# كد — Lane's Lexicon

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF/sozluk/lexicon
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%AF/entries/lexicon

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%AF.md)
- Lane's Lexicon: Edward W. Lane · 19. yy

## Madde başı: كد

كُدَّ
1 كُدَّ ذ , aor. كَدُ٣َ , (L,) inf. n. كَدٌّ, (S, L, K,) He toiled; or was, or became, vehement, or severe, (S, A, L, K,) in work; (S, A, L;) he worked laboriously; (TA;) he fatigued himself, and hastened, in his work. (L.) [You say] بِجَدِّكَ لَا بِكَدِّكَ By thy good fortune, not by thy toil, are things attained. A proverb. (L.) And لَا تَجْعَلْ عَيْشَهُمَا كَدًّ Make not the life of them two a toil. (L, from a trad.) ― -b2- المَسَائِلُ كَدٌّ يَكَدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ Petitions are [a cause of] dispiriting: a man thereby impairs the brightness of his countenance. (L, from a trad.) -A2- كَدَّهُ, (L, K, aor. كَدُ٣َ , inf. n. كَدٌّ, (L,) He required of him toil, or vehemence, or severity in work, or persevering or constant exertion in striving to do a thing or in seeking a thing; as also ↓ اكتدّهُ, and ↓ استكدّهُ: (L, K:) he fatigued or wearied or jaded him; (S, * L;) namely, a beast, and a man, &c.: (L;) [like دَكَّهُ;] he plied, or pressed him, plied or pressed him hard, or harassed him, in constant work which he imposed upon him, so as to fatigue or weary him. (Az, L.) See also كَدٌّ. ― -b2- كَدَّ (tropical:) He fatigued his tongue with speaking and his heart with thinking. (A, L.) ― -b3- كَدَّ, aor. كَدُ٣َ , (L,) inf. n. كَدٌّ, (L, K,) He exerted himself perseveringly, assiduously, constantly, or incessantly, (L, K,) in striving to do, effect, or accomplish, a thing, (L,) or in seeking [a thing]. (K.) ― -b4- كَدَّ, aor. كَدُ٣َ , (L,) inf. n. كَدٌّ, (S, L,) He sought (S, L) gain, (S,) or, sustenance, or the means of subsistence. (L.) -A3- كَدَّ, aor. كَدُ٣َ , (L,) inf. n. كَدٌّ, (S, L, K,) He pointed, or made a sign, with the finger, (S, L, K,) like as the beggar does. (S.) [It is also trans.] El-Kumeyt says,
غَنِيتُ فَلَمْ أَرْدُدْكُمُ عِنْدَ بِغْيَةٍ
وَحُجْتُ فَلَمْ أَكْدُدْكُمُ بِالأَصَابِعِ
[I was rich, and I did not repel you on an occasion of exigency; and I was in want, and I did not point at you with the fingers]. (S, L.) ― -b2- ↓ كُدُّونِى فَاِنِّى مُكِدٌّ (tropical:) Ask ye of me; for I give [only] when asked. Said by Ibn-Hubeyreh. (A [but in my copy of that work, the first word is written كِدُّونِى.]) -A4- كَدَّ, [aor. كَدُ٣َ .] (tropical:) He scratched, or scraped: (L:) he scraped off a soil from a garment: (TA:) he scratched perseveringly his head, and his skin, with his nails. (A.) ― -b2- كَدَّ, (TA,) [aor. كَدُ٣َ ,] inf. n. كَدٌّ, (K,) (assumed tropical:) He combed his head. (K, TA.) ― -b3- كَدَّ, [aor. كَدُ٣َ ,] (tropical:) He (a beast) trod the ground with his hoofs. (A, * L.) -A5- كدّهُ, (aor. كَدُ٣َ , L,) He pulled or drew it out (i. e. a solid or a fluid thing) with his hand; as also ↓ اكتدّهُ. (L, K.)

كدّد
2 كدّد ذ He (a man) threw coarsely pounded salt (كَدِيد), one portion upon another. (L.)

اكدّ
4 اكدّ ذ and ↓ اكتدّ (tropical:) He was tenacious, or niggardly. (L, K.) See also مُكِدٌّ.

8 اِكْتَدَ٣َ see 1, and 4.

10 اِسْتَكْدَ٣َ see 1.

كَدْكَدَ
R. Q. 1 كَدْكَدَ ذ , inf. n. كَدْكَدَةٌ, He ran slowly: (S, IKtt, L:) he affected a heaviness and slowness in his gait. (K.)

كَدْكَدَ عَلَى الكَدِيدِ
R. Q. 1 كَدْكَدَ عَلَى الكَدِيدِ ذ (assumed tropical:) He ran upon the dust of the race-course. (L.)

كَدٌّ
كَدٌّ ذ [inf. n. of 1, q. v. ― -b2- as a subst.] A mortar in which things are pounded, or bruised; like هَاوَنٌ, or هَاوُونٌ. (S, K.)

كِدَّةٌ
كِدَّةٌ ذ and كُدَّةٌ see كَدِيدٌ.

كَدُودٌ
كَدُودٌ ذ A man who toils, or works, laboriously, so as to fatigue himself. (A.) ― -b2- (tropical:) A she-camel whose milk is not obtained without labour, or exertion. (A.) بِئْرٌ كَدُودٌ (tropical:) A well of which the water is not obtained without labour, or exertion, (S, A, L, K,) and difficulty, or trouble. (TA.) ― -b3- (tropical:) Tenacious; niggardly: (K, but omitted in some copies:) one from whom benefits are not obtained without difficulty. (A.)

أَرْضٌ كَدِيدٌ
أَرْضٌ كَدِيدٌ ذ (tropical:) Ground trodden with the hoofs of horses or the like. (S, * A, * L.) ― -b2- كَدِيدٌ (tropical:) Fine dust, trodden with the feet: fine dust, which, if trodden, flies about: (L:) dust of a racecourse. (TA.) ― -b3- Coarsely pounded salt. (L, K.) [Also,] The sound of coarsely pounded salt when it is poured out, (L, K,) one portion upon another. (L.) -A2- A low, or depressed, tract of land, (بَطْنٌ, K, or بطين, L, as from A'Obeyd,) of wide extent, (L, K,) formed like a valley, or wider than a valley. (A'Obeyd, L.) ― -b2- A rugged tract of land; (L, K;) as also ↓ كِدَّةٌ, with kesr, (K,) or ↓ كُدَّةٌ; (L;) so called because it fatigues him who walks upon it. (L.)

كُدَادَةٌ
كُدَادَةٌ ذ The cooked food which remains in the bottom of the cooking-pot, and which is drawn out (كُدَّ) with the fingers: (Az, L:) what remains in the bottom of the cooking-pot, (As, L, K,) sticking to it, after the ladling out; (L;) as also كَدَدَةٌ (L, K) and كُدَدَةٌ: (K:) or the broth, or gravy, remaining in the bottom of the cooking-pot. (S.) ― -b2- Also I. q. قِشْدَةٌ, (S, L, K,) [i. e.] the dregs, or sediment, of clarified butter. (L.) ― -b3- A little that remains of pasture, or herbage. (L.) See also أَكِدَّةٌ.

كَدْكَدَةٌ
كَدْكَدَةٌ ذ a word imitative of the sound made by a thing that is struck upon a hard thing. (S, L.)

اكِدَّةٌ
اكِدَّةٌ ذ The remains in a place of pasture which has already been eaten. (K.) See also كُدَادَةٌ and أَكْدَادٌ.

قَوْمٌ أَكْدَادٌ
قَوْمٌ أَكْدَادٌ ذ A quick, or swift, people: (As, S, L:) or a people composing distinct bodies, or parties, or troops; (L, art. كتد; and K;) as also ↓ أَكِدَّةٌ and أَكَادِيدُ. (K.) See also أَكْتَادٌ.

مَكْدُودٌ
مَكْدُودٌ ذ pass. part. n. of كَدَّ, q. v. ― -b2- A man overcome. (L.)

مُكِدٌّ
مُكِدٌّ ذ (tropical:) One who gives [only] when asked. (A.) See also كَدُودٌ, and 1, and 4.

مِكَدٌّ
مِكَدٌّ ذ (assumed tropical:) A comb. (K.) ― -b2- (tropical:) An instrument for scratching or scraping. (TA.)

### Türkçe

كُدَّ
1 **كُدَّ** ذ , muzâri‘ı **كَدُ٣َ** , (L,) mastarı **كَدٌّ**, (S, L, K,) O çalıştı; yahut işte (S, A, L, K,) şiddetli veya sert oldu ya da oldu; (S, A, L;) zahmetle çalıştı; (TA;) kendini yordu ve işinde acele etti. (L.) [Denir ki] **بِجَدِّكَ لَا بِكَدِّكَ** İşler senin iyi talihinle, senin zahmetinle değil, elde edilir. Bir darbımeseldir. (L.) Ve **لَا تَجْعَلْ عَيْشَهُمَا كَدًّ** “O ikisinin yaşayışını bir zahmet kılma.” (L, bir rivayetten.) ― -b2- **المَسَائِلُ كَدٌّ يَكَدُّ بِهَا الرَّجُلُ وَجْهَهُ** Dilekler/istemeler bir bezginliktir: kişi onunla yüzünün parlaklığını zedeler. (L, bir rivayetten.) -A2- **كَدَّهُ**, (L, K, muzâri‘ı **كَدُ٣َ** , mastarı **كَدٌّ**, (L,) Ondan işte zahmet, yahut şiddet, yahut sertlik, yahut bir şeyi yapmaya çalışmada ya da bir şeyi aramada sebatkâr veya sürekli gayret istedi; bunun gibi ↓ **اكتدّهُ**, ve ↓ **استكدّهُ**: (L, K:) onu yordu veya bitkin düşürdü; (S, * L;) yani bir hayvanı ve bir adamı, vb.: (L;) [**دَكَّهُ** gibi;] ona yükledi, yahut onu sıkıştırdı, ona ağırca yükledi yahut onu hırpaladı; ona yüklediği sürekli işte, onu yormak veya bitkin düşürmek üzere. (Az, L.) **كَدٌّ**’e de bak. ― -b2- **كَدَّ** (mecaz:) Konuşmakla dilini ve düşünmekle kalbini yordu. (A, L.) ― -b3- **كَدَّ**, muzâri‘ı **كَدُ٣َ** , (L,) mastarı **كَدٌّ**, (L, K,) Bir şeyi yapmaya, gerçekleştirmeye veya tamamlamaya çalışmada, (L,) yahut [bir şeyi] aramada (K,) sebatla, gayretle, sürekli veya durmaksızın kendini zorladı. (L, K.) ― -b4- **كَدَّ**, muzâri‘ı **كَدُ٣َ** , (L,) mastarı **كَدٌّ**, (S, L,) Kazanç (S, L) aradı, (S,) yahut rızık veya geçim vasıtalarını aradı. (L.) -A3- **كَدَّ**, muzâri‘ı **كَدُ٣َ** , (L,) mastarı **كَدٌّ**, (S, L, K,) Dilencinin yaptığı gibi (S,) parmakla işaret etti yahut işaret yaptı. (S, L, K.) [Geçişli olarak da gelir.] El-Kumeyt der ki,
غَنِيتُ فَلَمْ أَرْدُدْكُمُ عِنْدَ بِغْيَةٍ
وَحُجْتُ فَلَمْ أَكْدُدْكُمُ بِالأَصَابِعِ
[Zengin oldum da bir ihtiyaç anında sizi geri çevirmedim; muhtaç oldum da parmaklarla size işaret etmedim]. (S, L.) ― -b2- ↓ **كُدُّونِى فَاِنِّى مُكِدٌّ** (mecaz:) Benden isteyin; çünkü ben [ancak] istenince veririm. İbn-Hubeyreh’in sözüdür. (A [fakat o eserin bende olan nüshasında ilk kelime **كِدُّونِى** yazılmıştır.]) -A4- **كَدَّ**, [muzâri‘ı **كَدُ٣َ** .] (mecaz:) Tırmaladı yahut kazıdı: (L:) bir elbiseden kiri kazıyıp çıkardı: (TA:) tırnaklarıyla başını ve derisini sebatla tırmaladı. (A.) ― -b2- **كَدَّ**, (TA,) [muzâri‘ı **كَدُ٣َ ,**] mastarı **كَدٌّ**, (K,) (mecaz olduğu varsayılan:) Başını taradı. (K, TA.) ― -b3- **كَدَّ**, [muzâri‘ı **كَدُ٣َ ,**] (mecaz:) O (bir hayvan) toynaklarıyla yeri çiğnedi. (A, * L.) -A5- **كدّهُ**, (muzâri‘ı **كَدُ٣َ ,** L,) Onu (yani katı yahut sıvı bir şeyi) eliyle çekip çıkardı; bunun gibi ↓ **اكتدّهُ**. (L, K.)

كدّد
2 **كدّد** ذ O (bir adam) kaba dövülmüş tuzu (**كَدِيد**) bir kısmını bir kısmı üzerine attı. (L.)

اكدّ
4 **اكدّ** ذ ve ↓ **اكتدّ** (mecaz:) O, sıkı tutan yahut cimri oldu. (L, K.) **مُكِدٌّ**’e de bak.

8 **اِكْتَدَ٣َ** 1’e ve 4’e bak.

10 **اِسْتَكْدَ٣َ** 1’e bak.

كَدْكَدَ
R. Q. 1 **كَدْكَدَ** ذ , mastarı **كَدْكَدَةٌ**, Yavaşça koştu: (S, IKtt, L:) yürüyüşünde bir ağırlık ve yavaşlık gösterdi. (K.)

كَدْكَدَ عَلَى الكَدِيدِ
R. Q. 1 **كَدْكَدَ عَلَى الكَدِيدِ** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Yarış yerinin tozu üzerinde koştu. (L.)

كَدٌّ
**كَدٌّ** ذ [1’in mastarıdır, bk. ― -b2- isim olarak:] İçinde şeylerin dövüldüğü yahut ezildiği bir havan; **هَاوَنٌ** yahut **هَاوُونٌ** gibi. (S, K.)

كِدَّةٌ
**كِدَّةٌ** ذ ve **كُدَّةٌ** **كَدِيدٌ**’e bak.

كَدُودٌ
**كَدُودٌ** ذ Kendini yoracak şekilde zahmetle çalışan yahut iş gören bir adam. (A.) ― -b2- (mecaz:) Sütü emek yahut gayret olmaksızın elde edilmeyen bir dişi deve. (A.) **بِئْرٌ كَدُودٌ** (mecaz:) Suyu emek yahut gayret, (S, A, L, K,) ve güçlük yahut meşakkat olmaksızın elde edilmeyen bir kuyu. (TA.) ― -b3- (mecaz:) Sıkı tutan; cimri: (K, fakat bazı nüshalarda düşürülmüştür:) kendisinden faydalar güçlük olmaksızın elde edilmeyen kimse. (A.)

أَرْضٌ كَدِيدٌ
**أَرْضٌ كَدِيدٌ** ذ (mecaz:) Atların yahut benzerlerinin toynaklarıyla çiğnenmiş yer. (S, * A, * L.) ― -b2- **كَدِيدٌ** (mecaz:) Ayaklarla çiğnenmiş ince toz: çiğnenirse savrulan ince toz: (L:) yarış yerinin tozu. (TA.) ― -b3- Kaba dövülmüş tuz. (L, K.) [Ayrıca,] kaba dövülmüş tuz döküldüğünde, (L, K,) bir kısmı bir kısmı üzerine, çıkan ses. (L.) -A2- Genişçe bir alana sahip, (L, K,) vadi gibi yahut vadiden daha geniş biçimde oluşmuş, (A'Obeyd, L,) alçak yahut çökük bir arazi parçası, (**بَطْنٌ**, K, yahut **بطين**, L, A'Obeyd’den olarak). ― -b2- Engebeli bir arazi parçası; (L, K;) bunun gibi ↓ **كِدَّةٌ**, kesre ile, (K,) yahut ↓ **كُدَّةٌ**; (L;) ona yürüyeni yorduğu için böyle adlandırılmıştır. (L.)

كُدَادَةٌ
**كُدَادَةٌ** ذ Pişirme kabının dibinde kalan ve parmaklarla (**كُدَّ**) çekilip çıkarılan pişmiş yemek: (Az, L:) kepçeyle boşaltmadan sonra, (L;) pişirme kabının dibinde kalan, (As, L, K,) ona yapışmış olan şey; (L;) bunun gibi **كَدَدَةٌ** (L, K) ve **كُدَدَةٌ**: (K:) yahut pişirme kabının dibinde kalan çorba yahut sos. (S.) ― -b2- Ayrıca **قِشْدَةٌ**’nin I. q.’sıdır, (S, L, K,) [yani] sade yağın tortusu yahut çökeltisi. (L.) ― -b3- Otlağın yahut otun kalan az bir kısmı. (L.) **أَكِدَّةٌ**’ye de bak.

كَدْكَدَةٌ
**كَدْكَدَةٌ** ذ Sert bir şeye vurulan bir şeyin çıkardığı sesi taklit eden bir kelimedir. (S, L.)

اكِدَّةٌ
**اكِدَّةٌ** ذ Daha önce yenmiş olan bir otlak yerinde kalan artıklar. (K.) **كُدَادَةٌ** ve **أَكْدَادٌ**’a da bak.

قَوْمٌ أَكْدَادٌ
**قَوْمٌ أَكْدَادٌ** ذ Çabuk yahut hızlı bir kavim: (As, S, L:) yahut ayrı bedenler, yahut fırkalar, yahut birlikler oluşturan bir kavim; (L, md. كتد; ve K;) bunun gibi ↓ **أَكِدَّةٌ** ve **أَكَادِيدُ**. (K.) **أَكْتَادٌ**’a da bak.

مَكْدُودٌ
**مَكْدُودٌ** ذ **كَدَّ**’nin edilgen ism-i mef‘ûlüdür, bk. ― -b2- Yenilmiş bir adam. (L.)

مُكِدٌّ
**مُكِدٌّ** ذ (mecaz:) [Ancak] istenince veren kimse. (A.) **كَدُودٌ**’a, ve 1’e, ve 4’e de bak.

مِكَدٌّ
**مِكَدٌّ** ذ (mecaz olduğu varsayılan:) Bir tarak. (K.) ― -b2- (mecaz:) Tırmalamak yahut kazımak için bir alet. (TA.)
