# كتف — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%81/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AA%D9%81/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كتف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AA%D9%81.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كتف

الكتف، كفرح، ومثل، وحبل واقتصر الجوهري والصاغاني على الأولين، وقال: مثل كذب وكذب: عظم عريض خلف المنكب، مؤنثة، وهي تكون للناس وغيرهم، قال الشاعر:
  إني امرؤ بالزمان معترف                      علمني كيف تؤكل الكتف

  يضرب لكل شيء علمته، وفي الحديث: ائتوني بكتف ودواة أكتب لكم كتابا. قال ابن الأثير: الكتف: عظم عريض في أصل كتف الحيوان من الناس والدواب، كانوا يكتبون فيه لقلة القراطيس عندهم. ج: كتفة، وأكتاف كقردة وأصحاب الأولى حكاها اللحياني، والثانية عن سيبويه، وقال: لم يجاوزوا به هذا البناء. والكتف، بالفتح: ظلع يأخذ من وجع في الكتف قاله ابن السكيت. هكذا في النسخ، والصواب بالتحرك، كما في اللسان، ونصه: بالتحريك: نقصان في الكتف، وقيل: هو ظلع يأخذ من وجع الكتف، ومثله نص الصحاح. وقد كتف الفرس، وكذا الجمل يكتف كتفا، وهو أكتف: إذا اشتكى كتفه، وظلع منها. وقال اللحياني: بالبعير كتف شديد: إذا اشتكى كتفه، يقال: جمل أكتف، وهي كتفاء. والكتف، بالضم: جمع الأكتف من الخيل وهو الذي في فروع كتفيه انفراج في غراضيفهما مما يلي الكاهل، وهو من العيوب التي تكون خلقة، قاله أبو عبيدة. والكتف أيضا: جمع الكتاف للحبل الذي يكتف به الإنسان ككتاب وكتب. والكتف أيضا: جمع الكتيف كأمير للضبة ويجمع أيضا على كتف، بضمتين. وذو الكتف، كفرح هو: أبو السمط مروان بن سليمان بن يحيى ابن أبي حفصة يزيد بن مروان ابن الحكم وأصلهم يهود، من موالي السموأل بن عاديا، وهم يدعون أنهم موالي عثمان بن عفان رضي الله عنه، وإنما أعتق مروان بن الحكم أبا حفصة يوم الدار، ويقال: إن عثمان رضي الله عنه اشتراه غلاما من سبي اصطخر، ووهبه لمروان بن الحكم لقب ذا الكتف ببيت قاله. وذو الأكتاف: سابور بن هرمز ابن نرسي بن بهرام لقب به لأنه سار في ألف قال ابن قتيبة: لما بلغ سابور ست عشرة سنة أمر أن يختاروا له ألف رجل من أهل النجدة، ففعلوا، فأعطاهم الأرزاق، ثم سار بهم إلى نواحي العرب الذين كانوا يعيثون في الأرض، فقتل من قدر عليهم هكذا في النسخ، وصوابه عليه وهو نص كتاب المعارف لابن قتيبة ونص العباب ونزع أكتافهم. والكتاف كشداد: الحزاء وهو الناظر بالكتف ونص العباب في الكتف، زاد في اللسان فيكهن فيها. وكتف الرجل كفرح: عرض كتفه وفي المحكم: عظم كتف، فهو أكتف، كما يقال: أرأس وأعنق، وما كان أكتف ولقد كتف. وكتف الفرس  : إذا حصل في أعالي غراضيف كتفيه مما يلي الكاهل انفراج فهو أكتف، قال أبو عبيدة: وهو من العيوب التي تكون خلقة، وقد تقدم. والكتاف، كغراب: وجع الكتف عن ابن دريد. والكتفان كعثمان هكذا ضبطه الجوهري والصاغاني والأزهري، وقوله: ويكسر لم أجد من تعرض له، وإنما ذكر ابن بري فيه بضمتين لضرورة الشعر، كما سنورده في المستدركات: الجراد أول ما يطير منه، الواحدة كتفانة كما في الصحاح، وزاد ويقال: هو الجراد بعد الغوغاء، أولها، السرو، ثم الدبى، ثم الغوغاء، ثم الكتفان أو واحدة الكتفان من الدبى: كاتفة والذكر كاتف، قاله الأصمعي، قال ابن دريد: سمي به لأنه يتكتف في مشيه، أي ينزو، وقال غيره: هو كتفان، إذا بدا حجم أجنحته، ورأيت موضعه شاخصا، وإن مسسته وجدت حجمه، وقال أبو عبيدة: يكون الجراد بعد الغوغاء كتفانا، قال الأزهري: سماعي من العرب في الكتفان من الجراد التي ظهرت أجنحتها ولما تطر بعد، فهي تنقز في

  الأرض نقزانا، مثل المكتوف الذي لا يستعين بيديه إذا مشى، وقال الأصمعي: إذا استبان حجم أجنحة الجراد فهو كتفان، وإذا احمر الجراد فهو كتفان، وإذا احمر الجراد فانسلخ من الألوان كلها فهي الغوغاء. وكتف، كضرب وفرح: مشى رويدا هكذا نقله الفراء في نوادره، واقتصر الجوهري على الأول فإنه قال: والكتف: المشي الرويد، وأنشد ابن بري شاهدا على يكتف كيضرب قول الأعشى: نقزانا، مثل المكتوف الذي لا يستعين بيديه إذا مشى، وقال الأصمعي: إذا استبان حجم أجنحة الجراد فهو كتفان، وإذا احمر الجراد فهو كتفان، وإذا احمر الجراد فانسلخ من الألوان كلها فهي الغوغاء. وكتف، كضرب وفرح: مشى رويدا هكذا نقله الفراء في نوادره، واقتصر الجوهري على الأول فإنه قال: والكتف: المشي الرويد، وأنشد ابن بري شاهدا على يكتف كيضرب قول الأعشى:
  فأفحمته حتى استكان كـأنـه                      قريح سلاح يكتف المشي فاتر وأنشد ابن سيده للبيد:
  وسقت ربيعا بالقنـاة كـأنـه                      قريح سلاح يكتف المشي فاتر وكتف كضرب كتفا: رفق في الأمر. وكتف كتفا: شد حنوى الرحل أحدهما على الآخر نقله الجوهري، وهو مجاز. وكتف فلانا: شد يديه إلى خلف بالكتاف، وهو حبل يشد به قالت بعض نساء الأعراب تصف سحابا:
  أناخ بذي بقر بـركـه                      كأن على عضديه كتافا وفي الحديث: الذي يصلي وقد عقص شعره كالذي يصلي وهو مكتوف: هذا الذي شدت يداه من خلفه، يشبه به الذي يعقد شعره من خلفه. وقال ابن دريد: الكتاف: حبل يشد به وظيف البعير إلى كتفيه. وكتف فلانا: ضرب كتفه أو أصابها، فهو مكتوف. وكتف كتفا: مشى رويدا وهو مكرر مع ما سبق له. أو كتف كتفا: مشى محركا كتفيه وفي الأساس منكبيه، وفي اللسان: وكتفت المرأة تكتف: مشت فحركت كتفيها، قال الأزهري: وقولهم: مشت فكتفت: أي حركت كتفيها يعني الفرس. قلت: ومثله للزمخشري وابن دريد. وكتف السرج الدابة كتفا: جرح كتفها فهي مكتاف. وكتف الأمر: كرهه عن ابن عباد. وكتفت الخيل: ارتفعت فروع أكتافها في المشي، فهي تكتف كتفا، وعرضت على ابن أقيصر أحد بني أسد بن خزيمة خيل، فأومأ إلى بعضها، وقال: تجيء هذه سابقة، فسألوه: ما الذي رأيت فيها? فقال: رأيتها مشت فكتفت، وخبت فوجفت، وعدت فنسفت، فجاءت سابقة. وكتف الإناء يكتفه كتفا: لأمه بالكتيف وهو صفيحة رقيقة كأنها شبه ككتف تكتيفا فهو إناء مكتوف ومكتف: أي مضبب، قال جرير:
  وينكر كفيه الحسـام وحـده                      ويعرف كفيه الإناء المكتف وكتف الطائر كتفا، وكتفانا الأخير بالتحريك عن الليث: طار رادا جناحيه، ضاما لهما إلى ما وراءه. وقال ابن دريد: الكاتف: الكاره وقد كتفه. والكتفان، محركة: سرعة المشي عن ابن عباد. وكتيفة كجهينة: ع، ببلاد باهلة قال امرؤ القيس:
  فكأنما بدر وصيل كتيفة                      وكأنما من عاقل أرمام

  يقول: قطعت هذين الموضعين اللذين ذكر على بعد ما بينهما قطعا سريعا حتى كأن كل واحد متصل بصاحبه، وعاقل وأرمام: موضعان متباعدان، وقال أيضا:
  فأضحى يسح الماء حول كتيفة                      يكب على الأذقان دوح الكنهبل والكتيف، كأمير: السيف الصفيح عن شمر، وأنشد لأبي دواد الإيادي:
  نبئت أن أخا رياح جاءنـي                      زيدا لنابيه على صـريف
  فوددت لو أني لقيتك خالـيا                      أمشي بكفي صعدة وكتيف أراد سيفا صفيحا، فسماه كتيفا. والكتيف: ضبة الحديد جمعه كتيف، وكتف. والكتيفة بهاء: ضبة الباب قال الجوهري: وهي حديدة طويلة عريضة، وربما كانت كأنها صفيحة قال الأعشى:
  أو إناء النضار لاحمه القي                      ن ودانى صدوعه بالكتيف يعني بالكتيف كتائف رقاقا من الشبه. والكتيفة: السخيمة والحقد والعداوة، وهو من مجاز المجاز، ويجمع على الكتائف، قال القطامي:
  أخوك الذي لا تملك الحس نفسه                      وترفض عند المحفظات الكتائف وقال أبو عمرو: الكتيفة: الجماعة من الناس. وقال ابن دريد: الكتيفة: كلبتا الحداد. ومن المجاز: إناء مكتوف أي: مضبب وكذلك مكتف، وقد تقدم شاهده. وكتف اللحم تكتيفا: قطعه صغارا قاله الأموي. وكتفت الفرس تكتيفا: مشت فحركت كتفيها في المشي، قاله ابن دريد، أو منكبيها، قاله الزمخشري. وتكتف الكتفان في مشيه: إذا نزا والمكتاف من الدواب: دابة يعقر السرج كتفها والاسم الكتاف بالكسر، قاله الصاغاني. والتركيب يدل على عرض في حديدة أو عظم، وقد شذ عنه الكتفان.
 ومما يستدرك عليه: الأكتف من الرجال: من يشتكي كتفه. والكتف محركة: عيب في الكتف، وقيل: هو نقصان فيه. والأكتف: الذي انضمت كتفاه على وسط كاهله خلقة قبيحة. وتكتفت الخيل: ارتفعت فروع أكتافها. والكتفان، بفتح فكسر: اسم فرس، قالت بنت مالك بن زيد ترثيه:
  إذا سجعت بالرقمتين حمـامة                      أو الرس تبكي فارس الكتفان والكتاف، ككتاب: مصدر المكتاف من الدواب، وقيل: هو اسم. والكتيف، كأمير: المشي الرويد، نقله ابن سيده. والكتفان بضمتين: لغة في الكتفان كعثمان للجراد، قال ابن بري: هو في ضرورة الشعر، قال صخر أخو الخنساء:
  وحي حريد قد صبحت بغارة                      كرجل الجراد أو دبى كتفان وكتفه تكتيفا: شد يديه من خلف بالكتاف، فهو مكتف، يقال: مر بهم مكتفين. وجاء به في كتاف: أي وثاق، وقيل الكتاف: وثاق في الرحل والقتب. وكتف الثوب تكتيفا: قطعه صغارا، وكتفه بالسيف كذلك. وقال خالد بن جنبة: كتيفة الرحل: واحدة الكتائف، وهي حديدة يكتف بها الرحل، وقال ابن الأعرابي: أخذ المكتوف من هذا، لأنه جمع يديه. وكتاف القوس، بالكسر: ما بين الطائف والسية، والجمع: أكتفة وكتف.

### Türkçe

**الكتف**; **كفرح** ve **مثل** ve **حبل**; el-Cevherî ve es-Sâğânî ilk ikisiyle yetindi ve dedi ki: **مثل كذب وكذب**: omuz başının arkasında geniş bir kemik; müennestir; ve o, insanlarda ve başkalarında bulunur. Şair dedi ki:
  Ben, zamana itiraf eden bir kimseyim;                      bana **الكتف**’in nasıl yenileceğini öğretti.

Her öğrendiğin şey için darb-ı mesel yapılır. Hadiste: “Bana bir **كتف** ve bir **دواة** getirin; sizin için bir yazı yazayım.” İbnü’l-Esîr dedi ki: **الكتف**: insanların ve binek hayvanlarının **كتف**’inin aslında geniş bir kemik; yanlarında kâğıt azlığından dolayı onun üzerine yazarlardı. Çoğulu: **كتفة** ve **أكتاف**; **قردة** ve **أصحاب** gibi. Birincisini el-Lihyânî hikâye etti; ikincisini Sîbeveyh’ten (nakletti). Ve dedi ki: bununla bu kalıbı aşmadılar. Ve **الكتف** (fetha ile): **الكتف**’teki bir ağrıdan dolayı tutan topallık; bunu İbnü’s-Sikkît söyledi. Nüshalarda böyledir; doğrusu hareke ile olandır; **اللسان**’da olduğu gibi. Onun metni: hareke ile: **الكتف**’te eksiklik; ve denildi ki: **الكتف** ağrısından tutan bir topallıktır. **الصحاح**’ın metni de böyledir. Ve at **كتف** oldu; aynı şekilde deve de **يكتف كتفا**; o **أكتف**’tir: **كتف**’inden şikâyet ederse ve ondan topallarsa. El-Lihyânî dedi ki: devede şiddetli **كتف**: **كتف**’inden şikâyet ederse; “**جمل أكتف**” denir; dişisi **كتفاء**’dır. Ve **الكتف** (damme ile): atlardan **الأكتف**’in çoğulu; o, iki **كتف**’inin dallarında, **الكاهل** tarafına bakan kıkırdaklarında bir açıklık bulunan kimsedir; bu, yaratılıştan olan ayıplardandır; Ebû Ubeyde söyledi. Ve **الكتف** ayrıca: insanın onunla bağlandığı ip olan **الكتاف**’ın çoğulu; **كتاب** ve **كتب** gibi. Ve **الكتف** ayrıca: **الكتيف**’in çoğulu; **أمير** gibi; ve ayrıca **كتف** üzerine (iki damme ile) cem olunur. Ve **ذو الكتف**; **كفرح**: o, Ebü’s-Samt Mervân b. Süleymân b. Yahyâ b. Ebî Hafsa Yezîd b. Mervân b. el-Hakem’dir; asılları Yahudidir; es-Semû’el b. ‘Âdiyâ’nın mevlâlarındandır; ve onlar, Osman b. Affân رضى الله عنه’un mevlâları olduklarını iddia ederler; hâlbuki Ebû Hafsa’yı “ed-Dâr günü” Mervân b. el-Hakem âzat etmiştir. Ve denilir ki: Osman رضى الله عنه onu İstahr esirlerinden bir köle çocuk olarak satın aldı ve onu Mervân b. el-Hakem’e bağışladı; **ذو الكتف** lakabını, söylediği bir beyit sebebiyle aldı. Ve **ذو الأكتاف**: Sâbûr b. Hürmüz b. Nersî b. Behrâm; bununla lakaplandı; çünkü bin (kişi) içinde yürüdü. İbn Kuteybe dedi ki: Sâbûr on altı yaşına varınca, ona yiğitlik ehli arasından bin adam seçmelerini emretti; yaptılar; onlara rızıkları verdi; sonra onlarla, yeryüzünde fesat çıkaran Arapların yörelerine yürüdü; gücü yettiği kimselerden öldürdü—nüshalarda böyledir; doğrusu “عليه”dir; bu, İbn Kuteybe’nin **كتاب المعارف**’ının metnidir ve **العباب**’ın metnidir—ve onların **أكتاف**’larını söktü. Ve **الكتاف**; **كشداد**: **الحزاء**; o, **الكتف** ile bakan kimsedir; **العباب**’ın **الكتف**’teki metni böyledir; **اللسان**’da “**فيكهن فيها**” ziyadesi vardır. Ve adam **كتف** oldu; **كفرح**: **كتف**’i genişledi. Ve **المحكم**’de: **كتف** kemiği (büyüdü); o hâlde o **أكتف**’tir; “**أرأس**” ve “**أعنق**” denildiği gibi. Ve ne **أكتف** idi! ve andolsun **كتف** oldu. Ve at **كتف** oldu: iki **كتف**’inin kıkırdaklarının üst kısımlarında, **الكاهل** tarafına bakan yerde bir açıklık meydana gelirse, o **أكتف**’tir. Ebû Ubeyde dedi ki: bu, yaratılıştan olan ayıplardandır; ve daha önce geçti. Ve **الكتاف**; **كغراب**: İbn Düreyd’den **الكتف** ağrısı. Ve **الكتفان**; **كعثمان**: el-Cevherî, es-Sâğânî ve el-Ezherî onu böyle ضبط etti. Onun “ve kesre ile de olur” sözüne temas eden birini bulmadım; ancak İbn Berrî onda, şiir zarureti için iki damme ile zikretti; bunu müstedreklerde getireceğiz: çekirgenin ilk uçmaya başlayan kısmı; tekili **كتفانة**; **الصحاح**’ta olduğu gibi. Ve “denilir ki: o, **الغوغاء**’dan sonra çekirgedir; onun ilki **السرو**; sonra **الدبى**; sonra **الغوغاء**; sonra **الكتفان**.” Veya **الدبى**’den **الكتفان**’ın bir tanesi: **كاتفة**; erkeği **كاتف**; bunu el-Asma‘î söyledi. İbn Düreyd dedi ki: yürüyüşünde **يتكتف** ettiği için onunla adlandırıldı; yani sıçrar. Başkası dedi ki: o **كتفان**’dır; kanatlarının hacmi belirdiğinde ve yerini dikilmiş görürsün; ona dokunsan hacmini bulursun. Ebû Ubeyde dedi ki: çekirge **الغوغاء**’dan sonra **كتفانا** olur. El-Ezherî dedi ki: Araplardan **الكتفان** hakkında işittiğim: kanatları ortaya çıkmış, henüz uçmamış çekirgedir; o,

  yerde sıçrayarak sıçrar; yürürken elleriyle yardım etmeyen **المكتوف** gibidir. El-Asma‘î dedi ki: çekirgenin kanatlarının hacmi belirginleşirse o **كتفان**’dır; çekirge kızarırsa o **كتفان**’dır; çekirge kızarır da bütün renklerden sıyrılırsa o **الغوغاء**’dır. Ve **كتف**; **كضرب وفرح**: yavaşça yürüdü; el-Ferrâ bunu **نوادر**’inde böyle nakletti. El-Cevherî ilkine yetindi; çünkü dedi ki: **الكتف**: yavaş yürüyüş. İbn Berrî, **يكتف**’in **كيضرب** üzere olduğuna şahit olarak el-A‘şâ’nın sözünü inşad etti:
  Onu susturdum da boyun eğdi; sanki o,                      silahı yaralı bir (kimse)dir; yürüyüşü gevşekçe **يكتف** eder.

İbn Sîdeh, Lebîd’den inşad etti:
  Mızrakla bir bahar (yağmuru) sürdüm; sanki o,                      silahı yaralı bir (kimse)dir; yürüyüşü gevşekçe **يكتف** eder.

Ve **كتف**; **كضرب**: **كتفا** (olarak): işte yumuşak davrandı. Ve **كتف كتفا**: semerin iki **حنو**’sunu birini ötekine bağladı; el-Cevherî nakletti; bu mecazdır. Ve “falancayı **كتف** etti”: ellerini arkaya **الكتاف** ile bağladı; o, onunla bağlanan bir iptir. Bedevî kadınlardan biri bir bulutu vasfederek dedi ki:
  Çok sığır sahibi bir yerde çöktü, çökmüşüyle;                      sanki iki pazusunun üzerinde bir **كتاف** var.

Hadiste: “Saçını düğümleyip namaz kılan, sanki **مكتوف** olarak namaz kılan gibidir”: bu, elleri arkasından bağlanan kimsedir; onunla, saçını arkasından bağlayan kimse benzetilir. İbn Düreyd dedi ki: **الكتاف**: devenin **وظيف**’ini iki **كتف**’ine bağlamakla bağlanan iptir. Ve “falancayı **كتف** etti”: **كتف**’ine vurdu yahut ona isabet ettirdi; o hâlde o **مكتوف**’tur. Ve **كتف كتفا**: yavaşça yürüdü; bu, daha önce geçenle tekrardır. Veya **كتف كتفا**: iki **كتف**’ini hareket ettirerek yürüdü; **الأساس**’ta “iki **منكب**’ini” (diye). **اللسان**’da: “Kadın **كتفت تكتف**: yürüdü de iki **كتف**’ini hareket ettirdi.” El-Ezherî dedi ki: onların “yürüdü de **كتفت**” sözleri: yani iki **كتف**’ini hareket ettirdi; yani at. Dedim ki: Zemahşerî ve İbn Düreyd için de benzeri vardır. Ve eyer, binitin **كتف**’ini **كتفا** etti: onun **كتف**’ini yaraladı; o hâlde o **مكتاف**’tır. Ve **كتف الأمر**: onu kerih gördü; İbn Abbâd’dan. Ve atlar **كتفت**: yürüyüşte **أكتاف**’larının dalları yükseldi; o hâlde **تكتف كتفا** eder. Ve Esed b. Huzeyme oğullarından İbn Ukaysır’a atlar arz olundu; bazısına işaret etti ve dedi ki: “Bu önde gelecek.” Ona sordular: “Onda ne gördün?” Dedi ki: “Onu yürüdü de **كتفت** gördüm; tırıs gitti de dörtnala gitti; koştu da savurdu; böylece önde geldi.” Ve kabı **كتف** eder; **يكتفه كتفا**: onu **الكتيف** ile lehimledi; o, ince bir levhadır; sanki bir **كتف** gibidir. **تكتيفا** (olarak): o hâlde o, **إناء مكتوف** ve **مكتف** bir kaptır; yani perçinli. Cerîr dedi ki:
  Kılıç, iki avucunu ve keskinliğini inkâr eder;                      iki avucuyla da **الإناء المكتف**’i tanır.

Ve kuş **كتف** etti; **كتفانا** da—sonuncusu hareke ile—el-Leys’ten: iki kanadını geri geri çırparak uçtu; ikisini de arkasına doğru birbirine bitiştirerek. İbn Düreyd dedi ki: **الكاتف**: kerih gören; ve onu **كتف** etti. Ve **الكتفان** (harekeli): İbn Abbâd’dan yürüyüş sürati. Ve **كتيفة**; **كجهينة**: bir yer adıdır; Bâhile diyarında. İmru’ül-Kays dedi ki:
  Sanki Vasıyl’in dolunayı **كتيفة**’dir;                      sanki ‘Âkil’den (kalan) çürümüş kemiklerdir.

Der ki: Aralarında mesafe bulunduğu zikredilen bu iki yeri, aralarındaki mesafeden sonra hızlı bir kesişle kestim; ta ki sanki her biri sahibine bitişikmiş gibi. Ve **عاقل** ve **أرمام**: birbirinden uzak iki yerdir. Ve yine dedi ki:

  Böylece **كتيفة** etrafında suyu akıtır oldu                      **الكنهبل**’in **دوح**’u çeneler üzerine devrilir
Ve **الكتيف**, **أمير** vezninde: Şemmer’den (rivayetle) **السيف الصفيح** (yassı kılıç). Ve Ebû Duvâd el-İyâdî için inşâd etti:

  Bana haber verildi ki **أخا رياح** bana geldi                      **زيدا**’yı, **صريف** üzerine **لنابيه** için
  Diledim ki seni boş (yalnız) olarak karşılasaydım                      **صعدة** ve **كتيف** ile elimde yürürdüm
Yassı bir kılıç istedi; onu **كتيفا** diye adlandırdı. Ve **الكتيف**: demirin **ضبة**’si; çoğulu **كتيف** ve **كتف**. Ve **الكتيفة** (هاء ile): kapının **ضبة**’si. Cevherî dedi ki: O, uzun geniş bir demirdir; bazen sanki bir **صفيحة** olur. A‘şâ dedi ki:

  Yahut altın kabı; onu **القي**’nin **لاحمه**’si                      **القي**n yaptı ve onun yarıklarını **الكتيف** ile yaklaştırdı
Yani **الكتيف** ile: **الشبه**’den ince **كتائف** (parçalar). Ve **الكتيفة**: kin, hınç ve düşmanlık; bu, mecazın mecazındandır. **الكتائف** üzerine cem‘ olunur. Kutâmî dedi ki:

  Kardeşin odur ki kendi nefsinin hissini (öfkesini) elinde tutamaz                      Ve korunan şeyler yanında **الكتائف**’i atar
Ebû Amr dedi ki: **الكتيفة**: insanlardan bir topluluk. İbn Düreyd dedi ki: **الكتيفة**: demircinin iki kerpeteni. Ve mecazdandır: **إناء مكتوف** yani: **مضبب**; bunun gibi **مكتف**; şahidi daha önce geçti. Ve **كتف اللحم تكتيفا**: onu küçük küçük kesti; bunu Ümevî söyledi. Ve **كتفت الفرس تكتيفا**: yürüdü de yürüyüşte iki **كتف**’ini hareket ettirdi; bunu İbn Düreyd söyledi; yahut iki **منكب**’ini; bunu Zemahşerî söyledi. Ve yürüyüşünde iki **كتف** **تكتف** etti: sıçradığı zaman. Ve hayvanlardan **المكتاف**: eğerin onun **كتف**’ini yaraladığı bir binek; ismi **الكتاف** (kesre ile); bunu Sâgânî söyledi. Ve terkîb, bir demirde yahut kemikte enine (genişliğe) delâlet eder; **الكتفان** bundan şâz olmuştur.

Ve ona istidrâk olunanlardandır: erkeklerden **الأكتف**: **كتف**’inden şikâyet eden. Ve **الكتف** (harekeli): **كتف**’te bir ayıp; ve denildi ki: onda bir eksiliktir. Ve **الأكتف**: iki **كتف**’i yaratılışça iki **كاهل**’inin ortasına doğru birleşmiş olan; çirkin bir yaratılış. Ve **تكتفت الخيل**: **أكتاف**’larının dalları (uçları) yükseldi. Ve **الكتفان** (fetha sonra kesra ile): bir atın adıdır; Mâlik b. Zeyd’in kızı onu mersiye söylerken dedi ki:

  **الرقمتين**’de bir güvercin öttüğü zaman                      yahut **الرس** **الكتفان**’ın süvarisine ağlar
Ve **الكتاف**, **كتاب** vezninde: hayvanlardan **المكتاف**’ın masdarı; ve denildi ki: o bir isimdir. Ve **الكتيف**, **أمير** vezninde: yavaş yürüyüş; bunu İbn Sîde nakletti. Ve **الكتفان** (iki damme ile): çekirge için **عثمان** gibi **الكتفان**’da bir lugattır. İbn Berrî dedi ki: bu, şiir zaruretindedir. Sahr, Hansâ’nın kardeşi dedi ki:

  Bir **حريد** mahallesi; ona bir baskınla sabahladım                      çekirgenin **رجل**’i gibi yahut **دبى** **كتفان**
Ve **كتفه تكتيفا**: iki elini arkadan **الكتاف** ile bağladı; o hâlde o **مكتف**’tir. Denilir: onların yanından **مكتفين** olarak geçti. Ve onu **كتاف** içinde getirdi: yani bağ; ve denildi ki **الكتاف**: **الرحل** ve **القتب**’de bir bağdır. Ve **كتف الثوب تكتيفا**: onu küçük küçük kesti; ve onu kılıçla da bunun gibi (kesti). Hâlid b. Cunbe dedi ki: **كتيفة الرحل**: **الكتائف**’in bir tanesi; o, **الرحل**’in onunla **يكتف** edildiği bir demirdir. İbnü’l-A‘râbî dedi ki: **المكتوف** bundan alınmıştır; çünkü o iki elini bir araya topladı. Ve **كتاف القوس** (kesre ile): **الطائف** ile **السية** arası; çoğulu: **أكتفة** ve **كتف**.
