# كتع — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%B9/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AA%D8%B9/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كتع](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D8%B9.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كتع

الكُتَعُ: ولد الثعْلب، وقيل أَرْدَأُ ولدِ الثعلب، وجمعه كِتْعانٌ. والكُتَعُ: الذِّئبُ، بلغة أَهل اليمن. ورجال كَتِعونَ، ولا يكسَّر. وأَكْتَعُ: رِدْفٌ لأَجْمَعَ، لا يفرد منه ولا يكسَّر، والأُنثى كَتْعاءُ، وهي تكسَّر على كُتْعٍ ولا تُسَلَّمُ، وقيل: أَكْتَعُ كأَجْمَعَ لس بِرِدْفٍ وهو نادر؛ قال عثمان بن مظعون:
أَتَيْم بن عَمْرٍو والذي جاءَ بِغْضةً،
ومِنْ دُونِه الشرْمان والبَرْكُ أَكتَعُ
ورأَيت المالَ جَمْعاً كَتْعاً، واشتريت هذه الدار جَمْعاءَ كَتْعاءَ، ورأَيت إِخوانَكِ جُمَعَ كُتَعَ، ورأَيت القوم أَجمعين أَكْتَعِين أَبْصَعِينَ أَبتعين، تُوكَّدُ الكلمة بهذه التواكِيدِ كلها، ولا يُقَدَّمُ كُتَعُ على جُمَعَ في التأْكيد، ولا يفرد لأَنه إِتباع له، ويقال إِنه مأْخوذ من قولهم: أَتى عليه حَوْلٌ كَتِيعٌ أَي تامٌّ؛ قال ابن بري: شاهده ما أَنشده الفراء:
يا لَيْتَني كُنْتُ صَبِيًّا مُرْضَعا،
تَحْمِلُني الذَّلْفاءُ حَوْلاً أَكْتَعا
إِذا بَكَيْتُ قَبَّلَتْني أَرْبَعا،
فلا أَزالُ الدَّهْرَ أَبْكِي أَجْمَعا
وفي الحديث: لَتَدْخُلُنَّ الجنةَ أَجْمَعون أَكْتَعون إِلاَّ من شَرَدَ على الله. وفي حديث ابن الزبير وبناء الكعبة: فأَقَضَّه أَجْمَعَ أَكْتَعَ. وما بالدار كَتِيعٌ أَي أَحدٌ؛ حكاها يعقوب وسُمِعَتْ من أَعرابِ بني تميم؛ قال مَعْدِ يكربَ:
وكم مِنْ غائِطٍ مِنْ دُونِ سَلْمى
قَلِيلِ الأُنْسِ، ليس به كَتِيعُ
والكَتيعُ: المنفَردُ من الناس.
والكُتْعةُ: طرَفُ القارورةِ. والكُتْعةُ: الدْلوُ الصغيرة؛ عن الزجّاجي، وجمعها كُتَعٌ. والكُتَعُ: الذليلُ.
والكُتَعُ: الرجل اللئيم، والجمع كِتْعانٌ مثل صُرَدٍ وصِرْدانِ. ورجل كُتَعٌ: مُشَمِّرٌ في أَمره، وقد كَتِعَ كَتَعاً وكَتَعَ؛ وقيل كَتَعَ تَقَبَّض وانضمّ كَكَنَع.
وكاتَعه الله كقاتَعه أَي قاتَله، وزعم يعقوب أَنَّ كاف كاتعه بدل من قاف قاتَعَه. قال الفراء: ومن كلام العرب أَن يقولوا قاتله الله ثم تُسْتَقْبَح فيقولوا قاتَعه الله وكاتَعه، ومن ذلك قولهم وَيحَكَ ووَيْسَكَ بمعنى ويْلَك، إِلا أَنها دونها.
وحكى ابن الأَعرابي: لا والذي أُكْتَعُ به أَي أَحْلِفُ. وكَتَعَ أَي هرَب.
وفي نوادر الأَعراب: جاء فلان مُكَوْتِعاً ومُكْتِعاً ومُكْعِداً (*
قوله« ومكعداً» كذا بالأصل مضبوطاً ولم نجد هذه المادة في القاموس بهذا المعنى ولا في الصحاح ولا في اللسان، نعم في مادة لغد: وجاء متلغداً أي متغضباً متغيظاً حنقاً) ومُكَعْتِراً إِذا جاء يمشي مَشْياً سريعاً.

### Türkçe

**الكُتَعُ**: tilki yavrusu; ve denildi ki: tilkinin yavrusunun en kötüsü; çoğulu **كِتْعانٌ**’dır. Ve **الكُتَعُ**: kurt; Yemen ehlinin dilinde. Ve **رجال كَتِعونَ**; ve kırılmaz (çoğul yapılmaz).

Ve **أَكْتَعُ**: **أَجْمَعَ**’a bir redîf (pekiştirme eki)dir; ondan tekil yapılmaz ve kırılmaz; dişisi **كَتْعاءُ**’dır; ve **كُتْعٍ** üzerine kırılır ve salim yapılmaz. Ve denildi ki: **أَكْتَعُ** **أَجْمَعَ** gibi, redîf ile değildir; ve o nadirdir; Osman b. Maz‘ûn dedi:
أَتَيْم بن عَمْرٍو والذي جاءَ بِغْضةً،
ومِنْ دُونِه الشرْمان والبَرْكُ أَكتَعُ

Ve “malı **جَمْعاً كَتْعاً** gördüm”; ve “bu evi **جَمْعاءَ كَتْعاءَ** satın aldım”; ve “kardeşlerini **جُمَعَ كُتَعَ** gördüm”; ve “kavmi **أَجمعين أَكْتَعِين أَبْصَعِينَ أَبتعين** gördüm”; kelime bu pekiştirmelerin hepsiyle pekiştirilir; ve pekiştirmede **كُتَعُ** **جُمَعَ** üzerine öne geçirilmez; ve tekil yapılmaz; çünkü o ona tâbidir. Ve denilir ki: “onların sözü: **أَتى عليه حَوْلٌ كَتِيعٌ** yani tam (tamam) oldu”ndan alınmıştır. İbn Berrî dedi: bunun şahidi, Ferrâ’nın okuttuğu şeydir:
يا لَيْتَني كُنْتُ صَبِيًّا مُرْضَعا،
تَحْمِلُني الذَّلْفاءُ حَوْلاً أَكْتَعا
إِذا بَكَيْتُ قَبَّلَتْني أَرْبَعا،
فلا أَزالُ الدَّهْرَ أَبْكِي أَجْمَعا

Ve hadiste: “Mutlaka cennete **أَجْمَعون أَكْتَعون** gireceksiniz; ancak Allah’a karşı kaçıp sapan kimse müstesna.” Ve İbn ez-Zübeyr ve Kâbe’nin inşası hadîsinde: “onu **أَجْمَعَ أَكْتَعَ** (tamamen) yıktı.” Ve “evde **كَتِيعٌ** yoktur” yani “hiç kimse”; bunu Ya‘kūb hikâye etti ve Benî Temîm bedevîlerinden işitildi; Ma‘dî Yekrib dedi:
وكم مِنْ غائِطٍ مِنْ دُونِ سَلْمى
قَلِيلِ الأُنْسِ، ليس به كَتِيعُ

Ve **الكَتيعُ**: insanlardan tek başına olan.

Ve **الكُتْعةُ**: şişenin ucu. Ve **الكُتْعةُ**: küçük kova; Zeccâcî’den; çoğulu **كُتَعٌ**’dır. Ve **الكُتَعُ**: zelil.

Ve **الكُتَعُ**: alçak (rezil) adam; çoğulu **كِتْعانٌ**’dır; **صُرَدٍ** ve **صِرْدانِ** gibi. Ve **رجل كُتَعٌ**: işinde paçaları sıvamış (gayretli); ve **كَتِعَ كَتَعاً** ve **كَتَعَ** olmuştur; ve denildi ki: **كَتَعَ** büzüldü ve toplandı; **كَكَنَع** gibi.

Ve **كاتَعه الله** **قاتَعه** gibi, yani onunla savaştı; Ya‘kūb, **كاتعه**’nin **كاف**’ının **قاتَعَه**’nin **قاف**’ının bedeli olduğunu iddia etti. Ferrâ dedi: Arapların sözündendir ki “Allah onu öldürsün” derler; sonra çirkin görülür de “**قاتَعه الله**” ve “**كاتَعه**” derler. Ve bundan: “**وَيْحَكَ**” ve “**وَيْسَكَ**” sözleri, “**ويْلَك**” mânâsınadır; ancak onlar ondan aşağıdır.

İbnü’l-A‘râbî hikâye etti: “Hayır, kendisiyle **أُكْتَعُ** ettiğim (şey)e yemin olsun” yani “yemin ederim.” Ve **كَتَعَ** yani kaçtı.

A‘râbın nevâdirinde: “Falan, **مُكَوْتِعاً** ve **مُكْتِعاً** ve **مُكْعِداً** ve **مُكَعْتِراً** geldi”; hızlı bir yürüyüşle yürüyerek geldiği zaman.
