# كثأ — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%A3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AB%D8%A3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كثأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%A3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كثأ

كثأ اللبن وكثع كمنع يكثأ كثأ إذا ارتفع فوق الماء وصفا الماء من تحته قاله أبو زيد، ويقال: كثأ وكثع إذا خثر وعلاه دسمه. وكثأت القدر كثأ: أزبدت للغلي وكثأ القدر إذا أخذ زبدها وهو ما ارتفع منها بعد الغليان، وكثأ النبت والوبر يكثأ كثأ وهو كاثئ: نبت وطلع أو كثف وغلظ وطال، وكثأ الزرع غلظ والتف، ككثأ مشددا تكثئة في الكل مما ذكر من اللبن والوبر والنبت، وكذا في اللحية وستذكر، هذا هو المفهوم من كلام الأئمة، بل صرح به ابن منظور وغيره، وكلام المؤلف يوهم استعمال التضعيف في اللبن والقدر أيضا، وهو خلاف ما صرحوه، فافهم، وقد سكت عنه شيخنا تقصيرا، وأورد عن ابن السكيت شاهدا في اللحية في غير محله، وهو عجيب. وكثأة اللبن بالفتح ويضم والكثعة بالعين: ما علاه من الدسم والخثورة، أو هو الطفاوة من فوق الماء. وكثأة القدر: زبدها، يقال: خذ كثأة قدرك وكثأتها، وهو ما ارتفع منها بعد ما تغلي. ويقال: كثأ تكثيئا إذا أكل ذلك أي ما على رأس اللبن، فاستعمال المزيد هنا بمعنى سوى ما تقدم في لسان العرب، قال أبو حاتم: من الأقط الكثء وهو ما يكثأ في القدر وينصب، ويكون أعلاه غليظا، وأما المصرع فالذي يخثر ويكاد ينضج والعاقد: الذي ذهب ماؤه ونضج، والكريص: الذي طبخ مع النهق أو الحمصيص، وأما المصل فمن الأقط يطبخ مرة أخرى، والثور: القطعة العظيمة منه. وكنثأت اللحية، بزيادة النون، ويروى: كنتأت بالتاء المثناة الفوقية، كذا في لسان العرب، ومن هنا جعله المصنف مادة وحدها: طالت وكثرت أي غزر شعرها ككثأث ثلاثيا وكثأت مزيدا، وأنشد ابن السكيت:

  وأنت امرؤ قد كثأت لك لحية                      كأنك منها قاعد في جوالق هذا محل إنشاده، ويروى كنثأت، والكنثأو: الكنتأو بمعنى، وقد عرفت أن التاء لغة في الثاء. ولحية كنثأة، وإنه لكنتأ اللحية وكنثؤها، وسيأتي البحث أيضا مع المناسبة إن شاء الله تعالى. والكثأة بالفتح والكثاة كقناة بلا همز، نقله أبو حنيفة عن بعض الرواة هو الكراث وقيل: الحنزاب، وقيل: بذر الجرجير قاله أبو منصور أو بريه لا بستانيه، وقال أبو مالك: إنها تسمى النهق، وسيأتي تفصيله في ن ه ق.

### Türkçe

**كثأ** sütü ve **كثع** ( **منع** gibi) **يكثأ** **كثأ**: suyun üstüne yükselip suyu alttan berrak bıraktığı zaman; bunu Ebû Zeyd söylemiştir. Ve denilir: **كثأ** ve **كثع**: pıhtılaşıp yağı onun üstüne çıktığı zaman. Ve **كثأت** tencereyi **كثأ**: kaynamadan dolayı köpürdü. Ve **كثأ** tencere: köpüğünü aldı; o, kaynamadan sonra ondan yükselen şeydir. Ve **كثأ** bitki ve yün, **يكثأ** **كثأ**; o **كاثئ**dir: bitti ve çıktı; yahut sıklaştı, kalınlaştı ve uzadı. Ve **كثأ** ekin: kalınlaştı ve birbirine dolandı; **كثأ** (şeddeli) gibi, **تكثئة** olarak; zikredilenlerin hepsinde, sütten, yünden ve bitkiden. Keza sakalda da; ve zikredilecektir. Bu, imamların sözünden anlaşılan budur; bilakis İbn Manzûr ve başkası onunla açıkça ifade etmiştir. Müellifin sözü ise, şeddeyi sütte ve tencerede de kullanmayı vehmettiriyor; hâlbuki bu, onların açıkça söylediklerine aykırıdır; öyleyse anla. Şeyhimiz ise, kusurla ondan sükût etmiştir; ve İbnü’s-Sikkît’ten sakalda bir şahit getirmiştir, yerinde olmayan bir yerde; bu acayiptir. Ve **كثأة** sütün (fetha ile; ve damme ile de) ve **الكثعة** ( **العين** ile): onun üstüne çıkan yağ ve pıhtılaşma; yahut o, suyun üstünden olan köpükçüktür. Ve **كثأة** tencerenin: onun köpüğüdür; denilir: “Tencerenin **كثأة**sini ve **كثأتها**sını al”; o, kaynadıktan sonra ondan yükselen şeydir. Ve denilir: **كثأ** **تكثيئا**: onu yedi; yani sütün başı üzerindeki şeyi. Böylece burada ziyadeli (bâb) kullanımı, Lisânü’l-ʿArab’da geçenlerden başka bir mânâdadır. Ebû Hâtim dedi: **الأقط**tan **الكثء** vardır; o, tencerede **يكثأ** olup dökülen şeydir; ve onun üstü kalın olur. **المصرع** ise, pıhtılaşan ve neredeyse pişen şeydir. **العاقد**: suyu giden ve pişen şeydir. **الكريص**: **النهق** yahut **الحمصيص** ile pişirilen şeydir. **المصل** ise **الأقط**tandır; bir kere daha pişirilir. **الثور**: ondan büyük parçadır. Ve **كنثأت** sakal ( **النون** ziyadesiyle); ve rivayet olunur: **كنتأت** (üstten ikili **التاء** ile); Lisânü’l-ʿArab’da böyle. Buradan dolayı musannif onu başlı başına bir madde kıldı: uzadı ve çoğaldı; yani kılı gür oldu; üçlü olarak **كثأث** gibi ve ziyadeli olarak **كثأت** gibi. İbnü’s-Sikkît şu beyti okudu:

وأنت امرؤ قد كثأت لك لحية                      كأنك منها قاعد في جوالق

Bu, onun istişhâd yeridir. Ve **كنثأت** diye rivayet olunur. Ve **الكنثأو**: **الكنتأو** ile aynı mânâdadır. Ve sen, **التاء**nın **الثاء**da bir lehçe olduğunu bilmiş oldun. Ve **لحية كنثأة**. Ve şüphesiz o, sakalı **كنتأ**dır ve onun **كنثؤها**sıdır. İnşâallah Teâlâ, münasebetiyle araştırma da gelecektir. Ve **الكثأة** (fetha ile) ve **الكثاة** ( **قناة** gibi, hemzesiz): Ebû Hanîfe onu bazı râvilerden nakletti; o, **الكراث**tır. Ve denildi: **الحنزاب**dır. Ve denildi: **بذر الجرجير**dir; bunu Ebû Mansûr söyledi; yahut kırîsi, bahçe olanı değil. Ebû Mâlik dedi: şüphesiz ona **النهق** denilir. Onun tafsili **ن ه ق**’da gelecektir.
