# كبل — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D9%84/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%A8%D9%84/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D9%84.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كبل

الكبل: القيد من أي شيء كان، قال أبو عمرو: هو القيد، والكبل، والنكل، والولم، والقرزل. ومن الغريب ما نقله شيخنا أن الكبل غير عربي، قال: وقد صرح به أقوام. ويكسر وعليه اقتصر الخطيب التبريزي، واللغة الفصحى الفتح، أو أعظمه كما في المحكم، وفي الصحاح والعباب: هو القيد الضخم، والإطلاق هو قول نفطويه وأبي العباس الأحول والتبريزي وعبد اللطيف البغدادي في شروح الكعبية، ج: كبول أي في القلة، هو جمع للمفتوح والمكسور، كفلس، وفلوس، وقدر وقدور. الكبل: ما ثني من الجلد عند شفة الدلو فخرز، أو شفتها نفسها، وزعم يعقوب أن اللام بدل من نون كبن. الكبل: الكثير الصوف الثقيل من الفراء. كبله يكبله، من حد ضرب، كبلا وكبله تكبيلا: حبسه في سجن أو غيره، وأصله من الكبل، نقله ابن سيده، وأنشد:
  إذا كنت في دار يهينك أهلها                      ولم تك مكبولا بها فتحـول وأسير مكبول ومكبل: أي محبوس مقيد. وقال كعب بن زهير رضي الله تعالى عنه:
  متيم إثرها لم يفد مكبول كبل غريمه الدين: إذا أخره عنه، نقله اللحياني، قال: منه المكابلة وهو تأخير الدين. أيضا: أن تباع الدار إلى جنب دار وأنت تريدها ومحتاج إلى شرائها فتؤخر ذلك حتى يستوجبها المشتري، ثم تأخذها بالشفعة، وقد كره ذلك، هذا نص المحكم، وهذا عند من يرى شفعة الجوار، وفي الحديث:  لا مكابلة إذا حدت الحدود  ، وفي حديث عثمان: إذا وقعت السهمان فلا مكابلة. قال أبو عبيد: تكون المكابلة من الحبس، يقول: إذا حدت الحدود فلا يحبس أحد عن حقه، وأصله من الكبل: القيد، والوجه الآخر: أن تكون من المباكلة أو الملابكة، وهي الاختلاط، ونقله عن الأصمعي، وكأنه عنده مقلوب، قال أبو عبيد: وهذا غلط؛ لأنه لو كان من بكلت أو لبكت لقال: مباكلة أو ملابكة، وإنما الحديث مكابلة، والمقلوب لا مصدر له عند سيبويه. والكابول: حبالة الصائد، عن ابن دريد، لغة يمانية. كابول: ة، بين طبرية وعكاء، نقله الصاغاني. وكابل، كآمل: من ثغور طخارستان، قال النابغة:
  قعودا له غسان يرجون أوبـه                      وترك ورهط الأعجمين وكابل وأنشد ابن بري لأبي طالب:
  تطاع بنا الأعداء ودوا لو اننا                      تسد بنا أبواب ترك وكابـل وقد استعمله الفرزدق كثيرا في شعره، وقال غوية بن سلمي:
  وددت مخافة الحجـاج أنـي                      بكابل في است شيطان رجيم
  مقيما في مضارطة أغنـي                      ألا حي المنازل بالغـمـيم وإليه نسب الإهليلج، والإبليلج؛ لأنهما ينبتان بجباله، وفيه ولد الإمام الأعظم أبو حنيفة رحمه الله تعالى فيما قيل. والكابلي بكسر الباء: القصير. وفرو كبل، محركة: أي قصير، نقله الجوهري، وقال ابن الأثير: الكبل: فرو كبير، وبه فسر حديث ابن عبد العزيز: كان يلبس الفرو الكبل. والكبولاء: العصيدة. ومما يستدرك عليه: الأكبل: القيود، وهو جمع قلة لكبل، ومنه حديث أبي مرثد: ففككت عنه أكبله. والاكتبال: الاحتباس. ومكابلة الغريم: مماطلته. وكبل يمينه على كذا: إذا عقد يده عليه ضنا به، وهو مجاز.

### Türkçe

**الكبل**: herhangi bir şeyden olan bağdır. Ebû Amr dedi: O, **القيد**’dir; ve **الكبل**; ve **النكل**; ve **الولم**; ve **القرزل**. Garip olandandır: şeyhimizin naklettiği: **الكبل** Arapça değildir; dedi: ve onunla birtakım kimseler açıkça söylemiştir. Kesrelenir; ve bununla Hatîb et-Tebrîzî yetinmiştir; fasih dil ise fetha’dır, yahut onun çoğu, **المحكم**’de olduğu gibi; **الصحاح** ve **العباب**’da: o, iri **القيد**’dir. Mutlak (kullanım) ise Niftaveyh’in ve Ebû’l-‘Abbâs el-Ahvel’in ve et-Tebrîzî’nin ve ‘Abdü’l-Latîf el-Bağdâdî’nin **الكعبية** şerhlerinde sözüdür: **كبول** yani azlıkta; o, meftûh ve meksûrun cem‘idir; **فلس** ve **فلوس** gibi; ve **قدر** ve **قدور**.

**الكبل**: kovayı ağzı yanında deriden ikiye katlanan şeydir de dikilir; yahut onun ağzının kendisidir. Ya‘kūb, **اللام**’ın **نون**’dan bedel olduğunu iddia etti: **كبن**.

**الكبل**: kürklerden çok yünlü, ağır olan.

**كبله يكبله**; **ضرب** haddi üzere; **كبلا** ve **كبله تكبيلا**: onu bir hapiste yahut başkasında hapsetti. Aslı **الكبل**’dendir. İbn Sîdeh onu nakletti. Ve inşâd etti:
  Eğer bir evde olursan ki ahalisi seni aşağılar                      ve orada **مكبولا** olmazsan, o hâlde yer değiştir

Ve esîr **مكبول** ve **مكبل**: yani hapsedilmiş, bağlanmış. Ka‘b b. Züheyr (Allah Teâlâ ondan razı olsun) dedi:
  Onun ardından tutkun; kurtulmamış; **مكبولا**

**كبل** alacaklısının borcunu: ondan onu geciktirdiği zaman. Lihyânî onu nakletti. Dedi: ondan **المكابلة**dir; ve o, borcu geciktirmedir.

Yine: bir evin, bir evin yanına satılmasıdır; sen onu istiyorsun ve onu satın almaya muhtaçsın; sonra bunu geciktirirsin, ta ki alıcı onu hak etsin; sonra onu şuf‘a ile alırsın. Ve bu kerih görülmüştür. Bu, **المحكم**’ün nassıdır. Bu ise, komşuluk şuf‘asını gören kimse katındadır. Hadiste:  **لا مكابلة إذا حدت الحدود**  ; ve Osman hadîsinde: “Oklar düştüğü zaman, artık **مكابلة** yoktur.” Ebû ‘Ubeyd dedi: **المكابلة** hapisten olur; der ki: sınırlar uygulandığı zaman, hiç kimse hakkından alıkonulmaz. Aslı **الكبل**’dendir: **القيد**. Diğer vecih: onun **المباكلة** yahut **الملابكة**’den olmasıdır; ve o, karışmadır. Onu el-Asma‘î’den nakletti. Sanki onun yanında maklûbdur. Ebû ‘Ubeyd dedi: Bu yanlıştır; çünkü eğer **بكلت** yahut **لبكت**’den olsaydı, “**مباكلة**” yahut “**ملابكة**” derdi. Halbuki hadis **مكابلة**’dir. Maklûbun Sîbeveyh katında masdarı yoktur.

**والكابول**: avcının tuzağı; İbn Düreyd’den; Yemenî bir lugat.

**كابول**: ة; Taberiyye ile Akkâ arasında; es-Sağânî onu nakletti.

Ve **كابل**, **كآمل** gibi: Tohâristân’ın sınır kalelerindendir. en-Nâbiga dedi:
  Ona oturmuş olarak; Gassân dönüşünü umarlar                      ve Türk ve Acemlerin topluluğu ve **كابل**

İbn Berrî, Ebû Tâlib için inşâd etti:
  Bizimle düşmanlar itaat eder; ve dilerlerdi ki biz                      Türk ve **كابل** kapılarını bizimle kapatalım

Ferazdak onu şiirinde çokça kullanmıştır. Ve Guveyye b. Sülmî dedi:
  Haccâc korkusundan diledim ki ben                      **كابل**’de, kovulmuş bir şeytanın kıçında
  Bir zenginle çekişmede ikamet eden                      Dikkat edin, **الغـمـيم**’deki menzillere selâm

Ona **الإهليلج** ve **الإبليلج** nisbet edildi; çünkü ikisi onun dağlarında biter. Ve onda, söylendiğine göre, İmâm-ı a‘zam Ebû Hanîfe (Allah Teâlâ ona rahmet etsin) doğmuştur.

**والكابلي** bâ’nın kesresiyle: kısa boylu.

Ve **فرو كبل**, harekeli: yani kısa. el-Cevherî onu nakletti. İbnü’l-Esîr dedi: **الكبل**: büyük bir kürktür; ve onunla İbn ‘Abdül‘azîz hadisi tefsir edildi: “**الفرو الكبل** giyerdi.”

**والكبولاء**: asîde.

Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **الأكبل**: bağlar; ve o, **كبل** için cem‘-i kıllettir. Ondan Ebû Mersed hadisi: “Onun **أكبله**’sini çözdüm.”

**والاكتبال**: alıkonma.

**ومكابلة الغريم**: onu oyalama.

Ve **كبل** yeminini şuna: eğer elini onun üzerine bağladıysa, onu kıskanarak; ve o mecazdır.
