# كذا — Tâcü'l-Arûs

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A7/sozluk/tac
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A7/entries/tac

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كذا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A7.md)
- Tâcü'l-Arûs: Zebîdî · 18. yy

## Madde başı: كذا

: ( *!كذا : اسْمٌ مُبْهَمٌ ) ، تقولُ : فَعَلْتُ كذا ؛ كذا في الصِّحاحِ .
ومَرَّ للمصنِّفِ في المُعْتل وفَسَّره بأَنَّه كِنايةُ . وهنا قالَ : اسْمٌ مُبْهَمٌ ولا مُنافَاة ، ويُرْسَمُ بالألَفِ .
قال الجَوْهرِي : ( وقد يَجْرِي مَجْرَى كَمْ فَيَنْتَصِبُ ما بعدَهُ على التَّمْييزِ ) ، تقولُ : عنْدِي كذا دِرْهماً ، لأنَّه كالكِنايَةِ .
قال شيْخُنا قد يُفْهَمُ منه أنَّه يدلُّ على الاسْتِفْهامِ ولا قائِلَ به ، وكأنَّه قصد يَجْرِي مَجْراهُ في الدَّلالةِ على الكِنايَةِ الدَّالَّةِ على العَدَدِ . وقد تكلَّمَ ابنُ مالِكٍ على اسْتِعْمالِها مُفْردَة ومُرَكَّبة ومُتَعاطِفَة وبسطَ فيه فليُراجع ؛ قالَ : ومِن غَرائِبِ كذا أنَّها تلْحقُها الكافُ فيقالُ : كذاك ، وتكونُ اسْمَ فِعْلٍ بمعنى دَعْ واتْرُكْ ، فتَنْصِبُ مَفْعولاً ؛ قال جرير :
يَقُلْنَ وقد تَلاحَقَتِ المَطايَا
*!كذاكَ القَوْل إنَّ عَلَيْك عَيْناأَي دَعِ القَوْل ، وهي مُرَكَّبَةٌ مِن كافِ التّشْبيهِ واسْمِ الإشارَةِ وكافِ الخِطابِ ، وزَالَ

مَعْناها التَّرْكِيبي وضُمِّنَتْ مَعْنى دَعْ ، كذا في طرازِ المجالِس للخَفاجِي .
ورجلٌ كذاك : أَي خَسِيسٌ أَو دَنِيءٌ .
وقيلَ : حَقِيقَة كَذاكَ مِثْل ذاكَ أَي الْزَمْ ما أَنْتَ عليه ولا تَتَجاوَزْه ؛ وعليه خرجَ الحَدِيث : ( كَذاكَ مُناشَدَتَكَ رَبّكَ ) ، بنَصْبِ الدالِ كما نقلَهُ ابنُ دحيَّة في التَّنْوير عن شيخِه ابنِ قرقول ، ورُوِي برَفْعِها ، ويُرْوى كَفَاك ، وهي رِوايَةُ البُخارِي ، والمُعْنَى حَسْبُك ، وقد أَغْفَلَه المصنِّفُ ، وهو واجِبُ الذِّكْر وأَوْرَدَه صاحِبُ اللِّسانِ في الكافِ وأَشَرْنا إلى بعضِ ذلِكَ هناك فراجِعْه .

### Türkçe

: ( **كذا** : müphem bir isimdir ) , dersin ki: “**فَعَلْتُ كذا**”; **كذا** “**الصِّحاح**”tadır.
Ve müellife **المُعْتل**’de geçti ve onu, onun bir kinaye olduğu şeklinde tefsir etti. Burada ise dedi ki: “müphem bir isimdir”; çelişme yoktur; ve elif ile resmedilir (yazılır).
**الجَوْهرِي** dedi ki: (ve bazen **كَمْ**’in yürüdüğü yol üzere yürür; ondan sonrakinin, temyiz üzere mansup olmasıyla), dersin ki: “bende **كذا** dirhem vardır”; çünkü o, kinaye gibidir.
Şeyhimiz dedi: ondan, onun istifhama delalet ettiği anlaşılabilir; hâlbuki bunu söyleyen yoktur; sanki o, sayıya delalet eden kinayenin delaletinde onun yolunu yürür demeyi kastetmiştir. İbn Mâlik, onun müfred, mürekkeb ve atıflı olarak kullanılmasına dair konuşmuş ve onda genişletmiştir; müracaat edilsin. Dedi ki: **كذا**’nın garipliklerindendir ki ona kâf bitişir; şöyle denir: **كذاك**; ve “bırak” ve “terk et” mânasında bir fiil ismi olur; böylece bir mef’ûlü nasb eder. Cerîr dedi ki:
يَقُلْنَ وقد تَلاحَقَتِ المَطايَا
**كذاكَ** القَوْل إنَّ عَلَيْك عَيْناأَي “sözü bırak”; ve o, teşbih kâfı, işaret ismi ve hitap kâfından mürekkebdir; ve onun terkibî mânası zail oldu ve “bırak” mânası tazmîn edildi; **كذا** “**طرازِ المجالِس**”te, **الخَفاجِي**’nindir.
Ve “**رجلٌ كذاك**”: yani “aşağı” yahut “denî”.
Ve denildi ki: **كذاكَ**’ın hakikati “**مِثْل ذاكَ**”tır; yani “üzerinde bulunduğun şeye yapış; onu aşma”; bunun üzerine hadis çıkarıldı: ( **كَذاكَ مُناشَدَتَكَ رَبّكَ** ), **الدال**’in nasbıyla; onu, İbn Dihye, şeyhi İbn Kurkûl’den “**التَّنْوير**”de naklettiği üzere. Ve onun ref’iyle rivayet edildi; ve “**كَفَاك**” diye rivayet olunur; bu, Buhârî’nin rivayetidir; mânâ “sana yeter”dir. Müellif onu ihmal etmiştir; hâlbuki o, zikri vaciptir; ve “**اللِّسان**”ın sahibi onu **الكاف**’ta vârid kılmıştır; ve biz, bunun bir kısmına orada işaret ettik; ona müracaat et.
