# كتت — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%AA/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AA%D8%AA/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كتت](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%AA.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كتت

كَتَّتِ القِدْرُ والجَرَّةُ ونحوُهما تَكِتُّ كَتِيتاً إِذا غَلَتْ، وهو صوتُ الغَلَيان؛ وقيل: هو صوتُها إِذا قَلَّ ماؤُها، وهو أَقَلُّ صَوْتاً وأَخْفَضُ حالاً من غَلَيانها إِذا كثُر ماؤُها، كأَنها تقول: كَتْ كَتْ، وكذلك الجَرَّة الحديدُ إِذا صُبَّ فيها الماءُ. وكَتَّ النبيذُ وغيرُه كَتّاً وكَتِيتاً: ابْتَدأَ غَلَيانُه قبل أَن يَشْتَدَّ. والكَتِيتُ: صوتُ البَكْرِ، وهو فوق الكَشِيشِ. وكَتَّ البَكْرُ يَكِتُّ كَتّاً وكَتِيتاً إِذا صاحَ صِياحاً لَيِّناً، وهو صَوتٌ بين الكَشِيشِ والهَديرِ. وقيل: الكَتِيتُ ارتفاع البَكْرِ عن الكَشِيشِ، وهو أَوَّل هَديره. الأَصمعي: إِذا بلغ الذَّكَرُ من الإِبل الهَدير، فأَوّله الكَشِيشُ، فإِذا ارْتَفع قليلاً، فهو الكَتِيتُ؛ قال الليث: يَكِتُّ، ثم يَكِشُّ، ثم يَهْدِرُ. قال الأَزهري: والصواب ما قال الأَصمعي. والكَتِيتُ: صوتٌ في صَدْر الرجل يُشْبِهُ صوتَ البَكارة، من شدَّةِ الغَيْظ؛ وكَتَّ الرجُلُ من الغَضَب. وفي حديث وَحْشِيٍّ ومَقْتلِ حمزة، وهو مُكَبِّسٌ: له كَتِيتٌ أَي هديرٌ وغَطيط. وفي حديث أَبي قتادة: فتَكاتَّ الناسُ على المِيضَأَة، فقال: أَحْسِنُوا المَلْءَ، فكُلُّكُمْ سَيَرْوَى. التَّكاتُّ: التَّزاحُمُ مع صَوتٍ، وهو من الكَتِيتِ الهَدير والغَطِيط. قال ابن الأَثير: هكذا رواه الزمخشري وشرحه،والمحفوظُ تَكابَّ، بالباء الموحدة، وقد مضى ذكره.
وكَتَّ القومَ يَكُتُّهم كَتّاً: عَدَّهم وأَحْصاهم، وأَكثرُ ما يستعملونه في النفي، يقال: أَتانا في جَيشٍ ما يُكَتُّ أَي ما يُعْلَمُ عَدَدُهم ولا يُحْصَى؛ قال:
إِلاَّ بِجَيْشٍ، ما يُكَتُّ عَدِيدُه،
سُودِ الجُلُودِ، من الحديدِ، غِضابِ
وفي المثل: لا تَكُتُّه أَو تَكُتُّ النجومَ أَي لا تَعُدُّه ولا تُحْصِيه. ابن الأَعرابي: جَيْشٌ لا يُكَتُّ أَي لا يُحْصَى، ولا يُسْهَى أَي لا يُحْزَرُ، ولا يُنْكَفُ أَي لا يُقْطَعُ. وفي حديث حُنَين: قد جاء جيش لا يُكَتُّ، ولا يُنْكَفُ أَي لا يُحْصى، ولا يُبْلَغُ آخِرُه. والكَتُّ: الإِحْصاءُ.
وفَعَل به ما كَتَّه أَي ما ساءَه.
ورجل كَتٌّ: قليلُ اللحم؛ ومَرْأَةٌ كَتٌّ، بغير هاء. ورجل كَتِيتٌ: بخيل؛ قال عمرو بن هُمَيْل اللحياني:
تَعَلَّمْ أَنَّ شَرَّ فَتَى أُناسٍ
وأَوضَعَه، خُزاعِيٌّ كَتِيتُ
إِذا شَرِبَ المُرِضَّةَ قال: أَوكي
على ما في سِقائِكِ، قد رَوِيتُ
وفي التهذيب: هو الكَتِيتة واللَّوِيَّة والمَعْصُودة والضَّويطَة؛ والكَتِيتُ: الرجلُ البخيلُ السيّء الخُلُق المُغْتاظُ؛ وأَورد هذين البيتين ونسبهما لبعض شعراء هُذَيل، ولم يُسَمِّه. ويقال: إِنه لكَتِيتُ اليَدَين أَي بخيلٌ؛ قال ابن جني: أَصلُ ذلك من الكَتيتِ الذي هو صَوتُ غَلَيانِ القِدْرِ.
وكَتَّ الكلامَ في أُذنه يَكُتُّه كَتّا: سارَّه به، كقولك: قَرَّ الكلامَ في أُذُنِه. ويقال: كُتَّني الحديثَ وأَكِتَّنِيه، وقُرَّني وأَقِرَّنِيه أَي أَخْبرْنِيه كما سمعتَه. ومِثْله فِرَّني وأَفِرَّنِيه، وقُذَّنِيه. وتقول: اقْتَرَّه مني يا فلانُ، واقْتَذَّه، واكْتَتَّه أَي اسمعه مني كما سمِعتُه. التهذيب عن اللحياني عن أَعرابي فصيح، قال له: ما تَصْنَعُ بي؟ قال: ما كَتَّكَ وعَظاكَ وأَوْرَمَك وأَرْغَمكَ، بمعنى واحد.والكَتْكَتةُ: صَوْتُ الحُبَارَى. ورجل كَتْكاتٌ: كثير الكلام، يُسْرِعُ الكلامَ ويُتْبِعُ بعضَه بعضاً.
والكَتِيتُ والكَتْكَتَةُ: المَشْيُ رُوَيْداً. والكَتِيتُ والكَتْكَتة: تَقَارُبُ الخَطْوِ في سُرْعةٍ، وإِنه لكَتْكاتٌ، وقد تَكَتْكَتَ. والكَتْكَتةُ في الضحك: دون القَهْقَهة.
وكَتْكَتَ الرجلُ: ضَحِكَ ضَحِكاً دُوناً؛ قال ثعلب: وهو مثلُ الخَنين. الأَحمر: كَتْكَتَ فلانٌ بالضك كَتْكَتَةً، وهو مثل الخَنينِ. الفراء: الكُتَّة شَرَطُ المال وقَزَمُه، وهو رُذالُه. وفي الحديث ذِكْرُ كُتاتَة، وهي بضم الكاف، وتخفيف التاء الأُولى: ناحية من أَعراض المدينة لآل جَعْفر بن أَبي طالب، عليه وعليهم السلام.

### Türkçe

**كَتَّتِ** tencere ve testi ve bunların benzerleri **تَكِتُّ** **كَتِيتاً**: kaynadığı zaman; ve o, kaynamanın sesidir; ve denildi: suyu azaldığı zaman onun sesidir; ve o, suyu çok olduğu zaman kaynamasından daha az sesli ve hâlce daha alçaktır; sanki o şöyle der: **كَتْ كَتْ**; ve aynı şekilde demir testi, içine su döküldüğü zaman. Ve şarap ve başkası **كَتَّ** **كَتّاً** ve **كَتِيتاً**: şiddetlenmeden önce kaynaması başladı.

Ve **الكَتِيتُ**: genç devenin sesidir; ve o, **الكَشِيشِ**’in üstündedir. Ve genç deve **كَتَّ** **يَكِتُّ** **كَتّاً** ve **كَتِيتاً**: yumuşak bir bağırışla bağırdığı zaman; ve o, **الكَشِيشِ** ile **الهَديرِ** arasında bir sestir. Ve denildi: **الكَتِيتُ**, genç devenin **الكَشِيشِ**’ten yükselmesidir; ve o, onun böğürmesinin ilkidir. **الأَصمعي**: erkek deve **الهَدير**’e ulaştığı zaman, onun ilki **الكَشِيشُ**’tir; sonra biraz yükseldiği zaman, o **الكَتِيتُ**’tir; **الليث** dedi: **يَكِتُّ**, sonra **يَكِشُّ**, sonra **يَهْدِرُ**. **الأَزهري** dedi: doğru olan, **الأَصمعي**’nin dediğidir. Ve **الكَتِيتُ**: adamın göğsünde, şiddetli öfkeden, genç devenin sesine benzeyen bir sestir; ve adam öfkeden **كَتَّ**. Ve **وَحْشِيٍّ** ve Hamza’nın öldürülmesi hakkında hadiste, o **مُكَبِّسٌ** iken: onda **كَتِيتٌ** vardır, yani böğürme ve hırıltı. Ve **أَبي قتادة** hadîsinde: insanlar abdest kabı üzerine **تَكاتَّ** ettiler; o da dedi: “Doldurmayı güzel yapın; çünkü hepiniz suya kandırılacaksınız.” **التَّكاتُّ**: ses ile birlikte sıkışıp itişmektir; ve o, **الكَتِيتِ** olan böğürme ve hırıltıdandır. **ابن الأَثير** dedi: **الزمخشري** onu böyle rivayet etti ve açıkladı; korunmuş olan ise **تَكابَّ**’dır, **الباء** tek olan ile; ve onun zikri geçti.

Ve kavmi **كَتَّ** **يَكُتُّهم** **كَتّاً**: onları saydı ve onları sayıp döktü; ve en çok onu nefiyde kullanırlar; denir: bize bir ordu içinde geldi, **ما يُكَتُّ**; yani onların sayısı bilinmez ve sayılıp dökülemez; dedi ki:

Ancak bir ordu ile, sayısı **ما يُكَتُّ** olan,
Demirden, kara derili, öfkeli.

Ve meselde: onu **لا تَكُتُّه** yahut yıldızları **تَكُتُّ**; yani onu saymazsın ve onu sayıp dökmezsin. **ابن الأَعرابي**: **جَيْشٌ لا يُكَتُّ** yani sayılıp dökülmez; ve **ولا يُسْهَى** yani tahmin edilmez; ve **ولا يُنْكَفُ** yani kesilip bitirilmez. Ve **حُنَين** hadîsinde: sayısı **لا يُكَتُّ** olan ve **ولا يُنْكَفُ** olan bir ordu geldi; yani sayılıp dökülmez ve onun sonuna erişilmez.

Ve **الكَتُّ**: sayıp dökmedir.

Ve onunla, onu **ما كَتَّه** olan şeyi yaptı; yani onu kötü etti.

Ve **رجل كَتٌّ**: eti az; ve **مَرْأَةٌ كَتٌّ**, هاء’sız. Ve **رجل كَتِيتٌ**: cimri; **عمرو بن هُمَيْل اللحياني** dedi:

Öğren ki insanların en kötü delikanlısı
Ve en aşağısı, cimri bir **خُزاعِيٌّ**’dir.
**المُرِضَّةَ** içtiği zaman dedi: “Bağla,
Senin kırbanda olana; ben kanmış oldum.”

Ve **التهذيب**’de: o, **الكَتِيتة** ve **اللَّوِيَّة** ve **المَعْصُودة** ve **الضَّويطَة**’dir; ve **الكَتِيتُ**: kötü huylu, öfkelenmiş cimri adamdır; ve bu iki beyti getirdi ve onları Hüzeyl şairlerinden birine nisbet etti, onu isimlendirmedi. Ve denir: o, iki el bakımından elbette **كَتِيتُ**’tir; yani cimridir; **ابن جني** dedi: bunun aslı, tencerenin kaynamasının sesi olan **الكَتيت**’tendir.

Ve sözü onun kulağına **كَتَّ** **يَكُتُّه** **كَتّا**: onu onunla gizlice söyledi; senin “sözü onun kulağına **قَرَّ** ettiğin” gibi. Ve denir: hadîsi bana **كُتَّني** ve onu bana **أَكِتَّنِيه**; ve bana **قُرَّني** ve onu bana **أَقِرَّنِيه**; yani onu işittiğin gibi bana haber ver. Ve benzeri: bana **فِرَّني** ve onu bana **أَفِرَّنِيه**; ve onu bana **قُذَّنِيه**. Ve dersin: ey falan, onu benden **اقْتَرَّه** ve onu **اقْتَذَّه** ve onu **اكْتَتَّه**; yani onu benden, onu işittiğim gibi işit. **التهذيب**’de **اللحياني**’den, fasih bir bedevîden: ona dedi ki: “Benimle ne yapıyorsun?” Dedi: “Seni **ما كَتَّكَ** ve sana öğüt verdi ve seni şişirdi ve seni burnunu yere sürttü”; tek bir mânâ ile. Ve **الكَتْكَتةُ**: toy kuşunun sesidir. Ve **رجل كَتْكاتٌ**: çok konuşan; konuşmayı hızlandırır ve bir kısmını bir kısmına ekler.

Ve **الكَتِيتُ** ve **الكَتْكَتَةُ**: yavaşça yürümektir. Ve **الكَتِيتُ** ve **الكَتْكَتة**: bir süratte adımın yakınlığıdır; ve o elbette **كَتْكاتٌ**’tır; ve **تَكَتْكَتَ** etmiştir.

Ve gülmede **الكَتْكَتةُ**: **القَهْقَهة**’den aşağıdır.

Ve adam **كَتْكَتَ**: aşağı bir gülüşle güldü; **ثعلب** dedi: ve o, **الخَنين** gibidir. **الأَحمر**: falan gülmede **كَتْكَتَ** **كَتْكَتَةً**; ve o, **الخَنين** gibidir.

**الفراء**: **الكُتَّة** malın düşük kısmı ve kısasıdır; ve o, onun rezil kısmıdır. Ve hadîste **كُتاتَة** zikri vardır; ve o, كاف’ın zammesiyle ve birinci تاء’nın hafifletilmesiyle: Medine’nin kenarlarından bir yöredir; **جَعْفر بن أَبي طالب** ailesinindir; onun ve onların üzerine selâm.
