# كثع (ك-ث-ع) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AB%D8%B9

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ث - ع
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 7 sözlük

## Sözlükler (7)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

باب العين و الكاف والثاء معهما
)ك ث ع مستعمل فقط( كثع:
يقال: شفة ولثة كاتعة، أي كادت تنقلب من كثرة دمها، وامرأة مُكَثِّعَةَ، والفعل كَثَعَت تَكْثَعُ كُثُوعاً. قال أبو أحمد: مُكَثِّعَةٌ على غير قياس وعسى أن تكلمت به العرب وعن غير الخليل: لَبَن مُكَثِّع، أي: قد ظهر زُبْدُهُ فوقه.

##### Türkçe

باب العين و الكاف والثاء معهما
(**ك ث ع** sadece kullanılmıştır) **كثع**:

Denilir: **شفة** ve **لثة** **كاتعة**; yani, kanının çokluğundan dolayı neredeyse tersine dönecekti; ve **امرأة مُكَثِّعَةَ**; fiil ise **كَثَعَت** **تَكْثَعُ** **كُثُوعاً**. Ebû Ahmed dedi: **مُكَثِّعَةٌ** kıyasa göre değildir; umulur ki Araplar onunla konuşmuşlardır. Halîl’den başkası tarafından: **لَبَن مُكَثِّع**; yani: köpüğü onun üstünde ortaya çıkmıştır.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَثَعَتِ الإبلُ والغنمُ كُثوعاً، أي استرخت بطونها ورمت بِثُلوطها. وكَثَعَ اللبنُ، أي علا دسمُهُ وخُثورتُهُ رأسه، مثل كَثَأ وكَثَّأ. وكَثَّعَتِ القدرُ: رَمَتْ بزَبَدِها، وهو الكُثْعَةُ. وشَفَةٌ كاثعةٌ بائعَةٌ، أي ممتلئةٌ غليظةٌ.

##### Türkçe

**كَثَعَتِ** develer ve koyunlar **كُثوعاً** (olarak); yani karınları gevşedi ve **بِثُلوطها**’yı attı. Ve **كَثَعَ** süt; yani onun yağı ve pıhtılığı başına yükseldi; **كَثَأ** ve **كَثَّأ** gibi. Ve **كَثَّعَتِ** tencere: köpüğünü attı; o da **الكُثْعَةُ**’dir. Ve **شَفَةٌ كاثعةٌ بائعَةٌ**; yani dolu, kalın.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

باب العين والكاف والثاء
كثع ، عكث
استعمل من وجوهه :
كثع : أبو عبيد عن الأصمعي قال : الكَثْعة والكَثْأة : اللّبن الخاثر . يقال كَثَع وكثأ .
شمر عن ابن الأعرابيّ : كثأ اللبن ، إذا ارتفع وصفا الماءُ من تحته .
وقال الأصمعي : يقال أكْثَعَ سقاؤك ، إذا خرج زُبده . وشرِبتُ كَثْعةً من لبن ، أي حين ظهرت زُبدتُه .
وقال المفضّل : كثَّعتِ اللحيةُ وكثّأت ، إذا كثُرت وكثُفت . ويقال كثعت الغنم تكثَعُ فهي كاثعة ، إذا سَلَحَتْ . ورمَت الغنم بكُثوعها ، إذا رمت بسُلوحها . واحدها كَثْع .
وقال الليث : شفةٌ كاثعة ، إذا كثر دمُها حتَّى كادت تنقلب . ولِثَة كاثعة أيضاً . وامرأة مكثِّعة .
وقال ابن الفرج : قال الأصمعيّ : يقال للقوم : ذروني أكثِّع سقاءكم وأكثِّئه ، أي آكل ما علاه من الدَّسَم .
عكث : وأمَّا عكث فإني لا أحفظ في ثلاثيِّه حرفاً أعتمده . وفي رُباعيه العنكث ، وهو نبتٌ معروف ، وكأن النون فيه زائدة .

##### Türkçe

باب **العين** و**الكاف** و**الثاء**
**كثع** ، **عكث**
Şu vecihlerinden kullanılmıştır:
**كثع** : Ebû Ubeyd, el-Asma‘î’den: dedi ki: **الكَثْعة** ve **الكَثْأة**: pıhtılaşmış süttür. **كَثَع** ve **كثأ** denir.
Şemmer, İbnü’l-A‘râbî’den: **كثأ اللبن**; altından su yükselip berraklaştığı zaman (denir).
El-Asma‘î dedi ki: **أكْثَعَ سقاؤك** denir; köpüğü çıktığı zaman. Ve sütten bir **كَثْعة** içtim; yani köpüğü göründüğü vakit.
El-Mufaddal dedi ki: **كثَّعتِ اللحيةُ** ve **كثّأت**; çoğaldığı ve gürleştiği zaman. Ve **كثعت الغنم تكثَعُ فهي كاثعة** denir; pislediği zaman. Ve **رمَت الغنم بكُثوعها**; dışkılarıyla attığı zaman. Onun teki **كَثْع**’dır.
El-Leys dedi ki: **شفةٌ كاثعة**; kanı çoğalıp neredeyse ters dönecek hâle geldiği zaman. Ve **لِثَة كاثعة** da (böyledir). Ve **امرأة مكثِّعة**.
İbnü’l-Ferec dedi ki: el-Asma‘î dedi: kavme şöyle denir: **ذروني أكثِّع سقاءكم وأكثِّئه**; yani onun üstüne çıkan yağlı şeyi yerim.
**عكث** : **عكث**’e gelince, onun üçlü (kök)ünde dayandığım bir harf ezberlemiyorum. Dörtlüsünde ise **العنكث** vardır; o bilinen bir bitkidir; ve sanki içindeki **النون** ziyadedir.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والثاء وما يثلثهما)
(كثر)  الكاف والثاء والراء أصلٌ صحيح يدلُّ خِلاف القِلّة. من ذلك الشَّيء الكثير، وقد كَثُر. ثم يُزَاد فيه للزِّيادة في النّعت فيقال: الكوثر: الرّجلُ المِعطاء. وهو فَوْعلٌ من الكَثْرة. قال:
وأنتَ كثيرٌ يا ابنَ مروانَ طيِّبٌ *** وكان أبوك ابنُ العقائل كَوْثرا([1])والكَوثَر: نهرٌ في الجَنّة. قال الله تعالى: ﴿إنَّا أعْطَينَاكَ الكَوثَرَ﴾ [الكوثر 1] قالوا هذا وقالوا: أراد الخير الكثير. والكَوْثَر: الغُبار، سمِّي بذلك لكََثْرَته وثوَرَانه. قال:
* حَمْحَمَ في كَوْثرٍ كالجَلاَلِ([2]) *
ويقال: كاثَرَ بنو فلان [بني فلانٍ([3])] فكَثَرُوهم، أي كانوا أكثَرَ منهم. وعَدَدٌ كاثِرٌ، أي كثير. قال الأعشى:
ولستَ بالأكثَرِ منهم حَصىً *** وإنَّما العِزَّةُ للكاثِرِ([4])(كثف)  الكاف والثاء والفاء أصلٌ صحيح يدلُّ على تراكُبِ شيءٍ على شيءٍ وتجمّع. يقال: هذا شيءٌ كثيف. وسحابٌ كثيف* وشجر كثيف.
(كثع)  الكاف والثاء والعين قريبُ المعنى من الذي قبله. يقال شَفةٌ كاثِعةٌ، إذا كَثُر دَمُها. وكَثَع اللّبنُ([5]): علا دَسَمُه. وكَثَّعَتْ لحيتُه: طالت وكَثُرت.
(كثم)  الكاف والثاء والميم أُصَيلٌ يدلُّ على امتلاءٍ وسَعة. يقال للشَّبعان: الأكثم. ويقال للعظيم البطن: أكْثَم. ويقولون: أكْثَمَ قِربتَه، إذا مَلأَها. والأكثم: الطَّريق الواسع. ويقال أكْثَمَ فَمَه([6])، إذا أدْخَلَ فيه القِثّاء، ونحوَه ثمّ كَسَره.
(كثو)  الكاف والثاء والواو كلمةٌ واحدة وهي الكَوْثَلُ للسَّفينة، وربَّما شُدِّد.
(كثا)  الكاف والثاء والحرف المعتلّ أو المهموز أصلٌ صحيح، وَصفٌ من صِفات اللبن ثم يُشَبّه به. ويقولون: الكُثْوة: القليل من اللّبن الحليب. ومنه اشتقاق كُثْوةَ([7]) الشَّاعر، وقالوا أيضاً: لبنٌ مُكْثٍ، إذا كانت له رِغوةٌ.
وربَّما حَمَلوا المهموز عليه، فيقال: كَثَأَت القِدرُ، إذا أزْبَدَت للغَلْي. وكَثأَ النَّبتُ: طَلَع. وكَثَأت اللِّحيةُ من هذا.
(كثب)  الكاف والثاء والباء أصلٌ صحيح واحدٌ يدلُّ على تجمُّع([8]) وعلى قُرْب. من ذلك الكُثْبة، وهي القِطعة من اللَّبَن ومن التَّمر. قالوا: سمِّيت بذلك لاجتماعها. ومنه كثيب الرَّمل. والكاثب: الجامع. والكاثِبةُ: ما ارتفَعَ من مِنْسَج الفَرَس؛ والجمع كواثب. قال النابغة:
* إذا عَرَضُوا الخطِّيِّ فوقَ الكواثِبِ([9]) *
وأكثبَ الصّيدُ، إذا أمكَنَ من نفسه، وهذا من الكَثَب وهو القُرْب. فأما قوله:
لأصبَحَ رَتْماً دُقَاقَ الحَصَى *** مَكَانَ النَّبيِّ من الكاثبِ([10])
فيقال إنّه جبلٌ معروف. قال ابن دريدٍ وغيرهُ: الكُثَّاب: سهم صغيرٌ يُرمَى به. وأنشدوا:
رمَتْ من كَثَبٍ قَلبي *** ولم تَرمِ بكُثَّابِ
وهذا إذا صح فلعلَّه سمِّي لقِصَره وقُربِ ما بين طرَفيه.
--------------ـــ
([1]) للكميت في اللسان (كثر). وأنشده في المجمل.
([2]) لأمية بن أبي عائذ الهذلي في ديوان الهذليين (2: 181) واللسان (كثر). وهو بتمامه:
يحامي الحقيق إذا ما احتدمـ *** ـن حمحم في كوثر كالجلال
          وفي اللسان: "إذا ما احتدمن وحمحمن".
([3]) التكملة من المجمل.
([4]) ديوان الأعشى 106 واللسان (حصى، كثر). والبيت من شواهد النحو في أفعل التفضيل.
          وفي الأصل: "منه حصى"، تحريف.
([5]) يقال كثع وكثع بالتشديد أيضاً.
([6]) الذي في المعاجم: "كثم القثاء ونحوه: أدخله في فيه".
([7]) وكذا في المجمل. وفي اللسان: "وأبو كثوة شاعر. الجوهري: وكثوة بالفتح: اسم أم شاعر، وهو زيد بن كثوة".
([8]) في الأصل: "تجرد".
([9]) صدره في ديوان النابغة (5) واللسان (كثب):
* لهن عليهم عادة قد عرفنها *
([10]) لأوس بن حجر في ديوانه 3 واللسان (رتم، نبا، كثب).

ـ

##### Türkçe

(كaf ve **الثاء** ve onları üçleyen(ler) babı)
(**كثر**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **الراء** sağlam bir asıldır; azlığın zıddına delâlet eder. Bundan: çok olan şey; ve o çoğaldı. Sonra onda, nitelikteki artış için artırma yapılır da şöyle denir: **الكوثر**: çok veren adam. Ve o, **الكثرة**’den **فَوْعل** veznindedir. Dedi ki:
Ve sen çoksun, ey Mervân oğlu, temiz(=iyi) *** ve baban, soylu kadınların oğlu, **كَوْثرا** idi([1])
Ve **الكَوثَر**: cennette bir nehirdir. Yüce Allah dedi ki: ﴿Şüphesiz biz sana **الكَوثَرَ** verdik﴾ [el-Kevser 1]. Dediler: bunu (böyle) söylediler ve dediler: çok hayrı kastetti. Ve **الكَوْثَر**: tozdur; çokluğu ve kabarması sebebiyle böyle adlandırıldı. Dedi ki:
* **حَمْحَمَ** bir **كَوْثرٍ** içinde, **الجَلاَلِ** gibi([2]) *
Ve denir: **كاثَرَ** falan oğulları [falan oğulları([3])] de onları çoğalttılar; yani onlardan daha çok idiler. Ve **عَدَدٌ كاثِرٌ**, yani çok. A‘şâ dedi ki:
Ve sen onlardan daha çok değilsin, çakıl(=taş)ça *** ancak izzet, **الكاثِرِ** içindir([4])

(**كثف**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **الفاء** sağlam bir asıldır; bir şeyin bir şey üzerine yığılmasına ve toplanmasına delâlet eder. Denir: bu, yoğun bir şeydir. Ve yoğun bulut* ve yoğun ağaç.

(**كثع**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **العين**, kendinden öncekinin mânasına yakındır. Denir: **شَفةٌ كاثِعةٌ**, kanı çoğaldığı zaman. Ve **كَثَع اللّبنُ**([5]): yağı üstte belirdi. Ve **كَثَّعَتْ لحيتُه**: uzadı ve çoğaldı.

(**كثم**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **الميم** doluluğa ve genişliğe delâlet eden bir asılcık(=küçük asıl)dır. Tok olana: **الأكثم** denir. Ve büyük karınlıya: **أكْثَم** denir. Ve derler: **أكْثَمَ قِربتَه**, onu doldurduğu zaman. Ve **الأكثم**: geniş yol. Ve denir: **أكْثَمَ فَمَه**([6]), içine hıyar ve benzerini soktuğu, sonra da onu kırdığı zaman.

(**كثو**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **الواو** tek bir kelimedir; o da gemi için **الكَوْثَلُ**dur; bazen şeddelenir.

(**كثا**)  **الكاف** ve **الثاء** ve illetli yahut hemzeli harf sağlam bir asıldır; sütün sıfatlarından bir sıfattır, sonra onunla benzetme yapılır. Ve derler: **الكُثْوة**: sağılmış sütten az miktar. Ondan, şairin **كُثْوةَ**([7]) iştikakı. Ve ayrıca dediler: **لبنٌ مُكْثٍ**, köpüğü olduğu zaman.
Ve bazen hemzeli olanı onun üzerine hamlederler; şöyle denir: **كَثَأَت القِدرُ**, kaynamaya köpürdüğü zaman. Ve **كَثأَ النَّبتُ**: çıktı. Ve bundan, **كَثَأت اللِّحيةُ**.

(**كثب**)  **الكاف** ve **الثاء** ve **الباء** tek bir sağlam asıldır; toplanmaya([8]) ve yakınlığa delâlet eder. Bundan: **الكُثْبة**; o, sütten ve hurmadan bir parçadır. Dediler: toplanması sebebiyle böyle adlandırıldı. Ondan: kum tepesi. Ve **الكاثب**: toplayan. Ve **الكاثِبةُ**: atın **مِنْسَج**’inden yükselen şeydir; çoğulu **كواثب**. Nâbiga dedi ki:
* **الخطِّيِّ**’yi **الكواثِبِ** üzerine arz ettikleri zaman([9]) *
Ve **أكثبَ الصّيدُ**, kendinden (yakalanmaya) imkân verdiği zaman; bu, **الكَثَب**dendir ve o, yakınlıktır. Ama şu sözü:
**لأصبَحَ رَتْماً دُقَاقَ الحَصَى** *** **مَكَانَ النَّبيِّ من الكاثبِ**([10])
onun bilinen bir dağ olduğu söylenir. İbn Düreyd ve başkası dedi: **الكُثَّاب**: onunla atılan küçük bir oktur. Ve şu beyitleri okudular:
**رمَتْ من كَثَبٍ قَلبي** *** **ولم تَرمِ بكُثَّابِ**
Bu sahih olursa, belki kısalığı ve iki ucu arasındaki mesafenin yakınlığı sebebiyle adlandırılmıştır.

--------------ـــ
([1]) Lisân’da (كثر) Kümeyt’indir. Onu el-Mücmel’de rivayet etti.
([2]) Hüzellîler divanında (2: 181) ve Lisân’da (كثر) Ümeyye b. Ebî Âiz el-Hüzelî’nindir. Ve tamamı şudur:
**يحامي الحقيق إذا ما احتدمـ** *** **ـن حمحم في كوثر كالجلال**
Lisân’da: " **إذا ما احتدمن وحمحمن** ".
([3]) Tekmile, el-Mücmel’dendir.
([4]) A‘şâ divanı 106 ve Lisân (حصى، كثر). Beyit, **أفعل التفضيل**’de nahiv şahitlerindendir.
Asılda: " **منه حصى** ", tahriftir.
([5]) Şeddeli olarak da **كثع** ve **كثع** denir.
([6]) Sözlüklerde olan: " **كثم القثاء ونحوه: أدخله في فيه** ".
([7]) El-Mücmel’de de böyledir. Lisân’da: " **وأبو كثوة شاعر. الجوهري: وكثوة بالفتح: اسم أم شاعر، وهو زيد بن كثوة** ".
([8]) Asılda: " **تجرد** ".
([9]) صدرُه Nâbiga divanında (5) ve Lisân’da (كثب):
* **لهن عليهم عادة قد عرفنها** *
([10]) Evs b. Hacer’in divanında 3 ve Lisân’da (رتم، نبا، كثب).

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكُثَعةُ: الطين. وكَثَّعَ أَي كَثَّأَ.
والكَثْعةُ والكُثْعةُ: ما على اللبنِ من الدَّسَمِ والخُثُورةِ، وقد كَثَعَ وكَثَّعَ أَي عَلا دَسَمُه وخُثُورَتُه رأْسَه وصَفا الماءُ من تحته. وشَرِبْتُ كَثْعةً من لبن أَي حين ظهرت زُبدته. ويقال للقوم: ذَرُوني أُكَثِّعْ سِقاءَكم وأُكَثِّئْه أَي آكل ما علاه من الدسَم. وكَثَعَتِ الغنم كُثُوعاً: استرخت بطونها فَسَلَحَتْ ورَقَّ ما يجيء منها، وقيل: استرخت بطونها فقط. ورمت الغنم بكُثُوعِها إِذا رمت بثُلُوطها، الواحد كَثْعٌ. وكَثَعَتِ اللِّثةُ والشَّفةُ تَكْثَعُ كُثُوعاً وكَثِعَتْ: كثر دمها حتى كادت تنقلب، وقيل: كَثِعَتِ الشفة واللِّثةُ احمرّت أَيضاً. وشَفةٌ كاثِعةٌ باثِعةٌ أَي ممتلئة غليظة، وامرأَةٌ مُكَثِّعةٌ. وكَثَّعَتِ اللحيةُ وكَثَّأَتْ، وهي كُثَعةٌ: طالت وكَثُرَتْ وكَثُفَتْ. والكُثْعةُ: الفَرْقُ الذي وسط ظاهر الشفة العُليا.
والكَوْثَعُ: اللئيم من الرجال، والأُنثى كَوْثَعةٌ.
وكَثَّعَتِ القِدْر: رمت بزَبَدِها، وهو الكُثْعةُ.

##### Türkçe

**الكُثَعةُ**: çamur. Ve **كَثَّعَ** yani **كَثَّأَ**.

Ve **الكَثْعةُ** ve **الكُثْعةُ**: sütün üzerinde bulunan yağ ve pıhtılaşma; ve muhakkak **كَثَعَ** ve **كَثَّعَ** yani yağı ve pıhtılaşması onun başının üstüne çıktı ve su onun altından berraklaştı. Ve “Sütten bir **كَثْعةً** içtim” yani kaymağı göründüğü vakit. Ve kavme denilir: “Beni bırakın, sizin tulumunuzu **أُكَثِّعْ** edeyim ve onu **أُكَثِّئْ** edeyim” yani onun üzerinde yükselen yağdan yerim.

Ve koyun **كَثَعَتِ** **كُثُوعاً**: karınları gevşedi de pisledi ve ondan gelen şey inceldi; ve denildi ki: karınları yalnızca gevşedi. Ve koyun, dışkılarını attığı zaman **بكُثُوعِها** atar; teki **كَثْعٌ**dur. Ve dişeti ve dudak **كَثَعَتِ** **تَكْثَعُ** **كُثُوعاً** ve **كَثِعَتْ**: kanı çoğaldı, ta neredeyse ters dönecekti; ve denildi ki: dudak ve dişeti **كَثِعَتِ** kızardı da; yani yine. Ve **شَفةٌ كاثِعةٌ باثِعةٌ** yani dolgun, kalın; ve **امرأَةٌ مُكَثِّعةٌ**.

Ve sakal **كَثَّعَتِ** ve **كَثَّأَتْ**; ve o **كُثَعةٌ**dur: uzadı ve çoğaldı ve gürleşti.

Ve **الكُثْعةُ**: üst dudağın dış yüzünün ortasında bulunan ayrım.

Ve **الكَوْثَعُ**: erkeklerden alçak (soysuz) olan; dişisi **كَوْثَعةٌ**.

Ve tencere **كَثَّعَتِ**: köpüğünü attı; o da **الكُثْعةُ**dur.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كثع اللبن، كمنع: علا دسمه وخثورته رأسه، وصفا الماء من تحته، ككثع تكثيعا، وكذلك كثأ وكثأ، كذا في الصحاح وقد تقدم في الهمزة أنه قول أبي زيد.
 وكثعت الإبل والغنم كثوعا بالضم استرخت بطونها فقط، أو استرخت بطونها من أكل الرطب فثلطت، أي: سلحت، ورق ما يجيء منها، وهذا قول الجوهري ككثعت تكثيعا.
 وكثعت الشفة وكذلك اللثة كثعا، بالفتح وكثوعا، بالضم احمرت، أو كثر دمها حتى كادت تنقلب، قاله الليث ككثعت، كفرح، يقال منه: شفة كاثعة، ولثة كائعة، كما في العين: وفي الصحاح شفة كاثعة باثعة، أي: ممتلئة غليظة، وقال أيضا: في ب-ث-ع شفة كاثعة باثعة أي ممتلئة محمرة من الدم.
 ورجل أكثع غليظ اللثة، عن ابن عباد.
 وقال الليث: امرأة مكثعة، كمحدثة: كثر دم شفتها، والكثعة بالفتح، ويضم، وعليه اقتصر الجوهري ما ترمي القدر من الطفاحة، والهمزة لغة فيه.
 والكثعة والكثأة أيضا: ما علا اللبن من الدسم والخثورة، يقال شربت كثعة من اللبن، أي: حين ظهرت زبدته.
 والكثعة بالضم الفرق الذي وسط ظاهر الشفة العليا، كما في اللسان.
 وكثع الجرح تكثيعا:برأ أعلاه وهو على غبر، عن ابن عباد.
 وكثع اللبن تكثيعا علاه الكثعة، والهمزة لغة فيه.
 وكثعت الأرض تكثيعا نجم نباتها، وكذلك:كثأ النبت تكثئة، كما مر.
 وكثعت القدر تكثيعا رمت بزبدها، نقله الجوهري وكذلك كثأت،وفي المحيط: ارتفع زبدها ولما تغل بعد.
 وكثعت لحيته تكثيعا خرجت دفعة، وفي المحيط ضربة واحدة أو كثعت: إذا طالت وكثرت، كما في المحيط أيضا، زاد في اللسان وكثفت، والهمزة لغة فيه، ومر إنشاد ابن السكيت هناك.
 وكثع السقاء تكثيعا: أكل ما علاه من الدسم، كما في المحيط،و الهمزة لغة فيه، يقال للقوم: ذروني أكثع سقاءكم وأكثئه، أي: آكل ما علاه من الدسم، وقد تقدم.
 والكثعة محركة: الطين كما في اللسان.
 ومما يستدرك عليه: الكثوع: بالضم الثلوط، الواحد كثع.
 ولبن مكثع، كمحدث: ظهر دسمه فوقه.
 والكثعة، كهمزة: اللحية الكثيفة.
 والكوثع، كجوهر: اللئيم من الرجال، والأنثى كوثعة، كما في اللسان، وقد يقال في الأخير: إنه بالمثناة الفوقية، كما تقدم.

##### Türkçe

**كثع** sütü, **منع** gibi: yağı ve pıhtılaşması üstüne çıktı; su onun altından berraklaştı; **كثع** (fiili) **تكثيعا** (mastarı) gibi; yine **كثأ** ve **كثأ**; **الصحاح**’ta böyledir; daha önce **الهمزة**’de bunun Ebû Zeyd’in sözü olduğu geçmiştir.

Ve develer ve koyunlar **كثعت** (fiili) **كثوعا** (mastarı) (ضم ile): yalnız karınları gevşedi; yahut yaş hurma yemekten karınları gevşedi de dışkıladılar; yani: pislediler; onlardan gelen inceldi; bu, Cevherî’nin sözüdür; **كثعت** (fiili) **تكثيعا** (mastarı) gibi.

Ve dudak **كثعت** ve yine dişeti **كثعا** (فتح ile) ve **كثوعا** (ضم ile): kızardı; yahut kanı çoğaldı da neredeyse ters dönecekti; bunu Leys söyledi; **كثعت** (fiili), **فرح** gibi; ondan denir: **شفة كاثعة** ve **لثة كائعة**; **العين**’de olduğu gibi. Ve **الصحاح**’ta: **شفة كاثعة باثعة**; yani: dolgun, kalın. Ve yine dedi: **ب-ث-ع**’da **شفة كاثعة باثعة** yani kandan dolayı dolgun, kızarmış.

Ve bir adam **أكثع**: dişeti kalın; İbn Abbâd’dan.

Ve Leys dedi: bir kadın **مكثعة**، **محدثة** gibi: dudağının kanı çoğaldı; ve **الكثعة** (فتح ile) —ve (ضم ile) de gelir—; Cevherî bununla yetindi: tencerenin **الطفاحة**’dan attığı şey; ve **الهمزة** onda bir lehçedir.

Ve **الكثعة** ve **الكثأة** dahi: sütün üstüne çıkan yağ ve pıhtılaşma; denir: “Sütten bir **كثعة** içtim”; yani: köpüğü göründüğü vakit.

Ve **الكثعة** (ضم ile): üst dudağın dış yüzünün ortasında olan yarık; **اللسان**’da olduğu gibi.

Ve yara **كثع** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): üstü iyileşti, hâlbuki o (yaranın altı) kabuk üzerindedir; İbn Abbâd’dan.

Ve süt **كثع** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): onun üstüne **الكثعة** çıktı; ve **الهمزة** onda bir lehçedir.

Ve yer **كثعت** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): bitkisi çıktı; ve yine: bitki **كثأ** (fiili) **تكثئة** (mastarı); geçtiği gibi.

Ve tencere **كثعت** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): köpüğüyle attı; Cevherî bunu nakletti; ve yine **كثأت**. Ve **المحيط**’ta: köpüğü yükseldi, henüz kaynamadı.

Ve sakalı **كثعت** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): bir defada çıktı; ve **المحيط**’ta: tek bir vuruş; yahut **كثعت**: uzadığı ve çoğaldığı zaman; yine **المحيط**’ta olduğu gibi. **اللسان**’da artırdı: ve gürleşti; ve **الهمزة** onda bir lehçedir; ve orada İbn Sikkît’in inşadı geçti.

Ve tulum **كثع** (fiili) **تكثيعا** (mastarı): üstündeki yağı yedi; **المحيط**’ta olduğu gibi; ve **الهمزة** onda bir lehçedir. Kavme denir: “Beni bırakın, tulumunuzu **أكثع** edeyim ve **أكثئه** edeyim”; yani: üstündeki yağı yerim; ve daha önce geçti.

Ve **الكثعة** (harekeli): çamur; **اللسان**’da olduğu gibi.

Ve onun üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الكثوع** (ضم ile): dışkı; teki **كثع**.

Ve süt **مكثع**، **محدث** gibi: yağı onun üstünde göründü.

Ve **الكثعة**، **همزة** gibi: gür sakal.

Ve **الكوثع**، **جوهر** gibi: erkeklerden alçak (kimse); dişisi **كوثعة**; **اللسان**’da olduğu gibi. Ve sonuncusu hakkında denebilir ki: o, **بالمثناة الفوقية** iledir; daha önce geçtiği gibi.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AB%D8%B9/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَثَعَ
كَثَعَ A ( n. ac. كَثْع 1 ),
a.  Was, became creamy ( milk ).

b.  ( n. ac. كَثْع 1 ,  كُثُوْع 27 ), Was red, blood-shot ( lip ).

كَثِعَ
كَثِعَ A ( n. ac. كَثَع 4 ),
a.  see supra (b) .

كَثَّعَ
كَثَّعَ II ,
a.  see I (a) .

b.  Frothed ( pot ).

c.  Became covered with vegetation ( ground ).

d.  Cicatrized, formed a scab ( wound ).

كَثْعَة
كَثْعَة 1t ,
a.  Froth, scum.

b.  Cream.

كُثْعَة
كُثْعَة 3t ,
a.  see 1t .

أَكْثَعُ
أَكْثَعُ 14 ,
a.  Red-lipped.

كَاْثِعَة
كَاْثِعَة 21t ,
a.  Blood-shot lip.

##### Türkçe

كَثَعَ
كَثَعَ A ( n. ac. **كَثْع** 1 ),
a. Süt (için): kaymaklı oldu, kaymaklı hâle geldi.

b. ( n. ac. **كَثْع** 1 , **كُثُوْع** 27 ), Dudak (için): kızardı, kan çanağı oldu.

كَثِعَ
كَثِعَ A ( n. ac. **كَثَع** 4 ),
a. yukarıya bak (b).

كَثَّعَ
كَثَّعَ II ,
a. I (a)’ya bak.

b. Tencere (için): köpürdü.

c. Yer (için): bitki örtüsüyle kaplandı.

d. Yara (için): kabuk bağladı, kabuk oluşturdu.

كَثْعَة
كَثْعَة 1t ,
a. Köpük, köpük tabakası.

b. Kaymak.

كُثْعَة
كُثْعَة 3t ,
a. 1t’ye bak.

أَكْثَعُ
أَكْثَعُ 14 ,
a. Kırmızı dudaklı.

كَاْثِعَة
كَاْثِعَة 21t ,
a. Kan çanağı dudak.
