# كدب — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%A8/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AF%D8%A8/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كدب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%A8.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كدب

الكدب، بالفتح: أهمله الجوهري، قال أبو عمر في ياقوتة  حياك الله وبياك  : الكدب والكدب ككتف، والكدب، محركة، والكدب بالضم. قال شيخنا:ولو قال الكدب مثلثة وتحرك:، لكان أخصر وأدل على المراد والذال المعجمة لغة فيهن قال شيخنا: لفظ  فيهن  مستدرك غير محتاج إليه؛ لأن مثل هذا إنما يذكر في تعداد المعاني، لا في ضبط اللفظ الواحد: البياض في أظفار الأحداث. والذي ذكره أبو عمر في الياقوته، أربع لغات فقط، وهي: الكدب، والكدب بالفتح والتحريك، وإهمال الدال وإعجامها، الواحدة هاء في الكل. فإذا صحت كدبة، بسكون الدال، فكدب اسم للجمع كالكديباء، مصغرا ممدودا. وهذه عن ثعلب.
 عن ابن الأعرابي: المكدوبة، من النساء: المرأة النقية البياض ثم إن هذه المادة أهملها طائفة من أهل اللسان، وجرى عليه الجوهري، وغيره، كما أشرنا إليه، والصواب إثباتها، لا سيما قد قرأ الحبر عبد الله بن عباس ترجمان القرآن، رضي الله عنهما، وكذا السيدة عائشة، رضي الله عنها، وأبو السمال ، ونقله الهروي في غريبيه عن الحسن البصري أيضا قوله تعالى: وجاؤوا على قميصه بدم كدب، بالدال المهملة. وسئل أبو العباس عن قراءة من قرأ بدم كدب بالدال المهملة، فقال: إن قرأ به إمام، فله مخرج. قيل له: فما هو ? فقال بدم كدب أي ضارب إلى البياض مأخوذ من كدب: الظفر، وهو وبش بياضه كأنه دم قد أثر في قميصه، فلحقته أعراضه كالنقش عليه. وقيل: أي طري، وقيل يابس:،لأنهم عدوه من الأضداد، صرح به شيخنا، وقيل: كدر. وقال الهروي: حكى أنه المتغير.

### Türkçe

**الكدب**، fetih ile: Cevherî onu ihmal etti. Ebû Ömer, “Yâkûte”de **حياك الله وبياك** (sözünde) dedi ki: **الكدب** ve **الكدب** “**كتف**” gibi; ve **الكدب** (harekeli); ve **الكدب** zamme ile. Şeyhimiz dedi ki: “Eğer **الكدب** ‘üçlü (üç vecihli)’ ve ‘harekeli’ deseydi, daha kısa ve murada daha delâlet edici olurdu; ve **الذال المعجمة** bunlarda bir lugattır.” Şeyhimiz dedi ki: “**فيهن** lafzı, müstedrek olup ona ihtiyaç yoktur; çünkü bunun gibisi ancak mânâların sayımında zikredilir, tek bir lafzın ضبط’ında değil: gençlerin tırnaklarında beyazlık.” Ebû Ömer’in “Yâkûte”de zikrettiği, yalnız dört lugattır; onlar da şunlardır: **الكدب**; ve fetih ve harekeleme ile **الكدب**; ve **الدال**’ın ihmali ve i‘câmı; hepsinde tekili **هاء**’dır. Eğer **كدبة** ( **الدال**’ın sükûnu ile) sahih olursa, o hâlde **كدب** cem‘ için bir isimdir; **الكديباء** gibi, küçültme olarak, uzatılmış. Bu, Sa‘leb’dendir.

İbnü’l-A‘râbî’den: kadınlardan **المكدوبة**: bembeyaz saf kadın. Sonra bu maddeyi, lisan ehlinin bir taifesi ihmal etti; Cevherî ve başkası da, ona göre yürüdü; işaret ettiğimiz gibi. Doğru olan, onu isbat etmektir; özellikle de mürekkep âlim Abdullah b. Abbâs, Kur’ân’ın tercümanı, Allah ikisinden de razı olsun, okumuştur; yine hanımefendi Âişe, Allah ondan razı olsun, ve Ebû’s-Semmâl; Herevî de onu “Garîbeyh”inde Hasan el-Basrî’den de nakletti: Yüce Allah’ın sözü: **وجاؤوا على قميصه بدم كدب**, **بالدال المهملة**. Ebû’l-Abbâs’a, **بالدال المهملة** ile **بدم كدب** okuyan kimsenin kıraati hakkında soruldu; dedi ki: “Eğer onunla bir imam okumuşsa, onun için bir çıkış yolu vardır.” Ona denildi ki: “O nedir?” Dedi ki: “**بدم كدب**; yani beyazlığa çalan; **كدب**’den alınmıştır: tırnak; o, beyazlığının benekleridir; sanki bir kan, gömleğine tesir etmiş de, onun arazları ona ilişmiş; onun üzerine nakış gibi.” Ve denildi ki: yani taze. Ve denildi ki: kuru; çünkü onu zıtlar cümlesinden saydılar; Şeyhimiz bunu açıkça söyledi. Ve denildi ki: bulanık. Herevî dedi ki: onun değişmiş olan olduğunu hikâye etti.
