# كتد — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%AF/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AA%D8%AF/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%AF.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كتد

الكتد، محركة: نجم، وهو كاهل الأسد، أنشد ثعلب:
  إذا رأيت أنجما من الأسـد
  جبهته أو الخرة والكـتـد
  بال سهيل في الفضيخ ففسد
  وطاب ألبان اللقاح فبـرد

  الكتد: جبل بمكة، حرسها الله تعالى بطرف المغمس، نقله الصاغاني. الكتد: مجتمع الكتفين من الإنسان والفرس، كالكتد ككتف، وقيل: هو أعلى الكتف، أوهما الكاهل، وعليه اقتصر صاحب الكفاية، أو هما ما بينض الكاهل إلى الظهر، والثبج مثله، وقيل: الكتد من أصل العنق إلى أسفل الكتفين، وهو يجمع الكاثبة والثبج والكاهل، كل هذا كتد، وقيل: الكتد: ما بين الثبج إلى منصف الكاهل، وقد يكون من الأسد الذي هو السبع، ومن الأسد الذي هو النجم، على التشبيه. أكتاد وكتود، ومنه حديث كنا يوم الخندق ننقل التراب على أكتادنا وفي حديث حذيفة في صفة الدجال مشرف الكتد. وفي صفته صلى الله عليه وسلم، جليل المشاش والكتد. ومن سجعات الأساس: نحمله على الأكباد، فضلا عن الأكتاد. وولوهم أكتافهم وأكتادهم: أدبروا عنهم وانهزموا. والأكتد: المشرفه أي الكتد. وتكتد: كتنصر: في ديار بني سليم، ويقال تقتد، بالقاف، وتقدم. هم أكتاد، أي جماعات. وبه فسر قول ذي الرمة:
  وإذ هن أكتاد بحوضى كأنمازها الآل عيدان النخيل البواسق أو أكتاد في قول ذي الرمة أشباه، لا اختلاف بينهم، ولم يذكر الواحد. يقال: مررت بجماعة أكتاد، أو سراع بعضها في إثر بعض، قاله أبو عمرو، لا واحد لها، وفي نوادر الأعراب: يقال: خرجوا علينا أكتادا وأكدادا، أي فرقا وأرسالا، وقيل: أصله بالدال، والتاء لثغة أو لغة، ولذلك أورده الجوهري هناك، فتأمل، قاله شيخنا. ومما يستدرك عليه: كتندة لغة في قتندة، بالأندلس.

### Türkçe

**الكتد**، harekeli: bir yıldız; ve o, aslanın **كاهل**’idir. Sa‘leb inşad etti:
  Aslandan yıldızlar gördüğün zaman
  onun alnı yahut **الخرة** ve **الكتد**
  Süheyl **الفضيخ**’te bevletti de bozuldu
  ve sağmal develerin sütleri hoş oldu da soğudu

  **الكتد**: Mekke’de bir dağ; Allah Teâlâ onu **المغمس** tarafında korusun; bunu es-Sâğânî nakletti. **الكتد**: insanda ve atta iki omuzun birleşim yeri; **الكتد** gibi, **كتف** gibi; ve denildi: o, omuzun en üstüdür; yahut ikisi **الكاهل**’dir; ve Kifâye sahibi bununla yetindi; yahut ikisi, **الكاهل**’den sırta doğru olan şeydir; **الثبج** de onun gibidir. Ve denildi: **الكتد** boynun kökünden iki omuzun altına kadardır; ve o, **الكاثبة**’yi ve **الثبج**’i ve **الكاهل**’i toplar; bütün bunların hepsi **كتد**’dir. Ve denildi: **الكتد**: **الثبج** ile **الكاهل**’in ortası arasıdır; ve benzetme üzere, yırtıcı olan aslandan ve yıldız olan aslandan olabilir. **أكتاد** ve **كتود**. Ondandır: “Hendek günü biz toprağı **أكتاد**’ımız üzerinde taşıyorduk” hadisi. Ve Huzeyfe’nin Deccâl’in sıfatı hakkında hadisinde: **مشرف الكتد**. Ve onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: **جليل المشاش والكتد**. Ve **الأساس**’ın seci‘lerinden: “Onu **الأكباد** üzerine yükleriz; **الأكتاد**’dan fazlasıyla.” Ve “Onlara **أكتاف**’larını ve **أكتاد**’larını çevirdiler”: onlardan yüz çevirdiler ve bozguna uğrayıp kaçtılar. Ve **الأكتد**: yüksek olan; yani **الكتد**. Ve **تكتد**: **كتنصر** gibi: Benî Süleym diyarında; ve **تقتد** denilir, **القاف** ile; ve ilerledi. “Onlar **أكتاد**’dır”: yani cemaatler. Ve bununla Zü’r-Rumme’nin sözü tefsir edildi:
  Ve o vakit onlar **أكتاد** idi, bir havuz başında; sanki
  serap onu, uzun hurma dalları gibi (gösteriyordu)
  yahut Zü’r-Rumme’nin sözünde **أكتاد**: benzerler; aralarında ihtilaf yoktur; tekili zikretmedi. Denilir: “**أكتاد** bir cemaatin yanından geçtim”; yahut “bir kısmı bir kısmının ardınca süratli (olanlar)”; bunu Ebû Amr söyledi; onun tekili yoktur. Ve **نوادر الأعراب**’da: denilir: “Bize **أكتادا** ve **أكْدادا** çıktılar”; yani fırkalar ve bölükler hâlinde. Ve denildi: aslı **الدال** iledir; **التاء** pelteklik yahut bir dildir; bu sebeple Cevherî onu orada zikretti; öyleyse düşün; bunu şeyhimiz söyledi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **كتندة**; Endülüs’te **قتندة**’de bir dildir.
