır.

Mecazdan: Sağlam bir sur yaptılar ve onu **بالكبوش** ile pekiştirdiler.

Ve denilir: **كبشه كبشا**; toplu eliyle onu aldığı zaman.

Ve denilir: **بنو فلان كبشة رذلاء**; ve **كبشة دنساء**; onu böyle kullanırlar.

Yermede üstü kapalı söyleyiştedir; bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. Ve **الكبشة**: kepçe; **كفجه**’nin Arapçalaştırılmışıdır. Ve sahâbîler arasında adı **كبشة** olan on yedi kadın vardır. Ve **كبشة بنت كعب بن مالك**: tâbiîdir; o, İbn Katâde’nin karısıdır. Ve **كبيشة بنت معءن بن عاصم**; onun zikri vardır. Ve **كبيش بن هوذة السدوسي**: onun bir heyet gelişi vardır. Ve **كبيش بن عجلان الحسني**; Cidde emîri, yiğitlik ve cesaret sahibi, ve onun nesli vardır. Ve **الكباش**، **كتان** gibi: **الكباش**’ın sahibi. Ve **الكباش** (kesre ile): yiğitler; ve bununla Rü’be’nin sözü tefsir edilmiştir:

Ve savaş, **الكباش** **الصـلـغ**’ın külrengi (şehbâ)dır.

Ve **كبش** ve **كبوشة**; **صقر** ve **صقورة** gibi.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَبَشَهُ
1 كَبَشَهُ ذ , [aor. كَبِشَ , accord. to present usage,] inf. n. كَبْشٌ, He took it with his hand having the fingers contracted; (TA;) [he took by the handful, so used in the present day.]

كَبْشٌ
كَبْشٌ ذ A ram, or male sheep, whatever be his age: (M, TA:) or a male sheep [that has entered his third year,] when he has cast his central incisors: or when his tooth that is next to the central pair of incisors has come forth: (Lth, K:) [also applied in the present day to the wild sheep of the Arabian and Egyptian deserts and mountains; ovis tragelaphus:] pl. [of pauc.] أَكْبُشٌ and أَكْبَاشٌ (K) and [of mult.] كِبَاشٌ (S, A, K) [and app. كُبُوشٌ] and كُبُوشَةٌ, like صُقُورَةٌ from صَقْرٌ. (TA.) The female is not called كَبْشَةٌ, but نَعْجَةٌ. (IJ. [See رَاجِلَةٌ.]) ― -b2- [Hence,] (tropical:) The chief, or lord, of a people, or company of men; (S, K;) their leader: (K:) or their strenuous defender, or protector, and the one of them to whom others look. (TA.) You say, هُوَ كَبْشُ الكَتِيبَةِ (A, TA) (tropical:) He is the leader of the army, or troop: (TA:) and هُمْ كِبَاشُ الكَتَائِبِ (tropical:) [They are the leaders of the armies, or troops]. (A, TA.) And كِبَاشٌ also signifies (tropical:) Heroes, or brave men. (TA.) And (assumed tropical:) Aged and learned persons. (TA in art. خرف.) ― -b3- [Hence also, (tropical:) A buttress: and a corbel which juts out from a wall to support a superstructure: so in the present day: pl. كُبُوشٌ.] You say, بَنَوْا سُورًا حَصِينًا وَوَثَّقُوهُ بِالكُبُوشِ (tropical:) [They built a strong town-wall, and made it firm with the buttresses]. (A, TA.) [See also another ex. voce فَصِيلٌ.]

كَبْشَةٌ
كَبْشَةٌ ذ [A handful: a heap: so applied in the the present day. ― -b2- And hence, (assumed tropical:) A gang, or crew: thus, also, applied in the present day. Whence the sayings,] بَنُو فُلَانٍ كَبْشَةُ رُذَلَآءَ (assumed tropical:) [The sons of such a one are a gang of vile persons]: and كَبْشَةُ دُنَسَآءَ (assumed tropical:) [a gang of dirty, or filthy, persons]: thus they use this word to intimate dispraise: but [SM adds,] I know not how this is. (TA.) [Perhaps SM means that he doubts whether the word thus used be classical or not: for as to its signification, it is well known.]

كَبَّاشٌ
كَبَّاشٌ ذ An owner, [or a tender] of كِبَاش [or rams]. (TA.)

##### Türkçe

**كَبَشَهُ**
1 **كَبَشَهُ** ذ , [muzâri‘ **كَبِشَ**, şimdiki kullanıma göre,] mastar ismi **كَبْشٌ**, Parmaqları büzülmüş olarak eliyle onu aldı; (TA;) [avuçla aldı; şimdiki zamanda böyle kullanılır.]

**كَبْشٌ**
**كَبْشٌ** ذ Bir koç, yahut erkek koyun, yaşı her ne olursa olsun: (M, TA:) yahut [üçüncü yılına girmiş olan] erkek koyun, orta kesici dişlerini döktüğü zaman: yahut orta kesici diş çiftinin yanındaki dişi çıktığı zaman: (Lth, K:) [ayrıca şimdiki zamanda Arabistan ve Mısır çöllerinin ve dağlarının yaban koyununa da uygulanır; ovis tragelaphus:] cem‘ [kıllet] **أَكْبُشٌ** ve **أَكْبَاشٌ** (K) ve [kesret] **كِبَاشٌ** (S, A, K) [ve görünüşe göre **كُبُوشٌ**] ve **كُبُوشَةٌ**, **صُقُورَةٌ** gibi **صَقْرٌ**’dan. (TA.) Dişisine **كَبْشَةٌ** denilmez; fakat **نَعْجَةٌ** denir. (IJ. [Bkz. **رَاجِلَةٌ**.]) ― -b2- [Bundan dolayı,] (mecaz:) Bir kavmin yahut erkekler topluluğunun reisi, yahut efendisi; (S, K;) onların önderi: (K:) yahut onların çetin savunucusu, yahut koruyucusu ve onlardan başkalarının kendisine baktığı kimse. (TA.) Şöyle dersin: **هُوَ كَبْشُ الكَتِيبَةِ** (A, TA) (mecaz:) O, ordunun yahut birliğin önderidir: (TA:) ve **هُمْ كِبَاشُ الكَتَائِبِ** (mecaz:) [Onlar, orduların yahut birliklerin önderleridir]. (A, TA.) Ve **كِبَاشٌ** ayrıca (mecaz:) Kahramanlar, yahut yiğit erkekler mânâsına gelir. (TA.) Ve (farzedilen mecaz:) Yaşlı ve âlim kimseler. (TA, md. **خرف**’te.) ― -b3- [Bundan ayrıca, (mecaz:) Bir payanda: ve bir üst yapıyı desteklemek için duvardan dışarı taşan bir konsol: şimdiki zamanda böyledir: cem‘i **كُبُوشٌ**.] Şöyle dersin: **بَنَوْا سُورًا حَصِينًا وَوَثَّقُوهُ بِالكُبُوشِ** (mecaz:) [Sağlam bir şehir suru yaptılar ve onu payandalarla sağlamlaştırdılar]. (A, TA.) [Ayrıca başka bir örneğe **فَصِيلٌ** maddesinde bak.]

**كَبْشَةٌ**
**كَبْشَةٌ** ذ [Bir avuç: bir yığın: şimdiki zamanda böyle uygulanır. ― -b2- Ve bundan dolayı, (farzedilen mecaz:) Bir çete, yahut takım: böylece, şimdiki zamanda da uygulanır. Buradan şu sözler:] **بَنُو فُلَانٍ كَبْشَةُ رُذَلَآءَ** (farzedilen mecaz:) [Falancanın oğulları aşağılık kimselerden bir çetedir]: ve **كَبْشَةُ دُنَسَآءَ** (farzedilen mecaz:) [pis, yahut murdar kimselerden bir çete]: böylece bu kelimeyi yergiyi ima etmek için kullanırlar: fakat [SM ilâve eder,] bunun nasıl olduğunu bilmiyorum. (TA.) [Belki SM, kelimenin böyle kullanılmasının fasih olup olmadığı hususunda şüphe ettiğini kasteder: zira mânâsına gelince, o iyi bilinir.]

**كَبَّاشٌ**
**كَبَّاشٌ** ذ **كِبَاش**’ın [yahut koçların] sahibi, [yahut bakıcısı]. (TA.)

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B4/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَبَشَ
كَبَشَ I ( n. ac. كَبْش 1 ),
a.  Took a handful of.

كَاْبَشَ
كَاْبَشَ III
a.  [ coll. ], Wrestled.

كَبْش
كَبْش 1 , ( pl. أَكْبُش 16 ,  كِبَاْش 23 ,  أَكْبَاْش 38 ),
a.  Ram.

b.  Chief, leader; hero.

c.  ( pl. كُبُوْش 27 ), Buttress, corbel.

كَبْشَة
كَبْشَة 1t ,
a.  Handful, heap.

b.  Gang, crew.

لَبْش القَرَنْفُل
لَبْش القَرَنْفُل
a.  [ coll. ], Clove.

##### Türkçe

كَبَشَ
كَبَشَ I ( i. ac. **كَبْش** 1 ),
a. Bir avuç aldı.

كَاْبَشَ
كَاْبَشَ III
a. [ topluluk ], güreşti.

كَبْش
كَبْش 1 , ( çoğ. **أَكْبُش** 16 , **كِبَاْش** 23 , **أَكْبَاْش** 38 ),
a. Koç.

b. Reis, önder; kahraman.

c. ( çoğ. **كُبُوْش** 27 ), payanda, konsol.

كَبْشَة
كَبْشَة 1t ,
a. Avuç dolusu, yığın.

b. Çete, tayfa.

لَبْش القَرَنْفُل
لَبْش القَرَنْفُل
a. [ topluluk ], karanfil.
