# كدح — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%AD/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AF%D8%AD/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كدح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%AD.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كدح

الكَدْح: العمل والسعيُ والكسبُ والخَدْشُ. والكَدْحُ: عمل الإِنسان لنفسه من خير أَو شر.
كَدَحَ يَكْدَحُ كَدْحاً وكَدَحَ لأَهله كَدْحاً: وهو اكتسابه بمشقة. الأَزهري: يَكْدَحُ لنفسه بمعنى يسعى لنفسه؛ ومنه قوله تعالى: إِنك كادِحٌ إِلى ربك كَدْحاً أَي ناصِبٌ إِلى ربك نَصْباً؛ وقال الجوهري: أَي تسعى. قال أَبو إِسحق: الكَدْحُ في اللغة السَّعْيُ والحِرْصُ والدُّؤُوبُ في العمل في باب الدنيا وباب الآخرة؛ قال ابن مقبل:
وما الدَّهرُ إِلا تارَتانِ: فمنهما
أَموتُ، وأُخْرى أَبْتَغي العَيْشَ أَكْدَحُ
أَي تارة أَسعى في طلب العيش وأَدْأَبُ. ويقال: هو يَكْدَحُ في كذا أَي يَكُدّ. الجوهري: يَكْدَحُ لعياله ويَكْتَدِحُ أَي يكتسب لهم؛ قال الأَغْلَبُ العِجْلِيُّ:
أَبو عيال يَكْدَحُ المَكادِحا
والكَدْحُ بالسنّ: دون الكَدْم بالأَسنان، والفعل كالفعل؛ وقيل: الكَدْحُ قَشْرُ الجلد يكون بالحجر والحافر. وكَدَحَ جِلْدَه وكَدَّحه فَتَكَدَّحَ، كلاهما: خَدَّشَه فتَخَدَّشَ. وتَكَدَّحَ الجِلْدُ: تَخَدَّش.وفي حديث النبي، صلى الله عليه وسلم، أَنه قال: من سأَل وهو غَنِيٌّ جاءَت مسأَلتُه يوم القيامة خُدُوشاً أَو خُمُوشاً أَو كُدُوحاً في وجهه. ابن الأَثير: الكُدُوحُ الخُدُوشُ. وكلُّ أَثَرٍ من خَدْشٍ أَو عَضٍّ فهو كَدْح؛ ويجوز أَن يكون مصدراً سمي به الأَثر، وأَصابه شيء فكَدَحَ وجهه. وحمار مُكَدَّحٌ: مُعَضَّضٌ. والكُدُوح: آثار العض، واحدها كَدْحٌ، وعَمَّ بعضهم به الأَثر. قال أَبو عبيد: الكُدُوح آثار الخُدوش. وكل أَثر من خَدْش أَو عض فهو كَدْح؛ ومنه قيل للحمار الوحشي: مُكَدَّح لأَن الحُمُر يَعْضَضْنَه؛ وأَنشد:
يَمْشُونَ حَوْل مُكَدَّمٍ، قد كَدَّحتْ
مَتْنَيْهِ حَمْلُ حَناتِمٍ وقِلالِ
وكَدَح فلانٌ وجه فلان إِذا عمل به ما يَشِينُه. وكَدَحَ وجهَ أَمرِه إِذا أَفسده. وبه كَدْحٌ وكُدوح أَي خُدُوش؛ وقيل: الكَدْحُ أَكبر من الخَدْش.
وفي الحديث: في وجهه كُدُوحٌ أَي خدوش.
والتكديح: التخديش.
وفي الحديث: المَسائلُ كُدُوحٌ يَكْدَحُ بها الرجل وجهه. ووقع من السطح فَتَكَدَّحَ أَي تَكَسَّر، وتبدل الهاء من كل ذلك.
وكَدَحَ رأْسه بالمُشْطِ: فَرَّجَ شعره به.
وكَوْدَحٌ: اسم.

### Türkçe

**الكَدْح**: iş, çaba, kazanç ve **الخَدْش**. Ve **الكَدْح**: insanın kendisi için hayırdan veya şerden yaptığı iş.

**كَدَحَ يَكْدَحُ كَدْحاً** ve **كَدَحَ لأَهله كَدْحاً**: o, meşakkatle kazanmasıdır.

el-Ezherî: **يَكْدَحُ لنفسه** “kendisi için çabalar” mânâsındadır; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: **إِنك كادِحٌ إِلى ربك كَدْحاً** yani Rabbine doğru **ناصِبٌ** (yorulan) olarak, Rabbine doğru **نَصْباً** (yorgunlukla); el-Cevherî dedi: yani çabalarsın.

Ebû İshak dedi: **الكَدْح** dilde, dünya kapısında ve âhiret kapısında işte **السَّعْي** (çaba), **الحِرْص** (hırs) ve **الدُّؤُوب** (sebatla sürdürme)dir; İbn Mukbil dedi:

Ve zaman ancak iki defadır: onlardan birinde
Ölürüm, diğerinde yaşamı isterim, daha çok **أَكْدَحُ**

Yani bir defa geçimi talep etmede çabalarım ve sebat ederim. Ve denir: o, şunda **يَكْدَحُ** yani **يَكُدّ** (didinir). el-Cevherî: **يَكْدَحُ لعياله** ve **يَكْتَدِحُ** yani onlar için kazanır; el-Ağleb el-İclî dedi:

Çoluk-çocuk babası, **المَكادِح**leri **يَكْدَحُ**

Ve dişle **الكَدْح**: dişlerle **الكَدْم**dan aşağıdır; fiil, fiil gibidir; ve denildi: **الكَدْح** taş ve toynakla olan deriyi soymadır. Ve **كَدَحَ جِلْدَه** ve **كَدَّحه**; böylece **فَتَكَدَّحَ**; ikisi de: onu **خَدَّشَه** (tırmaladı), böylece **فتَخَدَّشَ** (tırmalandı). Ve **تَكَدَّحَ الجِلْدُ**: **تَخَدَّش** (tırmalandı).

Ve Peygamber’in hadîsinde, Allah’ın salât ve selâmı onun üzerine olsun, dediği rivayet edilmiştir: Kim zengin olduğu hâlde isterse, kıyamet günü isteği onun yüzünde **خُدُوشاً** veya **خُمُوشاً** veya **كُدُوحاً** olarak gelir. İbnü’l-Esîr: **الكُدُوح** **الخُدُوش**tur. Ve **خَدْش**ten veya ısırıktan her iz, **كَدْح**tır; ve onun, iz ile adlandırılmış bir mastar olması câizdir; ve ona bir şey isabet etti de yüzünü **فَكَدَحَ**. Ve **حمار مُكَدَّحٌ**: **مُعَضَّضٌ** (ısırılmış). Ve **الكُدُوح**: ısırığın izleridir; tekili **كَدْحٌ**dur; ve bazısı onunla izi genelleştirdi. Ebû Ubeyd dedi: **الكُدُوح** **الخُدوش** izleridir. Ve **خَدْش**ten veya ısırıktan her iz, **كَدْح**tır; ve ondan yaban eşeğine **مُكَدَّح** denildi; çünkü eşekler onu ısırırlar; ve şu beyit okundu:

**يَمْشُونَ حَوْل مُكَدَّمٍ، قد كَدَّحتْ
مَتْنَيْهِ حَمْلُ حَناتِمٍ وقِلالِ**

Ve falan, falanın yüzünü **كَدَحَ**: onda onu çirkinleştiren şeyi yaptı. Ve işinin yüzünü **كَدَحَ**: onu bozdu. Ve onda **كَدْحٌ** ve **كُدوح** vardır yani **خُدُوش**; ve denildi: **الكَدْح** **الخَدْش**ten daha büyüktür.

Ve hadîste: yüzünde **كُدُوحٌ** vardır yani tırmalamalar.

Ve **التكديح**: **التخديش**.

Ve hadîste: **المَسائلُ كُدُوحٌ**; adam onunla yüzünü **يَكْدَحُ**. Ve damdan düştü de **فَتَكَدَّحَ** yani **تَكَسَّر** (kırıldı); ve bütün bunlarda **الهاء** (ه) değiştirilir.

Ve **كَدَحَ رأْسه بالمُشْطِ**: onunla saçını ayırdı.

Ve **كَوْدَحٌ**: isim.
