# كدس — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%B3/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AF%D8%B3/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كدس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF%D8%B3.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كدس

الكدس، كالضرب: إسراع المثقل في السير، أو هو إسراع المثقل فيه، ومآلهما واحد. وقد كدست الإبل كدسا، أي أسرعت في ثقل، وركب بعضها بعضا في سيرها، وقال الفراء: الكدس: إسراع الإبل في سيرها، وقد كدست الخيل، قال الشاعر:
  إنا إذا الخيل عدت أكداسا
  مثل الكلاب تتقي الهراسا والكدسة: عطسة البهائم، قال الراجز:
  الطير شفع والمطايا تكدس
  إني بأن تنصرني لأحسس

  وقيل: الكداس للضأن: مثل العطاس للإنسان، وقد تستعمل فينا، ومنه الحديث: إذا بصق أحدكم في الصلاة فليبصق عن يساره أو تحت رجله، فإن غلبته كدسة أو سعلة ففي ثوبه. وقد كدس يكدس كدسا وكداسا، إذا عطس. ويقال: أخذه فكدس به الأرض، أي صرعه وألصقه بها. والكادس: ما يتطير به من الفأل والعطاس وغيرهما، والجمع: الكدوس، ومنه قيل للظبي وغيره إذا نزل من الجبل: كادس، وقد كدس كدسا، إذا تطير. وقيل: الكادس: القعيد من الظباء، وهو الذي يجيء من خلفك، قاله الخليل، قال أبو ذؤيب:
  فلو أنني كنت السليم لعـدتـنـي                      سريعا ولم تحبسك عني الكوادس ويتشاءم به كما يتشاءم بالبارح، وقد كدس كدسا. والكدس، بالضم، وكرمان، الأخير نقله الصاغاني، عن ابن عباد: الحب المحصود المجموع، وهو العرمة من الطعام والتمر والدراهم، ونحو ذلك، وجمعه أكداس. وكدسه كدسا فتكدس. والكداس، كغراب ما كدس من الثلج. والكداسة، بهاء: ما يكدس بعضه فوق بعض. والكندس، عروق نبات داخله أصفر، وخارجه أسود، مقييء مسهل جلاء للبهق، وإذا سحق ونفخ في الأنف عطس، وأنار البصر الكليل، وأزال العشا، قال الصاغاني: وقد ذكره الجوهري في الشين المعجمة، وهو تصحيف لا ريب فيه، بدليل الإشتقاق. والتكدس: السرعة في المشي، عن ابن الأعرابي، وقد تكدس الفرس، إذا مشى كأنه مثقل، وقيل: التكدس:مشية من مشاء القصار الغلاظ، قال مهلهل:
  وخيل تكـدس بـالـدارعـين                      كمشي الوعول على الظاهره والتكدس: أن يحرك منكبيه وينصب ما بين ثدييه، هكذا في النسخ، وفي بعض: وينصب إلى ما بين يديه إذا مشى، وكأنه يركب رأسه، وكذلك الوعول إذا مشت، قاله ابن الأعرابي. ومما يستدرك عليه: قال النضر: أكداس الرمل: واحدها كدس، وهو المتراكب الكثير، لا يزايل بعضه بعضا. وفي حديث قتادة: كان أصحاب الأيكة أصحاب شجر متكادس أي ملتف مجتمع، هو من تكدست الخيل، إذا إزدحمت وركب بعضها بعضا. والكدس، بالفتح: الجمع، ومنه كدس الطعام. وكدس السائق والراكب الإبل، أي حركها، عن ابن القطاع. والمكدوس: المدفوع. وتكدس الإنسان، إذا دفع من ورائه فسقط. والكدس: الطرد والجرح، والشين لغة فيه. ويقال: عنده من دراهم وثياب كدس مكدس، وأكداس مكدسة وهو مجاز. ونخل متكادس: ملتف متراكب، هكذا يروى بالدال.

### Türkçe

**الكدس**; **كالضرب**: yürüyüşte yüklenmiş olanın süratlenmesi; yahut o (yürüyüş) içinde yüklenmiş olanın süratlenmesidir; ikisinin varacağı yer birdir. Ve develer **كدست** **كدسا**; yani ağırlık içinde süratlendi ve yürüyüşünde bir kısmı bir kısmının üstüne bindi. Ve **الفراء** dedi: **الكدس**: develerin yürüyüşünde süratlenmesidir. Ve atlar **كدست**. Şair dedi:
  Biz, atlar **أكداسا** koştuğu vakit,
  köpekler gibi saldırgandan sakınırız.

Ve **الكدسة**: hayvanların aksırmasıdır. **الراجز** dedi:
  Kuşlar çifttir, binekler **تكدس** eder;
  beni yardım etmenle mutlaka hissederim.

Ve denildi: koyun için **الكداس**, insan için aksırma gibidir; ve bizde de kullanılır. Ondandır hadis: “Sizden biri namazda tükürürse soluna yahut ayağının altına tükürsün; eğer ona **كدسة** yahut öksürük galip gelirse, elbisesine (olsun).” Ve **كدس** **يكدس** **كدسا** ve **كداسا**, aksırdığı zaman. Ve denilir: onu aldı da onunla yere **كدس** etti; yani onu yere serdi ve ona yapıştırdı. Ve **الكادس**: uğursuz sayılan şeylerden, fal ve aksırma ve başkası gibi olan şeydir; çoğulu: **الكدوس**. Ondandır: ceylana ve başkasına, dağdan indiği vakit **كادس** denildi. Ve **كدس** **كدسا**, uğursuz saydığı zaman. Ve denildi: **الكادس**: ceylanlardan oturan (çöken)dir; o, arkandan gelendir; **الخليل** bunu söyledi. **أبو ذؤيب** dedi:
  Eğer ben selim olsaydım, beni mutlaka geri döndürürdün,
  çabucak; ve **الكوادس** beni senden alıkoymazdı.

Ve onunla, **البارح** ile uğursuz sayıldığı gibi uğursuz sayılır; ve **كدس** **كدسا**. Ve **الكدس** (ötre ile), ve **كرمان**; sonuncusunu **الصاغاني**, **ابن عباد**’dan nakletti: biçilmiş, toplanmış yığın; o, yiyecek ve hurma ve dirhemler ve bunun benzeri şeylerden olan yığındır; çoğulu **أكداس**’tır. Ve onu **كدسه** **كدسا** etti de **تكدس** etti. Ve **الكداس** ( **كغراب** ): kardan **كدس** edilen şey. Ve **الكداسة** (هاء ile): bir kısmı bir kısmının üstüne **يكدس** edilen şey. Ve **الكندس**: bir bitkinin damarlarıdır; içi sarı, dışı siyah; kusturucu, ishal ettirici, **البهق** için cilâdır; ve ezilip buruna üflendiği vakit aksırttı; ve zayıf görmeyi aydınlattı; ve **العشا**’yı giderdi. **الصاغاني** dedi: **الجوهري** onu **الشين** **المعجمة**’da zikretmiştir; o, şüphesiz bir tashiftir; اشتقاق deliliyle. Ve **التكدس**: yürüyüşte sürattir; **ابن الأعرابي**’den. Ve at **تكدس** etti; sanki yüklenmiş gibi yürüdüğü zaman. Ve denildi: **التكدس**: kalın (iri) çulhacı yürüyenlerinden bir yürüyüştür. **مهلهل** dedi:
  Ve zırhlılarla **تكـدس** eden atlar;
  yaban keçilerinin düz yer üzerindeki yürüyüşü gibi.

Ve **التكدس**: iki omzunu hareket ettirmesi ve iki memesinin arasını dikmesi (yükseltmesi)dir; nüshalarda böyledir. Ve bazısında: yürüdüğü vakit iki elinin arasına doğru diker; ve sanki başını biner; ve yaban keçileri de yürüdüğü vakit böyledir; **ابن الأعرابي** bunu söyledi. Ve onun üzerine istidrâk olunanlardandır: **النضر** dedi: kumun **أكداس**’ı; bir tanesi **كدس**’tır; o, üst üste yığılmış çoktur; bir kısmı bir kısmından ayrılmaz. Ve **قتادة** hadîsinde: “**الأيكة** ashabı, **شجر متكادس** (yani sarılmış, toplanmış) ağaç ashabı idi.” O, “atlar **تكدست**”tendir; izdiham ettikleri ve bir kısmı bir kısmının üstüne bindiği zaman. Ve **الكدس** (fetha ile): toplama; ondandır: yiyeceği **كدس** etti. Ve sürücü ve binen, develeri **كدس** etti; yani onları hareket ettirdi; **ابن القطاع**’dan. Ve **المكدوس**: itilmiş olandır. Ve insan **تكدس** etti; arkasından itildiği vakit düşmesi. Ve **الكدس**: kovma ve yaralamadır; **الشين** onda bir dildir (lehçedir). Ve denilir: onun yanında dirhemler ve elbiselerden **كدس مكدس** ve **أكداس مكدسة** vardır; bu mecazdır. Ve **نخل متكادس**: sarılmış, üst üste yığılmış; **الدال** ile böyle rivayet olunur.
