# كحل — Esâsü'l-Belâğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AD%D9%84/sozluk/esas
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AD%D9%84/entries/esas

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كحل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AD%D9%84.md)
- Esâsü'l-Belâğa: Zemahşerî · 12. yy

## Madde başı: كحل

ك ح ل
عين كحلاء‏:‏ بينة الكحل وكحيل وكحلت عينه وكحل عينه وكحّلها وهو مكحّل العين واكتحل وتكحّل ‏"‏ وليس التكحل كالكحل ‏"‏‏.‏
وتقول‏:‏ في عينها كحل وفي صوتها صحل وكحله بالمكحل وبالمكحال‏:‏ بالميل والكحل في المكحلة والأكحال في المكاحل‏.‏
قال أبو النجم‏:‏ قتلتنا في المشي باختيالها وبالحديث اللهو من بطالها وبالعيون النجل في أكحالها وتقول‏:‏ يمتاح من مكاحله بمكاحله‏.‏
ومن المجاز‏:‏ هو أسود كالكحيل المعقد وهو القطران شبّه بالكحل في سواده‏.‏
ولفلان كحل‏:‏ مال كثير كما يقال‏:‏ لفلان سواد‏.‏
ورأيت في الأرض حلاً‏:‏ شيئاً من خضرة واكتحلت الأرض بالخضرة وتكحّلت‏.‏
وما اكتحلت عيني بك أي ما رأيتك‏.‏
قال‏:‏ إن اكتحالاً بالنّقيّ الأفلج ونظرا في الحاجب المزجّج واكتحل وجهك بالهمّ إذا ظهر فيه أثره‏.‏
قال الراعي‏:‏ إذا اكتحلت بعد اللّقاح نحورها بنسء حمت أغبارها وازمهرّت واكتحل فلان بسوء حال‏:‏ ظهر فيه أثره‏.‏
وجذب كاحل‏.‏
قال بشير بن النّكث‏:‏ إن كحل الجدب وعضّت لزبه كفاه من كلّ طعام يجلبه كوم الذرى يطلبها وتلطبه وقد كحلتهم السنة وسنة كاحلة وكحلاء وكحلٌ‏.‏
قال مسكين الدارميّ‏:‏ لسنا كأقوام إذا كحلت إحدى السنين فجارهم تمر أي يؤكل جارهم كما يؤكل التمر‏.‏
وقال المرّار الفقعسيّ‏:‏ إن قبرين بالقنان لقبرا - ن هما ما هما لدى الكحلاء وصرّحت هذه السنة كحلاً أي صرّحت سنةً منكرةً‏.‏
وأصابهم كحلٌ ومحلٌ وتقول‏:‏ قد أناخ بهم المحل وخانتهم كحل مؤنثاً معرفة مخيراً في صرفه ومنعه‏.‏
وفي مثل ‏"‏ باءت عرار بكحل ‏"‏ وهما بقرتان كانتا في بني إسرائيل عقرت إحداهما فعقرت بها الأخرى‏.‏

### Türkçe

ك ح ل
**عين كحلاء**: sürmesi belirgin (olan göz); ve **كحيل**; ve “gözü sürmeli oldu” **كحلت عينه**; ve “gözünü sürdü” **كحل عينه**; ve “onu (gözünü) sürdü” **كحّلها**; ve o, gözü sürmeli olan kimsedir: **مكحّل العين**; ve “sürme çekti” **اكتحل**; ve “sürmelendi” **تكحّل**; (şu sözde:) “**التكحل** **كالكحل** gibi değildir”.

Ve dersin ki: “Onun gözünde **كحل** vardır; sesinde **صحل** vardır.” Ve onu **المكحل** ile ve **المكحال** ile **كحله**: mil ile; ve **الكحل** **المكحلة**dedir; ve **الأكحال** **المكاحل**dedir.

Ebû’n-Necm dedi ki:
“Yürüyüşte salınışıyla bizi öldürdü,
Ve konuşmayla, boş gezeninin eğlencesi (olan konuşmayla),
Ve **أكحالها**sındaki iri gözlerle.”

Ve dersin ki: “**مكاحله**nden, **بمكاحله** ile (sürme) alır.”

Mecazdandır: O, bağlanmış **الكحيل** gibi siyahtır; o, katrandır; siyahlığında sürmeye benzetildi.

Ve falancanın **كحل**’ü vardır: çok mal; nitekim denilir: “Falancanın **سواد**’ı vardır.”

Ve “Yerde **حلاً** gördüm”: yeşillikten bir şey; ve yer yeşillikle **اكتحلت**; ve **تكحّلت**.

Ve “Gözüm seninle **اكتحلت** olmadı”: yani seni görmedim.

Dedi ki:
“**النّقيّ الأفلج** ile bir **اكتحال** (vardır),
Ve **الحاجب المزجّج**de bir bakış.”

Ve yüzün, onda izi göründüğünde, kederle **اكتحل** oldu.

Er-Râʿî dedi ki:
“Döllenmeden sonra boyunları **اكتحلت** olduğunda,
Bir geciktirme ile; tozlarını korudu ve parladı.”

Ve falanca kötü hâl ile **اكتحل** oldu: onda izi göründü.

Ve **كاحل** çekti.

Beşîr b. en-Nekث dedi ki:
“Şüphesiz kıtlığın **كحل**’ü (vardır); ve yapışkanı avuçlarını ısırdı;
Her yiyecekten ona, onu getiren, yeter:
Tepe yığınları; onu ister ve onu arar.”

Ve onları yıl **كحلت** etti; ve **سنة كاحلة**; ve **كحلاء**; ve **كحلٌ**.

Miskîn ed-Dârimî dedi ki:
“Biz, kavimler gibi değiliz: yıllardan biri **كحلت** ettiğinde,
Komşuları hurmadır; yani komşuları, hurma yenildiği gibi yenilir.”

Ve el-Merrâr el-Fuqaʿsî dedi ki:
“Şüphesiz iki kabir, **القنان**da, iki kabirdir—
Onlar, **الكحلاء** yanında ne iseler odurlar.”

Ve bu yıl **كحلاً** olarak açığa çıktı: yani inkâr edilen bir yılı açığa çıkardı.

Ve onlara **كحلٌ** ve **مَحلٌ** isabet etti. Ve dersin ki: “**المحل** onları çöktürdü; ve **كحل** onları yüzüstü bıraktı”; müennes, marife; irabında sarf edilmesi ve men edilmesi hususunda muhayyer.

Ve meselde: “**باءت عرار بكحل**”; ve ikisi, Benî İsrâîl’de iki inekti; ikisinden biri boğazlandı da onunla öteki boğazlandı.
