# كثث (ك-ث-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AB%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ث - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والثاء
ك ث مستعمل فقط كث:
الكَثُّ والأكثّ: نعت للكبير اللحية، ومصدره: الكُثُوثةُ والكَثَثُ. قال أبو خيرة: رجل أكثّ ولحية كثّاءُ بينة الكَثَث، والفعل: كَثَّ يكَثُّ كُثُوثةً، وقومٌ كُثٌّ.
والكَثْكَثُ: دقاق التراب.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الثاء**

**ك ث** yalnızca **كث** olarak kullanılmıştır:

**الكَثُّ** ve **الأكثّ**: büyük sakallı için bir niteleme; masdarı: **الكُثُوثةُ** ve **الكَثَثُ**. Ebû Hayra dedi: **رجل أكثّ** ve **لحية كثّاءُ**; **الكَثَث**’i açıkça belli. Fiil: **كَثَّ** **يكَثُّ** **كُثُوثةً**; ve bir kavim: **كُثٌّ**.

**والكَثْكَثُ**: toprağın ince kırıntıları.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَثَّ الشيءُ كَثاثَةً، أي كَثُفَ. ولحيةٌ كَثَّةٌ وكَثَّاءُ أيضاً. ورجلٌ كَثُّ اللحية وقومٌ كُثٌّ.

##### Türkçe

**كَثَّ** şey **كَثاثَةً**; yani yoğunlaştı. Ve bir sakal **كَثَّةٌ** ve ayrıca **كَثَّاءُ**. Ve sakalı **كَثُّ** olan bir adam ve **كُثٌّ** bir kavim.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ث ث
كَثَّتْ لِحْيته تَكَثُّ مثل‏:‏ عضَّ يَعَضّ، ولحيته كثّة وهي بيّنة الكثث والكثاثة وتقول‏:‏ من كانت في لحيته كثاثه كانت في عقله غثاثه‏.‏

##### Türkçe

ك ث ث
**كَثَّتْ** sakalı **تَكَثُّ** etti; misal: **عضَّ يَعَضّ**; ve sakalı **كثّة**’dir; ve o, **الكثث** ve **الكثاثة**’nin açıkça belli olanıdır. Ve dersin ki: “Kimin sakalında **كثاثه** olursa, aklında **غثاثه** olur.”

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَثَّ الشيءُ
(* قوله «كث الشيء إلخ» من باب ضرب كما ضبط في المحكم
ومن باب تعب لغة صرح بهما في المصباح. ومقتضى القاموس أَنه بضم عين المضارع، وسكت عليه الشارح لكنه مخالف لما صرح به غيره.) كَثاثةً: أَي كَثُفَ. وكَثَّتِ اللحيةُ تَكَثُّ كَثَثاً، وكَثاثَةً، وكُثُوثةً، ولحية كَثَّة وكَثَّاء: كَثُرت أُصولُها، وكَثُفَتْ، وقَصُرَتْ، وجَعُدَتْ، فلم تَنْبَسِطْ، والجمع: كِثاثٌ.
وفي صفته، صلى الله عليه وسلم: أَنه كان كَثَّ اللحية؛ أَراد كَثرةَ أُصولها وشعرها، وأَنها ليست بدقيقة، ولا طويلة، وفيها كَثافة. واسْتَعْمَلَ ثعلبةُ بنُ عُبَيْد العَدَويُّ الكَثَّ في النخل، فقال:
شَتَتْ كَثَّةُ الأَوْبار، لا القُرَّ تَتَّقِي،
ولا الذِّئْبَ تَخْشَى، وهي بالبَلَدِ المَقْصِي
عَنى بالأَوْبار ليفَها، وإِنما حمله على ذلك، أَنه شبهها بالإِبل. ورجلٌ كَثٌّ، والجمع: كِثاثٌ. وأَكَثَّ كَكَثَّ. وقد تكون الكَثاثةُ في غير اللحية من منابت الشعر، إِلا أَن أَكثر استعمالهم إِياه في اللحية. وامرأَة كَثَّاءٌ وكَثَّةٌ إِذا كان شَعَرُها كَثّاً. وقال ابن دريد: لحية كَثَّة كثيرةُ النَّباتِ، قال: وكذلك الجُمَّة، والجمع: كِثاثٌ؛ وأَنشد عن عبد الرحمن عن عمه:
بحَيْثُ ناصَى اللِّمَم الكِثاثا،
مَوْرُ الكَثيبِ، فَجرى وحاثَا
يعني باللِّمم الكِثاثِ: النباتَ. وأَراد بحَاثَ: حَثَا، فَقَلَبَ. وقومٌ كُثٌّ، بالضم: مثل قولك رجل صُدُقُ اللقاء، وقوم صُدُقٌ. الليث: الكَثُّ والأَكَثُّ: نَعْتُ كَثِيثِ اللِّحْية، ومصدَرُه: الكُثُوثَةُ. أَبو خيرة: رجلٌ أَكثُّ، ولحيةٌ كَثَّاءُ بَيِّنَة الكَثَثِ، والفعل: كَثَّ يَكَثُّ كُثوثة.
والكَثْكَثُ، والكِثْكِثُ، مثلُ الأَثلَبِ والإِثلِبِ: دُقاقُ التراب، وفُتاتُ الحجارة؛ وقيل: التُّرابُ مع الحجر؛ وقيل: التُّراب عامَّة. والكَثْكَثُ: الحجارة. وقالوا: بفيه الكَثْكَثُ والكِثكِثُ، كقولك: بفيه الترابُ والحجَرُ. وحكى اللحياني: الكَثْكَثَ له والكِثْكِثَ، قال: فنصب، كأَنه دعاء، يعني أَنهم نصبوه نَصْبَ المصادر المَدْعُوِّ بها، شبَّهوه بالمصدر، وإِن كان اسماً. أَبو خَيرة: من أَسماء التراب الكَثْكَثُ، وهو التراب نفسُه، والواحدة بالهاء. ويقال: الكَثَاكِثُ. الليث: الحِصْحِصُ والكِثْكِثُ، كلاهما: الحجارة؛ قال رؤبة:
مَلأْتُ أَفْواهَ الكِلابِ اللُّهَّثِ،
من جَنْدَلِ القُفِّ، وتُرْبِ الكِثْكِثِ
وفي الحديث: أَنه مَرَّ بعبد الله بن أُبَيٍّ، فقال: يَذْهَبُ محمدٌ إِلى مَن أَخْرَجَه من بلاده، فأَما مَن لم يُخْرِجْه، وكان قُدُومُه كَثَّ مُنْخُرِه، فلا يغشاه. قال ابن الأَثير: أَي كان قُدومُه على رَغْمِ أَنفه، يعني نفسَه، وكأَنَّ أَصله من الكِثْكِثِ التراب. وفي حديث حُنين: قال أَبو سفيان عند الجَوْلة التي كانت من المسلمين: غَلَبَتْ والله هوازنُ، فقال له صَفْوانُ بن أُميَّة: بفيك الكِثْكِثُ، هو بالكسر والفتح، دُقاقُ الحَصَة والترابُ؛ ومنه الحديث الآخر: وللعاهِرِ الكِثْكِثُ. قال ابن الأَثير: قال الخطَّابيُّ: قد مَرَّ بمسامعي ولم يَثبُتْ عندي. والكَثَاثاء: الأَرضُ الكثيرة التراب.
التهذيب، ابن شميل: الزِّرِّيعُ والكاثُّ واحدٌ، وهو ما يَنْبُتُ مما يَتَناثَرٌ من الحَصِيد، فيَنْبُتُ عاماً قابلاً. وقال الأَزهري: لا أَعرف الكاثَّ.

##### Türkçe

**كَثَّ** şey:
(*Onun “**كث الشيء** ilh.” sözü **ضرب** bâbındandır; **المحكم**’de ضبط edildiği gibi. Ve **تعب** bâbındandır, bir dil olarak; ikisini de **المصباح**’da açıkça belirtmiştir. **القاموس**’un gereği ise, muzâri‘in **عين**’inin zammesi iledir; şârih de onun üzerinde sustu; fakat bu, başkasının açıkça belirttiğine muhaliftir.*) **كَثاثةً**: yani **كَثُفَ**. Ve sakal **كَثَّتِ**; **تَكَثُّ**; **كَثَثاً** ve **كَثاثَةً** ve **كُثُوثةً** (olur). Ve **لحية كَثَّة** ve **كَثَّاء**: kökleri çoğaldı, ve sıklaştı, ve kısaldı, ve kıvırcıklaştı; böylece yayılmadı. Çoğulu: **كِثاثٌ**.

Ve onun sıfatında, sallallahu aleyhi ve sellem: onun **كَثَّ اللحية** olduğu; köklerinin ve kıllarının çokluğunu kastetti; ve onun ince olmadığını, ne de uzun olduğunu; ve onda bir **كَثافة** bulunduğunu. Ve **ثعلبةُ بنُ عُبَيْد العَدَويُّ** hurma ağacında **الكَثَّ**’i kullandı; şöyle dedi:
شَتَتْ كَثَّةُ الأَوْبار، لا القُرَّ تَتَّقِي،
ولا الذِّئْبَ تَخْشَى، وهي بالبَلَدِ المَقْصِي
**الأَوْبار** ile onun lifini kastetti; onu buna sevk eden ancak şudur: onu develere benzetti.

Ve bir adam **كَثٌّ**; çoğulu: **كِثاثٌ**. Ve **أَكَثَّ** tıpkı **كَثَّ** gibidir. Ve **الكَثاثةُ**, sakal dışındaki kıl bitim yerlerinde de olabilir; ancak onların onu kullanmalarının çoğu sakaldadır.

Ve bir kadın **كَثَّاءٌ** ve **كَثَّةٌ**, eğer saçı **كَثّاً** ise. Ve İbn Düreyd dedi: **لحية كَثَّة**: bitimi çok olan; dedi: ve aynı şekilde **الجُمَّة**; çoğulu: **كِثاثٌ**. Ve Abdurrahman’dan, amcasından olarak inşad etti:
بحَيْثُ ناصَى اللِّمَم الكِثاثا،
مَوْرُ الكَثيبِ، فَجرى وحاثَا
**اللِّمم الكِثاثِ** ile: bitkiyi kasteder. Ve **حاثَ** ile **حَثَا**’yı murad etti; böylece çevirdi.

Ve bir kavim **كُثٌّ**, zamme ile: senin “adam **صُدُقُ** اللقاء” demen gibi, ve “kavim **صُدُقٌ**” (demen gibi). Leys: **الكَثُّ** ve **الأَكَثُّ**: sakalı gür olanın sıfatıdır; masdarı: **الكُثُوثَةُ**. Ebû Hayra: bir adam **أَكثُّ**, ve bir sakal **كَثَّاءُ**; **بَيِّنَة الكَثَثِ**; fiil: **كَثَّ يَكَثُّ كُثوثة**.

Ve **الكَثْكَثُ** ve **الكِثْكِثُ**, **الأَثلَبِ** ve **الإِثلِبِ** gibi: toprağın ince kırıntıları ve taşın ufalanmış parçalarıdır; ve denildi: taş ile birlikte toprak; ve denildi: toprak genel olarak. Ve **الكَثْكَثُ**: taşlardır. Ve dediler: “ağzında **الكَثْكَثُ** ve **الكِثكِثُ** (olsun)”; senin “ağzında toprak ve taş (olsun)” demen gibi. Lihyânî nakletti: ona “**الكَثْكَثَ**” ve “**الكِثْكِثَ**”; dedi: böylece nasb etti; sanki bir duadır; yani onları, kendisiyle dua edilen masdarların nasbı gibi nasb ettiler; onu masdara benzettiler; her ne kadar isim olsa da. Ebû Hayra: toprağın isimlerindendir **الكَثْكَثُ**; ve o, toprağın kendisidir; tekili **الهاء** iledir. Ve denilir: **الكَثَاكِثُ**. Leys: **الحِصْحِصُ** ve **الكِثْكِثُ**, ikisi de: taşlardır; Rü’be dedi:
مَلأْتُ أَفْواهَ الكِلابِ اللُّهَّثِ،
من جَنْدَلِ القُفِّ، وتُرْبِ الكِثْكِثِ

Ve hadiste: onun Abdullah b. Übeyy’e uğradığı; şöyle dediği: “Muhammed, onu beldesinden çıkarana gider; fakat onu çıkarmayan kimseye gelince; onun gelişi **كَثَّ مُنْخُرِه** idi; ona yaklaşmasın.” İbnü’l-Esîr dedi: yani gelişi, burnunun rağmına idi; yani kendisini (kasteder); ve sanki aslı **الكِثْكِثِ** (olan) topraktandır. Ve Huneyn hadîsinde: Müslümanlardan olan o dönüşte Ebû Süfyan dedi: “Vallahi Hevâzin galip geldi”; Safvân b. Ümeyye ona dedi: “ağzında **الكِثْكِثُ** (olsun)”; o, kesre ve fetha iledir: çakılın ve toprağın ince kırıntılarıdır. Ve ondan diğer hadis: “Ve zinakâra **الكِثْكِثُ** (vardır).” İbnü’l-Esîr dedi: Hattâbî dedi: kulağıma gelmiştir, fakat yanımda sabit olmamıştır.

Ve **الكَثَاثاء**: toprağı çok olan arazi.

**التهذيب**: İbn Şümeyl: **الزِّرِّيعُ** ve **الكاثُّ** birdir; ve o, biçilenin saçılıp döküleninden biten şeydir; böylece gelecek yıl (da) biter. Ezherî dedi: **الكاثَّ**’ı bilmem.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ث ث * * كَثَّ * الشيء من باب سلم أي كثف ولحيه * كَثَّهٌ * و * كَثَّاءُ * بالمد والتشديد فيهما ورجل * كَثُّ * اللحية

##### Türkçe

* ك ث ث * * **كَثَّ**: şey; سلم bâbından, yani yoğunlaştı; sakalı **كَثَّهٌ** ve **كَثَّاءُ** (her ikisinde de med ve şedde ile). Ve sakalı **كَثُّ** olan adam.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكث: الكثيف  ، كث الشىء كثاثة، أي كثف.  ورجل كث اللحية، وكثيثها  ، والجمع كثاث، وفي صفته صلى الله عليه وسلم  أنه كان كث اللحية  أراد كثرة أصولها وشعرها، وأنها ليست بدقيقة ولا طويلة، وفيها كثافة. قال ابن دريد:  لحية كثة  : كثيرة النبات، قال: وكذلك الجمة. امرأة  كثاء  وكثة، إذا كان شعرها كثا.  وقوم كث، بالضم  ، مثل قولك: رجل صدق اللقاء، وقوم صدق.  والكثكث، كجعفر، وزبرج  : دقاق  التراب، وفتات الحجارة  ، ويقال: التراب عامة، يقال: بفيه الكثكث مثل الأثلب والإثلب.  والكثكثى بالضم  في الأول والثالث  مقصورا، وتفتح كافاه  عن الفراء:  لعبة  لهم  بالتراب  ، نقله الصاغاني.  والكاث  ، مشددا:  ما ينبت مما يتناثر من الحصيد  فينبت عاما قابلا، قاله ابن شميل.  والكثاثاء  ، بالمد:  الأرض الكثيرة التراب  ، قاله ابن دريد. قال الخطابي: ولم يثبت عندي الكثاث: التراب.  وكث  الرجل  بسلحه: رمى  فهو كاث، نقله الصاغاني. كثت  اللحية  تكث كثا،  كثاثة وكثوثة وكثثا  ، بفك الإدغام:  كثرت أصولها، وكثفت وقصرت وجعدت  فلم تنبسط. واستعمل ثعلبة بن عبيد العدوى الكث في النخل، فقال:
  شتت كثة الأوبار لا القر تـتـقـى
  ولا الذئب تخشى وهي بالبلد المقصى

  عني بالأوبار ليفها، وإنما حمله على ذلك أنه شبهها بالإبل.  ورجل كث، ج كثاث  .  وقد أكث وكثكث  ، قال الليث الكث والأكث: نعت كثيث اللحية، ومصدره الكثوثة. وعن أبي خيرة: رجل أكث، ولحية كثاء بينة الكثث، والفعل يكث كثوثة، وأنشد ابن دريد عن عبد الرحمن عن عمه:
  بحيث ناصى اللمم الكثاثا
  موو الكثيب فجرى وحاثا يعني باللمم الكثاث النبات، وأراد بحاث: حثا، فقلب. وفلان قدومه على كث منخره، أي على رغم أنفه. ومن سجعات الأساس: من كان في لحيته كثاثة، كان في عقله غثاثة

##### Türkçe

**الكث**: **الكثيف**; **كث** şey’i **كثاثة** olarak (yaptı), yani yoğunlaştı. Ve **رجل كث اللحية**; ve onun **كثيثها**’sı; çoğulu **كثاث**’tır. Onun (sallallahu aleyhi ve sellem) sıfatında: onun **كث اللحية** olduğu (gelmiştir); onunla, köklerinin ve kıllarının çokluğunu kastetti; ve onun ince olmadığını ve uzun olmadığını, onda bir yoğunluk bulunduğunu (kastetti). İbn Düreyd dedi: **لحية كثة**: bitişi çok olan; dedi: ve **الجمة** de böyledir. **امرأة كثاء** ve **كثة**, eğer onun saçı **كثا** ise. Ve **قوم كث** (ötre ile), senin “**رجل صدق اللقاء** ve **قوم صدق**” demen gibi. Ve **الكثكث**, **جعفر** ve **زبرج** vezninde: toprağın ince kırıntıları ve taşın ufalanmış parçalarıdır; ve “toprak genel olarak” denir; “ağzında **الكثكث** vardır” denir; **الأثلب** ve **الإثلب** gibi. Ve **الكثكثى** (ötre ile), birinci ve üçüncüde, kısaltılmış olarak; iki **كاف**’ı fetha ile okunur; el-Ferrâ’dan: onlar için toprakla (oynanan) bir oyundur; es-Sâğânî onu nakletti. Ve **الكاث** (şeddeli): hasattan saçılıp dökülen şeylerden biten; sonra gelecek yıl (da) biten; bunu İbn Şümeyl söyledi. Ve **الكثاثاء** (med ile): toprağı çok olan yer; bunu İbn Düreyd söyledi. el-Hattâbî dedi: bende **الكثاث**’ın “toprak” olduğu sabit olmadı. Ve adam **كث** etti, kendi dışkısıyla: attı; o hâlde o **كاث**’tır; es-Sâğânî onu nakletti. **كثت اللحية تكث كثا، كثاثة وكثوثة وكثثا** (idğamı çözmekle): kökleri çoğaldı; ve yoğunlaştı, kısaldı ve kıvırcıklaştı; böylece yayılıp düzleşmedi. Sa‘lebe b. Ubeyd el-‘Adevî, hurma ağacında **الكث**’ü kullandı; şöyle dedi:

شتت كثة الأوبار لا القر تـتـقـى
ولا الذئب تخشى وهي بالبلد المقصى

**الأوبار** ile onun lifini kastetti; onu buna sevk eden ancak şudur: onu develere benzetti. Ve **رجل كث**; çoğulu **كثاث**. Ve (o) **أكث** ve **كثكث** oldu. el-Leys dedi: **الكث** ve **الأكث**: sakalı gür olanın sıfatıdır; onun masdarı **الكثوثة**’dir. Ebû Hayra’dan: **رجل أكث**; ve **لحية كثاء**; **بينة الكثث** (yani **الكثث**’ü açıkça belli); fiil **يكث كثوثة**’dir. İbn Düreyd, Abdurrahman’dan, onun amcasından şöyle inşad etti:

بحيث ناصى اللمم الكثاثا
موو الكثيب فجرى وحاثا

**اللمم الكثاث** ile bitkiyi kasteder; ve **بحاث** ile **حثا**’yı kastetti; sonra (harfleri) çevirdi. Ve falanın gelişi, onun **كث منخره** üzerinedir; yani burnunun sürtülmesine rağmen. Ve **الأساس**’ın secilerinden: “Her kimin sakalında **كثاثة** varsa, aklında **غثاثة** vardır.”

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَثَّ
كَثَّ I ( n. ac. كَثَاْثَة 22t ),
a.  Was, became   thick, dense.

b.  A ,  I ( n. ac. كَثّ 1 ,  كَثَث 4 ,  كَثَاْثَة 22t ,  كُثُوْثَة 27t ), Was thick, bushy ( hair ).

أَكْثَثَ
أَكْثَثَ IV ,
a.  Had a thick, dense beard.

كَثّ
كَثّ 1 ,
a.  Thick, dense; bushy.

b.  see 14 .

أَكْثَثُ
أَكْثَثُ 14 , ( pl. كُثّ 3 ),
a.  Thickbearded.

كَثِيْث
كَثِيْث 25 ,
a.  see 1 (a) &  14 .

##### Türkçe

**كَثَّ**
**كَثَّ** I (isim-fiil: **كَثَاْثَة** 22t),
a. Kalın, yoğun oldu; kalınlaştı, yoğunlaştı.

b. A, I (isim-fiil: **كَثّ** 1, **كَثَث** 4, **كَثَاْثَة** 22t, **كُثُوْثَة** 27t), (saç) kalın, gür oldu.

**أَكْثَثَ**
**أَكْثَثَ** IV,
a. Kalın, yoğun sakalı oldu.

**كَثّ**
**كَثّ** 1,
a. Kalın, yoğun; gür.

b. 14’e bak.

**أَكْثَثُ**
**أَكْثَثُ** 14, (çoğulu: **كُثّ** 3),
a. Gür sakallı.

**كَثِيْث**
**كَثِيْث** 25,
a. 1 (a) ve 14’e bak.
