# كذا — Lisânü'l-Arab

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A7/sozluk/lisan
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A7/entries/lisan

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كذا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A7.md)
- Lisânü'l-Arab: İbn Manzûr · 13. yy

## Madde başı: كذا

ابن الأَعرابي: أَكْذى الشيءُ إِذا احمرَّ، وأَكْذى الرجلُ إِذا احمرَّ لونه من خَجَلٍ أَو فَزَعٍ، ورأَيته كاذِياً
(* قوله« كاذياً إلخ»
الكاذي بمعنى الاحمر وغيره، لم يضبط في سائر الاصول التي بأيدينا إلا كما ترى، لكن عبارة التكملة: الكاذي، بتشديد الياء، من نبات بلاد عمان وهو الذي يطيب به الدهن الذي يقال له الكاذي، ووصفت ذلك النبات.) كَرِكاً أَي أَحمرَ، قال: والكاذي والجِرْيال البَقَّم، وقال غيره: الكاذِي ضرب من الأَدْهان معروف، والكاذِي ضرب من الحبوب يجعل في الشراب فيشدّده. الليث: العرب تقول كذا وكذا، كافهما كاف التشبيه وذا اسم يشار به، وهو مذكور في موضعه. الجوهري: قولهم كذا كناية عن الشيء، تقول فَعَلْت كذا وكذا يكون كناية عن العدد فتنصب ما بعده على التمييز، تقول: له عندي كذا وكذا درهماً، كما تقول له عندي عشرون درهماً. وفي الحديث: نجيء أَنا وأُمتي يوم القيامة على كذا وكذا؛ قال ابن الأَثير: هكذا جاء في مسلم كأَن الراوي شك في اللفظ فكنى عنه بكذا وكذا، وهي من أَلفاظ الكِنايات مثْل كَيْتَ وكَيْتَ، ومعناه مثل ذا، ويُكنى بها عن المجهول وعما لا يراد التصريح به؛ قال أَبو موسى: المحفوظ في هذا الحديث نجيء أَنا وأُمتي على كَوْم أَو لفظ يؤدّي هذا المعنى. وفي حديث عمر: كذاك لا تَذْعَرُوا علينا إِبلَنا أَي حَسْبُكم، وتقديره دَعْ فِعْلَك وأَمرَك كَذاك، والكاف الأُولى والآخرة زائدتان للتشبيه والخطاب والاسم ذا، واستعملوا الكلمة كلها استعمال الاسم الواحد في غير هذا المعنى. يقال: رجل كذاكَ أَي خَسِيسٌ. واشْتَرِ لي غلاماً ولا تشتره كَذاكَ أَي دَنِيئاً، وقيل: حقيقة كذاك أَي مثل ذاك، ومعناه الزم ما أَنت عليه ولا تتجاوزه، والكاف الأُولى منصوبة الموضع بالفعل المضمر. وفي حديث أَبي بكر، رضي الله عنه، يوم بَدْر: يا نبيّ الله كذاك أَي حَسْبُك الدُّعاء فإِن الله مُنجز لك ما وعدك.

كذا: اسم مبهم، تقول فعلت كذا، وقد يَجري مَجْرى كَمْ فَتَنْصِب ما بعده على التمييز، تقول عندي كذا وكذا درهماً لأَنه كالكناية، وقد ذكر أَيضاً في المعتل، والله أَعلم.

### Türkçe

İbnü’l-A‘râbî: **أَكْذى** şey, kızardığı zaman; ve **أَكْذى** adam, utançtan yahut korkudan rengi kızardığı zaman; ve onu **كاذِياً** gördüm

(* onun sözü: «كاذياً إلخ»
**الكاذي** “kızıl” ve başkası mânâsında; elimizdeki diğer asılların tamamında, gördüğün gibi olandan başka ضبط edilmemiştir; lâkin **التكملة**’nin ibaresi: **الكاذي** (yâ’nın şeddeli olmasıyla), Umân beldelerinin bitkilerindendir; o, kendisine **الكاذي** denilen yağın hoş koku verildiği şeydir; ve o bitkiyi vasfettim.) **كَرِكاً** yani: kızıl; dedi ki: ve **الكاذي** ve **الجِرْيال** **البَقَّم**’dır; başkası dedi ki: **الكاذِي** bilinen yağlardan bir türdür; ve **الكاذِي** içecekte yapılan, onu sertleştiren tanelerden bir türdür.

el-Leys: Araplar **كذا وكذا** der; ikisinin **كاف**’ı teşbih **كاف**’ıdır ve **ذا** işaret olunan bir isimdir; ve o, yerinde zikredilmiştir.

el-Cevherî: Onların **كذا** sözü şeyden kinayedir; **فَعَلْت كذا وكذا** dersin; sayıdan kinaye olur da ondan sonrakini temyiz üzere nasb edersin; **له عندي كذا وكذا درهماً** dersin; tıpkı **له عندي عشرون درهماً** dediğin gibi.

Ve hadiste: “Kıyamet günü ben ve ümmetim **على كذا وكذا** üzere geliriz”; İbnü’l-Esîr dedi ki: Müslim’de böyle gelmiştir; sanki râvî lafızda şüphe etti de ondan **كذا وكذا** ile kinaye etti; ve o, **كَيْتَ وكَيْتَ** gibi kinaye lafızlarındandır; mânâsı **مثل ذا**’dır; ve onunla meçhulden ve açıkça söylenmesi istenmeyen şeyden kinaye edilir; Ebû Mûsâ dedi ki: Bu hadiste mahfuz olan: “Ben ve ümmetim **على كَوْم** üzere geliriz” yahut bu mânâyı edâ eden bir lafızdır.

Ve Ömer’in hadisinde: **كذاك** “develerimizi üzerimize ürkütmeyin” yani: size yeter; ve takdiri: “fiilini ve işini bırak, **كذاك**”; ve ilk ve son **الكاف** teşbih ve hitap için زائد’dır; ve isim **ذا**’dır; ve bu mânânın dışında, kelimenin tamamını tek bir isim gibi kullanmışlardır. Denir ki: **رجل كذاكَ** yani: aşağılık. Ve “bana bir köle satın al ve onu **كَذاكَ** satın alma” yani: değersiz; ve denildi ki: **كذاك**’ın hakikati yani: **مثل ذاك**; mânâsı: üzerinde bulunduğun şeye yapış ve onu aşma; ve ilk **الكاف**’ın yeri, gizli fiil ile mansubdur.

Ve Ebû Bekir’in, رضي الله عنه, Bedir günü hadisinde: “Ey Allah’ın nebîsi, **كذاك**” yani: dua sana yeter; çünkü Allah sana vaad ettiğini yerine getirecektir.

**كذا**: müphem bir isimdir; “**فعلت كذا**” dersin; ve bazen **كم**’in cereyan ettiği yol üzere cereyan eder de ondan sonrakini temyiz üzere nasb edersin; “**عندي كذا وكذا درهماً**” dersin; çünkü o kinaye gibidir; ve ayrıca **المعتل**’de de zikredilmiştir; Allah daha iyi bilir.
