# كذب (ك-ذ-ب) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A8

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar

- Harfler: ك - ذ - ب
- Kur'an'da: 282 geçiş · 257 ayet · 64 sîga
- 13 sözlük

## Sîgalar (64)

| Sîga | Kalıp | Anlam | Geçiş | Ayet | İlk ayet |
|---|---|---|---|---|---|
| [كَذَّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَّلُوا | Yalanladılar | 37 | 36 | [3:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:11.md) |
| [تُكَذِّبَانِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%A7%D9%86%D9%90.md) | تُفَعِّلَانِ | İkiniz yalanlarsınız | 31 | 31 | [55:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:13.md) |
| [كَذَّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَّلَ | Yalanladı | 21 | 21 | [6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:21.md) |
| [كَذِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَعِلًا | Yalan | 15 | 15 | [6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:21.md) |
| [كَذَّبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَعَّلَتْ | Yalanladı | 14 | 14 | [22:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:42.md) |
| [الْكَذِبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8E.md) | الْفَعِلَ | Yalan | 13 | 11 | [3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:75.md) |
| [لِلْمُكَذِّبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | لِلْمُفَعِّلِينَ | Yalanlayanların | 12 | 12 | [52:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/52:11.md) |
| [الْكَاذِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلِينَ | Yalan söyleyenler | 10 | 10 | [3:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:61.md) |
| [وَكَذَّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | وَفَعَّلُوا | Ve yalanladılar | 10 | 10 | [2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:39.md) |
| [تُكَذِّبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تُفَعِّلُونَ | Yalanlarsınız | 9 | 9 | [23:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:105.md) |
| [لَكَاذِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%84%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | لَفَاعِلُونَ | Yalan söyleyenler | 9 | 9 | [6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:28.md) |
| [فَكَذَّبُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَفَعَّلُوهُ | Hemen onu yalanladılar; Onu yalanladılar | 8 | 8 | [7:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:64.md) |
| [الْمُكَذِّبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفَعِّلِينَ | Yalanlayanlar | 6 | 6 | [3:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:137.md) |
| [يُكَذِّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | يُفَعِّلُ | Yalanlar | 5 | 5 | [27:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/27:83.md) |
| [كَذَبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَعَلُوا | Yalan söylediler | 4 | 4 | [6:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:24.md) |
| [كَذَّابٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A8%D9%8C.md) | فَعَّالٌ | Yalancı | 4 | 4 | [38:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/38:4.md) |
| [وَكَذَّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | وَفَعَّلَ | Ve yalanladı; Yalanladı | 4 | 4 | [6:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:66.md) |
| [الْكَاذِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْفَاعِلُونَ | Yalan söyleyenler | 3 | 3 | [16:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:105.md) |
| [كَاذِبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلِينَ | Yalan söyleyenler | 3 | 3 | [11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:27.md) |
| [كَذَّبُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | فَعَّلُوكَ | Seni yalanladılar | 3 | 3 | [3:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:184.md) |
| [كَذَّبُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | فَعَّلُونِ | Beni yalanladılar | 3 | 3 | [23:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:26.md) |
| [يُكَذِّبُوكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8E.md) | يُفَعِّلُوكَ | Seni yalanlarlar | 3 | 3 | [22:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:42.md) |
| [فَكَذَّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | فَفَعَّلَ | Hemen yalanladı | 2 | 2 | [20:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/20:56.md) |
| [فَكَذَّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فَفَعَّلُوا | Hemen yalanladılar | 2 | 2 | [34:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/34:45.md) |
| [فَكَذَّبُوهُمَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F%D9%85%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَّلُوهُمَا | Hemen ikisini yalanladılar; İkisini yalanladılar | 2 | 2 | [23:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:48.md) |
| [كَاذِبًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فَاعِلًا | Yalan söyleyen | 2 | 2 | [40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:28.md) |
| [كَاذِبٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8C.md) | فَاعِلٌ | Yalan söyleyen | 2 | 2 | [11:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:93.md) |
| [كَذَبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A8%D9%8E.md) | فَعَلَ | Yalan söyledi | 2 | 2 | [39:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:32.md) |
| [كَذَّبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَّلْتُمْ | Yalanladınız | 2 | 2 | [2:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:87.md) |
| [كُذِّبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فُعِّلَتْ | Yalanlandı | 2 | 2 | [6:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:34.md) |
| [كِذَّابًا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%90%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A8%D9%8B%D8%A7.md) | فِعَّالًا | Yalanlamak | 2 | 2 | [78:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/78:28.md) |
| [لِلْكَذِبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%84%D9%90%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%90.md) | لِلْفَعِلِ | Yalanı | 2 | 2 | [5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:41.md) |
| [يَكْذِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يَفْعِلُونَ | Yalan söylerler | 2 | 2 | [2:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:10.md) |
| [يُكَذِّبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | يُفَعِّلُونَ | Yalanlarlar | 2 | 2 | [83:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/83:11.md) |
| [يُكَذِّبُونِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%90.md) | يُفَعِّلُونِ | Beni yalanlarlar | 2 | 2 | [26:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:12.md) |
| [أَكَذَّبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A3%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | أَفَعَّلْتُمْ | Yalanladınız mı? | 1 | 1 | [27:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/27:84.md) |
| [الْكَذَّابُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A7%D8%A8%D9%8F.md) | الْفَعَّالُ | Yalancı | 1 | 1 | [54:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:26.md) |
| [الْكَذِبِ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%90.md) | الْفَعِلِ | Yalan | 1 | 1 | [58:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/58:14.md) |
| [الْمُكَذِّبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | الْمُفَعِّلُونَ | Yalanlayanlar | 1 | 1 | [56:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/56:51.md) |
| [تَكْذِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | تَفْعِلُونَ | Yalan söylersiniz | 1 | 1 | [36:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/36:15.md) |
| [تَكْذِيبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B0%D9%90%D9%8A%D8%A8%D9%8D.md) | تَفْعِيلٍ | Yalanlama | 1 | 1 | [85:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/85:19.md) |
| [تُكَذِّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D8%AA%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | تُفَعِّلُوا | Yalanlarsınız | 1 | 1 | [29:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:18.md) |
| [فَكَذَبَتْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D8%A8%D9%8E%D8%AA%D9%92.md) | فَفَعَلَتْ | Öyleyse yalan söyledi | 1 | 1 | [12:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:27.md) |
| [فَكَذَّبْتَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8E.md) | فَفَعَّلْتَ | Hemen yalanladın | 1 | 1 | [39:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:59.md) |
| [فَكَذَّبْنَا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%81%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D9%86%D9%8E%D8%A7.md) | فَفَعَّلْنَا | Hemen yalanladık | 1 | 1 | [67:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/67:9.md) |
| [كَاذِبَةٌ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8C.md) | فَاعِلَةٌ | Yalan söyleyen | 1 | 1 | [56:2](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/56:2.md) |
| [كَاذِبَةٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8E%D8%A9%D9%8D.md) | فَاعِلَةٍ | Yalan söyleyen | 1 | 1 | [96:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/96:16.md) |
| [كَاذِبُونَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%A7%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E.md) | فَاعِلُونَ | Yalan söyleyenler | 1 | 1 | [26:223](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:223.md) |
| [كَذَّبُوكُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%83%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | فَعَّلُوكُمْ | Sizi yalanladılar | 1 | 1 | [25:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:19.md) |
| [كَذَّبُوهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%87%D9%8F.md) | فَعَّلُوهُ | Onu yalanladılar | 1 | 1 | [23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:44.md) |
| [كَذِبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8D.md) | فَعِلٍ | Yalan | 1 | 1 | [12:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:18.md) |
| [كَذِبُهُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%87%D9%8F.md) | فَعِلُهُ | Onun yalanı | 1 | 1 | [40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:28.md) |
| [كُذِبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B0%D9%90%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فُعِلُوا | Yalancı çıkarıldılar | 1 | 1 | [12:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:110.md) |
| [كُذِّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | فُعِّلَ | Yalanlandı | 1 | 1 | [3:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:184.md) |
| [كُذِّبُوا](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%83%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D8%A7.md) | فُعِّلُوا | Yalanlandılar | 1 | 1 | [6:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:34.md) |
| [مَكْذُوبٍ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8E%D9%83%D9%92%D8%B0%D9%8F%D9%88%D8%A8%D9%8D.md) | مَفْعُولٍ | Yalan | 1 | 1 | [11:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:65.md) |
| [مُكَذِّبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | مُفَعِّلِينَ | Yalanlayanlar | 1 | 1 | [69:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/69:49.md) |
| [نُكَذِّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | نُفَعِّلَ | Yalanlarız | 1 | 1 | [6:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:27.md) |
| [نُكَذِّبُ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%86%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F.md) | نُفَعِّلُ | Yalanlarız | 1 | 1 | [74:46](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/74:46.md) |
| [وَالْمُكَذِّبِينَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D8%A7%D9%84%D9%92%D9%85%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%90%D9%8A%D9%86%D9%8E.md) | وَالْمُفَعِّلِينَ | Ve yalanlayanlar | 1 | 1 | [73:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/73:11.md) |
| [وَكَذَّبْتُمْ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%8E%D9%91%D8%A8%D9%92%D8%AA%D9%8F%D9%85%D9%92.md) | وَفَعَّلْتُمْ | Yalanladınız | 1 | 1 | [6:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:57.md) |
| [وَكُذِّبَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%88%D9%8E%D9%83%D9%8F%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8E.md) | وَفُعِّلَ | Yalanlandı | 1 | 1 | [22:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:44.md) |
| [يُكَذِّبُكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%83%D9%8E.md) | يُفَعِّلُكَ | Seni yalanlar | 1 | 1 | [95:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/95:7.md) |
| [يُكَذِّبُونَكَ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/siga/%D9%8A%D9%8F%D9%83%D9%8E%D8%B0%D9%90%D9%91%D8%A8%D9%8F%D9%88%D9%86%D9%8E%D9%83%D9%8E.md) | يُفَعِّلُونَكَ | Seni yalanlarlar | 1 | 1 | [6:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:33.md) |

## Mücavir kökler — 117 mücavir (442 toplam)

Sıralama: iki kökün aynı ayette birlikte geçmesinin tesadüfe göre ne kadar güçlü olduğu (Dunning G²). Her satırda ortak ayet sayısı yazar. Edatlar varsayılan olarak gizli.

1. [أيي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%8A.md) — 80 ortak ayet · G² 100 · Evye kuş yuvası demektir
2. [فري](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D9%8A.md) — 22 ortak ayet · G² 72 · Ferv “Ferre”ye bak
3. [ويل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D9%8A%D9%84.md) — 13 ortak ayet · G² 37 · “Beyn” kelimesinden dönüşen bir kelimedir
4. [جيأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%8A%D8%A3.md) — 28 ortak ayet · G² 21 · Ceyee yağmur sularının toplanıp biriktiği yerdir
5. [ثمود](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%85%D9%88%D8%AF.md) — 7 ortak ayet · G² 17 · Semûd
6. [رسل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%B3%D9%84.md) — 34 ortak ayet · G² 14 · Saçak demektir
7. [عقب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 14 · Örümcektir, “a’kibe” yumru, “ka’b” da topuk demektir
8. [غرق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%BA%D8%B1%D9%82.md) — 6 ortak ayet · G² 13 · Ğark, Suya doymuş toprak, bataklık demektir
9. [أشر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%B4%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 13 · Şer ateşten çıkan alev parçasıdır
10. [ظنن](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%86%D9%86.md) — 9 ortak ayet · G² 12 · Suyu belirsiz, suyun olup olmadığı kuyu demektir
11. [قبل](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%A8%D9%84.md) — 24 ortak ayet · G² 11 · Önce
12. [قمص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%85%D8%B5.md) — 3 ortak ayet · G² 11 · Gömlek demektir
13. [حلف](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%84%D9%81.md) — 4 ortak ayet · G² 11 · Hilye süs demektir
14. [صحب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AD%D8%A8.md) — 11 ortak ayet · G² 10 · Sahafe sahifa üzerine yazı yazılmış veya şekil çizilmiş…
15. [نوح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%AD.md) — 7 ortak ayet · G² 10 · “Nevh” rüzgar estiğinde uğultu çıkaran dağdır
16. [عاد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%A7%D8%AF.md) — 5 ortak ayet · G² 9 · Âd
17. [ظلم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B8%D9%84%D9%85.md) — 23 ortak ayet · G² 9 · Zalimler
18. [أيك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%8A%D9%83.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Gür ormanlık yer, bir ülkenin adı
19. [سحت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D8%AD%D8%AA.md) — 2 ortak ayet · G² 7 · Saht: Mistah, hurma kurutulan yerdir
20. [قدد](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%AF%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 6 · Sırım demektir
21. [كون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%88%D9%86.md) — 63 ortak ayet · G² 6 · Kevn, tepe demektir
22. [شهد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B4%D9%87%D8%AF.md) — 11 ortak ayet · G² 6 · Petekteki baldır
23. [لسن](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D8%B3%D9%86.md) — 4 ortak ayet · G² 6 · Dil demektir
24. [ثوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AB%D9%88%D9%8A.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Saye develerin ahırı demektir
25. [وصف](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%88%D8%B5%D9%81.md) — 3 ortak ayet · G² 6 · Vasıflandırırlar
26. [دأب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AF%D8%A3%D8%A8.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · De’b (hemze) : Dabbe yürüyen hayvandır
27. [هامان](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%A7%D9%85%D8%A7%D9%86.md) — 2 ortak ayet · G² 5 · Ve Haman
28. [قوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D9%88%D9%85.md) — 36 ortak ayet · G² 5 · Hayvanların ön ayaklarına denir
29. [هوي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D9%88%D9%8A.md) — 5 ortak ayet · G² 5 · Onların hevesleri
30. [فرعون](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B9%D9%88%D9%86.md) — 7 ortak ayet · G² 5 · Firavun
31. [ربب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B1%D8%A8%D8%A8.md) — 48 ortak ayet · G² 5 · Ribve, tümsek demektir
32. [عقر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D9%82%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · “Akv” derinin zedelenmesinden oluşmuş yaradır
33. [فرط](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%B1%D8%B7.md) — 2 ortak ayet · G² 4 · Fert (tı) Topluluktan ayrılan kişidir
34. [عذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%B0%D8%A8.md) — 21 ortak ayet · G² 4 · Su yosunudur
35. [نظر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D8%B8%D8%B1.md) — 9 ortak ayet · G² 3 · Korkuluk demektir
36. [جرم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%B1%D9%85.md) — 6 ortak ayet · G² 3 · Cürame hurma döküntüsü demektir
37. [كفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D9%81%D8%B1.md) — 27 ortak ayet · G² 3 · Hufre, çukur demektir
38. [جمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D9%85%D9%84.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Erkek deve demektir
39. [زبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D8%A8%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Zebra”, derisi çizgili yaban eşeğidir
40. [طبع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D8%A8%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Ağaç, taş gibi şeylerin üzrini çentmek için kullanılan taş…
41. [سفر](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%81%D8%B1.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · “Sufur” süpürgedir
42. [يوم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%8A%D9%88%D9%85.md) — 25 ortak ayet · G² 3 · “Yemm” durgun akan su demektir
43. [سير](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B3%D9%8A%D8%B1.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Gezerler
44. [قصص](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%82%D8%B5%D8%B5.md) — 3 ortak ayet · G² 3 · Anlatırız
45. [فلح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%84%D8%AD.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · Felah “Felh” toprağın yarılmışı, çatlak toprak demektir
46. [ملأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%85%D9%84%D8%A3.md) — 4 ortak ayet · G² 3 · “Mil” doldurulmuş çuval, “mülle” doldurulup ağzı dikilen…
47. [فوه](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D9%88%D9%87.md) — 2 ortak ayet · G² 3 · Onların ağızları ile
48. [جحم](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AC%D8%AD%D9%85.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Cehennem tuğlanın pişirildiği fırındır
49. [حيث](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%8A%D8%AB.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Hayese sürülmüş tarla demektir
50. [كبر](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B1.md) — 10 ortak ayet · G² 2 · Yaşlı adamdır
51. [لقي](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%82%D9%8A.md) — 9 ortak ayet · G² 2 · “Lekat” iki yerleşik bölge arasındaki buluşma yerinin adıdır
52. [نور](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%88%D8%B1.md) — 11 ortak ayet · G² 2 · Ateş demektir
53. [عتد](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B9%D8%AA%D8%AF.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Hazırladık
54. [نقم](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%86%D9%82%D9%85.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Lokma, ağza alınan bir parça yemektir
55. [هزأ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%87%D8%B2%D8%A3.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · (he ze e) (Hezy) hezv kılıç yarası, hezeyan, hastanın…
56. [ليس](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%84%D9%8A%D8%B3.md) — 6 ortak ayet · G² 2 · Bu kelime “late”den dönüşmüştür
57. [فتح](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%81%D8%AA%D8%AD.md) — 3 ortak ayet · G² 2 · Feth, kapının açılması demektir
58. [طلع](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B7%D9%84%D8%B9.md) — 2 ortak ayet · G² 2 · Dal demektir
59. [حمل](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AD%D9%85%D9%84.md) — 4 ortak ayet · G² 2 · Haml: İple yüklenen yük demektir
60. [أخذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D8%AE%D8%B0.md) — 14 ortak ayet · G² 2 · İhaze göl gibi suyun toplandığı yer yani birikintidir veya…

Devamı (JSON): https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A8/neighbours?offset=60&limit=50

## Kök analizi

### Kök tanımı ve çekirdek özet

| Alan | Değer |
|---|---|
| Kök | كذب |
| Yapı | Üçlü |
| Özel Durum | Belirgin fark tespit edilmedi |
| Bağlamsal Yakın Kökler | [افك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md), [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md), [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md), [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) |
| Zıt Kök | [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) |
| Çekirdek Özet 1 | Bir şeyin hakikatini gizleyip dışını farklı gösterme, gerçeğe uymama ve vaat edilen veya beklenen eylemi yarıda bırakıp boşa çıkarma |
| Çekirdek Özet 2 | Vahyi, peygamberleri ve ilahi hakikatleri kasıtlı olarak asılsız sayma veya Allah adına gerçeğe aykırı iddialar ileri sürme |
| Çekirdek Özet 3 | Bilgi ve inanç sisteminde gerçeğe uygunluğun kopması, toplumsal sözleşmelerde güvenin çökmesi ve ilahi delillerin reddiyle doğan ahlaki-hukuki sorumluluk |
| Kritik Hata Riski | Kökü yalnızca dille söylenen basit bir «yanlış bilgi verme» olarak daraltıp Kur’an’daki inatçı inkâr, eylemsel sahtelik ve hakikati örtbas etme boyutunu gözden kaçırmak |

### Biliteral analiz

| Biliteral Çekirdek | Temel Anlam | Eklenen Unsur | Oluşan Anlam Farkı |
|---|---|---|---|
| كذ | Bastırma, kesme, örtme veya bir şeyi doğal akışından ve hakikatinden saptırarak gizleme | ب | Kökün sonuna gelen ب harfi içkinliği, barınmayı ve bünyeye yerleşmeyi temsil ederek; gerçeğe aykırılığın ve gizlemenin sözel bir iddiaya, eylemsel bir geri çekilmeye veya dışı süslü bir aldatmaya dönüşmesini sağlar. |

### Piktografik analiz

| Birim | Piktografik İmge / Hareket | Anlam Açıklaması |
|---|---|---|
| ك | avuç içi; kavrama, eğme, kaplama | Hakikatin veya nesnenin üzerini kavrayarak örtme, bükme ve kendi kalıbına sokma hareketini başlatır. |
| ذ | kapı / geçiş; akış, yönelme (ikiz harf د imgesinden türetme yoğunlaşma) | Bir durumdan diğerine kayma, gerçeğin dışına çıkma ve yönün hakikatin tersine çevrilmesini ifade eder. |
| ب | ev, çadır; iç, barınma, içinde olma | Yapılan saptırma ve sahteliğin bir kabuk, söz veya iddia içine yerleşerek dışa karşı bir varlık alanı kurmasını sağlar. |
| كذب | Hakikati kavrayıp örterek (ك), onu asıl yönünden saptıran (ذ) ve sahte bir görünüm veya iddia içinde sabitleyen (ب) eylem | Gerçeğin üzerini yanıltıcı bir kabuk veya sözle kaplayarak hakikate aykırı bir durumu gerçekmiş gibi sunma veya gerçeği inkâr etme bütünlüğü. |

### Tarihsel ve erken kullanım

| Alan | Veri |
|---|---|
| İlk fiziksel anlam | Bir kumaşın boyanıp asıl dokusunun ve renginin saklanması (el-kezzâbe), sütün kesilmesi veya çekilmesi, savaşçının hücum ediyormuş gibi yapıp aniden durması ve geri adım atarak hücumu boşa çıkarması |
| Cahiliye şiiri kullanımı | Ebû Düvâd el-İyâdî bir beytinde yaban eşeğinin avcıdan kaçarken beklenmedik biçimde durmasını ve ümidi boşa çıkarmasını bu kökle tasvir eder: قلت لما نصلا من قنة / كذب العير وإن كان برح |
| Erken Arapça kullanım | Bir şeyin gerekliliğini ve kaçınılmazlığını teşvik üslubuyla bildirmek üzere Araplar ve erken dönem sahabe sözlerinde yer alan kullanım: كذب عليكم الحج ifadesi, hac üzerinize vacip oldu ve onu yerine getirmeyi asla aksatmayın, boşa çıkarmayın anlamında kullanılmıştır. |

Kaynak: Maqāyīs al-Lugha, Kitābü’l-ʿAyn, Lisān al-ʿArab, Asās al-Balāgha.

### Sami etimolojik katman

Arapça كذب kökü, Sami dil ailesinin Orta ve Kuzeybatı kollarında doğrudan «yalan söylemek, aldatmak, gerçeğe uymamak, hayal kırıklığına uğratmak ve boşa çıkarmak» semantik çekirdeğini paylaşan köklü bir morfolojik mirastır. İbranicede k-z-b (כָּזַב - kazav) kökü doğrudan yalan söylemek, aldatıcı olmak, kurumak (suyun kesilip insanı yanıltması) ve başarısızlığa uğramak manalarına gelir. Süryanicede de k-d-b / k-z-b (ܟܕܒ - kaddēb) kökü yalan söylemek, sahtekârlık yapmak ve hakikati saptırmak anlamında düzenli ses denkliğiyle korunmuştur. Akadcada doğrudan aynı harf dizilimiyle belirgin bir soydaş form tespit edilmemekle birlikte, Kuzeybatı Sami dillerindeki kök yapısı, bir vaadin veya görüntünün boş çıkması, beklentiyi karşılamaması ve hakikatin üstünün örtülmesi ekseninde ortaklaşır. Arapçada kök hem zihinsel/inançsal hem de sözel ve eylemsel boyutları kapsayacak şekilde genişlemiş, özellikle vahyî tebliğin karşısındaki sistemli inkârı niteleyen temel terim halini almıştır.

Güven: Kesin

Kaynak: Brown-Driver-Briggs, HALOT, Payne Smith Syriac Dictionary, Lisān al-ʿArab.

### Etimolojik analiz

| Katman | Veri | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| İç Arapça etimolojik yön | Hakikatin üzerini örtme, boyama, vaadi veya eylemi boşa çıkarma | Kumaşın sahte görünüm alması (el-kezzâbe) ve hücumun yarıda bırakılması gibi somut eylemlerden, sözel ve inançsal hakikatsizliğe geçmiştir. | Kesin |
| Sami dilleriyle etimolojik ilişki | İbranice kazav (כָּזַב) ve Süryanice kaddeb (ܟܕܒ) | Kuzeybatı Sami dillerinde de yalan söylemek, aldatmak ve suyun kesilip kurumasıyla beklentiyi boşa çıkarmak anlamları birebir ortaktır. | Kesin |
| Daha geniş dilsel ilişki | Afro-Asyatik dil ailesi | Sami kolu dışındaki Afro-Asyatik dallarda düzenli ve kesin bir soydaş biçim güvenilir verilerle doğrulanmamıştır. | Muhtemel |

Kaynak: David Cohen Dictionnaire des racines sémitiques, HALOT, Maqāyīs al-Lugha.

### Kardeş kökler

| Kombinasyon | Durum | Temel Anlam | Anlam Detayı | Not |
|---|---|---|---|---|
| كذب | Anlamlı | Yalan söylemek, gerçeğe aykırı olmak, yalanlamak | Hedef köktür; sözel, zihinsel veya eylemsel olarak hakikate uymamayı bildirir. | Kur'an'da geçer |
| [كبذ](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%A8%D8%B0.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde bu harf diziliminde bir kök kaydı bulunmamaktadır. | Kur'an'da geçmez |
| [ذكب](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B0%D9%83%D8%A8.md) | Anlamlı | Hızlı hareket etmek, hafif ve çevik olmak | Tehzîbü'l-Luğa'da müsta'mel kabul edilmiş olup hız ve hareketle ilgili dar bir kullanımı vardır. | Kur'an'da geçmez |
| ذبك | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| بكذ | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez |
| [بذك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D8%B0%D9%83.md) | Kök olarak oluşmayan | Veri bulunamadı | Klasik sözlüklerde kullanılmayan terkip (mühmel) olarak kaydedilmiştir. | Kur'an'da geçmez |

### Komşu kökler ve zıt kök

| Kök | İlişki Türü | Anlam Alanı | Karşılaştırmalı Nüans | Anlam Detayı |
|---|---|---|---|---|
| كذب | Merkez | Gerçeğe aykırılık, yalanlama | Hakikatin üzerini örterek gerçeğin hilafına söz söyleme veya hakikati reddedip boşa çıkarma. | Sözel veya inançsal düzlemde doğrunun zıddı olma durumunun genel adıdır. |
| [افك](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A3%D9%81%D9%83.md) | Komşu | İftira, hakikati tersyüz etme | Olayı veya sözü tamamen tersine çevirme ve yönünü değiştirmeyle üretilen köklü yalan. | كذب köküne göre hakikatin yönünü tamamen saptırma ve çarpıtma vurgusu daha baskındır. |
| [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) | Komşu | Zanna dayalı tahmin, asılsız kurgu | Delilsizce tahmin yürüterek gerçeği bilmeden uydurma ve varsayımla konuşma. | كذب kökü doğrudan hilafı bildirirken, [خرص](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%AE%D8%B1%D8%B5.md) zihni zan ve tahminle gerçeğe muhalefet etmeyi öne çıkarır. |
| [بهت](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%A8%D9%87%D8%AA.md) | Komşu | Ağır iftira, şaşırtıcı yalan | İnsanı duyduğunda dehşete düşüren, apışıp bırakan apaçık ve ağır asılsız isnat. | كذب kökünün insanı hayret ve şaşkınlık içinde donduran en şiddetli iftira boyutudur. |
| [زور](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B2%D9%88%D8%B1.md) | Komşu | Sahtekârlık, süslü yalan | Eğriliği düzgünmüş gibi göstererek gerçeği makyajlama ve sahte şahitlik yapma. | كذب köküne dış görünüşü parlatıp gerçeği çarpıtma boyutu eklenir. |
| [صدق](https://lisan.digital/tr/kok/%D8%B5%D8%AF%D9%82.md) | Zıt | Doğruluk, hakikate tam uygunluk | Bir sözün, inancın ve eylemin vakıaya ve hakikate eksiksiz biçimde uyuşması. | كذب kökünün mutlak zıddıdır; hem dilde hem kalpte hem amelde dürüstlük ve tam uyumdur. |

### Başka dillerde anlam karşılıkları

| Dil | Kelime / Kelimeler | Kısa Anlam | Detay | Güven |
|---|---|---|---|---|
| Arapça | كذب | Gerçeğe aykırı söz veya tutum, yalanlama | Hem gerçeğe uymayan haber vermeyi hem de hakikati inkâr edip boşa çıkarmayı kapsar. | Kesin |
| Latince | mentiri, mendacium, falsitas | Yalan söylemek, aldatmak, sahtelik | Zihinsel kasıtla hakikatin hilafını söylemeyi karşılar; tevil veya eylemsel boşa çıkarma nüansını tam içermez. | Güçlü |
| İngilizce | to lie, falsehood, to belie, to deny | Yalan söylemek, yalanlamak, sahtelik | «To lie» sözel yalanı, «to belie» veya «to deny» ise hakikati inkâr edip yalanlamayı karşılar. | Kesin |
| Almanca | lügen, die Lüge, leugnen | Yalan söylemek, inkâr etmek | Sözel yalanı ve inkârı kapsar; kökün kumaş boyama ve eylemi yarıda bırakma gibi fiziksel arka planı yer almaz. | Güçlü |
| Fransızca | mentir, mensonge, démentir | Yalan söylemek, yalanlamak, tekzip etmek | Haberin hilafını bildirme ve resmi/açık yalanlama boyutlarını iyi karşılar. | Güçlü |

Kaynak: Oxford Latin Dictionary, Grimm Deutsches Wörterbuch, Littré Dictionnaire de la langue française.

### Vücûh ve nezâir

| Form / Kullanım | Anlam Yüzü | Ayet Tipi / Bağlam |
|---|---|---|
| كَذَبَ / كَذِبًا | Hakikate aykırı söz söylemek, yalan uydurmak | İnsanların gerçeği bildikleri halde bilerek gerçeğe aykırı iddialarda bulunması (Âl-i İmrân [3:75](https://lisan.digital/tr/ayet/3:75.md), En'âm [6:21](https://lisan.digital/tr/ayet/6:21.md)). |
| كَذَّبَ / كَذَّبُوا | Peygamberleri, vahyi ve mucizeleri inkâr etmek, yalan çıkarmak | Hakikat tebliği karşısında inkârcıların peygamberleri yalancılıkla itham edip mesajı reddetmesi (Âl-i İmrân [3:11](https://lisan.digital/tr/ayet/3:11.md), A'râf [7:96](https://lisan.digital/tr/ayet/7:96.md)). |
| افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا | Allah adına asılsız hüküm ve şeriat uydurmak | Müşriklerin ve ehlikitabın dinde olmayan şeyleri Allah'a isnat etmesi bağlamı (Mâide [5:103](https://lisan.digital/tr/ayet/5:103.md), Nahl [16:116](https://lisan.digital/tr/ayet/16:116.md)). |
| تُكَذِّبَانِ | Nimetleri ve ilahi ayetleri nankörlükle inkâr etmek | İlahi kudret ve nimet tabloları karşısında cinlerin ve insanların hakikati hiçe sayması (Rahmân [55:13](https://lisan.digital/tr/ayet/55:13.md)). |
| كَاذِبَةٌ / كَذَّابٌ | Karakter haline gelmiş yalancılık, vaadinde veya iddiasında sahte olma | Münafıkların kalpleriyle dillerinin çelişmesi veya kıyamet gibi hakikatin asla boşa çıkmayacağı vurgusu (Münâfikûn [63:1](https://lisan.digital/tr/ayet/63:1.md), Vâkıa [56:2](https://lisan.digital/tr/ayet/56:2.md)). |

### Kelam, fıkıh, tefsir ve hadis bağlamı

| Disiplin | Kullanım Alanı | Tartışma Noktası | Anlam Yoğunlaşması |
|---|---|---|---|
| Kelam | Sıdk ve kizb meselesi, nübüvvet ispatı | Yalanın habere mi yoksa inanca mı tabi olduğu (Câhız-Nazzâm tartışması) ve peygamberlerin kizbden masumiyeti. | Sözün yalnızca vakıaya aykırılığı değil, inanca ve kasda uygunluğu üzerinden ahlaki ve teolojik bir niteliğe dönüşmesi. |
| Fıkıh | Kazf, yalan şahitlik (şehâdetü'z-zûr), yemin-i gamûs | Mahkemede gerçeğe aykırı beyanda bulunmanın, iftiranın ve aldatıcı sözleşmelerin hukuki yaptırımları. | Hukuki hakları iptal eden, adaleti saptıran ve cezai müeyyide gerektiren kasıtlı yanlış beyan. |
| Tefsir | Tekzîb kavramı ve helak olan kavimlerin niteliği | Ayetlerde geçen تکذیب eyleminin salt «inanmama» değil, vahyi aktif biçimde çürütmeye ve peygamberi etkisizleştirmeye çalışma oluşu. | İnkârın psikolojik, eylemsel ve organize bir saldırganlık olarak tefsir edilmesi. |
| Hadis | Hadis tenkidi ve ravi cerhi | Ravinin kizb ile itham edilmesi durumunda hadisin mevzu sayılması ve kizbin fücur ile olan ontolojik bağı. | Rivayet zincirinde en ağır cerh sebebi olarak güvensizliğin ve sahteciliğin mutlak göstergesi. |

### Dini, ilmi, siyasi ve iktisadi sistem analizi

| Sistem | Bağlam | Karşılık | İşlev | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|---|---|
| Dini | Vahiy ve nübüvvet tasdiki | Tekzîb (inkâr) ve iftira | Hakikatin reddi ve ilahi otoritenin hiçe sayılması | Dinin temelini oluşturan hakikat ve emanet bağını kopararak insanı şirke ve nankörlüğe sürükler. | Kesin |
| İlmi | Bilgi teorisi ve epistemoloji | Yanılgı, manipülasyon ve sahte veri | Verinin vakıaya mutabakatının bozulması | Doğru bilginin ve kesin delilin yerini zanna, sahte iddiaya ve bilimsel tahrifata bırakmasıdır. | Güçlü |
| Siyasi | Yönetim ve toplumsal sözleşme | Propaganda ve meşruiyet sahteliği | İktidarın halkı yanıltması veya ahitlerin bozulması | Yöneticilerin verdikleri sözü yerine getirmemesi ve toplumsal güven ortamının yıkılmasıdır. | Güçlü |
| İktisadi | Ticaret ve piyasa ahlakı | Hile, sahte mal sunumu ve aldatıcı reklam | Kusuru gizleyip malı süsleyerek (el-kezzâbe) haksız kazanç sağlama | Piyasadaki şeffaflığı ve dürüstlük ilkesini yok ederek ekonomik dengeleri bozar. | Güçlü |

### Sayısal ve beşeri bilimlerde izomorfizm

| Alan | İzomorfik Karşılık | Açıklama | Güven |
|---|---|---|---|
| Sayısal bilimler | Mantıksal yanlış (false / 0), sinyal bozulması veya simülasyon hatası | Bir önermenin veya çıktının, referans alınan gerçek durumla (ground truth) örtüşmemesi, iletilen bilginin gürültü ve tahrifata uğramasıdır. | Güçlü |
| Beşeri bilimler | Toplumsal güvensizlik, anomi ve iletişimsel çarpıtma | Bireylerin veya kurumların beyanlarıyla eylemlerinin çatışması sonucu toplumsal sözleşmenin çözülmesi ve müşterek anlam dünyasının çökmesidir. | Güçlü |

### Yanlış daraltma ve kritik hata riski

| Alan | Açıklama |
|---|---|
| Modern daraltma riski | Kökü sadece bireysel ahlakta «doğruyu söylememek» ya da dille yapılan basit bir hata veya küçük bir aldatma olarak sınırlandırmak. |
| Kur'an içi daha geniş anlam | Kur’an’da kizb ve tekzîb, varoluşsal bir meydan okumadır; peygamberin tebliğini, mucizeleri ve ahireti bile bile geçersiz ilan etme, ilahi nimetleri nankörlükle yok sayma ve gerçeği sahte bir örtüyle boğma eylemidir. |
| Yanlış anlamanın doğuracağı hata | Ayetlerdeki şiddetli azap tehditlerinin ve helak gerekçelerinin sanki sadece sıradan bir sözlü yalan için vazedildiği zannına kapılmak, tekzîbin organize ve inatçı inkâr niteliğini gözden kaçırmak. |

### Kur'an'ı anlama odaklı sonuç

| Soru | Cevap |
|---|---|
| Bu kök Kur'an'ı anlamak için neden önemlidir? | Kur'an'ın temel davası olan hakkın batıldan, sıdkın kizbden ayrılması ekseninde; vahye karşı takınılan en yıkıcı tavrın (tekzîb) anatomisini ortaya koyar. |
| Hangi ayet gruplarında belirleyicidir? | Peygamber kıssalarında kavimlerin helak nedenlerini anlatan ayetlerde, ahiret sahnelerinde (özellikle Mürselât ve Rahmân surelerinde) ve münafıkların psikolojisini ifşa eden pasajlarda belirleyicidir. |
| Hangi yanlış anlamaları düzeltir? | İnkârın salt bir «bilgi eksikliği» veya masum bir şüphe olduğu yanılgısını düzeltir; inkârın çoğu zaman gerçeğin üzerini kasten boyayıp örtme ve hakkı yalanlama (tekzîb) iradesi taşıdığını gösterir. |

### Nihai sentez ve LaTeX modeli

- Somut anlam: Bir kumaşın boyanarak asıl dokusunun gizlenmesi, sütün veya suyun çekilip boşa çıkması, hücuma kalkan savaşçının aniden geri çekilip eylemini tamamlamaması.
- Soyut anlam: Bir iddia, haber veya tutumun gerçeklikle (vakıa) uyuşmaması; hakikatin kasıtlı olarak inkâr edilmesi, çarpıtılması veya verilen sözün boşa çıkarılması.
- Sistematik karşılık: Bilgi ve inanç düzeninde hakikatin (sıdk) zıddı olarak delilleri çürütme ve güven zeminini tahrip etme fonksiyonu; teolojide tekzîb ve iftira, ahlakta ise sahtecilik ve münafıklık.
- LaTeX modeli: $$K(p) = \mathbb{I}(v(p) \neq w) \cdot \delta(p)$$
- LaTeX açıklaması: Modelde $p$ iletilen veya iddia edilen önermeyi ya da eylemi; $v(p)$ bu önermenin veya tavrın beyan edilen değerini; $w$ ise nesnel hakikati veya vakıayı temsil eder. İndikatör fonksiyonu $\mathbb{I}$, beyan edilen değerin hakikate eşit olmaması durumunda ($v(p) \neq w$) 1 değerini alır. $\delta(p)$ ise failin kasıt, inat ve örtbas etme iradesini temsil eden yönelim katsayısıdır; bu iki unsurun çarpımı kizb ve tekzîb eyleminin mahiyetini sembolize eder.

## Geçtiği ayetler (257 ayet)

Mushaf sırasıyla; ilk 200 ayet metniyle, kalan 57 ayet yalnızca numarasıyla. JSON: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A8/occurrences?meal=IK

### [Bakara 2:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:10.md) — يَكْذِبُونَ

فِي قُلُوبِهِمْ مَرَضٌ فَزَادَهُمُ اللَّهُ مَرَضًا وَلَهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ بِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Meal (IK): Kalblerinde hastalık vardır. Allah da hastalıklarını artırdı. Yalan söylemekte olduklarından dolayı onlara elem verici bir azab vardır.

### [Bakara 2:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:39.md) — وَكَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Küfredenler, ayetlerimizi yalanlamış olanlar, işte onlar cehennemliklerdir. Ve onlar ateşte temelli kalıcıdırlar.

### [Bakara 2:87](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/2:87.md) — كَذَّبْتُمْ

وَلَقَدْ آتَيْنَا مُوسَى الْكِتَابَ وَقَفَّيْنَا مِنْ بَعْدِهِ بِالرُّسُلِ وَآتَيْنَا عِيسَى ابْنَ مَرْيَمَ الْبَيِّنَاتِ وَأَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ أَفَكُلَّمَا جَاءَكُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُكُمُ اسْتَكْبَرْتُمْ فَفَرِيقًا كَذَّبْتُمْ وَفَرِيقًا تَقْتُلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki, biz Musa’ya kitab verdik. Ondan sonra da birbiri ardınca peygamberler gönderdik. Meryem oğlu İsa’ya da beyyineler verdik. Ve onu ruh’ül-Kudüs ile destekledik. Demek, bir peygamber size ne zaman gönüllerinizin hoşlanmadığı bir şeyi getirirse, kibirlenmek isteyeceksiniz de; kimini yalanlayarak, kimini de öldüreceksiniz öyle mi?

### [Ali İmran 3:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:11.md) — كَذَّبُوا

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأَخَذَهُمُ اللَّهُ بِذُنُوبِهِمْ وَاللَّهُ شَدِيدُ الْعِقَابِ

Meal (IK): Tıpkı Firavun hanedanının ve onlardan öncekilerin yaptığı gibi. Onlar ayetlerimizi yalanladılar da Allah günahlarından dolayı onları yakalayıverdi. Allah azabı çok şiddetli olandır.

### [Ali İmran 3:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:61.md) — الْكَاذِبِينَ

فَمَنْ حَاجَّكَ فِيهِ مِنْ بَعْدِ مَا جَاءَكَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعَالَوْا نَدْعُ أَبْنَاءَنَا وَأَبْنَاءَكُمْ وَنِسَاءَنَا وَنِسَاءَكُمْ وَأَنْفُسَنَا وَأَنْفُسَكُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَى الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Sana ilim geldikten sonra; kim seninle tartışırsa de ki: Gelin oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, kendimizi ve kendinizi çağıralım. Sonra la’netleşelim. Allah’ın lanetinin yalancıların üstüne olmasını dileyelim.

### [Ali İmran 3:75](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:75.md) — الْكَذِبَ

وَمِنْ أَهْلِ الْكِتَابِ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِقِنْطَارٍ يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ وَمِنْهُمْ مَنْ إِنْ تَأْمَنْهُ بِدِينَارٍ لَا يُؤَدِّهِ إِلَيْكَ إِلَّا مَا دُمْتَ عَلَيْهِ قَائِمًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ قَالُوا لَيْسَ عَلَيْنَا فِي الْأُمِّيِّينَ سَبِيلٌ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ehl-i Kitab’dan öylesi vardır ki; kantarla emanet bıraksan; onu sana öder. Öylesi de vardır ki; bir tek altın emanet etsen; tepesine dikilmedikçe onu sana ödemez. Bu, onların: Ümmiler hakkında bize karşı sorumluluk yoktur, demelerindendir. Onlar, bile bile Allah’a karşı yalan söylemektedirler.

### [Ali İmran 3:78](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:78.md) — الْكَذِبَ

وَإِنَّ مِنْهُمْ لَفَرِيقًا يَلْوُونَ أَلْسِنَتَهُمْ بِالْكِتَابِ لِتَحْسَبُوهُ مِنَ الْكِتَابِ وَمَا هُوَ مِنَ الْكِتَابِ وَيَقُولُونَ هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَمَا هُوَ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَيَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَهُمْ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlardan bir güruh vardır ki; kitabda olmadığı halde kitabdan zannedesiniz diye, dillerini eğip, bükerler. Allah katında olmadığı halde; Allah katındandır, derler. Allah adına, bile bile yalan söylerler.

### [Ali İmran 3:94](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:94.md) — الْكَذِبَ

فَمَنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ مِنْ بَعْدِ ذَلِكَ فَأُولَئِكَ هُمُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Bundan sonra artık kim Allah’a karşı yalan isnad ederse; işte onlar zalimlerin kendileridir.

### [Ali İmran 3:137](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:137.md) — الْمُكَذِّبِينَ

قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلِكُمْ سُنَنٌ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Sizden önce neler gelip geçti. Onun için gezin de yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Ali İmran 3:184](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/3:184.md) — كَذَّبُوكَ · كُذِّبَ

فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ جَاءُوا بِالْبَيِّنَاتِ وَالزُّبُرِ وَالْكِتَابِ الْمُنِيرِ

Meal (IK): Seni yalanladılarsa senden önce açık mucizeler, sahifeler ve nurlu kitabı getirenler de yalanlanmıştı.

### [Nisa 4:50](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/4:50.md) — الْكَذِبَ

انْظُرْ كَيْفَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَكَفَى بِهِ إِثْمًا مُبِينًا

Meal (IK): Bir bak; Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar? Apaçık bir günah olarak bu, yeter.

### [Maide 5:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:10.md) — وَكَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Küfür edenler ve ayetlerimizi tekzib edenler, işte onlar, cehennem yaranıdırlar.

### [Maide 5:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:41.md) — لِلْكَذِبِ

يَاأَيُّهَا الرَّسُولُ لَا يَحْزُنْكَ الَّذِينَ يُسَارِعُونَ فِي الْكُفْرِ مِنَ الَّذِينَ قَالُوا آمَنَّا بِأَفْوَاهِهِمْ وَلَمْ تُؤْمِنْ قُلُوبُهُمْ وَمِنَ الَّذِينَ هَادُوا سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ سَمَّاعُونَ لِقَوْمٍ آخَرِينَ لَمْ يَأْتُوكَ يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ مِنْ بَعْدِ مَوَاضِعِهِ يَقُولُونَ إِنْ أُوتِيتُمْ هَذَا فَخُذُوهُ وَإِنْ لَمْ تُؤْتَوْهُ فَاحْذَرُوا وَمَنْ يُرِدِ اللَّهُ فِتْنَتَهُ فَلَنْ تَمْلِكَ لَهُ مِنَ اللَّهِ شَيْئًا أُولَئِكَ الَّذِينَ لَمْ يُرِدِ اللَّهُ أَنْ يُطَهِّرَ قُلُوبَهُمْ لَهُمْ فِي الدُّنْيَا خِزْيٌ وَلَهُمْ فِي الْآخِرَةِ عَذَابٌ عَظِيمٌ

Meal (IK): Ey peygamber; ağızlarıyla inandık dedikleri halde kalbleriyle inanmayanlardan, yahudi olanlardan, yalan kulak verenler ve sana gelmeyen başka bir kavmin sözünü dnleyenlerden küfre koşanlar, sen, üzmesin. Sözlerin yerlerini değiştirirler de; size bu verilirse alın, verilmezse kaçının, derler. Allah, kimin de fitneye düşmesini isterse; onun için senin Allah’a karşı hiçbir şeye gücün yetmez. İşte onlar; Allah’ın kalblerini temizlemek istemediği kimselerdir. Dünyada rüsvaylık, onlaradır. Ve onlar için ahirette, büyük bir azab vardır.

### [Maide 5:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:42.md) — لِلْكَذِبِ

سَمَّاعُونَ لِلْكَذِبِ أَكَّالُونَ لِلسُّحْتِ فَإِنْ جَاءُوكَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ أَوْ أَعْرِضْ عَنْهُمْ وَإِنْ تُعْرِضْ عَنْهُمْ فَلَنْ يَضُرُّوكَ شَيْئًا وَإِنْ حَكَمْتَ فَاحْكُمْ بَيْنَهُمْ بِالْقِسْطِ إِنَّ اللَّهَ يُحِبُّ الْمُقْسِطِينَ

Meal (IK): Yalan kulak verici, haramı yiyicidirler. Sana gelirlerse; ister aralarında hükmet, ister onlardan yüz çevir. Eğer onlardan yüz çevirirsen; sana hiçbir zarar veremezler. Şayet hükmedersen de; aralarında adaletle hükmet. Çünkü Allah; adil olanları sever.

### [Maide 5:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:70.md) — كَذَّبُوا

لَقَدْ أَخَذْنَا مِيثَاقَ بَنِي إِسْرَائِيلَ وَأَرْسَلْنَا إِلَيْهِمْ رُسُلًا كُلَّمَا جَاءَهُمْ رَسُولٌ بِمَا لَا تَهْوَى أَنْفُسُهُمْ فَرِيقًا كَذَّبُوا وَفَرِيقًا يَقْتُلُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; İsrailoğullarından ahd almış ve onlara peygamberler göndermişizdir. Ne zaman bir peygamber, onlara nefislerinin hoşlanmadığı bir şeyle gelmişse; bir kısmını yalanlamışlar, bir kısmını da öldürmüşlerdi.

### [Maide 5:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:86.md) — وَكَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ الْجَحِيمِ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi yalanlayanlar, işte onlar, cehennem ashabıdırlar.

### [Maide 5:103](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/5:103.md) — الْكَذِبَ

مَا جَعَلَ اللَّهُ مِنْ بَحِيرَةٍ وَلَا سَائِبَةٍ وَلَا وَصِيلَةٍ وَلَا حَامٍ وَلَكِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ وَأَكْثَرُهُمْ لَا يَعْقِلُونَ

Meal (IK): Allah; ne Bahire’den, ne Saibe’den, ne Vasile’den, ne de Ham’dan hiç birini meşru kılmamıştır. Fakat küfredenler; Allah’a karşı yalan uydurdular. Onların çoğunun ise akılları ermez.

### [En'am 6:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:5.md) — كَذَّبُوا

فَقَدْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَسَوْفَ يَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar; kendilerine gelince, hakkı yalanladılar. Ama alaya aldıkları şeyin haberi onlara gelecektir.

### [En'am 6:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:11.md) — الْمُكَذِّبِينَ

قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ ثُمَّ انْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): De ki: Yeryüzünde gezip dolaşın da sonra bir görün, yalanlayanların sonu nice olmuştur?

### [En'am 6:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:21.md) — كَذِبًا · كَذَّبَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الظَّالِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran ve ayetlerini yalan sayandan daha zalim kimdir? Muhakkak ki zalimler, felaha ermezler.

### [En'am 6:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:24.md) — كَذَبُوا

انْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ وَضَلَّ عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَفْتَرُونَ

Meal (IK): Bak, kendilerine nasıl yalan söylediler? Yalan yere uydurdukları kendilerinden nasıl kayboluverdi?

### [En'am 6:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:27.md) — نُكَذِّبَ

وَلَوْ تَرَى إِذْ وُقِفُوا عَلَى النَّارِ فَقَالُوا يَالَيْتَنَا نُرَدُّ وَلَا نُكَذِّبَ بِآيَاتِ رَبِّنَا وَنَكُونَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Bir görsen; ateşin başında durdukları: Keşke geri döndürülseydik ve Rabbımızın ayetlerini yalan saymasaydık da mü’minlerden olsaydık, dedikleri zaman.

### [En'am 6:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:28.md) — لَكَاذِبُونَ

بَلْ بَدَا لَهُمْ مَا كَانُوا يُخْفُونَ مِنْ قَبْلُ وَلَوْ رُدُّوا لَعَادُوا لِمَا نُهُوا عَنْهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Hayır, öteden beri gizleyegeldikleri şeylerle karşılarına çıktık. Eğer geri döndürülselerdi yine kendilerine yasaklanan şeylere döneceklerdi. Doğrusu onlar, yalancılardır.

### [En'am 6:31](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:31.md) — كَذَّبُوا

قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمُ السَّاعَةُ بَغْتَةً قَالُوا يَاحَسْرَتَنَا عَلَى مَا فَرَّطْنَا فِيهَا وَهُمْ يَحْمِلُونَ أَوْزَارَهُمْ عَلَى ظُهُورِهِمْ أَلَا سَاءَ مَا يَزِرُونَ

Meal (IK): Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar; gerçekten kaybetmişlerdir. Nihayet kıyamet ansızın gelip çattığı zaman; yüklerini sırtlarına yüklenerek: Orada yaptığımız eksiklerden dolayı yazıklar olsun bize, derler. Dikkat edin, ne kötüdür yüklendikleri şeyler.

### [En'am 6:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:33.md) — يُكَذِّبُونَكَ

قَدْ نَعْلَمُ إِنَّهُ لَيَحْزُنُكَ الَّذِي يَقُولُونَ فَإِنَّهُمْ لَا يُكَذِّبُونَكَ وَلَكِنَّ الظَّالِمِينَ بِآيَاتِ اللَّهِ يَجْحَدُونَ

Meal (IK): Gerçekyen biliyoruz ki; söyledikleri söz, seni üzüyor. Onlar, hakikatte seni yalanlamıyorlar. Lakin o zalimler, Allah’ın ayetlerini inkar ediyorlar.

### [En'am 6:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:34.md) — كُذِّبَتْ · كُذِّبُوا

وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَأِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; senden önce de nice peygamberler yalanlandı da yalanlanmalarına ve eziyyet edilmelerine sabrettiler. Nihayet onlara yardımımız gelip yetişti. Allah’ın kelimelerini değiştirebilecek yoktur. Andolsun ki; peygamberlerin haberinden bir kısmı sana gelmiştir.

### [En'am 6:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:39.md) — كَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا صُمٌّ وَبُكْمٌ فِي الظُّلُمَاتِ مَنْ يَشَأِ اللَّهُ يُضْلِلْهُ وَمَنْ يَشَأْ يَجْعَلْهُ عَلَى صِرَاطٍ مُسْتَقِيمٍ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlar ise; karanlıklarda kalmış sağırlar, dilsizlerdir. Allah; kimi dilerse, onu şaşırtır. Kimi de dilerse; onu dosdoğru yol üstünde tutar.

### [En'am 6:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:49.md) — كَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا يَمَسُّهُمُ الْعَذَابُ بِمَا كَانُوا يَفْسُقُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlara ise fasıklık eder olmalarından dolayı azab dokunacaktır.

### [En'am 6:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:57.md) — وَكَذَّبْتُمْ

قُلْ إِنِّي عَلَى بَيِّنَةٍ مِنْ رَبِّي وَكَذَّبْتُمْ بِهِ مَا عِنْدِي مَا تَسْتَعْجِلُونَ بِهِ إِنِ الْحُكْمُ إِلَّا لِلَّهِ يَقُصُّ الْحَقَّ وَهُوَ خَيْرُ الْفَاصِلِينَ

Meal (IK): De ki: Ben, şüphesiz Rabbımdan bir hüccet üzereyim. Siz ise onu yalanladınız. Sizin acale istediğiniz şey yanımda değildir. Hüküm; ancak Allah’ındır. Doğrusu O, hakkı verir ve O, ayırdedenlerin en hayırlısıdır.

### [En'am 6:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:66.md) — وَكَذَّبَ

وَكَذَّبَ بِهِ قَوْمُكَ وَهُوَ الْحَقُّ قُلْ لَسْتُ عَلَيْكُمْ بِوَكِيلٍ

Meal (IK): Kavmin onu yalanladı. Halbuki o, haktır. De ki: Ben, sizin üzerinize vekil değilim.

### [En'am 6:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:93.md) — كَذِبًا

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ قَالَ أُوحِيَ إِلَيَّ وَلَمْ يُوحَ إِلَيْهِ شَيْءٌ وَمَنْ قَالَ سَأُنْزِلُ مِثْلَ مَا أَنْزَلَ اللَّهُ وَلَوْ تَرَى إِذِ الظَّالِمُونَ فِي غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلَائِكَةُ بَاسِطُوا أَيْدِيهِمْ أَخْرِجُوا أَنْفُسَكُمُ الْيَوْمَ تُجْزَوْنَ عَذَابَ الْهُونِ بِمَا كُنْتُمْ تَقُولُونَ عَلَى اللَّهِ غَيْرَ الْحَقِّ وَكُنْتُمْ عَنْ آيَاتِهِ تَسْتَكْبِرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uydurandan, yahut kendisine hiçbir şey vahyedilmemişken; bana da vahyolundu, diyenden ve; Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim, diyenden daha zalim kimdir? Bir görseydin; o zalimler can çekişirlerken melekler de ellerini uzatmış: Can verip bugün Allah’a karşı haksız yere söylediklerinizden ve O’nun ayetlerine büyüklük taslamanızdan ötürü horluk azabı ile cezalandırılacaksınız, derken.

### [En'am 6:144](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:144.md) — كَذِبًا

وَمِنَ الْإِبِلِ اثْنَيْنِ وَمِنَ الْبَقَرِ اثْنَيْنِ قُلْ آلذَّكَرَيْنِ حَرَّمَ أَمِ الْأُنْثَيَيْنِ أَمَّا اشْتَمَلَتْ عَلَيْهِ أَرْحَامُ الْأُنْثَيَيْنِ أَمْ كُنْتُمْ شُهَدَاءَ إِذْ وَصَّاكُمُ اللَّهُ بِهَذَا فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا لِيُضِلَّ النَّاسَ بِغَيْرِ عِلْمٍ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Deveden de iki, sığırdan da iki. De ki: İki erkeği mi, iki dişiyi mi veya iki dişinin rahimlerinde bulunanı mı haram kıldı? Yoksa Allah; size bunları buyururken, siz orada mı idiniz? İnsanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir? Muhakkak ki Allah; zalimler güruhunu hidayete erdirmez.

### [En'am 6:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:147.md) — كَذَّبُوكَ

فَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ رَبُّكُمْ ذُو رَحْمَةٍ وَاسِعَةٍ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُهُ عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Seni yalanlarlarsa; de ki: Rabbımız geniş rahmet sahibidir. O’nun gücü günahkarlar güruhundan döndürülemez.

### [En'am 6:148](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:148.md) — كَذَّبَ

سَيَقُولُ الَّذِينَ أَشْرَكُوا لَوْ شَاءَ اللَّهُ مَا أَشْرَكْنَا وَلَا آبَاؤُنَا وَلَا حَرَّمْنَا مِنْ شَيْءٍ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ حَتَّى ذَاقُوا بَأْسَنَا قُلْ هَلْ عِنْدَكُمْ مِنْ عِلْمٍ فَتُخْرِجُوهُ لَنَا إِنْ تَتَّبِعُونَ إِلَّا الظَّنَّ وَإِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَخْرُصُونَ

Meal (IK): Şirk koşanlar diyecekler ki: Eğer Allah dileseydi; biz de, atalarımız da şirk koşmazdık. Hiçbir şeyi haram da kılmazdık. Onlardan öncekiler de, Bizim gücümüzü tadana kadar böyle dediler. De ki: Bize karşı yanınızda ortaya koyabileceğiniz bir bilgi var mı? Siz, ancak zanna uyuyorsunuz ve siz, sadece yalanlar atıyorsunuz.

### [En'am 6:150](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:150.md) — كَذَّبُوا

قُلْ هَلُمَّ شُهَدَاءَكُمُ الَّذِينَ يَشْهَدُونَ أَنَّ اللَّهَ حَرَّمَ هَذَا فَإِنْ شَهِدُوا فَلَا تَشْهَدْ مَعَهُمْ وَلَا تَتَّبِعْ أَهْوَاءَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَالَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ وَهُمْ بِرَبِّهِمْ يَعْدِلُونَ

Meal (IK): De ki: Muhakkak Allah, şunu haram kıldı diye, bildiğini söyleyecek şahidlerinizi getirin. Eğer onlar şahidlik ederlerse; sende onlarla beraber olup tasdik etme. Onlar Rabblarına başkalarını denk tutuyorlar.

### [En'am 6:157](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/6:157.md) — كَذَّبَ

أَوْ تَقُولُوا لَوْ أَنَّا أُنْزِلَ عَلَيْنَا الْكِتَابُ لَكُنَّا أَهْدَى مِنْهُمْ فَقَدْ جَاءَكُمْ بَيِّنَةٌ مِنْ رَبِّكُمْ وَهُدًى وَرَحْمَةٌ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَّبَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَصَدَفَ عَنْهَا سَنَجْزِي الَّذِينَ يَصْدِفُونَ عَنْ آيَاتِنَا سُوءَ الْعَذَابِ بِمَا كَانُوا يَصْدِفُونَ

Meal (IK): Veya demeyesiniz ki: Bize de o kitab indirilseydi; muhakkak ki onlardan daha fazla hidayete ererdik. İşte size, Rabbınızdan apaçık hüccet, hidayet ve rahmet gelmiştir. Artık Allah’ın ayetlerini yalanlayandan ve onlardan yüzçevirenden daha zalim kimdir? Biz, ayetlerimizden yüzçevirenleri bu yüzden azabın kötüsüyle cezalandıracağız.

### [Araf 7:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:36.md) — كَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا أُولَئِكَ أَصْحَابُ النَّارِ هُمْ فِيهَا خَالِدُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayıp onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşliklerdir. Onlar orada temelli kalıcıdırlar.

### [Araf 7:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:37.md) — كَذِبًا · كَذَّبَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ أُولَئِكَ يَنَالُهُمْ نَصِيبُهُمْ مِنَ الْكِتَابِ حَتَّى إِذَا جَاءَتْهُمْ رُسُلُنَا يَتَوَفَّوْنَهُمْ قَالُوا أَيْنَمَا كُنْتُمْ تَدْعُونَ مِنْ دُونِ اللَّهِ قَالُوا ضَلُّوا عَنَّا وَشَهِدُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ أَنَّهُمْ كَانُوا كَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya O’nun ayetlerini yalan sayanlardan daha zalim kim vardır? İşte onlara; kitabdaki payları erişecektir. Nihayet, elçilerimiz canlarını almak üzere onlara geldiklerinde; diyeceklerdir ki: Allah’tan başka tapar olduklarınız nerede? Onlar da derler ki: Onlar, bizi bırakıp kaçtılar. Ve onlar, kendi aleyhlerine gerçekten kafir olduklarına şehadet ederler.

### [Araf 7:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:40.md) — كَذَّبُوا

إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَاسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَلَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّى يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ وَكَذَلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Muhakkak ki ayetlerimizi yalan sayıp onlara karşı büyüklük taslayanlara; işte onlara, göğün kapıları açılmaz ve onlar; deve iğne deliğinden geçinceye kadar cennete de giremezler. Biz, suçluları işte böyle cezalandırırız.

### [Araf 7:64](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:64.md) — فَكَذَّبُوهُ · كَذَّبُوا

فَكَذَّبُوهُ فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمًا عَمِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine onu yalanladılar. Biz de onu ve gemide beraberinde olanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayanları da suda boğduk. Çünkü onlar, gerçekten kör bir kavim idiler.

### [Araf 7:66](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:66.md) — الْكَاذِبِينَ

قَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ إِنَّا لَنَرَاكَ فِي سَفَاهَةٍ وَإِنَّا لَنَظُنُّكَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Kavminin ileri gelenlerinden küfretmiş olanlar: Gerçekten biz, seni beyinsizlik içinde görüyoruz ve doğrusu biz, seni yalancılardan sanıyoruz, dediler.

### [Araf 7:72](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:72.md) — كَذَّبُوا

فَأَنْجَيْنَاهُ وَالَّذِينَ مَعَهُ بِرَحْمَةٍ مِنَّا وَقَطَعْنَا دَابِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَمَا كَانُوا مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Biz, bunun üzerine, rahmetimizle onu ve beraberinde bulunanları kurtardık. Ayetlerimizi yalan sayıp iman etmemiş olanların kökünü kestik. Onlar, zaten mü’minler değillerdi.

### [Araf 7:89](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:89.md) — كَذِبًا

قَدِ افْتَرَيْنَا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا إِنْ عُدْنَا فِي مِلَّتِكُمْ بَعْدَ إِذْ نَجَّانَا اللَّهُ مِنْهَا وَمَا يَكُونُ لَنَا أَنْ نَعُودَ فِيهَا إِلَّا أَنْ يَشَاءَ اللَّهُ رَبُّنَا وَسِعَ رَبُّنَا كُلَّ شَيْءٍ عِلْمًا عَلَى اللَّهِ تَوَكَّلْنَا رَبَّنَا افْتَحْ بَيْنَنَا وَبَيْنَ قَوْمِنَا بِالْحَقِّ وَأَنْتَ خَيْرُ الْفَاتِحِينَ

Meal (IK): Allah, bizi ondan kurtardıktan sonra yine sizin dininize dönecek olursak; doğrusu Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz. Rabbımız olan Allah’ın dilemesi bir yana, O’na dönmemiz bizim için olacak şey değildir. Rabbımızın ilmi her şeyi kuşatmıştır. Ancak Allah’a dayanıp güvendik biz. Rabbımız, kavmimizle bizim aramızda Sen, hak ile hüküm ver. Sen, hüküm verenlerin en hayırlısısın.

### [Araf 7:92](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:92.md) — كَذَّبُوا

الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَأَنْ لَمْ يَغْنَوْا فِيهَا الَّذِينَ كَذَّبُوا شُعَيْبًا كَانُوا هُمُ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Şuayb’ı yalanlayanlar, zaten yurtlarında hiç oturmamış gibi oldular. Şuayb’ı yalanlamış olanlar; hüsrana uğrayanlar, işte onlar oldular.

### [Araf 7:96](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:96.md) — كَذَّبُوا

وَلَوْ أَنَّ أَهْلَ الْقُرَى آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَفَتَحْنَا عَلَيْهِمْ بَرَكَاتٍ مِنَ السَّمَاءِ وَالْأَرْضِ وَلَكِنْ كَذَّبُوا فَأَخَذْنَاهُمْ بِمَا كَانُوا يَكْسِبُونَ

Meal (IK): Şayet kasabaların halkı, inanmış ve sakınmış olsalardı; elbette üzerlerine gökten ve yerden bereketler açardık. Fakat onlar yalanladılar. Biz de bunun üzerine onları, yaptıklarından dolayı yakalayıverdik.

### [Araf 7:101](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:101.md) — كَذَّبُوا

تِلْكَ الْقُرَى نَقُصُّ عَلَيْكَ مِنْ أَنْبَائِهَا وَلَقَدْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ يَطْبَعُ اللَّهُ عَلَى قُلُوبِ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): İşte o kasabaların haberlerinin bir kısmını sana anlatıyoruz. Andolsun ki; peygamberleri; onlara apaçık burhanlar getirdi de, önceleri yalanladıklarından inanmadılar. İşte böyle mühür basar Allah kafirlerin kalblerine.

### [Araf 7:136](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:136.md) — كَذَّبُوا

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَأَغْرَقْنَاهُمْ فِي الْيَمِّ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Bu yüzden; Biz de onlardan intikam aldık. Ve ayetlerimizi yalanlayıp umursamadıkları için hepsini denizde boğduk.

### [Araf 7:146](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:146.md) — كَذَّبُوا

سَأَصْرِفُ عَنْ آيَاتِيَ الَّذِينَ يَتَكَبَّرُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَإِنْ يَرَوْا كُلَّ آيَةٍ لَا يُؤْمِنُوا بِهَا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الرُّشْدِ لَا يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا وَإِنْ يَرَوْا سَبِيلَ الْغَيِّ يَتَّخِذُوهُ سَبِيلًا ذَلِكَ بِأَنَّهُمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَكَانُوا عَنْهَا غَافِلِينَ

Meal (IK): Yeryüzünde haksız yere büyüklük taslayanları ayetlerimden çevireceğim. Onlar, her ayeti görseler yine de inanmazlar. Doğru yolu görseler, onu yol edinmezler. Azgınlık yolunu görseler, hemen» onu yol edinirler. Bu, ayetlerimizi yalanlamış olmalarından ve ondan gafil bulunmalarındandır.

### [Araf 7:147](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:147.md) — كَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ حَبِطَتْ أَعْمَالُهُمْ هَلْ يُجْزَوْنَ إِلَّا مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanların işledikleri boşa gitmiştir. Onlar; işlediklerinden başka bir şeyle mi cezalandırılacaklardı?

### [Araf 7:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:176.md) — كَذَّبُوا

وَلَوْ شِئْنَا لَرَفَعْنَاهُ بِهَا وَلَكِنَّهُ أَخْلَدَ إِلَى الْأَرْضِ وَاتَّبَعَ هَوَاهُ فَمَثَلُهُ كَمَثَلِ الْكَلْبِ إِنْ تَحْمِلْ عَلَيْهِ يَلْهَثْ أَوْ تَتْرُكْهُ يَلْهَثْ ذَلِكَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَاقْصُصِ الْقَصَصَ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ

Meal (IK): Dileseydik onu, bununla yükseltirdik. Fakat o; yere saplandı ve hevesine uydu. Artık onun hali; o köpeğin hali gibidir ki, üstüne varsan da dilini sarkıtıp solur, kendi haline bıraksan da dilini sarkıtıp solur. İşte ayetlerimizi yalanlayan kavmin hali böyledir. Sen, kıssayı anlat. Belki düşünürler.

### [Araf 7:177](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:177.md) — كَذَّبُوا

سَاءَ مَثَلًا الْقَوْمُ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَأَنْفُسَهُمْ كَانُوا يَظْلِمُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayarak kendilerine zulmeden kavmin misali ne kötüdür.

### [Araf 7:182](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/7:182.md) — كَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا سَنَسْتَدْرِجُهُمْ مِنْ حَيْثُ لَا يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayanlara gelince; Biz, onları bilmeyecekleri noktadan derece derece helake yaklaştırırız.

### [Enfal 8:54](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/8:54.md) — كَذَّبُوا

كَدَأْبِ آلِ فِرْعَوْنَ وَالَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ فَأَهْلَكْنَاهُمْ بِذُنُوبِهِمْ وَأَغْرَقْنَا آلَ فِرْعَوْنَ وَكُلٌّ كَانُوا ظَالِمِينَ

Meal (IK): Firavun hanedanıyla, onlardan öncekilerin gidişi gibi. Rabblarının ayetlerini yalanlamışlardı da, Biz de günahlarından dolayı onları helak etmiş ve Firavun hanedanını suda boğmuştuk. Hepsi de zalimlerdi.

### [Tevbe 9:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/9:42.md) — لَكَاذِبُونَ

لَوْ كَانَ عَرَضًا قَرِيبًا وَسَفَرًا قَاصِدًا لَاتَّبَعُوكَ وَلَكِنْ بَعُدَتْ عَلَيْهِمُ الشُّقَّةُ وَسَيَحْلِفُونَ بِاللَّهِ لَوِ اسْتَطَعْنَا لَخَرَجْنَا مَعَكُمْ يُهْلِكُونَ أَنْفُسَهُمْ وَاللَّهُ يَعْلَمُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Eğer kolay bir kazanç ve orta bir sefer olsaydı; elbette senin arkana düşerlerdi. Fakat zorluk onlara uzak geldi. Gücümüz yetseydi; herhalde biz de sizinle beraber çıkardık, diye yemin edeceklerdir. Kendilerini helak ederler. Allah biliyor ki; onlar muhakkak yalancılardır.

### [Tevbe 9:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/9:43.md) — الْكَاذِبِينَ

عَفَا اللَّهُ عَنْكَ لِمَ أَذِنْتَ لَهُمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَكَ الَّذِينَ صَدَقُوا وَتَعْلَمَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Allah seni affetsin. Doğrular sana besbelli olup yalancıları bilmeden önce neden onlara izin verdin?

### [Tevbe 9:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/9:77.md) — يَكْذِبُونَ

فَأَعْقَبَهُمْ نِفَاقًا فِي قُلُوبِهِمْ إِلَى يَوْمِ يَلْقَوْنَهُ بِمَا أَخْلَفُوا اللَّهَ مَا وَعَدُوهُ وَبِمَا كَانُوا يَكْذِبُونَ

Meal (IK): Allah’a verdikleri vaadi tutmadıkları ve yalanı adet edindikleri için, kendisinin huzuruna çıkacakları güne kadar Allah kalblerine nifak soktu.

### [Tevbe 9:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/9:90.md) — كَذَبُوا

وَجَاءَ الْمُعَذِّرُونَ مِنَ الْأَعْرَابِ لِيُؤْذَنَ لَهُمْ وَقَعَدَ الَّذِينَ كَذَبُوا اللَّهَ وَرَسُولَهُ سَيُصِيبُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْهُمْ عَذَابٌ أَلِيمٌ

Meal (IK): Bedevilerden özür beyan edenler, kendilerine izin verilsin diye geldiler. Allah’a ve Rasulüne yalan söyleyenler ise oturup kaldı. İçlerinden küfretmiş olanlara elim bir azab isabet edecektir.

### [Tevbe 9:107](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/9:107.md) — لَكَاذِبُونَ

وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مَسْجِدًا ضِرَارًا وَكُفْرًا وَتَفْرِيقًا بَيْنَ الْمُؤْمِنِينَ وَإِرْصَادًا لِمَنْ حَارَبَ اللَّهَ وَرَسُولَهُ مِنْ قَبْلُ وَلَيَحْلِفُنَّ إِنْ أَرَدْنَا إِلَّا الْحُسْنَى وَاللَّهُ يَشْهَدُ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Zarar vermek, küfretmek, mü’minlerin arasını açmak ve daha evvel Allah’a, peygamberine karşı savaşan kişiyi beklemek ve gözetlemek üzere bir mescid edinenler: Biz iyilikten başka bir şey istemedik, diye yemin ederler. Allah şehadet eder ki; onlar hiç şüphesiz yalancılardır.

### [Yunus 10:17](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:17.md) — كَذِبًا · كَذَّبَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِآيَاتِهِ إِنَّهُ لَا يُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduran veya ayetlerini yalanlayanlardan daha zalim kim olabilir? Suçlular muhakkak ki felaha ermezler.

### [Yunus 10:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:39.md) — كَذَّبُوا · كَذَّبَ

بَلْ كَذَّبُوا بِمَا لَمْ يُحِيطُوا بِعِلْمِهِ وَلَمَّا يَأْتِهِمْ تَأْوِيلُهُ كَذَلِكَ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Hayır, onlar bilgisini kavrayamadıkları, yorumu kendilerine gelmemiş bir şeyi yalanladılar. Onlardan öncekiler de böyle yalanlamışlardı. Zalimlerin sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Yunus 10:41](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:41.md) — كَذَّبُوكَ

وَإِنْ كَذَّبُوكَ فَقُلْ لِي عَمَلِي وَلَكُمْ عَمَلُكُمْ أَنْتُمْ بَرِيئُونَ مِمَّا أَعْمَلُ وَأَنَا بَرِيءٌ مِمَّا تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Şayet seni yalanlarlarsa; benim yaptığım bana, sizin yaptığınız sizedir. Siz benim yaptığımdan uzaksınız, ben de sizin yaptığınızdan uzağım, de.

### [Yunus 10:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:45.md) — كَذَّبُوا

وَيَوْمَ يَحْشُرُهُمْ كَأَنْ لَمْ يَلْبَثُوا إِلَّا سَاعَةً مِنَ النَّهَارِ يَتَعَارَفُونَ بَيْنَهُمْ قَدْ خَسِرَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِلِقَاءِ اللَّهِ وَمَا كَانُوا مُهْتَدِينَ

Meal (IK): O gün, onları sanki dünyada gündüzün sadece bir saat kalmışlar gibi toplayınca; birbirlerini tanırlar. Allah’a kavuşmayı yalan sayanlar ziyana uğramışlardır. Zaten onlar, hidayete ermişler de değillerdi.

### [Yunus 10:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:60.md) — الْكَذِبَ

وَمَا ظَنُّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ يَوْمَ الْقِيَامَةِ إِنَّ اللَّهَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ وَلَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لَا يَشْكُرُونَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlar, kıyamet gününü ne sanıyorlar? Doğrusu Allah, insanlar hakkında lütuf sahibidir. Fakat onların çoğu şükretmezler.

### [Yunus 10:69](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:69.md) — الْكَذِبَ

قُلْ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): De ki: Allah hakkında yalan uyduranlar hiç şüphesiz felah bulmayacaklardır.

### [Yunus 10:73](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:73.md) — فَكَذَّبُوهُ · كَذَّبُوا

فَكَذَّبُوهُ فَنَجَّيْنَاهُ وَمَنْ مَعَهُ فِي الْفُلْكِ وَجَعَلْنَاهُمْ خَلَائِفَ وَأَغْرَقْنَا الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُنْذَرِينَ

Meal (IK): Onu yalanladılar; ama Biz, onu ve gemide beraberinde bulunanları kurtardık. Bunları yeryüzünün halifeleri yaptık. Ayetlerimizi yalanlayanları ise suda boğduk. Bir bak uyarılanların sonu nice oldu.

### [Yunus 10:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:74.md) — كَذَّبُوا

ثُمَّ بَعَثْنَا مِنْ بَعْدِهِ رُسُلًا إِلَى قَوْمِهِمْ فَجَاءُوهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ فَمَا كَانُوا لِيُؤْمِنُوا بِمَا كَذَّبُوا بِهِ مِنْ قَبْلُ كَذَلِكَ نَطْبَعُ عَلَى قُلُوبِ الْمُعْتَدِينَ

Meal (IK): Sonra onun arkasından peygamberleri kavimlerine gönderdik. Onlara apaçık ayetylerle geldiler. Fakat önceden yalanladıkları için inanmadılar. Aşırı gidenlerin kalblerini işte böylece mühürleriz.

### [Yunus 10:95](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/10:95.md) — كَذَّبُوا

وَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ فَتَكُونَ مِنَ الْخَاسِرِينَ

Meal (IK): Sakın Allah’ın ayetlerini yalan sayanlardan olma, yoksa hüsrana uğrayanlardan olursun.

### [Hud 11:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:18.md) — كَذِبًا · كَذَبُوا

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أُولَئِكَ يُعْرَضُونَ عَلَى رَبِّهِمْ وَيَقُولُ الْأَشْهَادُ هَؤُلَاءِ الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى رَبِّهِمْ أَلَا لَعْنَةُ اللَّهِ عَلَى الظَّالِمِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kim vardır? Bunlar Rabblarının huzuruna götürülürler ve şahidler: Rabblarına yalan uyduranlar bunlardır, derler. Bilin ki; Allah’ın laneti zalimlerin üzerinedir.

### [Hud 11:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:27.md) — كَاذِبِينَ

فَقَالَ الْمَلَأُ الَّذِينَ كَفَرُوا مِنْ قَوْمِهِ مَا نَرَاكَ إِلَّا بَشَرًا مِثْلَنَا وَمَا نَرَاكَ اتَّبَعَكَ إِلَّا الَّذِينَ هُمْ أَرَاذِلُنَا بَادِيَ الرَّأْيِ وَمَا نَرَى لَكُمْ عَلَيْنَا مِنْ فَضْلٍ بَلْ نَظُنُّكُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Bunun üzerine kavminden küfredenlerin elebaşları dediler ki: Biz, senin ancak kendimiz gibi bir insan olduğunu görüyoruz. İçimizde sadece ayak takımının, başlangıçta düşünmeden sana uydukları gözümüzün önündedir. Sizin bize üstün bir meziyyetinizi görmüyoruz. Aksine biz, sizi yalancılar sanıyoruz.

### [Hud 11:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:65.md) — مَكْذُوبٍ

فَعَقَرُوهَا فَقَالَ تَمَتَّعُوا فِي دَارِكُمْ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ ذَلِكَ وَعْدٌ غَيْرُ مَكْذُوبٍ

Meal (IK): Buna rağmen onu kesip devirdiler. O zaman: Yurdunuzda üç gün daha kalın. Bu; yalanlanmayacak bir sözdür, dedi.

### [Hud 11:93](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/11:93.md) — كَاذِبٌ

وَيَاقَوْمِ اعْمَلُوا عَلَى مَكَانَتِكُمْ إِنِّي عَامِلٌ سَوْفَ تَعْلَمُونَ مَنْ يَأْتِيهِ عَذَابٌ يُخْزِيهِ وَمَنْ هُوَ كَاذِبٌ وَارْتَقِبُوا إِنِّي مَعَكُمْ رَقِيبٌ

Meal (IK): Ey kavmim; elinizden geleni yapın. Doğrusu ben de yapacağım. Kime rüsvay edecek bir azabın geleceğini ve kimin yalancı olduğunu bileceksiniz. Gözetletin, doğrusu ben de sizinle beraber gözetleyenlerdenim.

### [Yusuf 12:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:18.md) — كَذِبٍ

وَجَاءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ قَالَ بَلْ سَوَّلَتْ لَكُمْ أَنْفُسُكُمْ أَمْرًا فَصَبْرٌ جَمِيلٌ وَاللَّهُ الْمُسْتَعَانُ عَلَى مَا تَصِفُونَ

Meal (IK): Onlar sahte bir kan ile gömleğini getirdiler. Dedi ki: Hayır, nefisleriniz sizi aldatıp bir işe sürüklemiş. Artık bana güzelce bir sabır gerekir. Sizin şu anlattıklarınıza karşı yardımına sığınılacak, Allah’tır.

### [Yusuf 12:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:26.md) — الْكَاذِبِينَ

قَالَ هِيَ رَاوَدَتْنِي عَنْ نَفْسِي وَشَهِدَ شَاهِدٌ مِنْ أَهْلِهَا إِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ قُبُلٍ فَصَدَقَتْ وَهُوَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Dedi ki: O, beni kendisine ram etmek istedi. Kadının ailesinden biri de şehadet etti: Eğer gömleği önden yırtılmışsa; o (kadın) doğru söylemiştir. Bu (Yusuf) ise yalancılardandır.

### [Yusuf 12:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:27.md) — فَكَذَبَتْ

وَإِنْ كَانَ قَمِيصُهُ قُدَّ مِنْ دُبُرٍ فَكَذَبَتْ وَهُوَ مِنَ الصَّادِقِينَ

Meal (IK): Eğer gömleği arkadan yırtılmışsa, o (kadın) yalan söylemiştir, bu (Yusuf) ise doğru söyleyendir.

### [Yusuf 12:74](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:74.md) — كَاذِبِينَ

قَالُوا فَمَا جَزَاؤُهُ إِنْ كُنْتُمْ كَاذِبِينَ

Meal (IK): Eğer yalancılar iseniz; bunun cezası nedir? dediler.

### [Yusuf 12:110](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/12:110.md) — كُذِبُوا

حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنِ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ

Meal (IK): Nihayet o Peygamber ümitsizliğe düşüp kesinlikle yalanladıklarını sandıkları sırada, onlara yardımımız gelmiştir. Böylece dilediğimiz kurtarılmıştır. Suçlular güruhundan ise baskınımız asla geri çevrilmeyecektir.

### [Hicr 15:80](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/15:80.md) — كَذَّبَ

وَلَقَدْ كَذَّبَ أَصْحَابُ الْحِجْرِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Andolsun ki Hicr ahalisi de peygamberlerini yalanlamışlardı.

### [Nahl 16:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:36.md) — الْمُكَذِّبِينَ

وَلَقَدْ بَعَثْنَا فِي كُلِّ أُمَّةٍ رَسُولًا أَنِ اعْبُدُوا اللَّهَ وَاجْتَنِبُوا الطَّاغُوتَ فَمِنْهُمْ مَنْ هَدَى اللَّهُ وَمِنْهُمْ مَنْ حَقَّتْ عَلَيْهِ الضَّلَالَةُ فَسِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; her ümmete: Allah’a ibadet edin ve putlardan kaçının, diye peygamberler göndermişizdir. Allah, içlerinden kimini hidayete erdirdi. Kimi de sapıklığı hak etti. Şimdi yeryüzünde gezin de; peygamberleri yalanlayanların sonunun nasıl olduğunu görün.

### [Nahl 16:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:39.md) — كَاذِبِينَ

لِيُبَيِّنَ لَهُمُ الَّذِي يَخْتَلِفُونَ فِيهِ وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ كَفَرُوا أَنَّهُمْ كَانُوا كَاذِبِينَ

Meal (IK): Üzerinde ihtilafa düştükleri şeyi onlara açıklasın ve küfredenler gerçekten yalancı olduklarını bilsinler diye, diriltecektir.

### [Nahl 16:62](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:62.md) — الْكَذِبَ

وَيَجْعَلُونَ لِلَّهِ مَا يَكْرَهُونَ وَتَصِفُ أَلْسِنَتُهُمُ الْكَذِبَ أَنَّ لَهُمُ الْحُسْنَى لَا جَرَمَ أَنَّ لَهُمُ النَّارَ وَأَنَّهُمْ مُفْرَطُونَ

Meal (IK): Hoşlanmadıklarını Allah’a mal ederler. Dilleri de güzel şeylerin kendilerinde olduğunu yalan yere söyler durur. Şüphesiz cehennem onlarındır. Ve onlar, gerçekten aşırı gidenlerdir.

### [Nahl 16:86](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:86.md) — لَكَاذِبُونَ

وَإِذَا رَأَى الَّذِينَ أَشْرَكُوا شُرَكَاءَهُمْ قَالُوا رَبَّنَا هَؤُلَاءِ شُرَكَاؤُنَا الَّذِينَ كُنَّا نَدْعُو مِنْ دُونِكَ فَأَلْقَوْا إِلَيْهِمُ الْقَوْلَ إِنَّكُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah’a şirk koşanlar; şirk koştuklarını gördüklerinde derler ki: Rabbımız; işte şunlar, seni bırakıp da kendilerine yalvardığımız şeriklerimizdir. Bunlar da onlara: Doğrusu siz yalancılarsınız, diyerek söz atarlar.

### [Nahl 16:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:105.md) — الْكَذِبَ · الْكَاذِبُونَ

إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ وَأُولَئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah’ın ayetlerine inanmayanlar; sadece yalan uydururlar. Ve işte onlar yalancıların kendileridir.

### [Nahl 16:113](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:113.md) — فَكَذَّبُوهُ

وَلَقَدْ جَاءَهُمْ رَسُولٌ مِنْهُمْ فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمُ الْعَذَابُ وَهُمْ ظَالِمُونَ

Meal (IK): Andolsun ki; onlara, kendilerinden bir peygamber gelmişti de onu yalanlamışlardı. Zulüm ederken kendilerini azab yakalayıvermişti.

### [Nahl 16:116](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/16:116.md) — الْكَذِبَ

وَلَا تَقُولُوا لِمَا تَصِفُ أَلْسِنَتُكُمُ الْكَذِبَ هَذَا حَلَالٌ وَهَذَا حَرَامٌ لِتَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ إِنَّ الَّذِينَ يَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْكَذِبَ لَا يُفْلِحُونَ

Meal (IK): Diliniz yalan yere vasıflandırageldiği için her şeye: Şu helal; bu haramdır demeyin. Çünkü Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz. Şüphesiz ki Allah’a karşı yalan uyduranlar, asla felah bulmazlar.

### [İsra 17:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/17:59.md) — كَذَّبَ

وَمَا مَنَعَنَا أَنْ نُرْسِلَ بِالْآيَاتِ إِلَّا أَنْ كَذَّبَ بِهَا الْأَوَّلُونَ وَآتَيْنَا ثَمُودَ النَّاقَةَ مُبْصِرَةً فَظَلَمُوا بِهَا وَمَا نُرْسِلُ بِالْآيَاتِ إِلَّا تَخْوِيفًا

Meal (IK): Bizi ayetlerle göndermekten alıkoyan şey; ancak öncekilerin onları yalanlamış olmalarıdır. Semud’a da gözleri göre göre bir dişi deve vermiştik de, ona zulmetmişlerdi. Halbuki Biz; ayetleri ancak korkutmak için göndeririz.

### [Kehf 18:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/18:5.md) — كَذِبًا

مَا لَهُمْ بِهِ مِنْ عِلْمٍ وَلَا لِآبَائِهِمْ كَبُرَتْ كَلِمَةً تَخْرُجُ مِنْ أَفْوَاهِهِمْ إِنْ يَقُولُونَ إِلَّا كَذِبًا

Meal (IK): Ne onların, ne de babalarının buna dair bilgileri vardır. O, ağızlarından çıkan ne büyük bir sözdür. Onlar yalnız ve yalnız yalan söylerler.

### [Kehf 18:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/18:15.md) — كَذِبًا

هَؤُلَاءِ قَوْمُنَا اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ آلِهَةً لَوْلَا يَأْتُونَ عَلَيْهِمْ بِسُلْطَانٍ بَيِّنٍ فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا

Meal (IK): Şu bizim kavmimiz, Allah’ı bırakıp O’ndan başka tanrılar edindiler. Onların gerçek olduğuna apaçık delil getirmeleri gerekmez mi? Allah’a karşı yalan uyduranlardan daha zalim kimdir?

### [Taha 20:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/20:48.md) — كَذَّبَ

إِنَّا قَدْ أُوحِيَ إِلَيْنَا أَنَّ الْعَذَابَ عَلَى مَنْ كَذَّبَ وَتَوَلَّى

Meal (IK): Doğrusu bize vahyolundu ki; yalanlayıp sırt çevirene azab vardır.

### [Taha 20:56](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/20:56.md) — فَكَذَّبَ

وَلَقَدْ أَرَيْنَاهُ آيَاتِنَا كُلَّهَا فَكَذَّبَ وَأَبَى

Meal (IK): Andolsun ki ona bütün ayetlerimizi gösterdik ama yalanlayıp kaçtı.

### [Taha 20:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/20:61.md) — كَذِبًا

قَالَ لَهُمْ مُوسَى وَيْلَكُمْ لَا تَفْتَرُوا عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَيُسْحِتَكُمْ بِعَذَابٍ وَقَدْ خَابَ مَنِ افْتَرَى

Meal (IK): Musa onlara dedi ki: Yazıklar olsun size, Allah’a karşı yalan uydurmayın Sonra azabla sizi yok eder. Doğrusu Allah’a iftira eden, hüsrana uğramıştır.

### [Enbiya 21:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/21:77.md) — كَذَّبُوا

وَنَصَرْنَاهُ مِنَ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا إِنَّهُمْ كَانُوا قَوْمَ سَوْءٍ فَأَغْرَقْنَاهُمْ أَجْمَعِينَ

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayan kavme karşı ona yardım ettik. Doğrusu onlar; kötü bir kavim idiler. Biz de hepsini birden suda boğduk.

### [Hac 22:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:42.md) — يُكَذِّبُوكَ · كَذَّبَتْ

وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَثَمُودُ

Meal (IK): Eğer seni yalanlıyorlarsa; doğrusu onlardan önce Nuh kavmi, Ad ve Semud da yalanlamıştır.

### [Hac 22:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:44.md) — وَكُذِّبَ

وَأَصْحَابُ مَدْيَنَ وَكُذِّبَ مُوسَى فَأَمْلَيْتُ لِلْكَافِرِينَ ثُمَّ أَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

Meal (IK): Medyen halkı da. Musa da yalanlanmıştır. Ama Ben; kafirlere mühlet verdim, sonra da onları yakaladım. Benim inkarım nasılmış?

### [Hac 22:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/22:57.md) — وَكَذَّبُوا

وَالَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَأُولَئِكَ لَهُمْ عَذَابٌ مُهِينٌ

Meal (IK): Küfredip ayetlerimizi yalan sayanlar ise; işte onlar için horlayıcı bir azab vardır.

### [Müminun 23:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:26.md) — كَذَّبُونِ

قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ

Meal (IK): O da: Rabbım, beni yalanlamalarına karşılık bana yardım et, dedi.

### [Müminun 23:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:33.md) — وَكَذَّبُوا

وَقَالَ الْمَلَأُ مِنْ قَوْمِهِ الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِلِقَاءِ الْآخِرَةِ وَأَتْرَفْنَاهُمْ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا مَا هَذَا إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُكُمْ يَأْكُلُ مِمَّا تَأْكُلُونَ مِنْهُ وَيَشْرَبُ مِمَّا تَشْرَبُونَ

Meal (IK): Onun kavminden; kendilerine dünya hayatında rızık verdiğimiz halde küfr ederek ahirete kavuşmayı yalanlayan ileri gelenler dediler ki: Bu, sizin gibi bir beşerden başka bir şey değildir. Sizin yediklerinizden yiyor, içtiklerinizden içiyor.

### [Müminun 23:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:38.md) — كَذِبًا

إِنْ هُوَ إِلَّا رَجُلٌ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا وَمَا نَحْنُ لَهُ بِمُؤْمِنِينَ

Meal (IK): O, sadece Allah’a karşı yalan uyduran biridir. Biz ona inanacak değiliz.

### [Müminun 23:39](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:39.md) — كَذَّبُونِ

قَالَ رَبِّ انْصُرْنِي بِمَا كَذَّبُونِ

Meal (IK): O peygamber: Rabbım, beni yalanlamalarına karşılık bana yardım et, dedi.

### [Müminun 23:44](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:44.md) — كَذَّبُوهُ

ثُمَّ أَرْسَلْنَا رُسُلَنَا تَتْرَى كُلَّمَا جَاءَ أُمَّةً رَسُولُهَا كَذَّبُوهُ فَأَتْبَعْنَا بَعْضَهُمْ بَعْضًا وَجَعَلْنَاهُمْ أَحَادِيثَ فَبُعْدًا لِقَوْمٍ لَا يُؤْمِنُونَ

Meal (IK): Sonra birbiri ardı sıra peygamberlerimizi gönderdik. Her ümmete peygamber geldikçe onu yalanladılar. Biz de onları birbiri ardı sıra yok edip hepsini birer söylenti yaptık. İnanmayan bir kavim uzak olsun.

### [Müminun 23:48](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:48.md) — فَكَذَّبُوهُمَا

فَكَذَّبُوهُمَا فَكَانُوا مِنَ الْمُهْلَكِينَ

Meal (IK): Onları yalanladılar ve bu yüzden helake uğratılanlardan oldular.

### [Müminun 23:90](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:90.md) — لَكَاذِبُونَ

بَلْ أَتَيْنَاهُمْ بِالْحَقِّ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Hayır, Biz, onlara gerçeği getirdik. Ama onlar muhakkak yalancılardır.

### [Müminun 23:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/23:105.md) — تُكَذِّبُونَ

أَلَمْ تَكُنْ آيَاتِي تُتْلَى عَلَيْكُمْ فَكُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Ayetlerim size okunurken, onları yalanlayanlar siz değil miydiniz?

### [Nur 24:7](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/24:7.md) — الْكَاذِبِينَ

وَالْخَامِسَةُ أَنَّ لَعْنَةَ اللَّهِ عَلَيْهِ إِنْ كَانَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Beşincisi de; eğer yalancılardan ise Allah’ın lanetinin kendi üzerine olmasıdır.

### [Nur 24:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/24:8.md) — الْكَاذِبِينَ

وَيَدْرَأُ عَنْهَا الْعَذَابَ أَنْ تَشْهَدَ أَرْبَعَ شَهَادَاتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Kocasının yalancılardan olduğuna dair dört defa Allah’ı şahid tutması kadından cezayı savar.

### [Nur 24:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/24:13.md) — الْكَاذِبُونَ

لَوْلَا جَاءُوا عَلَيْهِ بِأَرْبَعَةِ شُهَدَاءَ فَإِذْ لَمْ يَأْتُوا بِالشُّهَدَاءِ فَأُولَئِكَ عِنْدَ اللَّهِ هُمُ الْكَاذِبُونَ

Meal (IK): Buna karşı dört şahidle gelmeleri gerekmez miydi? Madem ki onlar şahidleri getiremediler, öyleyse onlar Allah katında yalancıların kendileridirler.

### [Furkan 25:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:11.md) — كَذَّبُوا · كَذَّبَ

بَلْ كَذَّبُوا بِالسَّاعَةِ وَأَعْتَدْنَا لِمَنْ كَذَّبَ بِالسَّاعَةِ سَعِيرًا

Meal (IK): Fakat onlar, kıyamet saatını da yalanladılar. Biz, o saatın geleceğini yalanlayanlara öyle çılgın bir ateş hazırladık ki.

### [Furkan 25:19](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:19.md) — كَذَّبُوكُمْ

فَقَدْ كَذَّبُوكُمْ بِمَا تَقُولُونَ فَمَا تَسْتَطِيعُونَ صَرْفًا وَلَا نَصْرًا وَمَنْ يَظْلِمْ مِنْكُمْ نُذِقْهُ عَذَابًا كَبِيرًا

Meal (IK): İşte sizi söylediklerinizde yalancı çıkardılar. Artık üzerinizden azabı çeviremez ve yardım göremezsiniz. Sizden zulmedenlere büyük bir azab tattıracağız, denir.

### [Furkan 25:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:36.md) — كَذَّبُوا

فَقُلْنَا اذْهَبَا إِلَى الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا فَدَمَّرْنَاهُمْ تَدْمِيرًا

Meal (IK): Ayetlerimizi yalanlayan kavme gidin, dedik. Neticede o kavmi yerle bir ettik.

### [Furkan 25:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:37.md) — كَذَّبُوا

وَقَوْمَ نُوحٍ لَمَّا كَذَّبُوا الرُّسُلَ أَغْرَقْنَاهُمْ وَجَعَلْنَاهُمْ لِلنَّاسِ آيَةً وَأَعْتَدْنَا لِلظَّالِمِينَ عَذَابًا أَلِيمًا

Meal (IK): Nuh kavmini de peygamberlerini yalanladıkları vakit, suda boğduk ve kendilerini insanlar için bir ayet yaptık. Zalimlere elim bir azab hazırlamışızdır.

### [Furkan 25:77](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/25:77.md) — كَذَّبْتُمْ

قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا

Meal (IK): De ki: Duanız olmasaydı, Rabbım size değer verir miydi? Gerçekten yalanladınız. O halde azab yakanızı bırakmayacaktır.

### [Şuara 26:6](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:6.md) — كَذَّبُوا

فَقَدْ كَذَّبُوا فَسَيَأْتِيهِمْ أَنْبَاءُ مَا كَانُوا بِهِ يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Onlar, gerçekten yalanladılar. Ama alay edip durdukları şeylerin haberleri kendilerine yakında gelecektir.

### [Şuara 26:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:12.md) — يُكَذِّبُونِ

قَالَ رَبِّ إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

Meal (IK): Dedi ki: Rabbım, onların beni yalanlamalarından korkarım.

### [Şuara 26:105](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:105.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَوْمُ نُوحٍ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Nuh’un kavmi de peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:117](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:117.md) — كَذَّبُونِ

قَالَ رَبِّ إِنَّ قَوْمِي كَذَّبُونِ

Meal (IK): O da dedi ki: Rabbım, doğrusu kavmim beni yalanladı.

### [Şuara 26:123](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:123.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ عَادٌ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Ad da peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:139](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:139.md) — فَكَذَّبُوهُ

فَكَذَّبُوهُ فَأَهْلَكْنَاهُمْ إِنَّ فِي ذَلِكَ لَآيَةً وَمَا كَانَ أَكْثَرُهُمْ مُؤْمِنِينَ

Meal (IK): Böylece onu yalanladılar. Ve Biz, onları yok ettik. Muhakkak ki bunda bir ayet vardır. Ama onların çoğu mü’minler olmadı.

### [Şuara 26:141](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:141.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Semud da peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:160](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:160.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Lut kavmi de peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:176](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:176.md) — كَذَّبَ

كَذَّبَ أَصْحَابُ الْأَيْكَةِ الْمُرْسَلِينَ

Meal (IK): Eyke halkı da peygamberleri yalanladı.

### [Şuara 26:186](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:186.md) — الْكَاذِبِينَ

وَمَا أَنْتَ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَإِنْ نَظُنُّكَ لَمِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Bizim gibi bir insandan başka bir şey değilsin. Doğrusu biz, seni yalancılardan sanıyoruz.

### [Şuara 26:189](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:189.md) — فَكَذَّبُوهُ

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَهُمْ عَذَابُ يَوْمِ الظُّلَّةِ إِنَّهُ كَانَ عَذَابَ يَوْمٍ عَظِيمٍ

Meal (IK): Onu da yalanladılar ve onları bulutlu bir günün azabı yakaladı. Doğrusu o, büyük bir günün azabı idi.

### [Şuara 26:223](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/26:223.md) — كَاذِبُونَ

يُلْقُونَ السَّمْعَ وَأَكْثَرُهُمْ كَاذِبُونَ

Meal (IK): Bunlar ona kulak verirler ve çoğu yalancılardır.

### [Neml 27:27](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/27:27.md) — الْكَاذِبِينَ

قَالَ سَنَنْظُرُ أَصَدَقْتَ أَمْ كُنْتَ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Dedi ki: Bakalım, doğru mu söyledin, yoksa yalancılardan mı oldun?

### [Neml 27:83](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/27:83.md) — يُكَذِّبُ

وَيَوْمَ نَحْشُرُ مِنْ كُلِّ أُمَّةٍ فَوْجًا مِمَّنْ يُكَذِّبُ بِآيَاتِنَا فَهُمْ يُوزَعُونَ

Meal (IK): Her ümmetten, ayetlerimizi yalanlayanları toplayacağımız gün; onlar, bir arada tutulurlar.

### [Neml 27:84](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/27:84.md) — أَكَذَّبْتُمْ

حَتَّى إِذَا جَاءُوا قَالَ أَكَذَّبْتُمْ بِآيَاتِي وَلَمْ تُحِيطُوا بِهَا عِلْمًا أَمْ مَاذَا كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ

Meal (IK): Nihayet geldikleri zaman; buyurur ki: Siz, Benim ayetlerimi anlamadığınız halde mi yalanladınız? Yoksa yaptığınız ne idi.

### [Kasas 28:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/28:34.md) — يُكَذِّبُونِ

وَأَخِي هَارُونُ هُوَ أَفْصَحُ مِنِّي لِسَانًا فَأَرْسِلْهُ مَعِيَ رِدْءًا يُصَدِّقُنِي إِنِّي أَخَافُ أَنْ يُكَذِّبُونِ

Meal (IK): Kardeşim Harun’un dili benimkinden daha düzgündür. Onu benimle beraber yardımcı olarak gönder ki beni tasdik etsin. Çünkü ben, tekzib etmelerinden endişe duyuyorum.

### [Kasas 28:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/28:38.md) — الْكَاذِبِينَ

وَقَالَ فِرْعَوْنُ يَاأَيُّهَا الْمَلَأُ مَا عَلِمْتُ لَكُمْ مِنْ إِلَهٍ غَيْرِي فَأَوْقِدْ لِي يَاهَامَانُ عَلَى الطِّينِ فَاجْعَلْ لِي صَرْحًا لَعَلِّي أَطَّلِعُ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ مِنَ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Firavun da dedi ki: Ey ileri gelenler; sizin, benden başka bir tanrınız olduğunu bilmiyorum. Ey Haman; haydi, benim için çamurun üzerinde ateş yak da, bana büyük bir kule yap. Çıkar da belki Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu onu yalancılardan sanıyorum.

### [Ankebut 29:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:3.md) — الْكَاذِبِينَ

وَلَقَدْ فَتَنَّا الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَلَيَعْلَمَنَّ اللَّهُ الَّذِينَ صَدَقُوا وَلَيَعْلَمَنَّ الْكَاذِبِينَ

Meal (IK): Andolsun ki; Biz, onlardan öncekileri de denedik. Allah; elbette doğruları bilir ve elbette yalancıları da bilir.

### [Ankebut 29:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:12.md) — لَكَاذِبُونَ

وَقَالَ الَّذِينَ كَفَرُوا لِلَّذِينَ آمَنُوا اتَّبِعُوا سَبِيلَنَا وَلْنَحْمِلْ خَطَايَاكُمْ وَمَا هُمْ بِحَامِلِينَ مِنْ خَطَايَاهُمْ مِنْ شَيْءٍ إِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Küfredenler, inananlara derler ki: Bizim yolumuza uyun da sizin günahlarınızı biz taşıyalım. Halbuki onların günahlarından hiç birini yüklenecek değillerdir. Doğrusu onlar yalancıdırlar.

### [Ankebut 29:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:18.md) — تُكَذِّبُوا · كَذَّبَ

وَإِنْ تُكَذِّبُوا فَقَدْ كَذَّبَ أُمَمٌ مِنْ قَبْلِكُمْ وَمَا عَلَى الرَّسُولِ إِلَّا الْبَلَاغُ الْمُبِينُ

Meal (IK): Eğer siz, yalanlıyorsanız, bilin ki; sizden önceki ümmetler de yalanlamışlardı. Peygambere düşen, sadece apaçık tebliğden ibarettir.

### [Ankebut 29:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:37.md) — فَكَذَّبُوهُ

فَكَذَّبُوهُ فَأَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ فَأَصْبَحُوا فِي دَارِهِمْ جَاثِمِينَ

Meal (IK): Ama onu yalanladılar. Bunun üzerine kendilerini şiddetli bir sarsıntı yakalayıverdi de oldukları yerde diz üstü çökekaldılar.

### [Ankebut 29:68](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/29:68.md) — كَذِبًا · كَذَّبَ

وَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنِ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَوْ كَذَّبَ بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan düzenden veya hak kendisine gelmişken onu yalanlayandan daha zalim kim vardır? Kafirlere cehennemde barınacak yer mi yok?

### [Rum 30:10](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/30:10.md) — كَذَّبُوا

ثُمَّ كَانَ عَاقِبَةَ الَّذِينَ أَسَاءُوا السُّوءَى أَنْ كَذَّبُوا بِآيَاتِ اللَّهِ وَكَانُوا بِهَا يَسْتَهْزِئُونَ

Meal (IK): Nihayet Allah’ın ayetlerini tekzib edip onları alaya alarak kötülük edenlerin akıbeti çok kötü oldu.

### [Rum 30:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/30:16.md) — وَكَذَّبُوا

وَأَمَّا الَّذِينَ كَفَرُوا وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَلِقَاءِ الْآخِرَةِ فَأُولَئِكَ فِي الْعَذَابِ مُحْضَرُونَ

Meal (IK): Küfredip de ayetlerimizi ve ahirete kavuşmayı yalanlayanlara gelince; işte onlar, azab için hazır bulundurulurlar.

### [Secde 32:20](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/32:20.md) — تُكَذِّبُونَ

وَأَمَّا الَّذِينَ فَسَقُوا فَمَأْوَاهُمُ النَّارُ كُلَّمَا أَرَادُوا أَنْ يَخْرُجُوا مِنْهَا أُعِيدُوا فِيهَا وَقِيلَ لَهُمْ ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Yoldan çıkanlara gelince; onların sığınağı da ateştir. Oradan çıkmak istedikleri her seferinde geri çevrilirler. Ve onlara: Yalanlayıp durduğunuz ateşin azabını tadın, denir.

### [Sebe 34:8](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/34:8.md) — كَذِبًا

أَفْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا أَمْ بِهِ جِنَّةٌ بَلِ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِالْآخِرَةِ فِي الْعَذَابِ وَالضَّلَالِ الْبَعِيدِ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan mı uyduruyor, yoksa kendisinde bir delilik mi vardır? Hayır, ahirete inanmayanlar azabtadırlar, uzak bir sapıklık içindedirler.

### [Sebe 34:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/34:42.md) — تُكَذِّبُونَ

فَالْيَوْمَ لَا يَمْلِكُ بَعْضُكُمْ لِبَعْضٍ نَفْعًا وَلَا ضَرًّا وَنَقُولُ لِلَّذِينَ ظَلَمُوا ذُوقُوا عَذَابَ النَّارِ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): İşte bugün; bir kısmınız, bir kısmınız için ne bir fayda, ne de bir zarar verebilir. Zulmetmiş olanlara da deriz ki: Yalanladığınız ateşin azabını tadın.

### [Sebe 34:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/34:45.md) — وَكَذَّبَ · فَكَذَّبُوا

وَكَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ وَمَا بَلَغُوا مِعْشَارَ مَا آتَيْنَاهُمْ فَكَذَّبُوا رُسُلِي فَكَيْفَ كَانَ نَكِيرِ

Meal (IK): Kendilerinden öncekiler de yalanlamışlardı. Halbuki bunlar, onlara verdiklerimizin onda birine bile ulaşamamışlardı. Peygamberlerimi yalanladılar. Beni inkar nasıl olurmuş?

### [Fatır 35:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/35:4.md) — يُكَذِّبُوكَ · كُذِّبَتْ

وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ وَإِلَى اللَّهِ تُرْجَعُ الْأُمُورُ

Meal (IK): Eğer seni yalanlıyorlarsa; doğrusu senden önce de nice peygamberler yalanlanmıştır. İşler, ancak Allah’a döndürülür.

### [Fatır 35:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/35:25.md) — يُكَذِّبُوكَ · كَذَّبَ

وَإِنْ يُكَذِّبُوكَ فَقَدْ كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ جَاءَتْهُمْ رُسُلُهُمْ بِالْبَيِّنَاتِ وَبِالزُّبُرِ وَبِالْكِتَابِ الْمُنِيرِ

Meal (IK): Şayet seni yalanlıyorlarsa; onlardan öncekiler de yalanlamışlardı. Peygamberleri, onlara apaçık deliller, sahifeler ve aydınlatıcı kitablarla gelmişlerdi.

### [Yasin 36:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/36:14.md) — فَكَذَّبُوهُمَا

إِذْ أَرْسَلْنَا إِلَيْهِمُ اثْنَيْنِ فَكَذَّبُوهُمَا فَعَزَّزْنَا بِثَالِثٍ فَقَالُوا إِنَّا إِلَيْكُمْ مُرْسَلُونَ

Meal (IK): Hani onlara iki elçi göndermiştik de bunları yalanlamışlardı. Bunun üzerine Biz de üçüncüsüyle desteklemiştik de: Biz, size gönderilmiş elçileriz, demişlerdi.

### [Yasin 36:15](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/36:15.md) — تَكْذِبُونَ

قَالُوا مَا أَنْتُمْ إِلَّا بَشَرٌ مِثْلُنَا وَمَا أَنْزَلَ الرَّحْمَنُ مِنْ شَيْءٍ إِنْ أَنْتُمْ إِلَّا تَكْذِبُونَ

Meal (IK): Onlar da; siz, ancak bizim gibi birer insansınız. Rahman, size hiç bir şey indirmemiştir. Siz, sadece yalan söylüyorsunuz, demişlerdi.

### [Saffat 37:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/37:21.md) — تُكَذِّبُونَ

هَذَا يَوْمُ الْفَصْلِ الَّذِي كُنْتُمْ بِهِ تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Bu, ayırdetme günüdür ki siz, onu yalanlamıştınız.

### [Saffat 37:127](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/37:127.md) — فَكَذَّبُوهُ

فَكَذَّبُوهُ فَإِنَّهُمْ لَمُحْضَرُونَ

Meal (IK): Fakat bunlar, onu yalanlamışlardı. Muhakkak ki onlar da cehenneme götürüleceklerdir.

### [Saffat 37:152](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/37:152.md) — لَكَاذِبُونَ

وَلَدَ اللَّهُ وَإِنَّهُمْ لَكَاذِبُونَ

Meal (IK): Allah doğurdu. Hiç şüphesiz onlar yalancılardır.

### [Sad 38:4](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/38:4.md) — كَذَّابٌ

وَعَجِبُوا أَنْ جَاءَهُمْ مُنْذِرٌ مِنْهُمْ وَقَالَ الْكَافِرُونَ هَذَا سَاحِرٌ كَذَّابٌ

Meal (IK): Küfredenler içlerinden bir uyarıcının gelmesine şaşırmışlardı da demişlerdi ki: Bu, çok yalancı bir sihirbazdır.

### [Sad 38:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/38:12.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَعَادٌ وَفِرْعَوْنُ ذُو الْأَوْتَادِ

Meal (IK): Onlardan önce, Nuh kavmi, Ad ve kazıklar sahibi Firavun da yalanlamıştı.

### [Sad 38:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/38:14.md) — كَذَّبَ

إِنْ كُلٌّ إِلَّا كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ عِقَابِ

Meal (IK): Hepsi de peygamberleri yalanladılar. Ve bu yüzden azabı hak ettiler.

### [Zümer 39:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:3.md) — كَاذِبٌ

أَلَا لِلَّهِ الدِّينُ الْخَالِصُ وَالَّذِينَ اتَّخَذُوا مِنْ دُونِهِ أَوْلِيَاءَ مَا نَعْبُدُهُمْ إِلَّا لِيُقَرِّبُونَا إِلَى اللَّهِ زُلْفَى إِنَّ اللَّهَ يَحْكُمُ بَيْنَهُمْ فِي مَا هُمْ فِيهِ يَخْتَلِفُونَ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ كَاذِبٌ كَفَّارٌ

Meal (IK): İyi bil ki; halis din, Allah’ındır. O’ndan başka veliler edinenler; onlara, sırf bizi Allah’a yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz, derler. Doğrusu Allah, ihtilafa düştükleri şeylerde, aralarında hüküm verecektir. Muhakkak ki Allah; yalancı ve kafir olan kimseyi hidayete eriştirmez.

### [Zümer 39:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:25.md) — كَذَّبَ

كَذَّبَ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ فَأَتَاهُمُ الْعَذَابُ مِنْ حَيْثُ لَا يَشْعُرُونَ

Meal (IK): Onlardan öncekiler de peygamberleri yalanlamışlardı da hiç farkında olmadıkları bir yönden azab kendilerine çatıvermişti.

### [Zümer 39:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:32.md) — كَذَبَ · وَكَذَّبَ

فَمَنْ أَظْلَمُ مِمَّنْ كَذَبَ عَلَى اللَّهِ وَكَذَّبَ بِالصِّدْقِ إِذْ جَاءَهُ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْكَافِرِينَ

Meal (IK): Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine gelmiş olan gerçeği yalan sayandan daha zalim kimdir? Kafirler için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Zümer 39:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:59.md) — فَكَذَّبْتَ

بَلَى قَدْ جَاءَتْكَ آيَاتِي فَكَذَّبْتَ بِهَا وَاسْتَكْبَرْتَ وَكُنْتَ مِنَ الْكَافِرِينَ

Meal (IK): Hayır, sana ayetlerim gelmişti de, onları yalanlamış, büyüklük taslayarak kafirlerden olmuştun.

### [Zümer 39:60](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/39:60.md) — كَذَبُوا

وَيَوْمَ الْقِيَامَةِ تَرَى الَّذِينَ كَذَبُوا عَلَى اللَّهِ وُجُوهُهُمْ مُسْوَدَّةٌ أَلَيْسَ فِي جَهَنَّمَ مَثْوًى لِلْمُتَكَبِّرِينَ

Meal (IK): Ve kıyamet günü Allah’a karşı yalan uyduranların yüzlerinin simsiyah olduğunu görürsün. Mütekebbir için cehennemde bir karargah olmaz olur mu?

### [Mü'min 40:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:5.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَالْأَحْزَابُ مِنْ بَعْدِهِمْ وَهَمَّتْ كُلُّ أُمَّةٍ بِرَسُولِهِمْ لِيَأْخُذُوهُ وَجَادَلُوا بِالْبَاطِلِ لِيُدْحِضُوا بِهِ الْحَقَّ فَأَخَذْتُهُمْ فَكَيْفَ كَانَ عِقَابِ

Meal (IK): Onlardan önce Nuh kavmi de yalanladı. Arkalarından muhtelif topluluklar da. Her ümmet kendi peygamberlerini yakalamaya yeltendi ve hakkı batılla yok etmek için mücadeleye girişti. En sonunda Ben de onları yakaladım. Azabım nasılmış?

### [Mü'min 40:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:24.md) — كَذَّابٌ

إِلَى فِرْعَوْنَ وَهَامَانَ وَقَارُونَ فَقَالُوا سَاحِرٌ كَذَّابٌ

Meal (IK): Firavun’a, Haman’a ve Karun’a. Bu, yalancı sihirbazın biridir, dediler.

### [Mü'min 40:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:28.md) — كَاذِبًا · كَذِبُهُ · كَذَّابٌ

وَقَالَ رَجُلٌ مُؤْمِنٌ مِنْ آلِ فِرْعَوْنَ يَكْتُمُ إِيمَانَهُ أَتَقْتُلُونَ رَجُلًا أَنْ يَقُولَ رَبِّيَ اللَّهُ وَقَدْ جَاءَكُمْ بِالْبَيِّنَاتِ مِنْ رَبِّكُمْ وَإِنْ يَكُ كَاذِبًا فَعَلَيْهِ كَذِبُهُ وَإِنْ يَكُ صَادِقًا يُصِبْكُمْ بَعْضُ الَّذِي يَعِدُكُمْ إِنَّ اللَّهَ لَا يَهْدِي مَنْ هُوَ مُسْرِفٌ كَذَّابٌ

Meal (IK): Firavun hanedanından olup da imanını gizleyen mü’min bir adam da demiştir ki: Rabbım Allah’tır, dedi diye bir kişiyi mi öldüreceksiniz? Halbuki o, size Rabbınızdan ayetlerle gelmiştir. Eğer yalancıysa; yalanı kendisinedir. Eğer doğru sözlü ise; sizi tehdit ettiklerinin bir kısmı başınıza gelebilir. Muhakkak ki Allah; haddi aşan yalancı bir kimseyi hidayete erdirmez.

### [Mü'min 40:37](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:37.md) — كَاذِبًا

أَسْبَابَ السَّمَوَاتِ فَأَطَّلِعَ إِلَى إِلَهِ مُوسَى وَإِنِّي لَأَظُنُّهُ كَاذِبًا وَكَذَلِكَ زُيِّنَ لِفِرْعَوْنَ سُوءُ عَمَلِهِ وَصُدَّ عَنِ السَّبِيلِ وَمَا كَيْدُ فِرْعَوْنَ إِلَّا فِي تَبَابٍ

Meal (IK): Göklerin yollarına. Musa’nın tanrısını görürüm. Doğrusu ben, onu yalancı sanıyorum. Böylece yaptığı kötü iş Firavun’a güzel gösterildi de doğru yoldan alıkonuldu. Firavun’un düzeni elbette boşa gidecekti.

### [Mü'min 40:70](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/40:70.md) — كَذَّبُوا

الَّذِينَ كَذَّبُوا بِالْكِتَابِ وَبِمَا أَرْسَلْنَا بِهِ رُسُلَنَا فَسَوْفَ يَعْلَمُونَ

Meal (IK): Onlar; kitabı ve peygamberlerimizle gönderdiklerimizi yalanlayanlardır. Yakında bilecekler.

### [Şura 42:24](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/42:24.md) — كَذِبًا

أَمْ يَقُولُونَ افْتَرَى عَلَى اللَّهِ كَذِبًا فَإِنْ يَشَأِ اللَّهُ يَخْتِمْ عَلَى قَلْبِكَ وَيَمْحُ اللَّهُ الْبَاطِلَ وَيُحِقُّ الْحَقَّ بِكَلِمَاتِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذَاتِ الصُّدُورِ

Meal (IK): Yoksa onlar; Allah’a karşı yalan uydurdu mu derler? Allah; dilerse senin kalbini mühürler, batılı yok eder, sözleriyle hakkı yerine getirir. Muhakkak ki O; göğüslerin özünü bilendir.

### [Zuhruf 43:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/43:25.md) — الْمُكَذِّبِينَ

فَانْتَقَمْنَا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): Biz de onlardan intikam aldık. Yalanlayanların sonunun nasıl olduğuna bir bak.

### [Kaf 50:5](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/50:5.md) — كَذَّبُوا

بَلْ كَذَّبُوا بِالْحَقِّ لَمَّا جَاءَهُمْ فَهُمْ فِي أَمْرٍ مَرِيجٍ

Meal (IK): Hayır, onlar; hak kendilerine gelince onu yalanladılar. Şimdi de şaşırmış bir haldedirler.

### [Kaf 50:12](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/50:12.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ وَأَصْحَابُ الرَّسِّ وَثَمُودُ

Meal (IK): Onlardan önce Nuh kavmi, Ress halkı ve Semud da tekzib etmişti.

### [Kaf 50:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/50:14.md) — كَذَّبَ

وَأَصْحَابُ الْأَيْكَةِ وَقَوْمُ تُبَّعٍ كُلٌّ كَذَّبَ الرُّسُلَ فَحَقَّ وَعِيدِ

Meal (IK): Eyke’liler ve Tübba kavmi de. Bunların her biri peygamberlerini yalanlamışlardı da tehdidim üzerlerine hak olmuştu.

### [Tur 52:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/52:11.md) — لِلْمُكَذِّبِينَ

فَوَيْلٌ يَوْمَئِذٍ لِلْمُكَذِّبِينَ

Meal (IK): İşte o gün; yalanlayanların vay haline.

### [Tur 52:14](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/52:14.md) — تُكَذِّبُونَ

هَذِهِ النَّارُ الَّتِي كُنْتُمْ بِهَا تُكَذِّبُونَ

Meal (IK): Yalanlayıp durduğunuz ateş, işte budur.

### [Necm 53:11](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/53:11.md) — كَذَبَ

مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى

Meal (IK): Onun gördüğünü gönül yalanlamadı.

### [Kamer 54:3](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:3.md) — وَكَذَّبُوا

وَكَذَّبُوا وَاتَّبَعُوا أَهْوَاءَهُمْ وَكُلُّ أَمْرٍ مُسْتَقِرٌّ

Meal (IK): Ve yalanlayıp kendi heveslerine uyarlar. Ve her iş kararlaşmıştır.

### [Kamer 54:9](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:9.md) — كَذَّبَتْ · فَكَذَّبُوا

كَذَّبَتْ قَبْلَهُمْ قَوْمُ نُوحٍ فَكَذَّبُوا عَبْدَنَا وَقَالُوا مَجْنُونٌ وَازْدُجِرَ

Meal (IK): Onlardan önce Nuh kavmi de yalanlamış, kulumuzu tekzib ederek; delidir, demişler ve yolunu kesmişlerdi.

### [Kamer 54:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:18.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ عَادٌ فَكَيْفَ كَانَ عَذَابِي وَنُذُرِ

Meal (IK): Ad kavmi de tekzib etti. Benim azabım ve tehdidim nasılmış?

### [Kamer 54:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:23.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ ثَمُودُ بِالنُّذُرِ

Meal (IK): Semud kavmi de uyarıları yalanladı.

### [Kamer 54:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:25.md) — كَذَّابٌ

أَؤُلْقِيَ الذِّكْرُ عَلَيْهِ مِنْ بَيْنِنَا بَلْ هُوَ كَذَّابٌ أَشِرٌ

Meal (IK): Zikir, aramızdan ona mı verilmiş? Hayır o, pek yalancı ve şımarığın biridir.

### [Kamer 54:26](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:26.md) — الْكَذَّابُ

سَيَعْلَمُونَ غَدًا مَنِ الْكَذَّابُ الْأَشِرُ

Meal (IK): Yarın kimin pek yalancı, şımarığın biri olduğunu bileceklerdir.

### [Kamer 54:33](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:33.md) — كَذَّبَتْ

كَذَّبَتْ قَوْمُ لُوطٍ بِالنُّذُرِ

Meal (IK): Lut kavmi de uyarıları yalanladı.

### [Kamer 54:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/54:42.md) — كَذَّبُوا

كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كُلِّهَا فَأَخَذْنَاهُمْ أَخْذَ عَزِيزٍ مُقْتَدِرٍ

Meal (IK): Onlar, bütün ayetlerimizi yalanladılar. Biz de kendilerini, çok kuvvetli ve kudretli bir yakalayışla yakaladık.

### [Rahman 55:13](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:13.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:16](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:16.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:18](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:18.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:21](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:21.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:23](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:23.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:25](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:25.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:28](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:28.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:30](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:30.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:32](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:32.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:34](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:34.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:36](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:36.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:38](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:38.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:40](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:40.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz. _

### [Rahman 55:42](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:42.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:43](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:43.md) — يُكَذِّبُ

هَذِهِ جَهَنَّمُ الَّتِي يُكَذِّبُ بِهَا الْمُجْرِمُونَ

Meal (IK): Suçluların yalanladıkları cehennem, işte budur.

### [Rahman 55:45](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:45.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:47](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:47.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:49](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:49.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:51](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:51.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:53](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:53.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:55](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:55.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:57](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:57.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:59](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:59.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:61](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:61.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:63](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:63.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### [Rahman 55:65](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/ayet/55:65.md) — تُكَذِّبَانِ

فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ

Meal (IK): Şu halde Rabbınızın hangi nimetlerini yalan sayabilirsiniz?

### Diğer ayetler (57)

- Rahman: 55:67 · 55:69 · 55:71 · 55:73 · 55:75 · 55:77
- Vakıa: 56:2 · 56:51 · 56:82 · 56:92
- Hadid: 57:19
- Mücadele: 58:14 · 58:18
- Haşr: 59:11
- Saff: 61:7
- Cuma: 62:5
- Münafikun: 63:1
- Tegabün: 64:10
- Mülk: 67:9 · 67:18
- Kalem: 68:8 · 68:44
- Hakka: 69:4 · 69:49
- Cin: 72:5
- Müzzemmil: 73:11
- Müddessir: 74:46
- Kıyamet: 75:32
- Mürselat: 77:15 · 77:19 · 77:24 · 77:28 · 77:29 · 77:34 · 77:37 · 77:40 · 77:45 · 77:47 · 77:49
- Nebe: 78:28 · 78:35
- Naziat: 79:21
- İnfitar: 82:9
- Mutaffifun: 83:10 · 83:11 · 83:12 · 83:17
- İnşikak: 84:22
- Buruc: 85:19
- Şems: 91:11 · 91:14
- Leyl: 92:9 · 92:16
- Tin: 95:7
- Alak: 96:13 · 96:16
- Maun: 107:1

## Sözlükler (13)

### ★ Akevler Sözlüğü

Kizb, kumaşın boyanmasında kullanılan bir çeşit boya, kumaşın hakiki yapısını saklar. Madenlerin altınla kaplanmasına da kizb denir. Kişinin içini saklayarak inanmadığı şeyi söylemesi kizbdir. Arapça’da yalanla yanlış aynı kelime ile ifade edilmektedir. Ama kizb bildiklerinin ve inandıklarının aksine konuşmaktır.

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والذال والباء معهما
ك ذ ب مستعمل فقط كذب: الكِذابُ لغة في الكَذِب. ويقرأ: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً" بالتخفيف، والكِذّابُ، بالتشديد لغة. تقول: كَذِبَك كَذِباً، أي: لم يصدقك، فهو كاذب، وكذوب، أي: كثير الكَذِب. وكذَّبته: جعلته كاذباً. والكَذّابةُ: وجدته كاذباً.
وقوله جل وعز: "لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذّابا" أي: تكذيباً، وذلك أن العرب تقول: كذَّبته تكذيباً، ثم تجعل بدل التَّكذيب: كِذّاباً.
والكَذّابةُ: ثوب يصبغ بألوان الصبغ كأنه موشي.
وقول عمر: كَذَب عليكم الحج، كَذَب عليكم الجهاد، أي: وجب عليكم، دونكم الحج، ولا يقال: يكذب ولا كاذب، ولا يصرف في وجوه الفعل.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الذال** ve **الباء** onlarla birlikte

ك ذ ب yalnızca kullanılmıştır: **كذب**: **الكِذابُ** **الكَذِب** hakkında bir dildir (lehçedir). Ve şu şekilde okunur: "لا يسمعون فيها لغواً ولا **كِذاباً**" hafifletme ile; ve **الكِذّابُ**, şeddeli olarak, bir dildir. Dersin ki: **كَذِبَك** **كَذِباً**, yani: ona doğru söylemedi; o hâlde o **كاذب**tir ve **كذوب**tur, yani: **الكَذِب**i çoktur. Ve **كذَّبته**: onu **كاذب** kıldın. Ve **الكَذّابةُ**: onu **كاذب** buldun.

Ve O’nun (azze ve celle) sözü: "لا يسمعون فيها لغواً ولا **كِذّابا**" yani: **تكذيباً**; ve bu, Arapların şöyle demesindendir: **كذَّبته** **تكذيباً**, sonra **التَّكذيب** yerine **كِذّاباً**ı kılar.

Ve **الكَذّابةُ**: boyanın renkleriyle boyanan bir elbisedir; sanki nakışlıdır.

Ve Ömer’in sözü: **كَذَب** عليكم الحج، **كَذَب** عليكم الجهاد، yani: size vacip oldu; üzerinize (düşen) hac, üzerinize (düşen) cihaddır. Ve “**يكذب**” denilmez, ne de “**كاذب**”; ve fiilin vecihlerinde tasrif edilmez.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

كَذَبَ كِذْباً وكَذِباً، فهو كاذب وكذّابٌ وكَذوب، وكيذُبانٌ ومَكْذَبان ومَكْذَبانَةٌ، وكُذَبَةٌ، وكُذُبْذُبٌ مخفف، وقد يشدد. والكُذَّبُ: جمع كاذب. قال الشاعر:
متى يَقُلْ تنفع الأقوامَ قَـوْلَـتُـهُإذا اضمحلَّ حديث الكُذَّبِ الوَلَعَهْ
والتكاذب: ضد التصادق. والكُذُبُ: جمع كَذوبٍ. والأكْذوبة: الكَذِبُ. وأكْذَبْتُ الرجلَ: ألفَيْتُه كاذباً؛ وكذَّبته، إذا قلتَ له كَذَبْتَ. قال الكسائي: أكْذَبْتُهُ، إذا أخْبَرْتَ أنه جاء بالكذب ورواه. وكَذَّبْتُهُ، إذا أخبرتَ أنه كاذب. وقال ثعلب: أكْذَبَهُ وكَذَّبَه بمعنى. وقد يكون أكْذَبَهُ بمعنى بَيَّنَ كَذِبَه، وقد يكون بمعنى حَمَله على الكذب، وبمعنى وجَدَه كاذباً. وقوله تعالى: "وكَذَّبوا بآياتنا كِذَّاباً"، وهو أحد مصادر المشدَّد. وقوله تبارك وتعالى: "ليس لِوَقْعَتها كاذِبَةٌ" هو اسمٌ يوضع موضع المصدر. وقولهم: إن بني فلانٍ ليس لحدِّهم مكذوبة أي كَذِبٌ. وكَذَبَ قد يكون بمعنى وَجَبَ. وفي الحديث: "ثلاثة أسفار كَذَبْنَ عليكم" قال ابن السكيت: كأن كَذَبَ ههنا إغراءٌ، أي عليكم به. كما يقال أمكنَك الصَيْدُ، يريد ارْمِهِ. قال الشاعر:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ شَنٍّ بـاردٍإن كنتِ سائِلتي غَبوقاً فاذهبي
يقول: عليكِ العتيقَ. وتقول: ما كَذَّبَ فلانٌ أن فَعَل كذا، أي ما لبث. وتَكَذَّبَ فلانٌ، إذا تكلَّف الكذب. ويقال حمل فلانٌ فما كَذَّبَ، بالتشديد، أي ما جَبُنَ. وحمل ثم كَذَّبَ، أي لم يَصْدُق الحملة. قال الشاعر:
ليثٌ بِعَثَّرَ يصطاد الـرجـالَ إذاما الليثُ كَذَّبَ عن أقرانه صَدَقا
وكَذَبَ لبنُ الناقة، أي ذهب.

##### Türkçe

**كَذَبَ** **كِذْباً** ve **كَذِباً**; o hâlde o **كاذب** ve **كذّابٌ** ve **كَذوب**; ve **كيذُبانٌ** ve **مَكْذَبان** ve **مَكْذَبانَةٌ**; ve **كُذَبَةٌ**; ve **كُذُبْذُبٌ** hafifletilmiş (şeddeli olmayan); bazen de şeddelenir. Ve **الكُذَّبُ**: **كاذب**’in çoğuludur. Şair dedi ki:
متى يَقُلْ تنفع الأقوامَ قَـوْلَـتُـهُإذا اضمحلَّ حديث الكُذَّبِ الوَلَعَهْ
Ve **التكاذب**: **التصادق**’ın zıddıdır. Ve **الكُذُبُ**: **كَذوبٍ**’un çoğuludur. Ve **الأكْذوبة**: **الكَذِبُ**’dir. Ve **أكْذَبْتُ** adamı: onu yalancı buldum; ve onu **كذَّبته**; ona **كَذَبْتَ** dediğin zaman. Kisâî dedi ki: **أكْذَبْتُهُ**; ona, yalan getirdiğini ve onu rivayet ettiğini haber verdiğin zaman. Ve **كَذَّبْتُهُ**; onun yalancı olduğunu haber verdiğin zaman. Ve Sa‘leb dedi ki: **أكْذَبَهُ** ve **كَذَّبَه** anlamca (aynıdır). Ve **أكْذَبَهُ** “onun **كَذِبَه**’ini açıkladı” anlamında olabilir; ve “onu yalana sevk etti” anlamında olabilir; ve “onu yalancı buldu” anlamında (olabilir). Ve O’nun (yüce) sözü: "**وكَذَّبوا بآياتنا كِذَّاباً**", o, şeddeli (fiilin) mastarlarından biridir. Ve O’nun, mübarek ve yüce, sözü: "**ليس لِوَقْعَتها كاذِبَةٌ**" mastarın yerine konulan bir isimdir. Ve onların sözü: “Falan oğullarının sınırı için **مكذوبة** yoktur” yani **كَذِبٌ** (yoktur). Ve **كَذَبَ** bazen **وَجَبَ** anlamında olur. Ve hadiste: "**ثلاثة أسفار كَذَبْنَ عليكم**" İbnü’s-Sikkît dedi ki: Sanki buradaki **كَذَبَ** bir iğrâdır; yani “üzerinize (gerekir), ona (sarılın)”. Nitekim “**أمكنَك الصَيْدُ**” denir; “onu at” demek ister. Şair dedi ki:
كَذَبَ العتيقُ وماءُ شَنٍّ بـاردٍإن كنتِ سائِلتي غَبوقاً فاذهبي
Der ki: “Üzerine (gerekir) **العتيقَ**.” Ve dersin: Falan kimse, şöyle yaptı diye **ما كَذَّبَ**; yani gecikmedi. Ve falan kimse **تَكَذَّبَ**; yalanı külfetle (zorlayarak) yaptığı zaman. Ve “Falan kimse yüklendi de **فما كَذَّبَ**” denir, şeddeli olarak; yani korkaklık etmedi. Ve “yüklendi sonra **كَذَّبَ**”; yani hücumu doğrulamadı. Şair dedi ki:
ليثٌ بِعَثَّرَ يصطاد الـرجـالَ إذاما الليثُ كَذَّبَ عن أقرانه صَدَقا
Ve **كَذَبَ** dişi devenin sütü; yani gitti.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ذ ب
كذب ، ذكب : ( مستعملان ) .
كذب ذكب : قال الفراء في قول الله جل وعز : ( فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ ) ( الأنعام : 33 ) وقرىء ( . . . لا يُكْذِبونَكَ ) قال معنى التخفيف والله أعلم لا يجعلونك كذَّاباً ، وأنَّ ما جئت به باطل لأنهم لم يجربوا عليه كَذِباً فَيُكْذِبوه ، إنما أكذبوه ، أي قالوا إنما جئت به كَذِبٌ لا يعرفونه من النُّبُوَّةِ .
وقال الزجاج : معنى كذّبْتُهُ : قلت له كذبْتُ ، ومعنى أكذبْتُهُ : أَرَيْتُهُ أن ما أتَى به كذِب .
قال وتفسير قوله : ( . . . لاَ يُكَذِّبُونَكَ ( لا يقْدِرُون أن يقولوا لك فيما أَنبَأت به مما في كُتبهم كذبْتَ .
قال ووجه آخر ) . . . لاَ يُكَذِّبُونَكَ ( بقلوبهم أي يعلمون أنك صادق .
قال وجائزٌ أن يكون : فإنهم لا يكذِّبونك أي أنت عندهم صَدُوقٌ ، ولكنهم جحدوا بألسنتهم ما تشهد قلوبهم بكذبهم فيه ، وقوله جلّ وعزّ : ( وَجَآءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ ) ( يوسف : 18 ) .
جاء في التفسير أنَّ إِخوةَ يوسفَ لما طرحوه في الْجُبِّ أخذوا قميصه وذبحوا جَدْياً فلَطَّخُوا القميص بدمِ الجَدْي ، فلما رأى يعقوب عليه السلام القميص قال : كذبتم لو أكله الذئبُ لخرَّقَ قميصه .
وقال الفراء في قوله : ( بِدَمِ كذِبٍ ) ،
معناه : مكذوب .
قال والعرب تقول للكذِبِ : مكذوب وللضعفِ مضعوف ، وللجَلد مجلود ، وليس له مَعْقودُ رأيٍ يريدون عَقْد رأيٍ فيجعلون المصادر في كثيرٍ من كلامهم مفعولاً .
وحكي عن أبي ثَرْوَان أنه قال : إنَّ بني نُميرٍ ليس لِحِدِّهم مَكذُوَبةٌ .
وقال الأخفش : بِدَمٍ كَذِبٍ فجعل الدَّمَ كذباً لأنه كُذِبَ فيه كما قال سبحانه : ( فَمَا رَبِحَت تِّجَارَتُهُمْ ) ( البقرة : 16 ) .
وقال أبو العباس : هو مصدر في معنى مفعول ، أراد بدمٍ مَكذُوب .
وقال الزجاج : بدمٍ كَذِبٍ أي ذي كَذبٍ ، والمعنى : مكذوبٌ فيه .
ابن الأنباريِّ في قوله تعالى : ( فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ ) ( الأنعام : 33 ) .
قال سألَ سائل : كيفَ خَبَّرَ عنهم أنهم لا يكذِّبون النبي صلى الله عليه وآله وقد كانوا يظهرون تكذيبه ويخفونه .
قال فيه ثلاثة أقوال :
أحدها : فإنهم لا يكذبونك بقلوبهم بل يكذبونك بألسنتهم .
والثاني : قراءةُ نافعٍ والكسائيّ ورُوِيت عن عليّ صلوات الله عليه ( فإنهم لا يُكذِبُونَك ) بضم الياء وتسكين الكاف على معنى لا يُكْذِبُونَ الذي جئت به إنما يجحدونَ آيات الله ويتعرَّضون لعقوبته ، وكان الكسائيُّ يحتجُّ لهذه القراءة بأن العرب تقول : كذَّبْتُ الرجلَ إذا نسبته إلى الكذب ، وأكذبته إذا أخْبَرْتَ أنَّ الذي يحَدِّثُ به كذب .
وقال ابن الأنباري : ويمكن أن يكونَ ) فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ ) ( الأنعام : 33 ) أن يكونَ بمعنى لا يجدونك كذّاباً عند البحث والتَّدَبُّر والتفتيش .
والثالث : أَنهم لا يكذّبونك فيما يجدونه موافقاً في كتابهم لأن ذلك من أعظم الحجج عليهم .
وقال جل وعز : ( حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كُذِّبوا ) ( يوسف : 110 ) قرأهُ أهل المدينة وهي قراءةُ عائشة بالتشديد وضمِّ الكاف .
رَوَى عبد الرَّزَّاق عن مَعْمَرٍ عن الزُّهرِيّ عن عُروَةَ عن عائشة أنها قالت : اسْتَيْأَسَ الرُّسُلُ مِمَّنْ كذَّبهم من قومهم أن يصدِّقوهم ، وظنت الرُّسل أن مَنْ قد آمنَ من قومهم قد كذبوهم جاءهم نصر الله ، وكانت تقرؤه بالتشديد ، وهي قراءة نافع وابن كثيرٍ وأبي عمرو وابن عامرٍ ، وقرأَ عاصم وحمزة والكسائيّ ( كُذبوا ) بالتخفيف .
ورَوَى حَجَّاجٌ عن ابن جُرَيْجٍ عن ابن أبي مُلَيْكة عن ابن عبّاس أنه قال : ( كُذِبُوا )
بالتخفيف وضم الكاف .
وقال : كانوا بشراً يعني الرُّسل يذهبُ إلى أن الرُّسلَ ضَعُفوا فظنُّوا أنهم قد أُخْلِفُوا .
( قلت ) : إنْ صَحَّ هذا عن ابن عباس فَوجْهُهُ عِندي والله أعلم أن الرُّسُلَ خَطَرَ في أَوهامِهم ما يخطُرُ في أَوْهامِ البَشَرِ من غير أن حَقَّقوا تلك الخواطرَ ولا رَكَنُوا إليها ولا كان ظنُّهمْ ظَنّاً اطْمأْنُّوا إليهِ ، ولكنه كان خاطراً يَغْلِبهُ اليَقينُ ، وقد رَويْنَا عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( تجاوز اللَّهُ عن أُمَّتي ما حَدَّثَتْ بهِ نفسها ما لم يَنطِقْ به لِسانٌ أَو تَعْملْهُ يد ) فهذا وجهُ ما روى ابن أَبي مُليكة عن ابن عباسٍ .
وقد روي عنه في تفسيرهَا غيره .
روى سُفيانُ الثّوري عن حُصْين بن عمران بن الحارث عن ابن عباس أنه قرأَ ( حتى إِذا اسْتيأَسَ الرُّسُل مِنْ قَوْمِهم الإجابةَ وظَنَّ قَوْمُهُمْ أَن الرُّسُلَ قد كَذبتْهُمُ الوعيدَ ) .
( قلت ) : وهذه الروايةُ أَسلم ، وبالظاهِر أَشْبَهُ ، وممَّا يُحقِّقُها ما روي عن سعيد بن جُبَيرٍ أنه قال : ( اسْتيْأسَ الرُّسُلُ من قومهم وظنَّ قَومُهمْ أنَّ الرُّسُلَ قد كُذِبُوا جاءَهم نَصْرُنَا ) .
وسعيد بن جُبيرٍ أَخذَ التفسير عن ابن عباس ، وقرأَ بعضهم : ( وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبُوا ) أَي ظَنَّ قَوْمُهمْ أَنَّ الرسُلَ قد كَذَبُوهمْ .
( قلت ) : وأَصَحَّ الأقاويلِ ما رَوَينَا عن عائشةَ ، وبقرَاءتها قرأَ أهلُ الحرمين وأهلُ البَصْرَةِ وأَهلُ الشامِ .
وقول الله جل وعز : ( الْوَاقِعَةُ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ ) ( الواقعة : 2 ) .
قال الزجاجُ أَي ليس يَرُدُّها شيءٌ كما تقول : حَمْلةُ فلانٍ لا تَكْذِبْ أَي لا يَرُدُّ حَمْلتَهُ شيءٌ .
قال : وكاذبةٌ مَصدَرٌ كقولكَ : عافاهُ الله عافِيةً ، وكذلكَ كَذَبَ كاذِبةً ، وهذهِ أَسماءٌ وُضعَتْ مَواضعِ المصادِر .
وقال الفراء : في قولهِ : ( الْوَاقِعَةُ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ ) ( الواقعة : 2 ) .
يقول : ليس لها مَرْدُودٌ وَلا رَدٌّ فالكاذبةُ ها هنا مَصْدرٌ .
يقال : حَمَلَ فما كذَبَ ، وقول الله جلّ وعزّ : ( أَوْحَى مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ) ( النجم : 11 ) يقول : ما كَذبَ فُؤَادُ مُحمدٍ ما رَأَى ، يقول : قد صَدقَة فؤادُه الذي رَأَى ، وقُرىء ( ما كَذَّبُ الفؤادُ ما رَأَى ) وهذا كلَّهُ قول الفراءِ .
وروى المنذريُّ عن أَبي الهيثم أنه قال في قولهِ : ( أَوْحَى مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى ) ( النجم : 11 ) أي لم يَكذِبِ الفؤادُ رُؤيتَهُ ، وما رأَى بمعنى الرؤيةِ كقولكَ : ما أنْكرتُ
ما قال زيدٌ أي قول زيدٍ .
ويقال : كذَبني فلانٌ أي لم يَصْدُقْنِي فقال لي الكذِبَ .
وأنشد قول الأخْطَلِ :
كَذَبَتْكَ عَيْنُكَ أَمْ رأَيتَ بِواسِط
غَلَسَ الظَّلاَمِ من الرَّياب خَيَالاَ
معناه أوْهمتكَ عَينُكَ أنها رأتْ ولم ترَ ، يقول ما أوهمه الفؤادُ أنه رأى ولم يرَ ، بل صَدَقه الفؤادُ رؤيتَهُ .
وقول الله جلَّ وعزّ : ( حِسَاباً وَكَذَّبُواْ بِئَايَاتِنَا كِذَّاباً ) ( النبأ : 28 ) .
وقال : ( ( دِهَاقاً لاَّ يَسْمَعُونَ ) ( النبأ : 35 ) .
قال الفراءُ : خَفَّفهُمَا علي ابن أبي طالِبٍ جميعاً كِذَاباً ، كِذَاباً .
قال وثقَّلَهمَا عاصمٌ وأهلُ المدينة ، وهي لُغةٌ يمَانية فصيحةٌ ، يقولُون : كذَّبتُ به كِذَّاباً ، وخَرّقْتُ القَميصَ خِرّاقاً ، وكلُّ ( فَعّلْتُ ) فمصْدَرَه ( فِعَّالٌ ) في لُغتهمْ مُشَدّدَةً .
وقال لي أعرابيٌّ مَرّةً على المَرْوَة يَسْتفْتيني آلْحَلْقُ أَحَبُّ إليكَ أم القِصَّارُ ؟ وأنشدني بعضُ بَنِي كلابٍ :
لقد طالما ثَبّطْتِني عن صَحَابتي
وعَن حِوجٍ قِصَّاؤهَا من شِفَائيَا
وقال الفراءُ : كان الكسائي يُخفّفُ ( لا يَسْمعُونَ فيها لَغْواً ولا كِذَاباً ) لأنها ليست مقيدة بفعل يُصَيِّرها مصدراً ويُشَدِّد ) حِسَاباً وَكَذَّبُواْ بِئَايَاتِنَا كِذَّاباً ) ( النبأ : 28 ) لأن كَذّبُوا يُقيِّدُ الكِذّابَ ، والذي قال حَسَنٌ ، وَمعناه لا يَسمعونَ فيها لَغواً أي باطلاً ، ولا كِذّاباً لا يُكَذِّبُ بَعضهمْ بَعْضاً .
( ثعلب عن ابن نجدةَ عن أبي زيد ) قال : الكذوبُ والكذوبة : من أسماءِ النفْس .
وروي عن عمر أنه قال : ( كَذَبَ عليكم الحجُّ والعُمْرَة والجهادُ ، ثلاثة أسْفار كذبنَ عَليكم ) .
وروي عنه أنَّ رجلاً شكا إليهِ النّقْرِسَ فقال : كَذبَ عليك الظَهائر .
قال أبو عبيد قال الأصمعي : معنى كَذَبَ عليكم : معنى الإغراءِ ، أي عليكم بهِ ، وكان الأصلُ في هذا أن يكون نَصْباً ولكنّه جَاء عنهم بالرَّفع شَاذّاً على غيْرِ قِيَاسٍ .
قال : وَممّا يُحقِّقُ ذلك أنّه مرفوعٌ قَوْلُ الشاعِر :
كَذَبْتُ عليْك لا تَزَالُ تَقُوفُني
كما قَافَ آثَارَ الوسِيقَةِ قَائف
فقوله : كَذَبْتُ عليك إنمَا أَغْرَاه بنفْسِه أي عليْكَ بي فَجَعَل نفسهُ في موضع رَفْعٍ ألاَ
تراهُ قد جَاءَ بالتَّاءِ فَجَعَلها اسمهُ ، قال مُعَقِّرُ بن حِمَار البَارقيُّ :
وذُبْيَانيَّةٍ وَصَّتْ بَنيها
بأَنْ كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف
قال أبو عبيد : ولم أَسْمَع في هذا حَرْفاً مَنْصوباً إلاَّ في شيءٍ كان أبوعبيدة يَحْكِيه عن أَعرابي نظر إلى ناقةٍ نِضْوٍ لرجلٍ فقال : كَذَب عليك البَزْرَ والنَّوى .
وقال ابن السكيتِ : تقول للرَّجلِ إذا أمرتَهُ بالشَّيءْ وأَغْرَيته : كَذَبَ عليكَ كَذَا وكذا أي عليكَ به ، وهي كَلمةٌ نادِرَةٌ .
قال : وأَنشدني ابن الأعرابيّ لخداشِ بن زُهَيرٍ :
كَذَبْتُ عليكُم أَوْعِدوني وعَلّلُوا
بيَ الأرْضَ والأقْوَامَ قِردانَ مَوْظبَا
أي عليكم بي وبِهِجَائي إذا كُنْتم في سَفَرٍ واقطعوا بذكرِى الأرض وأنْشِدوا القَوْم هِجَائي يا قِردان موظَبَ .
وقال الفرّاء : كَذَبَ عليك الحَجُّ أي وَجَبَ ، وهو الكذْبُ في الأصل إنما هو أنْ قيل : لا حَجَّ فهو كَذِبٌ . وقال عَنْترة :
كَذَبَ العَتيقُ وماءُ شَنَ بارِدٍ
إن كُنتِ سائلتي غَبُوقاً فاذْهَبي
وقال أبو سعيد الضَّرِيرُ : معنى قوله : كَذَبَ عليكَ الحجُّ أنّه حضٌّ على الحجّ . وقال : إن الحجَّ ظَنَّ بكْم حِرصاً عليه ورغْبةً فيه فَكَذَب ظَنُّه لقلَّة رغبَتكم فيه .
قال وقولُه :
كَذَبْتُ عليْكَ لا تزَالُ تَقُوفُني
أي ظننْتُ أنَّكَ لا تنام عن وِتْري فكَذَبْتُ عليكَ فأَذَلَّه بهذا الشِّعرِ وأَخْمَل ذِكْرَه ، وقال في قوله :
بِأنْ كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوفُ
قال : القَراطف : أكْسَيةٌ حُمرٌ ، وهذه امرأةٌ كان لها بَنُونَ يركبون في شارةٍ حَسَنةٍ وهم فقراء لا يملكونَ وراءَ ذلك شيئاً فَسَاءَ ذلك أُمَّهم لأنْ رأَتهم فُقَراءَ ، فقالت : كَذَب القرَاطِفُ أي زِينتهم هذه كاذبةٌ ليس وراءَهَا عندهمْ شيءٌ .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : تقول العَرَب لِلْكَذَّاب فُلان لا يُؤَالَفُ خَيْلاَهُ ، وَلاَ تُسَايَرُ خَيْلاه كَذِباً .
قال اللحيانيُّ : يقالُ للكذَّابِ إنه لَكَيْذُبَانٌ ، وكُذُبْذُبٌ وكُذُّبْذُبٌ وأنشد :
وإذا سَمِعتَ بأنَّني قد بِعْتكم
بوصالِ غانيةٍ فقُلْ كذُّبْذُبُ
ويقال لِلكَذِبِ : كِذَّابٌ ، قال الله تعالى : ( ( دِهَاقاً لاَّ يَسْمَعُونَ ) ( النبأ : 35 ) أي كَذِباً ، وأنشد أحمد بن يحيى قول أبي دُوادٍ الإِياديِّ :
قُلتُ لمَّا نَصَلاَ منْ قُنَّةٍ
كَذَبَ العَيْرُ وإن كان برحْ
قال معناه : كَذَبَ العَيْرُ أن ينجوَ منِّي أيَّ طريقٍ أَخذ سَانحاً أوْ بَارِحاً .
قال : وقال الفرّاء : هذا إغراءٌ أيضاً .
ويقال : كَذَبَ لبنُ النَّاقةِ : أي ذهب ، وكَذَبَ البَعيرُ في سَيْرِهِ إِذا سَاءَ سَيرهُ .
قال الأعشى :
جُمَاليَّة تَغْتَليِ بالرِّدافْ
إِذا كَذَبَ الآثماتُ الهجيرا
ومن أمثالهم : ( ليس لمكْذُوبٍ رأْي ) ومنها ( المعاذِر مَكاذِبُ ) .
ومن أمثالهم : ( إنّ الكَذُوب قد يَصدُقُ ) ، وهو كقولهم : ( مع الخواطِىء سهمٌ صائب ) .
وقال اللحياني : رجل تِكذَّابٌ وتِصِدَّاقٌ أي يَكذِبُ ويَصْدُقُ .
وقال النّضر : يقال للنّاقةِ التي يضربُها الفحْل فتشولُ ثم ترجع حائلاً مُكَذِّبٌ ، وكاذِبٌ ، وقد كَذَبَتْ وكذَّبَتْ .
وقال أبو عمرو : يقال للرجل يُصاح به وهو ساكِتٌ يُرى أنّه نائم : قد أكْذَب وهو الإكْذَابُ .
وفي حديث الزبير أنّه حَمَل يوم اليَرمُوك على الرُّوم ، وقال للمسلمين إن شددتُ عليهم فلا تُكَذِّبوا .
قال شمر : يقال للرجل إذا حَمَل ثم ولَّى ولم يمضِ : قد كَذَّبَ تَكذِيباً ، وقد كَذّب عن قِرْنه ، وقال زهير :
ليثٌ بِعَثّرَ يصطادُ الرجالَ إذا
ما الليثُ كَذَّب عن أَقْرانه صَدَقَا
ويقال : حَمَل فما كَذّب أي ما جُبنَ وما رجع ، وكذلك حَمل فمَا هَلّل .
( ثعلب عن ابن الأعرابي ) : المَكْذُوْبةُ من النِّساء : الضعيفة .
قال : المَذْكوَبة : المرأةُ الصالحةُ .
وقال ابن شميلٍ : كَذَبَك الحجُّ أي أمكنك فَحُج ، وكَذَبك الصَّيْدُ أي أمكنك فَارْمِهِ .

##### Türkçe

ك ذ ب
**كذب** , **ذكب** : (ikisi de kullanılır) .

**كذب ذكب** : el-Ferrâ, Allah’ın (azze ve celle) şu sözü hakkında dedi: ( **فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ** ) (En‘âm: 33) ve (… **لا يُكْذِبونَكَ** ) diye de okunmuştur. Dedi ki: hafifletmenin mânâsı—Allah daha iyi bilir—seni yalancı saymıyorlar; ve senin getirdiğin şeyin bâtıl olduğunu (da söylemiyorlar). Çünkü onun üzerinde bir **كَذِباً** tecrübe etmediler ki onu yalanlasınlar (**فَيُكْذِبوه**). Ancak onu **أكذبوه**; yani “senin getirdiğin ancak bir **كَذِبٌ**tir; onu nübüvvetten tanımıyoruz” dediler.

Zeccâc dedi: **كذّبْتُهُ**’nun mânâsı: ona “yalan söyledin” dedim; **أكذبْتُهُ**’nun mânâsı: ona, getirdiği şeyin **كذِب** olduğunu gösterdim.

Dedi ve şu sözün tefsiri: (… **لاَ يُكَذِّبُونَكَ** ) (sana, kendi kitaplarında bulunan şeylerden haber verdiğin hususta “yalan söyledin” diyebilmeye güç yetiremezler).

Dedi ve başka bir vecih: (… **لاَ يُكَذِّبُونَكَ** ) kalpleriyle; yani senin doğru olduğunu bilirler.

Ve câizdir ki şöyle olsun: “onlar seni yalanlamazlar” yani sen onların yanında **صَدُوقٌ**sun; fakat dilleriyle, kalplerinin kendilerinin onda yalan söylediklerine şahitlik ettiği şeyi inkâr ettiler. Ve O’nun (azze ve celle) sözü: ( **وَجَآءُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ** ) (Yûsuf: 18).

Tefsirde geldiğine göre: Yûsuf’un kardeşleri onu **الْجُبِّ**’a attıklarında gömleğini aldılar ve bir oğlak kestiler; gömleği oğlağın kanıyla lekelediler. Yakub (aleyhisselâm) gömleği görünce dedi: “Yalan söylediniz; eğer onu kurt yemiş olsaydı gömleğini yırtardı.”

Ferrâ, şu söz hakkında dedi: ( **بِدَمِ كذِبٍ** ),
mânâsı: **مكذوب**.

Dedi: Araplar **الكذِب** için **مكذوب** derler; zayıflık için **مضعوف**; deri için **مجلود**; ve “onun bir **مَعْقودُ رأيٍ**’i yoktur” (derler); yani bir “**عَقْد رأيٍ**” isterler; böylece kaynakları, sözlerinin çoğunda mef‘ûl yaparlar.

Ebû Servân’dan şöyle nakledildi: “Şüphesiz Benî Numeyr’in keskinlikleri için bir **مَكذُوَبةٌ** yoktur.”

Ahfeş dedi: ( **بِدَمٍ كَذِبٍ** )—kanı **كذباً** yaptı; çünkü onda yalan söylenmiştir; tıpkı O’nun (sübhânehû) sözü gibi: ( **فَمَا رَبِحَت تِّجَارَتُهُمْ** ) (Bakara: 16).

Ebû’l-Abbâs dedi: O, mef‘ûl mânâsında bir masdardır; **مَكذُوب** bir kanı kastetti.

Zeccâc dedi: ( **بدمٍ كَذِبٍ** ) yani **ذي كَذبٍ**; mânâ: onda yalan söylenmiş.

İbnü’l-Enbârî, şu âyet hakkında: ( **فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ** ) (En‘âm: 33).
Dedi: Bir soran sordu: Onlar, Peygamber’i (sallallahu aleyhi ve âlihî) yalanladıklarını açığa vuruyor ve gizliyor oldukları hâlde, nasıl onlar hakkında “yalanlamazlar” diye haber verdi?

Dedi: Bu hususta üç söz vardır:
Birincisi: Onlar seni kalpleriyle yalanlamazlar; fakat dilleriyle yalanlarlar.
İkincisi: Nâfi‘in ve Kisâî’nin kıraati—ve Ali’den (salavâtullahi aleyh) rivayet edildi—( **فإنهم لا يُكذِبُونَك** ) yâ’nın dammesi ve **الكاف**’ın sükûnu ile; “senin getirdiğini yalan saymıyorlar; ancak Allah’ın âyetlerini inkâr ediyorlar ve O’nun azabına maruz kalıyorlar” mânâsında. Kisâî bu kıraate, Arapların “**كذَّبْتُ** adamı” dediğinde onu yalana nisbet etmeleri; “**أكذبته**” dediğinde ise onun anlattığı şeyin yalan olduğunu haber vermeleriyle delil getirirdi.

İbnü’l-Enbârî dedi: Ve ( **فَإِنَّهُمْ لاَ يُكَذِّبُونَكَ** ) (En‘âm: 33) şu mânâda da olabilir: araştırma, tedebbür ve teftişte seni yalancı bulmazlar.

Üçüncüsü: Onlar, kitaplarında uygun buldukları şeyde seni yalanlamazlar; çünkü bu, onlara karşı en büyük hüccetlerdendir.

O (azze ve celle) dedi: ( **حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كُذِّبوا** ) (Yûsuf: 110). Medine ehli onu okudu; bu, Âişe’nin şeddeli ve **الكاف**’ın dammeli kıraatidir.

Abdürrezzâk, Ma‘mer’den, Zührî’den, Urve’den, Âişe’den rivayet etti: O dedi ki: “Resuller, kavimlerinden kendilerini yalanlayanlardan, kendilerini tasdik etmelerinden ümit kestiler; ve resuller, kavimlerinden iman etmiş olanların kendilerini yalanladıklarını sandılar; Allah’ın yardımı onlara geldi.” Onu şeddeli okurdu; bu, Nâfi‘, İbn Kesîr, Ebû Amr ve İbn Âmir’in kıraatidir. Âsım, Hamza ve Kisâî ise ( **كُذبوا** ) diye hafifletmeyle okudu.

Haccâc, İbn Cüreyc’den, İbn Ebî Müleyke’den, İbn Abbâs’tan rivayet etti: O dedi ki: ( **كُذِبُوا** )
hafifletmeyle ve **الكاف**’ın dammesiyle.

Ve dedi: “Onlar beşerdiler”—yani resuller—; resullerin zayıfladıklarını ve kendilerine va‘din yerine getirilmediğini sandıklarını (söylemeye) gider.

( قلت ): Eğer bu, İbn Abbâs’tan sahih ise, onun vechi benim yanımda—Allah daha iyi bilir—şudur: Resullerin vehimlerinde, beşerin vehimlerinde hatıra gelen şey hatıra geldi; fakat o hatıraları tahkik etmediler, onlara dayanmadılar; ve onların zannı, kendisine itminan ettikleri bir zan değildi; ancak yakînin bastırdığı bir hatıraydı. Ve biz, Peygamber’den ( **صلى الله عليه وسلم** ) rivayet ettik ki dedi: ( “Allah, ümmetimden, diliyle söylemedikçe veya eliyle yapmadıkça, nefsinin kendisiyle konuştuğu şeyi affetti.” ) İşte İbn Ebî Müleyke’nin İbn Abbâs’tan rivayet ettiği şeyin vechi budur.

Onun tefsirinde bundan başkası da rivayet edilmiştir.

Süfyân es-Sevrî, Husayn b. İmrân b. el-Hâris’ten, İbn Abbâs’tan rivayet etti: O, ( “**حتى إِذا اسْتيأَسَ الرُّسُل مِنْ قَوْمِهم الإجابةَ وظَنَّ قَوْمُهُمْ أَن الرُّسُلَ قد كَذبتْهُمُ الوعيدَ**” ) diye okudu.

( قلت ): Bu rivayet daha selâmetlidir ve zâhire daha benzer. Onu tahkik eden şeylerdendir: Saîd b. Cübeyr’den rivayet edildi ki dedi: ( “**اسْتيْأسَ الرُّسُلُ من قومهم وظنَّ قَومُهمْ أنَّ الرُّسُلَ قد كُذِبُوا جاءَهم نَصْرُنَا**” ).

Saîd b. Cübeyr tefsiri İbn Abbâs’tan aldı. Bazıları da şöyle okudu: ( **وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبُوا** ) yani kavimleri, resullerin kendilerine yalan söylediklerini sandı.

( قلت ): Sözlerin en sahihi, Âişe’den rivayet ettiğimizdir; onun kıraatiyle Haremeyn ehli, Basra ehli ve Şam ehli okudu.

Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( **الْوَاقِعَةُ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ** ) (Vâkıa: 2).

Zeccâc dedi: yani onu geri çevirecek bir şey yoktur; senin “falancanın hücumu **لا تَكْذِبْ**” demen gibi; yani onun hücumunu geri çevirecek bir şey yoktur.

Dedi: **كاذبةٌ** bir masdardır; senin “Allah ona **عافِيةً** ile afiyet versin” demen gibi; aynı şekilde “**كَذَبَ كاذِبةً**”. Bunlar, masdarların yerlerine konulmuş isimlerdir.

Ferrâ dedi: Şu sözünde: ( **الْوَاقِعَةُ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ** ) (Vâkıa: 2).
Diyor ki: onun için bir geri çevrilen yoktur ve bir red yoktur; burada **الكاذبةُ** masdardır.

“**حَمَلَ فما كذَبَ**” denir. Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( **أَوْحَى مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى** ) (Necm: 11): “Muhammed’in kalbi, gördüğünü yalanlamadı” demektir; yani gördüğünü kalbi doğruladı. Ve ( **ما كَذَّبُ الفؤادُ ما رَأَى** ) diye de okunmuştur. Bunların hepsi Ferrâ’nın sözüdür.

Münzirî, Ebû’l-Heysem’den rivayet etti: O, şu söz hakkında dedi: ( **أَوْحَى مَا كَذَبَ الْفُؤَادُ مَا رَأَى** ) (Necm: 11) yani kalp, görmesini yalanlamadı. Ve **ما رأَى** görme mânâsındadır; senin “Zeyd’in dediğini inkâr etmedim” demen gibi; yani Zeyd’in sözü(nü).

Ve denir: “Falanca beni **كذَبني**” yani beni doğrulamadı; bana yalan söyledi.

Ahtal’ın sözü okunmuştur:
كَذَبَتْكَ عَيْنُكَ أَمْ رأَيتَ بِواسِط
غَلَسَ الظَّلاَمِ من الرَّياب خَيَالاَ

Mânâsı: gözün sana, gördüğünü vehmettirdi; hâlbuki görmedi. Yani kalbin, gördüğünü vehmettiği şeyi yalanlamadı; bilakis kalp, görmesini doğruladı.

Ve Allah’ın (azze ve celle) sözü: ( **حِسَاباً وَكَذَّبُواْ بِئَايَاتِنَا كِذَّاباً** ) (Nebe: 28).
Ve dedi: ( **دِهَاقاً لاَّ يَسْمَعُونَ** ) (Nebe: 35).

Ferrâ dedi: Ali b. Ebî Tâlib ikisini de hafifletti: **كِذَاباً** , **كِذَاباً**.

Dedi: Âsım ve Medine ehli ikisini de şeddeli yaptı; bu, fasih bir Yemen lügatidir. Derler: “Onu **كذَّبتُ**: **كِذَّاباً**”; “gömleği yırttım: **خِرّاقاً**”. Onların lügatinde her “**فَعّلْتُ**”un masdarı “**فِعَّالٌ**”dır; şeddelidir.

Bir bedevî bana bir defa Merve’de fetva soruyordu: “Senin için tıraş mı daha sevimli, yoksa kısaltma mı?” Ve Benî Kilâb’dan biri bana şu beyti okudu:
لقد طالما ثَبّطْتِني عن صَحَابتي
وعَن حِوجٍ قِصَّاؤهَا من شِفَائيَا

Ferrâ dedi: Kisâî, ( **لا يَسْمعُونَ فيها لَغْواً ولا كِذَاباً** )’ı hafifletirdi; çünkü onu masdar yapan bir fiille kayıtlı değildir ve şeddelendirilmez. ( **حِسَاباً وَكَذَّبُواْ بِئَايَاتِنَا كِذَّاباً** ) (Nebe: 28)’i ise şeddelendirirdi; çünkü **كَذّبُوا** , **الكِذّابَ**’ı kayıtlar. Onun söylediği güzeldir. Mânâsı: orada **لَغْواً** yani bâtıl (söz) işitmezler; ve **كِذّاباً** (da işitmezler): birbirlerini yalanlamazlar.

(Se‘leb, İbn Necde’den, Ebû Zeyd’den): Dedi: **الكذوبُ** ve **الكذوبة**: nefsin isimlerindendir.

Ömer’den rivayet edildi: O dedi ki: ( “**كَذَبَ عليكم الحجُّ والعُمْرَة والجهادُ ، ثلاثة أسْفار كذبنَ عَليكم**” ).

Ondan rivayet edildi: Bir adam ona nikrisi şikâyet etti; dedi ki: “**كَذبَ عليك الظَهائر**.”

Ebû Ubeyd dedi: Asmaî dedi ki: “**كَذَبَ عليكم**”un mânâsı, teşvik (الإغراء) mânâsıdır; yani “üzerinize (düşen) odur / ona sarılın”. Bunun aslı nasb olmasıdır; fakat onlardan kıyas dışı şâz olarak ref‘ ile gelmiştir.

Dedi: Bunu tahkik eden şeylerdendir ki şairin şu sözü ref‘ üzeredir:
كَذَبْتُ عليْك لا تَزَالُ تَقُوفُني
كما قَافَ آثَارَ الوسِيقَةِ قَائف

Onun “**كَذَبْتُ عليك**” sözü, ancak onu kendi nefsiyle teşvik etti; yani “üzerine ben (düşerim)” dedi. Böylece kendisini ref‘ mevkiine koydu. Görmüyor musun, **التَّاءِ** ile geldi ve onu ismi yaptı. Mu‘akkır b. Himâr el-Bârikî dedi ki:
وذُبْيَانيَّةٍ وَصَّتْ بَنيها
بأَنْ كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف

Ebû Ubeyd dedi: Bu hususta nasb edilmiş bir harf işitmedim; ancak Ebû Ubeyde’nin bir bedevîden naklettiği bir şeyde: Bir adamın zayıf bir devesine baktı ve dedi: “**كَذَب عليك البَزْرَ والنَّوى**.”

İbnü’s-Sikkît dedi: Bir adama bir şeyi emredip onu teşvik ettiğinde şöyle dersin: “**كَذَبَ عليكَ** şöyle şöyle”; yani “üzerine (düşen) odur”. Bu, nadir bir kelimedir.

Dedi: İbnü’l-A‘râbî bana, Hudâş b. Züheyr için şu beyti okudu:
كَذَبْتُ عليكُم أَوْعِدوني وعَلّلُوا
بيَ الأرْضَ والأقْوَامَ قِردانَ مَوْظبَا

Yani: “Üzerinize ben (düşerim) ve hicvim (düşer); eğer seferde iseniz, beni anmakla yeri kat edin ve kavme hicvimi okuyun; ey **قِردانَ مَوْظبَ**.”

Ferrâ dedi: “**كَذَبَ عليك الحَجُّ**” yani vacip oldu. Asılda **الكذْبُ** ancak “hac yoktur” denildiğinde olur; o ise **كَذِبٌ**dir. Antara dedi:
كَذَبَ العَتيقُ وماءُ شَنَ بارِدٍ
إن كُنتِ سائلتي غَبُوقاً فاذْهَبي

Ebû Saîd ed-Darîr dedi: “**كَذَبَ عليكَ الحجُّ**” sözünün mânâsı: hacca teşviktir. Dedi: Hac, sizde ona karşı bir hırs ve rağbet zannetti; fakat onda rağbetinizin azlığından dolayı onun zannı yalan çıktı.

Dedi: Ve onun sözü:
كَذَبْتُ عليْكَ لا تزَالُ تَقُوفُني
yani: “Senin, intikamımdan gafletle uyumayacağını sandım; fakat sana dair zannım yalan çıktı.” Böylece bu şiirle onu zelil etti ve zikrini sönük bıraktı. Ve şu sözünde:
بِأنْ كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوفُ
dedi ki: **القَراطف**: kırmızı örtülerdir. Bu, oğulları olan bir kadındır; oğulları güzel bir süs içinde binerler; hâlbuki fakirdirler, bunun ötesinde hiçbir şeye sahip değillerdir. Onları fakir görmesi annelerini kötü etti; dedi ki: “**كَذَب القرَاطِفُ**” yani “bu süsleri yalancıdır; onların yanında bunun ötesinde bir şey yoktur.”

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): Araplar yalancı için derler ki: “Falanca, onun **خَيْلاَهُ**’ı ile ünsiyet edilmez; ve onun **خَيْلاه**’ı ile yol arkadaşlığı edilmez; (çünkü) **كذِباً**dır.”

Lihyânî dedi: Yalancı için “o, elbette bir **كَيْذُبَانٌ**dur” denir; ve **كُذُبْذُبٌ** ve **كُذُّبْذُبٌ** (denir). Ve şu beyti okudu:
وإذا سَمِعتَ بأنَّني قد بِعْتكم
بوصالِ غانيةٍ فقُلْ كذُّبْذُبُ

Yalana “**كِذَّابٌ**” denir. Allah Teâlâ dedi: ( **دِهَاقاً لاَّ يَسْمَعُونَ** ) (Nebe: 35) yani **كَذِباً**. Ahmed b. Yahyâ, Ebû Duvâd el-Îyâdî’nin sözünü nakletti:
قُلتُ لمَّا نَصَلاَ منْ قُنَّةٍ
كَذَبَ العَيْرُ وإن كان برحْ

Dedi: Mânâsı: “**كَذَبَ العَيْرُ**: benden kurtulacağını yalanladı”; hangi yolu tutarsa tutsun, ister **سَانحاً** ister **بَارِحاً**.

Dedi: Ve Ferrâ dedi: Bu da bir teşviktir (إغراء) ayrıca.

Ve denir: “**كَذَبَ** deve sütünün” yani gitti. Ve “**كَذَبَ** deve yürüyüşünde” denir; yürüyüşü kötü olduğunda.

A‘şâ dedi:
جُمَاليَّة تَغْتَليِ بالرِّدافْ
إِذا كَذَبَ الآثماتُ الهجيرا

Onların darb-ı mesellerindendir: ( **ليس لمكْذُوبٍ رأْي** ) ve onlardan: ( **المعاذِر مَكاذِبُ** ).

Onların darb-ı mesellerindendir: ( **إنّ الكَذُوب قد يَصدُقُ** ); bu, onların “( **مع الخواطِىء سهمٌ صائب** )” sözü gibidir.

Lihyânî dedi: “Adam **تِكذَّابٌ** ve **تِصِدَّاقٌ**” yani yalan söyler ve doğru söyler.

Nadr dedi: Erkeğin vurduğu, sonra kuyruğunu kaldırıp sonra tekrar kısır olarak dönen deveye **مُكَذِّبٌ** ve **كاذِبٌ** denir; ve “**كَذَبَتْ**” ve “**كذَّبَتْ**” (denir).

Ebû Amr dedi: Bir adama seslenilir de o susar; uyuyor sanılır: “**قد أكْذَب**” denir; bu, **الإكْذَابُ**dur.

Zübeyr hadîsinde: O, Yermûk günü Rumlara hücum etti ve Müslümanlara dedi ki: “Eğer onların üzerine saldırırsam, **فلا تُكَذِّبوا**.”

Şemmer dedi: Bir adam hücum eder, sonra geri döner ve ilerlemezse: “**قد كَذَّبَ تَكذِيباً**” denir; ve “**كذّب عن قِرْنه**” (denir). Züheyr dedi:
ليثٌ بِعَثّرَ يصطادُ الرجالَ إذا
ما الليثُ كَذَّب عن أَقْرانه صَدَقَا

Ve denir: “Hücum etti de **فما كَذّب**” yani korkmadı ve geri dönmedi; aynı şekilde “hücum etti de **فمَا هَلّل**.”

(Se‘leb, İbnü’l-A‘râbî’den): Kadınlardan **المَكْذُوْبةُ**: zayıf olan.

Dedi: **المَذْكوَبة**: saliha kadın.

İbn Şümeyl dedi: “**كَذَبَك الحجُّ**” yani sana mümkün oldu; öyleyse hac yap. Ve “**كَذَبك الصَّيْدُ**” yani sana mümkün oldu; öyleyse onu at.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والذال وما يثلثهما)
(كذب)  الكاف والذال والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الصِّدق. وتلخيصه أنَّه لا يبلُغ نهايةَ الكلامِ في الصِّدق. من ذلك الكَذِب خِلاف الصِّدق. كَذَب كَذِباً([1]). وكذّبت فلانا:ً نسبته إلى الكذب، وأكذبتُه: وجدتُه كاذباً. ورجل كَذّابٌ وكُذَبَةٌ. ثم يقال: حَمَلَ فلانٌ ثم كَذَبَ وكذّب، أي لم يصدُق في الحَمْلة. وقال أبو دُواد:
قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب العَيْرُ وإن كان بَرَحْ([2]) وزعموا أنَّه يقال كَذَب لبنُ الناقة: ذهب. وفيه نظر، وقياسُه صحيح. ويقولون ما كذَّبَ فلانٌ أن فَعَل كذا، أي ما لبث، وكلُّ هذا من أصلٍ واحد. فأمّا قول العرب: كَذَبَ عليكَ كذا، وكذبَكَ كذا، بمعنى الإغراء، أي عليك به، أو قد وجب عليك، كما جاء في الحديث: "كَذَبَ عليكم الحَجُّ"، أي وجب فكذا جاء عن العرب. ويُنشِدون في ذلك شعراً* كثيراً منه قوله:
وذُبْيانيَّةٍ وصَّتْ بنيها *** بأن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف([3])وقول الآخر([4]):
كذَبتُ عليكم أَوعِدُوني وعلِّلوا *** بي الأرضَ والأقوامَ قِردانَ مَوظَبا
وما أحسِب ملخَّصَ هذا وأظنُّه [إلاّ] من الكلام الذي درجَ ودرجَ أهلُه ومن كان يعلمه.
--------------ـــ
([1]) ويقال كذلك كذباً، بالكسر، وكذابا وكذابا. بالكسر فيهما وتخفيف الذال وتشديدها.
([2]) أنشده في اللسان (كذب).
([3]) لمعقر بن حمار البارقي، كما سبق في حواشي (قرف).
([4]) هو خداش بن زهير. اللسان (كذب، وظب) وإصلاح المنطق 324.

ـ

##### Türkçe

(**باب الكاف والذال وما يثلثهما**)

(**كذب**) **الكاف والذال والباء** sahih bir asıldır; **الصِّدق**’in zıddına delâlet eder. Onun özeti, sözde **الصِّدق**’ta nihayete ulaşmamasıdır. Bundan: **الكَذِب** **خِلاف الصِّدق**’tur. **كَذَب** **كَذِباً**([1]). Ve **كذّبت** falancayı: onu **الكذب**’e nisbet ettim; ve **أكذبتُه**: onu **كاذباً** buldum. Ve bir adam **كَذّابٌ** ve **كُذَبَةٌ**’dir. Sonra denir: falan taşıdı, sonra **كَذَبَ** ve **كذّب**; yani **الحَمْلة**’de doğru söylemedi. Ebû Duvâd dedi ki:
قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب العَيْرُ وإن كان بَرَحْ([2])

Ve zannettiler ki denir: **كَذَب لبنُ الناقة**: gitti. Bunda bir nazar vardır; ve onun kıyası sahihdir. Ve derler: falan, şöyle yaptı diye **ما كذَّبَ**; yani gecikmedi; ve bütün bunlar tek bir asıldandır. Amma Arapların sözü: **كَذَبَ عليكَ كذا** ve **كذبَكَ كذا**, **الإغراء** mânâsında; yani “üzerine (gerekir), onunla (mükellefsin)”, yahut “sana vacip oldu”; hadiste geldiği gibi: “**كَذَبَ عليكم الحَجُّ**”, yani vacip oldu; işte Araplardan böyle gelmiştir. Ve bunun hakkında çok şiir inşâd ederler; ondan (çoktan) bir kısmı onun sözüdür:
وذُبْيانيَّةٍ وصَّتْ بنيها *** بأن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف([3])

Ve diğerinin sözü([4]):
كذَبتُ عليكم أَوعِدُوني وعلِّلوا *** بي الأرضَ والأقوامَ قِردانَ مَوظَبا

Ve ben bunun özetini hesap etmiyorum ve onu zannetmiyorum ki, [ancak] yürüyüp giden ve ehli yürüyüp giden, ve onu bilen kimselerin (bulunduğu) kelâmdan olsun.

--------------ـــ
([1]) Ve yine **كذباً** diye de denir; kesre ile; ve **كذابا** ve **كذابا**. İkisinde de kesre ile; ve **الذال**’in hafifletilmesi ve şeddelenmesiyle.
([2]) Onu **اللسان**’da (**كذب**) inşâd etti.
([3]) **معقر بن حمار البارقي**’nindir; daha önce (**قرف**) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([4]) O, **خداش بن زهير**’dir. **اللسان** (**كذب**، **وظب**) ve **إصلاح المنطق** 324.

### [Müfredât](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/mufredat.md) — Râgıb el-İsfahânî · 11. yy

- قد تقدم القوم في الكذب مع الصدق (راجع: مادة (صدق) )، وأنه يقال في المقال والفعال، قال تعالى: ﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون﴾ [النحل/ 105]، وقوله: ﴿والله يشهد إن المنافقين لكاذبون﴾ [المنافقون/1] وقد تقدم أنه كذبهم في اعتقادهم لا في مقالهم، ومقالهم كان صدقا، وقوله: ﴿ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/2] فقد نسب الكذب إلى نفس الفعل، كقولهم: فعلة صادقة، وفعلة كاذبة، قوله: ﴿ناصية كاذبة﴾ [العلق/16]، يقال: رجل كاذب وكذوب وكذبذب وكيذبان. كل ذلك للمبالغة، ويقال: لا مكذوبة، أي: لا أكذبك، وكذبتك حديثا، قال تعالى: ﴿الذين كذبوا الله ورسوله﴾ [التوبة/90]، ويتعدى إلى مفعولين نحو: صدق في قوله: ﴿لقد صدق الله رسوله الرؤيا بالحق﴾ [الفتح/27].
يقال: كذبه كذبا وكذابا، وأكذبته: وجذته كاذبا، وكذبته: نسبته إلى الكذب صادقا كان أو كاذبا، وما جاء في القرآن ففي تكذيب الصادق نحو: ﴿كذبوا بآياتنا﴾ [آل عمران/11]، ﴿رب انصرني بما كذبون﴾ [المؤمنون/ 26]، ﴿بل كذبوا بالحق﴾ [ق/5]، ﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا﴾ [القمر/ 9]، ﴿كذبت ثمود وعاد بالقارعة﴾ [الحاقة/4]، ﴿وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح﴾ [الحج/42]، ﴿وإن يكذبوك فقد كذب الذين من قبلهم﴾ [فاطر/25]، وقال: ﴿فإنهم لا يكذبونك﴾ [الأنعام/33] وقرئ بالتخفيف والتشديد (قرأ نافع والكسائي بالتخفيف، والباقون بالتشديد. انظر: الإتحاف ص 207)، ومعناه: لا يجدونك كاذبا ولا يستطيعون أن يثبتوا كذبك، وقوله: ﴿حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا﴾ [يوسف/110] أي: علموا أنهم تلقوا من جهة الذين أرسلوا إليهم بالكذب، ف (كذبوا) نحو: فسقوا وزنوا وخطئوا: إذا نسبوا إلى شيء من ذلك، وذلك قوله: ﴿فقد كذبت رسل من قبلك﴾ [فاطر/4] وقوله: ﴿فكذبوا رسلي﴾ [سبأ/45]، وقوله: ﴿إن كل إلا كذب الرسل﴾ [ص/14]، وقرئ: ﴿كذبوا﴾ (وهي قراءة عاصم وحمزة والكسائي وأبي جعفر وخلف.
انظر: الإتحاف ص 268) بالتخفيف. من قولهم: كذبتك حديثا. أي: ظن المرسل إليهم أن المرسل قد كذبوهم فيما أخبروهم به أنهم إن لم يؤمنوا بهم نزل بهم العذاب، وإنما ظنوا ذلك من إمهال الله تعالى إياهم وإملائه لهم، وقوله: { ﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا﴾ [عم/35] الكذاب: التكذيب. والمعنى: لا يكذبون فيكذب بعضهم بعضا، ونفي التكذيب عن الجنة يقتضي نفي الكذب عنها، وقرئ: ﴿كذابا﴾ (وهي قراءة الكسائي. انظر: الإتحاف ص 431) من المكاذبة. أي: لا يتكاذبون تكاذب الناس في الدنيا، يقال: حمل فلان على قرنه فكذب (قال الزمخشري: ومن المجاز: حمل فلان ثم كذب: إذا جبن ونكل، ومعناه: كذب الظن به، أو جعل حملته كاذبة غير صادقة. انظر: أساس البلاغة (كذب). وقال شمر: يقال للرجل إذا حمل ثم ولى ولم يمض: قد كذب عن قرنه تكذيبا، والتكذيب في القتال ضد الصدق فيه. اللسان (كذب) )، كما يقال في ضده: صدق. وكذب لبن الناقة: إذا ظن أن يدوم مدة فلم يدم. وقولهم: (كذب عليك الحج) (قال أبو عبيدة: في حديث عمر: (كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة، كذب عليكم الجهاد ثلاثة أسفار كذبن عليكم) انظر: غريب الحديث 3/248؛ وأخرجه عبد الرزاق في المصنف 5/172) قيل: معناه وجب فعليك به، وحقيقته أنه في حكم الغائب البطيء وقته، كقولك: قد فات الحج فبادر، أي: كاد يفوت. وكذب عليك العسل (الحديث: إن عمرو بن معد يكرب شكا إلى عمر بن الخطاب المعص، فقال: كذب عليك العسل. يريد: العسلان، وهو مشي الذئب. أي: عليك بسرعة المشي.

والمعص: التواء في عصب الرجل: انظر: النهاية 4/158؛ والفائق 2/200؛ واللسان (كذب) ) بالنصب، أي: عليك بالعسل، وذلك إغراء، وقيل: العسل ههنا العسلان، وهو ضرب من العدو، والكذابة: ثوب ينقش بلون صبغ كأنه موشى، وذلك لأنه يكذب بحاله.

##### Türkçe

- **كذب** kökünde kavim hakkında **الكذب** ile **الصدق** beraberinde (bak: **صدق** maddesi) daha önce geçti; ve onun sözde ve fiilde söylendiği; Yüce Allah dedi ki: ﴿إنما يفتري **الكذب** الذين لا يؤمنون﴾ [النحل/ 105] ve O’nun sözü: ﴿والله يشهد إن المنافقين لكاذبون﴾ [المنافقون/1]; ve daha önce geçti ki O, onları sözlerinde değil, inançlarında **كذب**ledi; ve onların sözleri **صدق** idi. Ve O’nun sözü: ﴿ليس لوقعتها كاذبة﴾ [الواقعة/2]; böylece **الكذب**i fiilin kendisine nisbet etti; onların “**فعلة صادقة**” ve “**فعلة كاذبة**” demeleri gibi. O’nun sözü: ﴿ناصية كاذبة﴾ [العلق/16]. Denir: **رجل كاذب** ve **كذوب** ve **كذبذب** ve **كيذبان**. Bunların hepsi mübalağa içindir. Ve denir: **لا مكذوبة**; yani: “Seni **أكذب**lemem.” Ve “Sana bir hadis **كذبتك**.” Yüce Allah dedi ki: ﴿الذين كذبوا الله ورسوله﴾ [التوبة/90]. Ve iki mef‘ûle geçişli olur; şu örnekteki **صدق** gibi: ﴿لقد صدق الله رسوله الرؤيا بالحق﴾ [الفتح/27].

Denir: “Onu **كذبه**; **كذبا** ve **كذابا**.” Ve “Onu **أكذبته**”: onu **كاذب** buldun. Ve “Onu **كذبته**”: onu **الكذب**e nisbet ettin; **صادق** de olsa **كاذب** de olsa. Kur’ân’da gelen ise **الصادق**i **تكذيب** etmektedir; şu örnek gibi: ﴿كذبوا بآياتنا﴾ [آل عمران/11]، ﴿رب انصرني بما كذبون﴾ [المؤمنون/ 26]، ﴿بل كذبوا بالحق﴾ [ق/5]، ﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا﴾ [القمر/ 9]، ﴿كذبت ثمود وعاد بالقارعة﴾ [الحاقة/4]، ﴿وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح﴾ [الحج/42]، ﴿وإن يكذبوك فقد كذب الذين من قبلهم﴾ [فاطر/25]. Ve dedi: ﴿فإنهم لا يكذبونك﴾ [الأنعام/33]; ve tahfîf ve teşdîd ile okundu (Nâfi‘ ve Kisâî tahfîf ile okudu, geri kalanlar teşdîd ile. bk: الإتحاف s. 207). Manası: seni **كاذب** bulmuyorlar ve senin **كذب**ini ispat etmeye güç yetiremiyorlar. Ve O’nun sözü: ﴿حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا﴾ [يوسف/110]; yani: kendilerine gönderildikleri kimseler tarafından **الكذب** ile karşılandıklarını bildiler; böylece (**كذبوا**) “**فسقوا**” ve “**زنوا**” ve “**خطئوا**” gibi: bunlardan bir şeye nisbet edildikleri zaman. Bu, O’nun sözü: ﴿فقد كذبت رسل من قبلك﴾ [فاطر/4] ve O’nun sözü: ﴿فكذبوا رسلي﴾ [سبأ/45] ve O’nun sözü: ﴿إن كل إلا كذب الرسل﴾ [ص/14]. Ve ﴿كذبوا﴾ diye okundu (bu, Âsım, Hamza, Kisâî, Ebû Ca‘fer ve Halef’in kıraatidir. bk: الإتحاف s. 268) tahfîf ile; onların “Sana bir hadis **كذبتك**” sözünden. Yani: kendilerine gönderilenler, gönderilenin kendilerine haber verdiği şeyde—eğer ona iman etmezlerse azabın üzerlerine ineceği hususunda—onları **كذب**lediklerini zannettiler. Bunu ancak Yüce Allah’ın onlara mühlet vermesinden ve onlara süre tanımasından zannettiler. Ve O’nun sözü: {﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا﴾ [عم/35]; **الكذاب**: **التكذيب**tir. Mana: yalan söylemezler de birbirlerini **تكذيب** etmezler; ve cennetten **التكذيب**in nefyedilmesi, ondan **الكذب**in nefyedilmesini gerektirir. Ve ﴿كذابا﴾ diye okundu (bu, Kisâî’nin kıraatidir. bk: الإتحاف s. 431) **المكاذبة**den; yani: dünyada insanların birbirlerine **يتكاذبون**u gibi **يتكاذبون** değillerdir. Denir: “Falan, denkine حمل etti de sonra **كذب** etti” (Zemahşerî dedi ki: Mecazdandır: “Falan حمل etti sonra **كذب** etti”: korktu ve geri durduğunda; manası: onun hakkında zannın **كذب**i, yahut حملesini **كاذبة** kılması; **صادقة** olmayan. bk: أساس البلاغة (**كذب**). Şemr dedi ki: Bir adama حمل edip sonra dönüp gitse ve ilerlemese: “Denkinden **كذب** etti; **تكذيبا**” denir; ve savaşta **التكذيب**, onda **الصدق**un zıddıdır. اللسان (**كذب**)). Nitekim zıddında da denir: **صدق**. Ve “Devenin sütü **كذب** etti”: bir müddet devam edeceği zannedildiğinde de devam etmediğinde. Ve onların sözü: (**كذب عليك الحج**) (Ebû Ubeyde dedi ki: Ömer hadîsinde: (**كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة، كذب عليكم الجهاد ثلاثة أسفار كذبن عليكم**) bk: غريب الحديث 3/248; ve Abdürrezzâk onu المصنف 5/172’de çıkardı) denildi ki: manası “vacip oldu; öyleyse sana gerekir”dir. Hakikati ise: o, vakti ağır gelen gaib hükmündedir; senin “Hac geçti, öyleyse acele et” demen gibi; yani: geçmek üzere oldu. Ve “Bal sana **كذب** etti” (hadis: Amr b. Ma‘dîkerib, Ömer b. Hattâb’a **المعص**tan şikâyet etti; o da dedi ki: **كذب عليك العسل**. Muradı: **العسلان**dır; o, kurdun yürüyüşüdür. Yani: yürüyüş süratinde sana gerekir.

Ve **المعص**: adamın sinirinde bir burkulmadır: bk: النهاية 4/158; والفائق 2/200; ve اللسان (**كذب**)) nasb ile; yani: bal sana gerekir; bu bir teşviktir. Ve denildi ki: buradaki **العسل** **العسلان**dır; o, koşunun bir türüdür. Ve **الكذابة**: boyalı bir renkle nakışlanan, sanki işlemeli bir elbisedir; bu, hâliyle **يكذب** ettiği içindir.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ذ ب
هو كذوب وكذّاب وكذبة وكيذبان وكذب أخاه كذباً وكذّاباً ‏"‏ وليس لمكذوب رأى ‏"‏‏.‏
وكاذبه مكاذبة وكذاباً ‏"‏ والصدوق لا يكذب ‏"‏‏.‏
وتكذّب‏:‏ تكلّف الكذب وكذّبه وكذّب به‏:‏ جعله كاذباً بأن وصفه بالكذب‏.‏
وهو من تكذيب العرب‏.‏
وجاء بأكذوبة وأكاذيب‏.‏
وواعدني فأكذبته‏:‏ وجدته كاذباً‏.‏
ومن المجاز‏:‏ ‏"‏ حمل فلان ثم كذّب ‏"‏ إذا جبن ونكل ومعناه كذذب الظنّ به أو جعل حملته كاذبة غير صادقة‏.‏
وكذب لبن الناقة وكذّب‏:‏ ذهب وكذبت الناقة وكذّبت وناقة كاذب ومكذذبٌ‏:‏ إذا كذبت عنّا الظهيرة قرّبت لحين رواح القوم خوصٌ عيونها وجرى الوحشيُّ ثم كذّب أي وقف‏.‏
وما كذّب أ فعل كذا‏:‏ ما أبطأ‏.‏
وكذب السير إذا لم يجدّ كما يقال‏:‏ صدق السير إذا جدّ وكذب القوم السرى إذا لم يقدروا عليه‏.‏
قال الأعشى‏:‏ إذا كذب الآثمات الهجيرا وكذبتك عينك‏:‏ أرتك ما لا حقيقة له‏.‏
قال الأخطل‏:‏ كذبتك عينك أم رأيت بواسط غلس الظلام من الرّباب خيالاً وليس لجدّهم مكذوبة‏:‏ كذبق‏.‏
ولبس الكذّابة وهي ثوب منقوش بألوان الصّبغ كأنه موشيٌّ‏.‏
وكذب نفسه وكذبته نفسه إذا حدّثها أو حدّثته بالأماني البعيدة والأمور التي لا يبلغها وسعه ومقدرته ومنه قيل للنفس‏:‏ الكذوب‏.‏
قال‏:‏ فأقبل نحوي على قدرةٍ فلما دنا صدقته الكذوب وقال‏:‏ حتى إذا ما صدّقته كذبه جعل له نفوساً لتفرّق رأيه وانتشاره ومنه قالوا‏:‏ كذبك الأمر وكذب عليك ‏"‏ ثلاثة أسفار كذبن عليكم ‏"‏ ‏"‏ كذبتك الظهائر ‏"‏‏:‏ للمنقرس وقد شرح في كتاب الفائق في الأخبار أمرُهُ وأُعطيَ حظَّه من التحقيق

##### Türkçe

ك ذ ب
O, **كذوب** ve **كذّاب** ve **كذبة** ve **كيذبان**dır; ve “kardeşine **كذباً** ve **كذّاباً** ile **كذب** etti” (denir): “**مكذوب** için görüş yoktur.”

Ve onunla **مكاذبة** ve **كذاباً** ile **كاذبه** etti: “**الصدوق** **يكذب** etmez.”

Ve **تكذّب**: yalanı külfetle üstlendi; ve onu **كذّبه** etti; ve onunla **كذّب به** etti: onu, yalanla vasfetmek suretiyle yalancı kıldı.

Ve o, Arapların **تكذيب**indendir.

Ve bir **أكذوبة** ve **أكاذيب** ile geldi.

Ve bana vaad etti de ben onu **أكذبته** ettim: onu yalancı buldum.

Ve mecazdandır: “Falan yüklendi sonra **كذّب** etti”; korktuğu ve geri durduğu zaman; ve mânâsı: onun hakkında zan **كذذب** etti; yahut onun حمله’sini yalancı, doğru olmayan kıldı.

Ve dişi devenin sütü **كذب** etti ve **كذّب** etti: gitti; ve dişi deve **كذبت** etti ve **كذّبت** etti; ve **كاذب** ve **مكذذبٌ** bir dişi deve: öğle vakti bizden **كذبت** ettiği zaman, kavmin dönüş vaktine yakınlaştırdı; gözleri çukur (olan) **خوصٌ**; ve vahşî koştu sonra **كذّب** etti, yani durdu.

Ve “şunu yaptı diye **كذّب** etmedi”: gecikmedi.

Ve yürüyüş **كذب** etti: ciddîleşmediği zaman; nitekim denir: yürüyüş **صدق** etti: ciddîleştiği zaman; ve kavim gece yürüyüşünü **كذب** etti: ona güç yetiremedikleri zaman.

**الأعشى** dedi: **إذا كذب الآثمات الهجيرا**. Ve gözün sana **كذبتك** etti: sana hakikati olmayan şeyi gösterdi.

**الأخطل** dedi: **كذبتك عينك أم رأيت بواسط غلس الظلام من الرّباب خيالاً**. Ve onların ciddiyetleri için **مكذوبة** yoktur: **كذبق**.

Ve **الكذّابة**yı giydi; o, boya renkleriyle nakışlı bir elbisedir; sanki işlemeli.

Ve nefsi **كذب** etti; ve nefsi onu **كذبته** etti: ona, yahut ona, uzak emânîler ve gücünün ve kudretinin erişemeyeceği işler ile konuştuğu zaman; bundan dolayı nefse **الكذوب** denildi.

Dedi: **فأقبل نحوي على قدرةٍ فلما دنا صدقته الكذوب**. Ve dedi: **حتى إذا ما صدّقته كذبه**. Ona, görüşünün ayrılması ve yayılması için nefisler kıldı; bundan dolayı dediler: iş sana **كذبك** etti ve sana karşı **كذب** etti: “**ثلاثة أسفار كذبن عليكم**”; “**كذبتك الظهائر**”: **المنقرس** içindir; ve onun işi, haberler hakkında **الفائق** kitabında şerh edilmiştir; ve tahkikten payı verilmiştir.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2)
(2 قوله «كذباً» أي بفتح فكسر، ونظيره اللعب والضحك والحق، وقوله وكذباً، بكسر فسكون، كما هو مضبوط في المحكم والصحاح، وضبط في القاموس بفتح فسكون، وليس بلغة مستقلة بل بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفاً، وقوله: وكذبة وكذبة كفرية وفرحة كما هو بضبط المحكم ونبه عليه الشارح وشيخه.) وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً: هاتان عن اللحياني، وكِذاباً وكِذَّاباً؛ وأَنشد اللحياني: نادَتْ حَليمةُ بالوَداع، وآذَنَتْ *  أَهْلَ الصَّفَاءِ، ووَدَّعَتْ بكِذَابِ ورجل كاذِبٌ، وكَذَّابٌ، وتِكْذابٌ، وكَذُوبٌ، وكَذُوبةٌ، وكُذَبَةٌ مثال هُمَزة، وكَذْبانٌ، وكَيْذَبانٌ، وكَيْذُبانٌ، ومَكْذَبانٌ، ومَكْذَبانة، وكُذُبْذُبانٌ (3) (3 قوله «وكذبذبان» قال الصاغاني وزنه فعلعلان بالضمات
الثلاث ولم يذكره سيبويه في الأمثلة التي ذكرها. وقوله: واذا سمعت إلخ نسبه الجوهري لأبي زيد وهو لجريبة بن الأشيم كما نقله الصاغاني عن الأزهري، لكنه في التهذيب قد بعتكم وفي الصحاح قد بعتها؛ قال الصاغاني والرواية قد بعته يعني جمله وقبله: قد طال ايضاعي المخدّم لا أرى *  في الناس مثلي في معّد يخطب حتى تأَوَّبت البيوت عشية *  فحططت عنه كوره يتثأب)
، وكُذُبْذُبٌ، وكُذُّبْذُبٌ ؛ قال
جُرَيْبَةُ بنُ الأَشْيَمِ:
فإِذا سَمِعْـتَ بأَنـَّنِـي قد بِعْتُكم *  بوِصَالِ غَانيةٍ، فقُلْ كُذُّبْذُبُ قال ابن جني: أَما كُذُبْذُبٌ خفيف، وكُذُّبْذُبٌ ثَقِـيل، فهاتانِ بناءَانِ لم يَحْكِهما سيبويه. قال: ونحوُه ما رَوَيْتُه عن بعض أَصحابنا، مِن قول بعضهم ذُرَحْرَحٌ، بفتح الراءَين. والأُنثى: كاذِبةٌ وكَذَّابة وكَذُوبٌ. والكُذَّب: جمع كاذبٍ، مثل راكِـعٍ ورُكَّعٍ؛ قال أَبو دُواد الرُّؤَاسِي: مَتَى يَقُلْ تَنْفَعِ الأَقوامَ قَوْلَتُه، *  إِذا اضْمَحَلَّ حديثُ الكُذَّبِ الوَلَعَهْ أَلَيْسَ أَقْرَبَهُم خَيْراً، وأَبعدَهُم *  شَرّاً، وأَسْمَحَهُم كَفّاً لمَنْ مُنِعَه لا يَحْسُدُ الناسَ فَضْلَ اللّه عندهُمُ، *  إِذا تَشُوهُ نُفُوسُ الـحُسَّدِ الجَشِعَهْ الوَلَعَةُ: جمع والِـعٍ، مثل كاتب وكَتَبة. والوالع: الكاذب، والكُذُبُ جمع كَذُوب، مثل صَبُور وصُبُر، ومِنه قَرَأَ بعضُهم: ولا تقولوا لما تَصِفُ أَلسِنتُكُم الكُذُبُ، فجعله نعتاً للأَلسنة. الفراء: يحكى عن العرب أَن بني نُمير ليس لهم مَكْذُوبةٌ. وكَذَبَ الرجلُ: أَخْبَر بالكَذِبِ. وفي المثل: ليس لـمَكْذُوبٍ رَأْيٌ. ومِنْ أَمثالهم: الـمَعاذِرُ مَكاذِبُ. ومن أَمثالهم: أَنَّ الكَذُوبَ قد يَصْدُقُ، وهو كقولهم: مع الخَواطِـئِ سَهْمٌ صائِبٌ. اللحياني: رجل تِكِذَّابٌ وتِصِدَّاقٌ أَي يَكْذِبُ ويَصْدُق. النضر: يقال للناقة التي يَضْرِبُها الفَحْلُ فتَشُولُ، ثم تَرْجِـعُ حائلاً: مُكَذِّبٌ وكاذِبٌ، وقد كَذَّبَتْ وكَذَبَتْ.
أَبو عمرو: يقال للرجل يُصاحُ به وهو ساكتٌ يُري أَنه نائم: قد أَكْذَب، وهو الإِكْذابُ. وقوله تعالى: حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرُّسلُ وظَنُّوا أَنهم قد كُذِّبُوا؛ قراءة أَهلِ المدينةِ، وهي قِراءة عائشة، رضي اللّه عنها، بالتشديد وضم الكاف. روي عن عائشة، رضي اللّه عنها، أَنها قالت: اسْتَيْأَسَ الرسلُ ممن كَذَّبَهم من قومهم أَن يُصَدِّقُوهم، وظَنَّتِ الرُّسُلُ أَن من قد آمَنَ من قومهم قد كَذَّبُوهم جاءهم نَصْرُ اللّهِ، وكانت تَقْرؤُه بالتشديد، وهي قراءة نافع، وابن كثير، وأَبي عمرو، وابن عامر؛ وقرأَ عاصم وحمزة والكسائي: كُذِبُوا، بالتخفيف. ورُوي عن ابن عباس أَنه قال: كُذِبُوا، بالتخفيف، وضم الكاف. وقال: كانوا بَشَراً، يعني الرسل؛ يَذْهَبُ إِلى أَن الرسل ضَعُفُوا، فَظَنُّوا أَنهم قد أُخْلِفُوا. قال أَبو منصور: إِن صح هذا عن ابن عباس، فوَجْهُه عندي، واللّه أَعلم، أَن الرسل خَطَر في أَوهامهم ما يَخْطُر في أَوهامِ البشر، مِن غير أَن حَقَّقُوا تلك الخَواطرَ ولا رَكَنُوا إِليها، ولا كان ظَنُّهم ظَنّاً اطْمَـأَنُّوا إِليه، ولكنه كان خاطراً يَغْلِـبُه اليقينُ. وقد روينا عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: تَجاوَزَ اللّه عن أُمتي ما حدَّثَتْ به أَنفُسَها. ما لم يَنْطِقْ به لسانٌ أَو تَعْمله يَدٌ، فهذا وجه ما رُوي عن ابن عباس. وقد رُوي عنه أَيضاً: أَنه قرأَ حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرسلُ من قَوْمهم الإِجابةَ، وظَنَّ قَوْمُهُم أَن الرُّسُل قد كذَبهم الوعيدُ. قال أَبو منصور: وهذه الرواية أَسلم، وبالظاهر أَشْبَهُ؛ ومما يُحَقّقها ما رُوي عن سعيد بن جُبَيْر أَنه قال: اسْتيأَسَ الرسلُ من قومهم، وظنَّ قومُهم أَن الرسل قد كُذِّبُوا، جاءَهم نَصْرُنا؛ وسعيد أَخذ التفسير عن ابن عباس. وقرأَ بعضهم: وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبوا أَي ظَنَّ قَوْمُهم أَن الرسلَ قد كَذَبُوهُمْ. قال أَبو منصور: وأَصَحُّ الأَقاويل ما روينا عن عائشة، رضي اللّه عنها، وبقراءَتها قرأَ أَهلُ الحرمين، وأَهلُ البصرة، وأَهلُ الشام. وقوله تعالى: ليس لوَقْعَتِها كاذِبةٌ؛ قال الزجاج: أَي ليس يَرُدُّها شيءٌ، كما تقول حَمْلَةُ فلان لا تَكْذِبُ أَي لا يَرُدُّ حَمْلَتُه شيء. قال: وكاذِبةٌ مصدر، كقولك: عافاه اللّهُ عافِـيةً، وعاقَبَه عاقِـبةً، وكذلك كَذَبَ كاذبةً؛ وهذه أَسماء وضعت مواضع المصادر، كالعاقبة والعافية والباقية. وفي التنزيل العزيز: فهل تَرَى لهم من باقيةٍ؟ أَي بقاءٍ. وقال الفراءُ: ليس لوَقْعَتِها كاذبةٌ أَي ليس لها مَرْدُودٌ ولا رَدٌّ، فالكاذبة، ههنا، مصدر. يقال: حَمَلَ فما كَذَبَ. وقوله تعالى: ما كَذَبَ الفُؤَادُ ما رَأَى؛ يقول: ما كَذَبَ فؤَادُ محمدٍ ما رَأَى؛ يقول: قد صَدَقَه فُؤَادُه الذي رأَى. وقرئَ: ما كَذَّبَ الفُؤَادُ ما رَأَى، وهذا كُلُّه قول الفراء. وعن أَبي الهيثم: أَي لم يَكْذِب الفُؤَادُ رُؤْيَتَه، وما رَأَى بمعنى الرُّؤْية، كقولك: ما أَنْكَرْتُ ما قال زيدٌ أَي قول زيد. ويقال: كَذَبَني فلانٌ أَي لم يَصْدُقْني فقال لي الكَذِبَ؛ وأَنشد للأَخطل:
كَذَبَتْكَ عَيْنُك، أَم رأَيتَ بواسطٍ *  غَلَسَ الظَّلامِ، مِن الرَّبابِ، خَيَالا؟ معناه: أَوْهَمَتْكَ عَيْنُكَ أَنها رَأَتْ، ولم تَرَ. يقول: ما أَوْهَمه الفؤَادُ أَنه رَأَى، ولم يَرَ، بل صَدَقَه الفُؤَادُ رُؤْيَتَه. وقوله: ناصِـيَةٍ كاذبةٍ أَي صاحِـبُها كاذِبٌ، فأَوْقَعَ الجُزْءَ موقع الجُملة. ورُؤْيَا كَذُوبٌ: كذلك؛ أَنشد ثعلب: فَحَيَّتْ فَحَيَّاها فَهَبَّ فَحَلَّقَتْ، *  معَ النَّجْمِ رُؤْيا، في الـمَنامِ، كَذُوبُ والأُكْذُوبةُ: الكَذِبُ. والكاذِبةُ: اسم للمصدر، كالعَافية. ويقال: لا مَكْذَبة، ولا كُذْبى، ولا كُذْبانَ أَي لا أَكْذُبك. وكَذَّبَ الرجلَ تَكْذيباً وكِذَّاباً: جعله كاذِباً، وقال له: كَذَبْتَ؛ وكذلك كَذَّب بالأَمر تَكْذيباً وكِذَّاباً. وفي التنزيل العزيز: وكَذَّبُوا بآياتنا كِذَّاباً. وفيه: لا يَسْمَعُون فيها لغواً ولا كِذَّاباً أَي كَذِباً، عن اللحياني. قال الفراءُ: خَفَّفَهما عليُّ بن أَبي طالب، عليه السلام، جميعاً، وثَقَّلَهما عاصمٌ وأَهل المدينة، وهي لغة يمانية فصيحة. يقولون: كَذَّبْتُ به كِذَّاباً، وخَرَّقْتُ القميصَ خِرَّاقاً. وكلُّ فَعَّلْتُ فمصدرُه فِعَّالٌ، في لغتهم، مُشدّدةً. قال: وقال لي أَعرابي مَرَّةً على الـمَرْوَة يَسْتَفْتيني: أَلْحَلْقُ أَحَبُّ إِليك أَم القِصَّار؟ وأَنشدني بعضُ بني كُلَيْب: لقدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي، *  وعن حِوَجٍ، قِضَّاؤُها منْ شِفائيا وقال الفرَّاءُ: كان الكسائي يخفف لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً، لأَنها مُقَيَّدَة بفِعْلٍ يُصَيِّرُها مصدراً، ويُشَدِّدُ: وكَذَّبُوا بآياتنا كِذَّاباً؛ لأَن كَذَّبُوا يُقَيِّدُ الكِذَّابَ. قال: والذي قال حَسَنٌ، ومعناه: لا يَسْمَعُون فيها لَغْواً أَي باطلاً، ولا كِذَّاباً أَي لا يُكَذِّبُ بَعْضُهم بَعْضاً (1)
(1 زاد في التكملة: وعن عمر بن عبدالعزيز كذاباً، بضم الكاف وبالتشديد، ويكون صفة على المبالغة كوضاء وحسان، يقال كذب، أي بالتخفيف، كذاباً بالضم مشدداً أي كذباً متناهياً.) ، غيره.ويقال للكَذِبِ: كِذابٌ؛ ومِنه قوله تعالى: لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْواً ولا كِذاباً أَي كَذِباً؛ وأَنشد أَبو العباس قولَ أَبي دُوادٍ: قُلْتُ لـمَّا نَصَلا منْ قُنَّةٍ: *  كَذَبَ العَيْرُ وإِنْ كانَ بَرَحْ قال معناه: كَذَبَ العَيْرُ أَنْ يَنْجُوَ مني أَيَّ طَريقٍ أَخَذَ، سانِحاً أَو بارِحاً؛ قال: وقال الفراءُ هذا إِغراءٌ أَيضاً. وقال اللحياني، قال الكسائي: أَهلُ اليمن يجعلون مصدرَ فَعَّلْتُ فِعَّالاً، وغيرهم من العرب تفعيلاً. قال الجوهري: كِذَّاباً أَحد مصادر المشدَّد، لأَن مصدره قد يجيءُ على التَّفْعِـيلِ مثل التَّكْلِـيم، وعلى فِعَّالٍ مثل كِذَّابٍ، وعلى تَفعِلَة مثل تَوْصِـيَة، وعلى مُفَعَّلٍ مثل: ومَزَّقْناهم كلَّ مُمَزَّقٍ. والتَّكاذُبُ مثل التَّصادُق. وتَكَذَّبُوا عليه: زَعَمُوا أَنه كاذِبٌ؛ قال أَبو بكر الصدِّيق، رضي اللّه عنه: رسُولٌ أَتاهم صادِقٌ، فَتَكَذَّبُوا *  عليه وقالُوا: لَسْتَ فينا بماكِثِ وتَكَذَّبَ فلانٌ إِذا تَكَلَّفَ الكَذِبَ.
وأَكْذَبَهُ: أَلْفاه كاذِباً، أَو قال له: كَذَبْتَ. وفي التنزيل العزيز: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَكَ؛ قُرِئَتْ بالتخفيف والتثقيل. وقال الفراءُ: وقُرِئَ لا يُكْذِبُونَكَ، قال: ومعنى التخفيف، واللّه أَعلم، لا يجعلونك كذَّاباً، وأَن ما جئتَ به باطلٌ، لأَنهم لم يُجَرِّبُوا عليه كَذِباً فَيُكَذِّبُوه، إِنما أَكْذَبُوه أَي قالوا: إِنَّ ما جئت به كَذِبٌ، لا يَعْرِفونه من النُّبُوَّة. قال: والتَّكْذيبُ أَن يقال: كَذَبْتَ. وقال الزجاج: معنى كَذَّبْتُه، قلتُ له: كَذَبْتَ؛ ومعنى أَكْذَبْتُه، أَرَيْتُه أَن ما أَتى به كَذِبٌ. قال: وتفسير قوله لا يُكَذِّبُونَك، لا يَقْدِرُونَ أَن يقولوا لك فيما أَنْبَأْتَ به مما في كتبهم: كَذَبْتَ. قال: ووَجْهٌ آخر لا يُكَذِّبُونَكَ بقلوبهم، أَي يعلمون أَنك صادق؛ قال: وجائز أَن يكون فإِنهم لا يُكْذِبُونكَ أَي أَنت عندهم صَدُوق، ولكنهم جحدوا بأَلسنتهم، ما تشهد قُلُوبُهم بكذبهم فيه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بعدُ بالدِّينِ؛ يقول فما الذي يُكَذِّبُكَ بأَن الناسَ يُدانُونَ بأَعمالهم، كأَنه قال: فمن يقدر على تكذيبنا بالثواب والعقاب، بعدما تبين له خَلْقُنا للإِنسان، على ما وصفنا لك؟ وقيل: قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بالدِّين؛ أَي ما يَجْعَلُكَ مُكَذِّباً، وأَيُّ شيءٍ يَجْعَلُك مُكَذِّباً بالدِّينِ أَي بالقيامة؟ وفي التنزيل العزيز: وجاؤُوا على قميصه بدَمٍ كَذِبٍ. رُوِي في التفسير أَن إِخوةَ يوسف لما طَرَحُوه في الجُبِّ، أَخَذُوا قميصَه، وذَبَحُوا جَدْياً، فلَطَخُوا القَمِـيصَ بدَمِ الجَدْي، فلما رأَى يعقوبُ، عليه السلام، القَميصَ، قال: كَذَبْتُمْ، لو أَكَلَه الذِّئبُ لـمَزَّقَ قميصه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: بدَمٍ كَذبٍ؛ معناه مَكْذُوبٍ. قال: والعرب تقول للكَذِبِ: مَكْذُوبٌ، وللضَّعْف مَضْعُوفٌ، وللْجَلَد: مَجْلُود، وليس له مَعْقُودُ رَأْيٍ، يريدون عَقْدَ رَأْيٍ، فيجعلونَ المصادرَ في كثير من الكلام مفعولاً. وحُكي عن أَبي ثَرْوانَ أَنه قال: إِن بني نُمَيْرٍ ليس لـحَدِّهم مَكْذُوبةٌ أَي كَذِبٌ. وقال الأَخفش: بدَمٍ كَذِبٍ، جَعَلَ الدمَ كَذِباً، لأَنه كُذِبَ فيه، كما قال سبحانه: فما رَبِحَتْ تِجارَتُهم. وقال أَبو العباس: هذا مصدر في معنى مفعول، أَراد بدَمٍ مَكْذُوب. وقال الزجاج: بدَمٍ كذِبٍ أَي ذي كَذِب؛ والمعنى: دَمٍ مَكْذُوبٍ فيه. وقُرِئَ بدَمٍ كَدِبٍ، بالدال المهملة، وقد تقدم في ترجمة كدب. ابن الأَنباري في قوله تعالى: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك، قال: سأَل سائل كيف خَبَّر عنهم أَنهم لا يُكَذِّبُونَ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقد كانوا يُظْهِرون تَكْذيبه ويُخْفُونه؟ قال: فيه ثلاثة أَقوال: أَحدها فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك بقلوبهم، بل يكذبونك بأَلسنتهم؛ والثاني قراءة نافع والكسائي، ورُويَتْ عن عليّ، عليه السلام، فإِنهم لا يُكْذِبُونَك، بضم الياءِ، وتسكين الكاف، على معنى لا يُكَذِّبُونَ الذي جِئْتَ به، إِنما يَجْحدون بآيات اللّه ويَتَعَرَّضُون لعُقوبته. وكان الكسائي يحتج لهذه القراءة، بأَن العرب تقول: كَذَّبْتُ الرجلَ إِذا نسبته إِلى الكَذِبِ؛ وأَكْذَبْتُه إِذا أَخبرت أَن الذي يُحَدِّثُ به كَذِبٌ؛ قال ابن الأَنباري: ويمكن أَن يكون: فإِنهم لا يُكْذِبُونَكَ، بمعنى لا يَجدونَكَ كَذَّاباً، عند البَحْث والتَّدَبُّر والتَّفْتيش. والثالث أَنهم لا يُكَذِّبُونَك فيما يَجِدونه موافقاً في كتابهم، لأَن ذلك من أَعظم الحجج عليهم. الكسائي: أَكْذَبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه جاءَ بالكَذِبِ، ورواه: وكَذَّبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه كاذِبٌ؛ وقال ثعلب: أَكْذَبه وكَذَّبَه، بمعنًى؛ وقد يكون أَكْذَبَه بمعنى بَيَّن كَذِبَه، أَو حَمَلَه على الكَذِب، وبمعنى وجَدَه كاذباً. وكاذَبْتُه مُكاذَبةً وكِذاباً: كَذَّبْتُه وكَذَّبني؛ وقد يُستعمل الكَذِبُ في غير الإِنسان، قالوا: كَذَبَ البَرْقُ، والـحُلُمُ، والظَّنُّ، والرَّجاءُ، والطَّمَعُ؛ وكَذَبَتِ العَيْنُ: خانها حِسُّها. وكذَبَ الرأْيُ: تَوهَّمَ الأَمْرَ بخلافِ ما هو به. وكَذَبَتْهُ نَفْسُه: مَنَّتْهُ بغير الحق. والكَذوبُ: النَّفْسُ، لذلك قال:
إِني، وإِنْ مَنَّتْنيَ الكَذُوبُ، *  لَعالِمٌ أَنْ أَجَلي قَريبُ (يتبع...)
(تابع... 1): كذب: الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2)... ... أَبو زيد: الكَذُوبُ والكَذُوبةُ: من أَسماءِ النَّفْس. ابن الأَعرابي: الـمَكْذُوبة من النساءِ الضَّعيفة.
والـمَذْكُوبة: المرأَة الصالحة. ابن الأَعرابي: تقول العرب للكَذَّابِ: فلانٌ لا يُؤَالَفُ خَيْلاه، ولا يُسايَرُ خَيْلاه كَذِباً؛ أَبو الهيثم، انه قال في قول لبيد: أَكْذِبِ النَّفْسَ إِذَا حَدَّثْتَها
يقول: مَنِّ نَفْسَكَ العَيْشَ الطويلَ، لتَـأْمُلَ الآمالَ البعيدة، فتَجِدَّ في الطَّلَب، لأَنـَّك إِذا صَدَقْتَها، فقلتَ: لعلك تموتينَ اليومَ أَو غداً، قَصُرَ أَمَلُها، وضَعُفَ طَلَبُها؛ ثم قال: غَيْرَ أَنْ لا تَكْذِبَنْها في التُّقَى
أَي لا تُسَوِّفْ بالتوبة، وتُصِرَّ على الـمَعْصية. وكَذَبَتْهُ عَفَّاقَتُه، وهي اسْتُه ونحوه كثير. وكَذَّبَ عنه: رَدَّ، وأَراد أَمْراً، ثم كَذَّبَ عنه أَي أَحْجَم. وكَذَبَ الوَحْشِـيُّ وكَذَّبَ: جَرى شَوْطاً، ثم وَقَفَ لينظر ما وراءه.وما كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ ذلك تَكْذيباً أَي ما كَعَّ ولا لَبِثَ. وحَمَلَ عليه فما كَذَّبَ، بالتشديد، أَي
ما انْثَنى، وما جَبُنَ، وما رَجَعَ؛ وكذلك حَمَلَ فما هَلَّلَ؛ وحَمَلَ ثم كَذَّبَ أَي لم يَصْدُقِ الـحَمْلَة؛ قال زهير: لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصْطَادُ الرجالَ، إِذا *  ما الليثُ كَذَّبَ عن أَقْرانه صَدَقا وفي حديث الزبير: أَنه حمَلَ يومَ اليَرْمُوكِ على الرُّوم، وقال للمسلمين: إِن شَدَدْتُ عليهم فلا تُكَذِّبُوا أَي لا تَجْبُنُوا وتُوَلُّوا.قال شمر: يقال للرجل إِذا حَملَ ثم وَلَّى ولم يَمْضِ: قد كَذَّبَ عن قِرْنه تَكْذيباً، وأَنشد بيت زهير. والتَّكْذِيبُ في القتال: ضِدُّ الصِّدْقِ فيه. يقال: صَدَقَ القِتالَ إِذا بَذَلَ فيه الجِدُّ. وكَذَّبَ إِذا جَبُن؛ وحَمْلةٌ كاذِبةٌ، كما قالوا في ضِدِّها: صادقةٌ، وهي الـمَصْدوقةُ والـمَكْذُوبةُ في الـحَمْلةِ. وفي الحديث: صَدَقَ اللّهُ وكَذَبَ بَطْنُ أَخِـيك؛ اسْتُعْمِلَ الكَذِبُ ههنا مجازاً، حيث هو ضِدُّ الصِّدْقِ، والكَذِبُ يَخْتَصُّ بالأَقوال، فجعَل بطنَ أَخيه حيث لم يَنْجَعْ فيه العَسَلُ كَذِباً، لأَنَّ اللّه قال: فيه شفاء للناس. وفي حديث صلاةِ الوِتْرِ: كَذَبَ أَبو محمد أَي أَخْطأَ؛ سماه كَذِباً، لأَنه يُشْبهه في كونه ضِدَّ الصواب، كما أَن الكَذِبَ ضدُّ الصِّدْقِ، وإِنِ افْتَرَقا من حيث النيةُ والقصدُ، لأَن الكاذبَ يَعْلَمُ أَن ما يقوله كَذِبٌ، والـمُخْطِـئُ لا يعلم، وهذا الرجل ليس بمُخْبِـرٍ، وإِنما قاله باجتهاد أَدَّاه إِلى أَن الوتر واجب، والاجتهاد لا يدخله الكذبُ، وإِنما يدخله الخطَـأُ؛ وأَبو محمد صحابي، واسمه مسعود بن زيد؛ وقد استعملت العربُ الكذِبَ في موضع الخطإِ؛ وأَنشد بيت الأَخطل: كَذَبَتْكَ عينُكَ أَم رأَيتَ بواسِطٍ
وقال ذو الرمة:
وما في سَمْعِهِ كَذِبُ
وفي حديث عُرْوَةَ، قيل له: إِنَّ ابن عباس يقول إِن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، لَبِثَ بمكة بِضْعَ عَشْرَةَ سنةً، فقال: كَذَبَ، أَي أَخْطَـأَ. ومنه قول عِمْرانَ لسَمُرَة حين قال: الـمُغْمَى عليه يُصَلِّي مع كل صلاةٍ صلاةً حتى يَقْضِـيَها، فقال: كَذَبْتَ ولكنه يُصَلِّيهن معاً، أَي أَخْطَـأْتَ. وفي الحديث: لا يَصْلُحُ الكذِبُ إِلا في ثلاث؛ قيل: أَرادَ به مَعارِيضَ الكلام الذي هو كَذِبٌ من حيث يَظُنُّه السامعُ، وصِدْقٌ من حيثُ يقوله القائلُ، كقوله: إِنَّ في الـمَعاريض لَـمَنْدوحةً عن الكَذِب، وكالحديث الآخر: أَنه كان إِذا أَراد سفراً ورَّى بغيره. وكَذَبَ عليكم الحجُّ، والحجَّ؛ مَنْ رَفَعَ، جَعَلَ كَذَبَ بمعنى وَجَبَ، ومَن نَصَبَ، فعَلى الإِغراءِ، ولا يُصَرَّفُ منه آتٍ، ولا مصدرٌ، ولا اسم فاعل، ولا مفعولٌ، وله تعليلٌ دقيقٌ، ومعانٍ غامِضةٌ تجيءُ في الأَشعار. وفي حديث عمر، رضي اللّه عنه: كَذَبَ عليكم الحجُّ، كَذَبَ عليكم العُمْرةُ، كَذَبَ عليكم الجِهادُ، ثلاثةُ أَسفارٍ كَذَبْنَ عليكم؛ قال ابن السكيت: كأَن كَذَبْنَ، ههنا، إِغْراءٌ أَي عليكم بهذه الأَشياءِ الثلاثة. قال: وكان وجهُه النصبَ على الإِغراءِ، ولكنه جاءَ شاذاً مرفوعاً؛ وقيل معناه: وَجَبَ عليكم الحجُّ؛ وقيل معناه: الـحَثُّ والـحَضُّ. يقول: إِنَّ الحجَّ ظنَّ بكم حِرصاً عليه، ورَغبةً فيه، فكذَبَ ظَنُّه لقلة رغبتكم فيه. وقال الزمخشري: معنى كَذَبَ عليكم الحجُّ على كلامَين: كأَنه قال كَذَب الحجُّ عليكَ الحجُّ أَي ليُرَغِّبْك الحجُّ، هو واجبٌ عليك؛ فأَضمَر الأَوَّل لدلالة الثاني عليه؛ ومَن نصب الحجَّ، فقد جَعَلَ عليك اسمَ فِعْلٍ، وفي كذَبَ ضمير الحجِّ، وهي كلمةٌ نادرةٌ، جاءَت على غير القِـياس. وقيل: كَذَب عليكم الـحَجُّ أَي وَجَبَ عليكم الـحَجُّ. وهو في الأَصل، إِنما هو: إِن قيل لا حَجَّ، فهو كَذِبٌ؛ ابن شميل: كذبَك الحجُّ أَي أَمكَنَك فحُجَّ، وكذَبك الصَّيدُ أَي أَمكنَك فارْمِه؛ قال: ورفْعُ الحجّ بكَذَبَ معناه نَصْبٌ، لأَنه يريد أَن يَـأْمُر بالحج، كما يقال أَمْكَنَك الصَّيدُ، يريدُ ارْمِه؛ قال عنترة يُخاطبُ زوجته: كَذَبَ العَتيقُ، وماءُ شَنٍّ بارِدٌ، *  إِنْ كُنْتِ سائِلَتي غَبُوقاً، فاذهبي! يقول لها: عليكِ بأَكل العَتيق، وهو التمر اليابس، وشُرْبِ الماءِ البارد، ولا تتعرَّضي لغَبُوقِ اللَّبن، وهو شُرْبه عَشِـيّاً، لأَنَّ اللبن خَصَصْتُ به مُهري الذي أَنتفع به، ويُسَلِّمُني وإِياكِ من أَعدائي. وفي حديث عُمَر: شكا إِليه عمرو بن معد يكرب أَو غيره النِّقْرِسَ، فقال: كذَبَتْكَ الظَّهائِرُ أَي عليك بالمشي فيها؛ والظهائر جمع ظهيرة، وهي شدة الحرّ. وفي رواية: كَذَبَ عليك الظواهرُ، جمع ظاهرة، وهي ما ظهر من الأَرض وارْتَفَع. وفي حديث له آخر: إِن عمرو بن معد يكرب شَكا إِليه الـمَعَص، فقال: كَذَبَ عليك العَسَلُ، يريد العَسَلانَ، وهو مَشْيُ الذِّئب، أَي عليك بسُرعةِ المشي؛ والـمَعَصُ، بالعين المهملة، التواءٌ في عصَبِ الرِّجل؛ ومنه حديث عليٍّ، عليه السلام: كذَبَتْكَ الحارقَةُ أَي عليك بمثْلِها؛ والحارِقةُ: المرأَة التي تَغْلِـبُها شهوَتُها، وقيل: الضيقة الفَرْج. قال أَبو عبيد: قال الأَصمعي معنى كذَبَ عليكم، مَعنى الإِغراء، أَي عليكم به؛ وكأَن الأَصلَ في هذا أَن يكونَ نَصْباً، ولكنه جاءَ عنهم بالرفع شاذاً، على غير قياس؛ قال: ومما يُحَقِّقُ ذلك أَنه مَرفوعٌ قول الشاعر: كَذَبْتُ عَلَيكَ لا تزالُ تَقوفُني، *  كما قافَ، آثارَ الوَسيقةِ، قائفُ فقوله: كذَبْتُ عليك، إِنما أَغْراه بنفسه أَي عَليكَ بي، فَجَعَلَ نَفْسَه في موضع رفع، أَلا تراه قد جاءَ بالتاءِ فَجَعَلها اسْمَه؟ قال مُعَقِّرُ بن حمار البارقيُّ:
وذُبْيانيَّة أَوصَتْ بَنِـيها *  بأَنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ قال أَبو عبيد: ولم أَسْمَعْ في هذا حرفاً منصوباً إِلا في شيءٍ كان أَبو عبيدة يحكيه عن أَعرابيٍّ نَظر إِلى ناقة نِضْوٍ لرجل، فقال: كذَبَ عليكَ البَزْرُ والنَّوَى؛ وقال أَبو سعيد الضَّرِير في قوله: كذَبْتُ عليك لا تزالُ تقُوفُني
أَي ظَنَنْتُ بك أَنك لا تَنامُ عن وِتْري، فَكَذَبْتُ عليكم؛ فأَذَلَّه بهذا الشعر، وأَخْمَلَ ذِكْرَه؛ وقال في قوله: بأَن كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ
قال: القَراطِفُ أَكْسِـيَةٌ حُمْر، وهذه امرأَة كان لها بَنُونَ يركَبُونَ في شارة حَسَنةٍ، وهم فُقَراء لا يَمْلكُون وراءَ ذلك شيئاً، فَساءَ ذلك أُمَّهُم لأَنْ رأَتْهم فُقراءَ، فقالت: كَذَبَ القَراطِفُ أَي إِنَّ زِينَتهم هذه كاذبةٌ، ليس وراءَها عندهم شيءٌ.
ابن السكيت: تقول للرجل إِذا أَمَرْتَه بشيءٍ وأَغْرَيْته: كَذَب علَيك كذا وكذا أَي عليكَ به، وهي كلمة نادرةٌ؛ قال وأَنشدني ابن الأَعرابي لخِداشِ بن زُهَير:
كَذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعَلِّلُوا *  بـيَ الأَرضَ والأَقْوامَ قِرْدانَ مَوْظِبِ أَي عليكم بي وبهجائي إِذا كنتم في سفر، واقْطَعُوا بِذِكْري الأَرضَ، وأَنْشِدوا القومَ هجائي يا قِرْدانَ مَوْظِبٍ. وكَذَبَ لَبنُ الناقة أَي ذهَبَ، هذه عن اللحياني. وكَذَبَ البعيرُ في سَيره إِذا ساءَ سَيرُه؛ قال الأَعشى:
جُمالِـيَّةٌ تَغْتَلي بالرِّداف، *  إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الـهَجيرا ابن الأَثير في الحديث: الحجامةُ على الرِّيق فيها شِفاءٌ وبَرَكة، فمن احْتَجَمَ فيومُ الأَحدِ والخميسِ كَذَباك أَو يومُ الاثنين والثلاثاء؛ معنى كَذَباك أَي عليك بهما، يعني اليومين المذكورين. قال الزمخشري: هذه كلمةٌ جَرَتْ مُجْرى الـمَثَل في كلامهم، فلذلك لم تُصَرَّفْ، ولزِمَتْ طَريقةً واحدة، في كونها فعلاً ماضياً مُعَلَّقاً بالـمُخاطَب وحْدَه، وهي في معنى الأَمْرِ، كقولهم في الدعاءِ: رَحِمَك اللّه أَي لِـيَرْحَمْكَ اللّهُ. قال: والمراد بالكذب الترغيبُ والبعثُ؛ مِنْ قول العرب: كَذَبَتْه نَفْسُه إِذا مَنَّتْه الأَمانيَّ، وخَيَّلَت إِليه مِنَ الآمال ما لا يكادُ يكون، وذلك مما يُرَغِّبُ الرجلَ في الأُمور، ويَبْعَثُه على التَّعرُّض لها؛ ويقولون في عكسه صَدَقَتْه نَفْسُه، وخَيَّلَتْ إِليه العَجْزَ والنَّكَدَ في الطَّلَب. ومِن ثَمَّ قالوا للنَّفْسِ: الكَذُوبُ. فمعنى قوله كذَباك أَي ليَكْذِباك ولْيُنَشِّطاكَ ويَبْعَثاك على الفعل؛ قال ابن الأَثير: وقد أَطْنَبَ فيه الزمخشري وأَطالَ، وكان هذا خلاصةَ قوله؛ وقال ابن السكيت: كأَنَّ كَذَبَ، ههنا، إِغراءٌ أَي عليك بهذا الأَمر، وهي كلمة نادرة، جاءَت على غير القياس. يقال: كَذَبَ عليك أَي وَجَبَ عليك. والكَذَّابةُ: ثوبٌ يُصْبغ بأَلوانٍ يُنْقَشُ كأَنه مَوْشِـيٌّ. وفي حديث الـمَسْعُودِيِّ: رأَيتُ في بيت القاسم كَذَّابَتَين في السَّقْفِ؛ الكَذَّابةُ: ثوبٌ يُصَوَّرُ ويُلْزَقُ بسَقْفِ البيت؛ سُميت به لأَنها تُوهم أَنها في السَّقْف، وإِنما هي في الثَّوْب دُونَه. والكَذَّابُ: اسمٌ لبعض رُجَّازِ العَرب. والكَذَّابانِ: مُسَيْلِمةُ الـحَنَفِـيُّ والأَسوَدُ العَنْسِيُّ.

##### Türkçe

**الكَذِبُ**: **الصِّدْقِ**’in zıddı; **كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً** (2)

(2 Onun “**كذباً**” sözü, yani fetha ile sonra kesra iledir; benzeri **اللعب** ve **الضحك** ve **الحق**’tır. Ve onun sözü: ve **كذباً**; kesra ile sonra sükûn ile, **المحكم** ve **الصحاح**’ta ضبط edildiği gibidir; **القاموس**’ta fetha ile sonra sükûn ile ضبط edilmiştir; müstakil bir dil değildir, ancak hafifletme için **العين**’in harekesini **الفاء**’a nakletmekledir. Ve onun sözü: ve **كذبة** ve **كذبة** **كفرية** ve **فرحة**; **المحكم**’in ضبطıyla olduğu gibi; şârih ve şeyhi buna dikkat çekti.)

Ve **كِذْباً** ve **كِذْبةً** ve **كَذِبةً**: bu ikisi **اللحياني**’dendir; ve **كِذاباً** ve **كِذَّاباً**; ve **اللحياني** inşâd etti:

نادَتْ حَليمةُ بالوَداع، وآذَنَتْ *  أَهْلَ الصَّفَاءِ، ووَدَّعَتْ بكِذَابِ

Ve adam **كاذِبٌ**, ve **كَذَّابٌ**, ve **تِكْذابٌ**, ve **كَذُوبٌ**, ve **كَذُوبةٌ**, ve **كُذَبَةٌ** ( **هُمَزة** misali), ve **كَذْبانٌ**, ve **كَيْذَبانٌ**, ve **كَيْذُبانٌ**, ve **مَكْذَبانٌ**, ve **مَكْذَبانة**, ve **كُذُبْذُبانٌ** (3)

(3 Onun “**وكذبذبان**” sözü: **الصاغاني** dedi: vezni, üç damme ile **فعلعلان**’dır; ve **سيبويه** onu, zikrettiği emsâl içinde zikretmedi. Ve onun sözü: ve “**اذا سمعت** …” ilh.; **الجوهري** onu **أبي زيد**’e nisbet etti; hâlbuki o, **جريبة بن الأشيم**’indir; **الصاغاني**’nin **الأزهري**’den naklettiği gibi; lâkin **التهذيب**’te “**قد بعتكم**”, **الصحاح**’ta “**قد بعتها**”dır. **الصاغاني** dedi: rivayet “**قد بعته**”dir; yani onun devesini; ve ondan önce:

قد طال ايضاعي المخدّم لا أرى *  في الناس مثلي في معّد يخطب
حتى تأَوَّبت البيوت عشية *  فحططت عنه كوره يتثأب)

, ve **كُذُبْذُبٌ**, ve **كُذُّبْذُبٌ**; dedi ki **جُرَيْبَةُ بنُ الأَشْيَمِ**:

فإِذا سَمِعْـتَ بأَنـَّنِـي قد بِعْتُكم *  بوِصَالِ غَانيةٍ، فقُلْ كُذُّبْذُبُ

**ابن جني** dedi: **كُذُبْذُبٌ** hafiftir, **كُذُّبْذُبٌ** ağırdır; şu ikisi, **سيبويه**’nin hikâye etmediği iki binâdır. Dedi: ve benzeridir; bazı ashabımızdan rivayet ettiğim şey: bazılarının sözü **ذُرَحْرَحٌ**, iki **الراء**’ın fethasıyla. Dişisi: **كاذِبةٌ** ve **كَذَّابة** ve **كَذُوبٌ**.

Ve **الكُذَّب**: **كاذبٍ**’in cem‘i; **راكِـعٍ** ve **رُكَّعٍ** gibi; **أَبو دُواد الرُّؤَاسِي** dedi:

مَتَى يَقُلْ تَنْفَعِ الأَقوامَ قَوْلَتُه، *  إِذا اضْمَحَلَّ حديثُ الكُذَّبِ الوَلَعَهْ
أَلَيْسَ أَقْرَبَهُم خَيْراً، وأَبعدَهُم *  شَرّاً، وأَسْمَحَهُم كَفّاً لمَنْ مُنِعَه
لا يَحْسُدُ الناسَ فَضْلَ اللّه عندهُمُ، *  إِذا تَشُوهُ نُفُوسُ الـحُسَّدِ الجَشِعَهْ

**الوَلَعَةُ**: **والِـعٍ**’in cem‘i; **كاتب** ve **كَتَبة** gibi. Ve **الوالع**: yalancı; ve **الكُذُبُ**: **كَذُوب**’un cem‘i; **صَبُور** ve **صُبُر** gibi. Ve ondandır: bazılarının kıraati: **ولا تقولوا لما تَصِفُ أَلسِنتُكُم الكُذُبُ**; onu **الأَلسنة** için sıfat yaptı. **الفراء**: Araplardan hikâye olunur ki **بني نُمير**’in **مَكْذُوبةٌ**’ları yoktur. Ve **كَذَبَ الرجلُ**: **الكَذِبِ** ile haber verdi.

Ve meselde: **ليس لـمَكْذُوبٍ رَأْيٌ**. Ve onların emsâlindendir: **الـمَعاذِرُ مَكاذِبُ**. Ve onların emsâlindendir: **أَنَّ الكَذُوبَ قد يَصْدُقُ**; ve o, onların sözü gibidir: **مع الخَواطِـئِ سَهْمٌ صائِبٌ**. **اللحياني**: adam **تِكِذَّابٌ** ve **تِصِدَّاقٌ**; yani yalan söyler ve doğru söyler.

**النضر**: **الناقة** için denir ki **الفَحْلُ** onu döver de **تَشُولُ**, sonra **حائلاً** olarak geri döner: **مُكَذِّبٌ** ve **كاذِبٌ**; ve **كَذَّبَتْ** ve **كَذَبَتْ**.

**أَبو عمرو**: adam için denir; ona bağırılırken o suskundur, uyuyor olduğunu gösterir: “**قد أَكْذَب**”; ve o, **الإِكْذابُ**’dır. Ve onun sözü yüce Allah’ın: **حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرُّسلُ وظَنُّوا أَنهم قد كُذِّبُوا**; **أَهلِ المدينةِ** kıraati; ve o, **عائشة**’nin kıraatidir, Allah ondan razı olsun; teşdîd ile ve **الكاف**’ın dammesiyle. **عائشة**’den, Allah ondan razı olsun, rivayet olundu ki dedi: **اسْتَيْأَسَ الرسلُ**; kavimlerinden kendilerini yalanlayanlardan, kendilerini tasdik etmelerini; ve **الرُّسُل** zannettiler ki kavimlerinden iman etmiş olanlar kendilerini yalanlamışlardır; Allah’ın yardımı onlara geldi; ve onu teşdîd ile okurdu; ve o, **نافع**’ın, **ابن كثير**’in, **أَبي عمرو**’nun, **ابن عامر**’in kıraatidir. Ve **عاصم** ve **حمزة** ve **الكسائي** okudu: **كُذِبُوا**, tahfîf ile. Ve **ابن عباس**’tan rivayet olundu ki dedi: **كُذِبُوا**, tahfîf ile ve **الكاف**’ın dammesiyle. Ve dedi: onlar beşerdiler, yani resuller; resullerin zayıfladıklarına gider; böylece zannettiler ki kendilerine vaad edilen yerine getirilmemiştir.

**أَبو منصور** dedi: Eğer bu, **ابن عباس**’tan sahih olursa, onun vechi benim yanımda—Allah daha iyi bilir—şudur: resullerin vehimlerinde, beşerin vehimlerinde hatıra gelen şey hatıra geldi; o hatıraları tahkik etmediler ve onlara dayanmadılar; ve onların zannı, kendisine itminan ettikleri bir zan değildi; fakat yakînin galip geldiği bir hatıraydı. Ve biz, Peygamber’den, Allah’ın salâtı ve selâmı onun üzerine olsun, rivayet ettik ki dedi: Allah ümmetimden, nefislerinin kendisiyle konuştuğu şeyi aştı; dil onunla konuşmadıkça yahut el onu yapmadıkça. İşte bu, **ابن عباس**’tan rivayet olunanın vechidir. Ve ondan ayrıca rivayet olundu: o okudu: **حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرسلُ من قَوْمهم الإِجابةَ، وظَنَّ قَوْمُهُم أَن الرُّسُل قد كذَبهم الوعيدُ**. **أَبو منصور** dedi: bu rivayet daha selâmetlidir ve zâhire daha benzer; ve onu tahkik eden şeylerdendir: **سعيد بن جُبَيْر**’den rivayet olunan: dedi ki: **اسْتيأَسَ الرسلُ من قومهم، وظنَّ قومُهم أَن الرسل قد كُذِّبُوا، جاءَهم نَصْرُنا**; ve **سعيد**, tefsiri **ابن عباس**’tan aldı. Ve bazısı okudu: **وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبوا**; yani kavimleri zannetti ki resuller onları yalanlamışlardır. **أَبو منصور** dedi: sözlerin en sahihi, **عائشة**’den, Allah ondan razı olsun, rivayet ettiğimizdir; ve onun kıraatiyle **أَهلُ الحرمين** ve **أَهلُ البصرة** ve **أَهلُ الشام** okudu. Ve onun sözü yüce Allah’ın: **ليس لوَقْعَتِها كاذِبةٌ**; **الزجاج** dedi: yani onu geri çevirecek bir şey yoktur; senin “falancanın حملَةُ’si yalan söylemez” demen gibi; yani onun حملَةُ’sini hiçbir şey geri çevirmez. Dedi: ve **كاذِبةٌ** masdardır; senin “Allah ona **عافِـيةً** verdi” ve “ona **عاقِـبةً** ile ceza verdi” demen gibi; ve aynı şekilde **كَذَبَ كاذبةً**; bunlar, masdarların yerine konulmuş isimlerdir; **العاقبة** ve **العافية** ve **الباقية** gibi. Ve aziz tenzilde: **فهل تَرَى لهم من باقيةٍ؟**; yani bir **بقاءٍ**. **الفراء** dedi: **ليس لوَقْعَتِها كاذبةٌ**; yani onun için geri çevrilen yoktur ve redd yoktur; öyleyse **الكاذبة**, burada, masdardır.

Denir: **حَمَلَ فما كَذَبَ**. Ve onun sözü yüce Allah’ın: **ما كَذَبَ الفُؤَادُ ما رَأَى**; der ki: Muhammed’in **فؤَادُ**’u gördüğünü yalanlamadı; der ki: onu, gördüğü **فُؤَادُ** tasdik etti. Ve okundu: **ما كَذَّبَ الفُؤَادُ ما رَأَى**; ve bunun hepsi **الفراء**’ın sözüdür. **أَبي الهيثم**’den: yani **الفُؤَادُ** onun rü’yetini yalanlamadı; ve **ما رَأَى**, **الرُّؤْية** manasınadır; senin “Zeyd’in söylediğini inkâr etmedim” demen gibi; yani Zeyd’in sözü.

Ve denir: **كَذَبَني** falan; yani beni doğrulamadı da bana **الكَذِبَ** söyledi; ve **الأَخطل** için inşâd etti:

كَذَبَتْكَ عَيْنُك، أَم رأَيتَ بواسطٍ *  غَلَسَ الظَّلامِ، مِن الرَّبابِ، خَيَالا؟

Manası: gözün sana, gördüğünü vehmettirdi; hâlbuki görmedi. Der ki: **الفؤَادُ**’un, gördüğünü vehmettiği şeyi yalanlamadı; ve görmedi; bilakis **الفُؤَادُ** onun rü’yetini tasdik etti. Ve onun sözü: **ناصِـيَةٍ كاذبةٍ**; yani onun sahibi yalancıdır; böylece parçayı cümlenin yerine koydu. Ve **رُؤْيَا كَذُوبٌ**: böyledir; **ثعلب** inşâd etti:

فَحَيَّتْ فَحَيَّاها فَهَبَّ فَحَلَّقَتْ، *  معَ النَّجْمِ رُؤْيا، في الـمَنامِ، كَذُوبُ

Ve **الأُكْذُوبةُ**: **الكَذِبُ**. Ve **الكاذِبةُ**: masdar için isimdir; **العَافية** gibi.

Ve denir: **لا مَكْذَبة** ve **لا كُذْبى** ve **لا كُذْبانَ**; yani seni yalanlamam.

Ve **كَذَّبَ** adamı **تَكْذيباً** ve **كِذَّاباً**: onu yalancı yaptı; ve ona: **كَذَبْتَ** dedi; yine bunun gibi, iş hakkında **كَذَّبَ** eder, **تَكْذيباً** ve **كِذَّاباً** (olarak). Aziz tenzilde: “Ve âyetlerimizi **كِذَّاباً** ile yalanladılar.” Ve onda: “Orada ne boş söz işitirler ne de **كِذَّاباً**”; yani **كَذِباً**, Lihyânî’den. Ferrâ dedi: Ali b. Ebî Tâlib, عليه السلام, ikisini de hafifletti; Âsım ve Medine ehli ikisini de ağırlaştırdı; ve o, fasih Yemenî bir dildir. Derler: “Onunla **كَذَّبْتُ** ederim, **كِذَّاباً** (olarak)”; ve “gömleği yırttım, **خِرَّاقاً** (olarak).” Ve her **فَعَّلْتُ**’ün masdarı onların dillerinde **فِعَّالٌ**’dır; şeddeli olarak. Dedi: Ve bana bir bedevî bir defa Merve üzerinde fetva sorarken dedi: “Tıraş mı sana daha sevgili, yoksa kısaltma mı?” Ve Benî Küleyb’den biri bana inşad etti:

لقدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي، *  وعن حِوَجٍ، قِضَّاؤُها منْ شِفائيا

Ferrâ dedi: Kisâî “Orada ne boş söz işitirler ne de **كِذاباً**”ı hafifletirdi; çünkü o, onu masdar yapan bir fiil ile kayıtlanmıştır; ve “Ve âyetlerimizi **كِذَّاباً** ile yalanladılar”ı şeddelerdi; çünkü **كَذَّبُوا** **الكِذَّابَ**’ı kayıtlar. Dedi: Onun söylediği güzeldir; ve manası: “Orada boş söz işitmezler” yani bâtıl; “ve ne de **كِذَّاباً**” yani onların bazısı bazısını yalanlamaz (1)

(1 Tekmile’de artırıldı: Ve Ömer b. Abdülazîz’den **كذاباً**; **الكاف**’ın zammıyla ve şedde ile; ve **وضاء** ve **حسان** gibi mübalağa üzere sıfat olur; **كذب** denir, yani tahfif ile; **كذاباً** zamm ile şeddeli, yani nihayete varmış yalan.)

Başkası. Ve yalana **كِذابٌ** denir; ve ondan Yüce Allah’ın sözü: “Orada ne boş söz işitirler ne de **كِذاباً**”; yani **كَذِباً**. Ve Ebû’l-Abbâs, Ebû Duvâd’ın sözünü inşad etti:

قُلْتُ لـمَّا نَصَلا منْ قُنَّةٍ: *  كَذَبَ العَيْرُ وإِنْ كانَ بَرَحْ

Dedi: manası: “**كَذَبَ العَيْرُ** benden kurtulmayı (iddia etti)” yani hangi yolu tutarsa tutsun; sağdan gelen olsun yahut soldan giden; dedi: ve Ferrâ dedi: bu da bir **إِغراءٌ**’dır. Lihyânî dedi, Kisâî dedi: Yemen ehli **فَعَّلْتُ**’ün masdarını **فِعَّالاً** yapar; Araplardan başkaları ise **تفعيلاً** (yapar). Cevherî dedi: **كِذَّاباً** şeddeli olanın masdarlarından biridir; çünkü onun masdarı bazen **التَّفْعِـيلِ** üzere gelir, **التَّكْلِـيم** gibi; ve **فِعَّالٍ** üzere, **كِذَّابٍ** gibi; ve **تَفعِلَة** üzere, **تَوْصِـيَة** gibi; ve **مُفَعَّلٍ** üzere, “Ve onları her bir **مُمَزَّقٍ** ile parça parça ettik” gibi.

Ve **التَّكاذُبُ** **التَّصادُق** gibidir. Ve ona karşı **تَكَذَّبُوا**: onun yalancı olduğunu iddia ettiler; Ebû Bekir es-Sıddîk, رضي اللّه عنه, dedi:

رسُولٌ أَتاهم صادِقٌ، فَتَكَذَّبُوا *  عليه وقالُوا: لَسْتَ فينا بماكِثِ

Ve falan **تَكَذَّبَ** eder; yalanı külfetle üstlendiği zaman.

Ve onu **أَكْذَبَهُ**: onu yalancı buldu; yahut ona: **كَذَبْتَ** dedi. Aziz tenzilde: “Şüphesiz onlar seni yalanlamazlar”; tahfif ve teşdîd ile okunmuştur. Ferrâ dedi: “**لا يُكْذِبُونَكَ**” diye de okunmuştur. Dedi: tahfifin manası—Allah daha iyi bilir—seni çok yalancı yapmazlar; ve senin getirdiğinin bâtıl (olduğunu söylemezler); çünkü onun üzerinde bir yalan tecrübe etmemişlerdir ki onu yalanlasınlar; ancak onu **أَكْذَبُوه** ettiler; yani dediler: “Senin getirdiğin yalandır”; onu nübüvvetten bilmezler. Dedi: **التَّكْذيبُ** şudur: “**كَذَبْتَ**” denilmesi. Zeccâc dedi: **كَذَّبْتُه**’nin manası: ona “**كَذَبْتَ**” dedim; **أَكْذَبْتُه**’nin manası: ona, getirdiğinin yalan olduğunu gösterdim. Dedi: “Seni yalanlamazlar” sözünün tefsiri: onların kitaplarında olanlardan haber verdiğin şey hakkında sana “**كَذَبْتَ**” demeye güç yetiremezler. Dedi: ve başka bir vecih: kalpleriyle seni yalanlamazlar; yani senin doğru olduğunu bilirler. Dedi: ve caizdir ki “Şüphesiz onlar seni **لا يُكْذِبُونكَ**” olsun; yani sen onların yanında çok doğru sözlüsün; fakat dilleriyle inkâr ettiler; kalplerinin, kendilerinin onda yalan söylediğine şahitlik ettiği şeyi. Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü “Artık dinden sonra seni kim yalanlar?” hakkında dedi: yani insanlara amelleriyle muamele edileceğini (söylemeyi) sana kim yalanlatır? Sanki dedi ki: insanı yaratışımız, sana vasfettiğimiz üzere, ona açıklandıktan sonra; sevap ve azap ile bizi yalanlamaya kim güç yetirir? Ve denildi: Yüce Allah’ın sözü “Artık dinden sonra seni kim yalanlar?” yani seni yalanlayıcı yapan nedir? Ve seni din ile, yani kıyamet ile yalanlayıcı yapan hangi şeydir? Aziz tenzilde: “Ve onun gömleği üzerine yalan kan ile geldiler.” Tefsirde rivayet olundu ki Yusuf’un kardeşleri onu kuyuya attıklarında, gömleğini aldılar; bir oğlak boğazladılar; gömleği oğlağın kanıyla lekelediler; Yakub, عليه السلام, gömleği görünce dedi: “**كَذَبْتُمْ**; eğer onu kurt yemiş olsaydı gömleğini parçalamış olurdu.” Ferrâ, Yüce Allah’ın sözü “yalan kan ile” hakkında dedi: manası **مَكْذُوبٍ**’dur. Dedi: Araplar yalana **مَكْذُوبٌ** der; zayıflığa **مَضْعُوفٌ**; deriye (dayanıklılığa) **مَجْلُود**; ve “onun için bağlanmış bir görüş yoktur”; yani “görüş bağlama”yı isterler; böylece masdarları sözün çoğunda mef‘ûl yaparlar. Ebû Servân’dan hikâye olundu ki dedi: “Benî Nümeyr’in sınırı için bir **مَكْذُوبةٌ** yoktur”; yani **كَذِبٌ**. Ahfeş dedi: “yalan kan ile”; kanı **كَذِباً** yaptı; çünkü onda yalan söylendi; tıpkı O’nun sözü gibi: “Ticaretleri kâr etmedi.” Ebû’l-Abbâs dedi: bu, mef‘ûl manasında bir masdardır; “**مَكْذُوب** kan ile”yi istedi. Zeccâc dedi: “yalan kan ile” yani yalan sahibi; mana: onda yalan söylenmiş kan. Ve “**كَدِبٍ** kan ile” diye de okundu; **الدال**’ı mu‘ceme olmayan (mühmele) ile; ve **كدب** tercümesinde geçti. İbnü’l-Enbârî, Yüce Allah’ın sözü “Şüphesiz onlar seni yalanlamazlar” hakkında dedi: bir soran sordu: nasıl onlardan, peygamberi, صلى اللّه عليه وسلم, yalanlamadıklarını haber verdi; hâlbuki onlar onun yalanlanmasını açığa vuruyor ve gizliyorlardı? Dedi: onda üç söz vardır: birincisi: kalpleriyle seni yalanlamazlar; fakat dilleriyle seni yalanlarlar. İkincisi: Nâfi‘ ve Kisâî’nin kıraati—Ali’den, عليه السلام, rivayet edilmiştir—“Şüphesiz onlar seni **لا يُكْذِبُونَك**”; **الياء**’ın zammıyla ve **الكاف**’ın sükûnuyla; “getirdiğini yalanlamazlar” manasında; ancak Allah’ın âyetlerini inkâr ederler ve O’nun azabına maruz kalırlar. Kisâî bu kıraate delil getirirdi: Araplar “adamı **كَذَّبْتُ**” der; onu yalana nisbet ettiğim zaman; ve “onu **أَكْذَبْتُ**” der; anlattığı şeyin yalan olduğunu haber verdiğim zaman. İbnü’l-Enbârî dedi: ve mümkün olur ki “Şüphesiz onlar seni **لا يُكْذِبُونَكَ**” olsun; yani araştırma, düşünme ve teftişte seni çok yalancı bulmazlar. Üçüncüsü: kitaplarında ona uygun buldukları şeyde seni yalanlamazlar; çünkü bu, onların aleyhine en büyük hüccetlerdendir. Kisâî: “Onu **أَكْذَبْتُ**”; onun yalan ile geldiğini haber verdiğin zaman; ve “Onu **كَذَّبْتُ**”; onun yalancı olduğunu haber verdiğin zaman, diye rivayet etti. Sa‘leb dedi: **أَكْذَبه** ve **كَذَّبَه**; bir mana üzeredir. Ve bazen **أَكْذَبَه**; onun yalanını açıkladı manasında olur; yahut onu yalan üzerine taşıdı; ve onu yalancı buldu manasında (da olur). Ve onunla **كاذَبْتُه** **مُكاذَبةً** ve **كِذاباً**: onu yalanladım ve o beni yalanladı. Ve **الكَذِبُ** insan dışında da kullanılır; dediler: “Şimşek yalan söyledi”; ve “rüya”, ve “zan”, ve “ümit”, ve “tamah” (yalan söyledi). Ve “göz yalan söyledi”: duyusu ona hıyanet etti. Ve “görüş yalan söyledi”: işi, olduğu halin tersine vehmetti. Ve “nefsi ona yalan söyledi”: onu hak olmayanla umutlandırdı. Ve **الكَذوبُ**: nefistir; bunun için dedi:

إِني، وإِنْ مَنَّتْنيَ الكَذُوبُ، *  لَعالِمٌ أَنْ أَجَلي قَريبُ

(يتبع...)
(تابع... 1): كذب: **الكَذِبُ**: **الصِّدْقِ**’in zıddı; **كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً** (2)... ...
Ebû Zeyd: **الكَذُوبُ** ve **الكَذُوبةُ**: nefsin isimlerindendir. İbnü’l-A‘râbî:
Kadınlardan **الـمَكْذُوبة**: zayıf olan.
Ve **الـمَذْكُوبة**: saliha kadın. İbnü’l-A‘râbî: Araplar **الكَذَّابِ** için derler: filân, **خَيْلاه**’ı ülfet edilmez, **خَيْلاه**’ı yürüştürülmez, **كَذِباً**; Ebû’l-Heysem, Lebîd’in sözü hakkında dedi ki:
**أَكْذِبِ النَّفْسَ إِذَا حَدَّثْتَها**
Der ki: uzak ümitleri ümit etsin diye nefsine uzun yaşayışı temenni ettir; böylece talepte ciddileşirsin; çünkü sen ona doğru söylersen de “belki bugün yahut yarın ölürsün” dersen, onun ümidi kısalır, talebi zayıflar; sonra dedi ki:
**غَيْرَ أَنْ لا تَكْذِبَنْها في التُّقَى**
Yani: tevbe ile oyalama yapma ve ma‘siyet üzerinde ısrar etme. Ve **كَذَبَتْهُ عَفَّاقَتُه**; o, onun **اسْتُه**’udur; ve bunun benzeri çoktur.
Ve **كَذَّبَ عنه**: reddetti; bir iş istedi, sonra **كَذَّبَ عنه** yani geri durdu.
Ve **كَذَبَ الوَحْشِـيُّ** ve **كَذَّبَ**: bir koşu koştu, sonra arkasında ne var diye bakmak için durdu. Ve **وما كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ ذلك تَكْذيباً** yani ne **كَعَّ** etti ne de bekledi.
Ve üzerine حمل etti de **فما كَذَّبَ** (şeddeli): yani bükülmedi, korkaklık etmedi, geri dönmedi; aynı şekilde: حمل etti de **فما هَلَّلَ**; ve حمل etti sonra **كَذَّبَ** yani حملeyi doğrulamadı; Züheyr dedi ki:
**لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصْطَادُ الرجالَ، إِذا *  ما الليثُ كَذَّبَ عن أَقْرانه صَدَقا**
Zübeyr hadîsinde: Yermûk günü Rûm üzerine حمل etti ve Müslümanlara dedi ki: “Eğer onların üzerine şiddetle saldırırsam **فلا تُكَذِّبُوا**” yani korkaklık etmeyin ve dönüp kaçmayın. Şemmer dedi ki: Adam için, حمل edip sonra dönüp de ilerlemediği zaman, “**قد كَذَّبَ عن قِرْنه تَكْذيباً**” denir; ve Züheyr’in beytini okudu. Ve **التَّكْذِيبُ** savaşta: onda **الصِّدْقِ**’in zıddıdır. “**صَدَقَ القِتالَ**” denir; onda ciddiyeti ortaya koyduğu zaman. Ve **كَذَّبَ**: korkaklık ettiğinde; ve **حَمْلةٌ كاذِبةٌ**, onların zıddında dedikleri gibi: **صادقةٌ**; ve o, حملlede **الـمَصْدوقةُ** ve **الـمَكْذُوبةُ**’dur. Hadîste: “**صَدَقَ اللّهُ وكَذَبَ بَطْنُ أَخِـيك**”; burada **الكَذِبُ** mecaz olarak kullanıldı; hâlbuki o **الصِّدْقِ**’in zıddıdır; ve **الكَذِبُ** sözlere mahsustur; bu yüzden, bal onda fayda vermediği için kardeşinin karnını **كَذِباً** kıldı; çünkü Allah dedi ki: “onda insanlar için şifa vardır.” Ve vitir namazı hadîsinde: “**كَذَبَ أَبو محمد**” yani hata etti; onu **كَذِباً** diye adlandırdı; çünkü o, doğruya zıt oluşta ona benzer; nitekim **الكَذِبُ** **الصِّدْقِ**’in zıddıdır; her ne kadar niyet ve kasıt bakımından ayrılmış olsalar da; çünkü yalancı, söylediğinin **كَذِبٌ** olduğunu bilir; hata eden bilmez; ve bu adam haber veren değildir; ancak onu, vitrin vacip olduğuna götüren bir içtihadla söyledi; içtihada **الكذبُ** girmez; ancak ona hata girer; ve Ebû Muhammed sahâbîdir; adı Mes‘ûd b. Zeyd’dir; ve Araplar **الكذِبَ**i hata yerinde kullanmışlardır; ve Ahtal’ın beytini okudu:
**كَذَبَتْكَ عينُكَ أَم رأَيتَ بواسِطٍ**
Ve Zü’r-Rumme dedi:
**وما في سَمْعِهِ كَذِبُ**
Urve hadîsinde: ona denildi ki: İbn Abbâs, Peygamber’in, sallallahu aleyhi ve sellem, Mekke’de birkaç on yıl kaldığını söylüyor; o da dedi ki: “**كَذَبَ**” yani hata etti. Ve ondan: İmrân’ın Semüre’ye sözü; o, “baygın olan, her namazla birlikte bir namaz kılar, ta ki onu kaza edinceye kadar” dediğinde; o da dedi ki: “**كَذَبْتَ** fakat onları birlikte kılar” yani hata ettin.
Hadîste: “**لا يَصْلُحُ الكذِبُ إِلا في ثلاث**”; denildi ki: bununla, dinleyenin onu **كَذِبٌ** sandığı yönden **كَذِبٌ**, söyleyenin söylediği yönden **صِدْقٌ** olan sözün **مَعارِيضَ**ını kastetti; “**إِنَّ في الـمَعاريض لَـمَنْدوحةً عن الكَذِب**” sözü gibi; ve diğer hadîs gibi: o, bir sefer istediğinde, onunla başkasını kinayeli olarak söylerdi. Ve “**كَذَبَ عليكم الحجُّ، والحجَّ**”; kim رفع ederse, **كَذَبَ**ı **وَجَبَ** manasında kılmış olur; kim نصب ederse, o, **الإِغراءِ** üzerinedir; ve ondan gelecek zaman, ne masdar, ne ism-i fâil, ne mef‘ûl sarf edilmez; ve onun ince bir ta‘lîli ve şiirlerde gelen kapalı manaları vardır. Ömer hadîsinde, Allah ondan razı olsun: “**كَذَبَ عليكم الحجُّ، كَذَبَ عليكم العُمْرةُ، كَذَبَ عليكم الجِهادُ، ثلاثةُ أَسفارٍ كَذَبْنَ عليكم**”; İbnü’s-Sikkît dedi ki: sanki **كَذَبْنَ** burada bir **إِغْراءٌ**dır; yani bu üç şey üzerinize.
Dedi ki: onun vechi, **الإِغراءِ** üzere nasb idi; fakat şâz olarak merfû‘ geldi; ve denildi ki manası: “**وَجَبَ عليكم الحجُّ**”; ve denildi ki manası: teşvik ve tahriktir. Der ki: hac, sizde ona karşı bir hırs ve onda bir rağbet zannetti; sizin onda rağbetinizin azlığından dolayı onun zannı **كَذَبَ** oldu. Zemahşerî dedi ki: “**كَذَبَ عليكم الحجُّ**” manası iki söz üzerinedir: sanki “**كَذَب الحجُّ عليكَ الحجُّ**” dedi; yani hac seni rağbetlendirsin; o, sana vaciptir; ikinci, birincisine delâlet ettiği için birincisini gizledi; ve kim **الحجَّ**ı نصب ederse,
**عليك**’i ism-i fiil kılmıştır; ve **كَذَبَ**da haccın zamiri vardır; ve o, nadir bir kelimedir; kıyasa aykırı olarak gelmiştir.
Ve denildi ki: “**كَذَب عليكم الـحَجُّ**” yani “**وَجَبَ عليكم الـحَجُّ**”. Ve aslında, ancak şudur: “eğer ‘hac yok’ denilirse, o **كَذِبٌ**dür.” İbn Şümeyl: “**كذبَك الحجُّ**” yani sana imkân verdi; öyleyse hac yap; ve “**وكذَبك الصَّيدُ**” yani sana imkân verdi; öyleyse onu at; dedi ki: **كَذَبَ** ile haccın رفعı, manaca nasbdır; çünkü o, hac ile emretmek ister; “**أَمْكَنَك الصَّيدُ**” denildiği gibi; “onu at” ister; Antere, eşine hitap ederek dedi ki:
**كَذَبَ العَتيقُ، وماءُ شَنٍّ بارِدٌ، *  إِنْ كُنْتِ سائِلَتي غَبُوقاً، فاذهبي!**
Ona der ki: **العَتيقُ** yemeye ve soğuk su içmeye bak; ve süt **غَبُوقِ**una (akşamleyin içilmesine) ilişme; çünkü sütü, faydalandığım tayım için ayırdım; ve beni ve seni düşmanlarımdan selâmete çıkarır.
Ömer hadîsinde: Amr b. Ma‘dîkerib yahut başkası ona nikris şikâyet etti; o da dedi ki: “**كذَبَتْكَ الظَّهائِرُ**” yani onda yürümek üzerinesin; ve **الظهائر**، **ظهيرة**’nin cem‘idir; o da sıcağın şiddetidir. Bir rivayette: “**كَذَبَ عليك الظواهرُ**”; **ظاهرة**’nin cem‘idir; o da yerden görünen ve yükselen şeydir. Ona ait başka bir hadîste: Amr b. Ma‘dîkerib **الـمَعَص**ı şikâyet etti; o da dedi ki: “**كَذَبَ عليك العَسَلُ**”; **العَسَلانَ**ı ister; o, kurdun yürüyüşüdür; yani hızlı yürümek üzerinesin; ve **الـمَعَصُ**, (gözden uzak) **العين** ile: bacağın sinirinde bir burulmadır; ve ondan, Ali hadîsi, aleyhi’s-selâm: “**كذَبَتْكَ الحارقَةُ**” yani onun benzeri üzerinesin; ve **الحارِقةُ**: şehveti kendisine galip gelen kadındır; ve denildi ki: ferci dar olan. Ebû Ubeyd dedi ki: Asma‘î dedi: “**كذَبَ عليكم**” manası, **الإِغراء** manasıdır; yani “onun üzerinize”; ve sanki bunun aslı nasb olmalıdır; fakat onlardan merfû‘ olarak şâz geldi, kıyasa aykırı; dedi ki: bunu tahkik eden şeylerdendir ki, şairin sözü merfû‘dur:
**كَذَبْتُ عَلَيكَ لا تزالُ تَقوفُني، *  كما قافَ، آثارَ الوَسيقةِ، قائفُ**
Onun “**كَذَبْتُ عليك**” sözü, ancak kendisiyle onu tahrik etti; yani “benim üzerime”; böylece kendisini رفع yerinde kıldı; görmüyor musun, **التاءِ** ile geldi de onu ismi kıldı? Mu‘akkir b. Himâr el-Bârikî dedi ki:
**وذُبْيانيَّة أَوصَتْ بَنِـيها *  بأَنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ**

Ebû Ubeyd dedi: Bu hususta mansup bir harf işitmedim; ancak bir şeyde (vardır ki) Ebû Ubeyde onu bir bedevîden naklederdi: Bir adamın zayıf bir dişi devesine baktı da dedi ki: **كَذَبَ** sana **البَزْرُ** ve **النَّوَى**; Ebû Saîd ed-Darîr de şu sözü hakkında dedi:

**كذَبْتُ عليك لا تزالُ تقُوفُني**
Yani: Senin hakkında zannettim ki sen vitrimden uyuyup kalmazsın; “size **فَكَذَبْتُ**”; böylece onu bu şiirle zelil etti ve onun zikrini sönükleştirdi. Ve şu sözü hakkında dedi:

**بأَن كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ**
Dedi: **القَراطِفُ** kırmızı örtülerdir. Bu, kendisinin güzel bir süs içinde binen oğulları olan bir kadındır; hâlbuki onlar fakirdirler, bunun ötesinde hiçbir şeye sahip değillerdir. Bu, annelerini kötüledi; çünkü onları fakir gördü; bunun üzerine dedi: **كَذَبَ القَراطِفُ**; yani: Şu ziynetleri yalancıdır; onların yanında onun ötesinde hiçbir şey yoktur.

İbnü’s-Sikkît: Bir adama, ona bir şeyi emredip onu teşvik ettiğinde şöyle dersin: **كَذَب** sana şöyle şöyle; yani: onu üzerine al (ona sarıl); bu nadir bir kelimedir. Dedi: İbnü’l-A‘râbî bana Hıdâş b. Züheyr’den şu beyti okuttu:

**كَذَبْتُ عليكم، أَوْعِدُوني وعَلِّلُوا *  بـيَ الأَرضَ والأَقْوامَ قِرْدانَ مَوْظِبِ**
Yani: Seferde olduğunuzda bana ve hicvime sarılın; zikrimle yeri kat edin; ve ey **قِرْدانَ مَوْظِبٍ**, kavme hicvimi okuyun.

Ve dişi devenin sütü **كَذَبَ**; yani gitti; bu, Lihyânî’dendir. Ve deve yürüyüşünde **كَذَبَ**: yürüyüşü kötü olduğunda; A‘şâ dedi:

**جُمالِـيَّةٌ تَغْتَلي بالرِّداف، *  إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الـهَجيرا**

İbnü’l-Esîr hadiste (şöyle dedi): Aç karnına hacamat yapmakta şifa ve bereket vardır; kim hacamat olursa, pazar ve perşembe günü: **كَذَباك**; yahut pazartesi ve salı günü. **كَذَباك**’ın manası: ikisine sarıl; yani zikredilen iki gün. Zemahşerî dedi: Bu, onların كلامında mesel gibi cereyan etmiş bir kelimedir; bu sebeple tasrif edilmedi; tek bir tarzı gerekli kıldı: yalnız muhataba taalluk eden, mazi bir fiil olarak; hâlbuki emir manasındadır; onların duada “Allah sana merhamet etti” demeleri gibi; yani: Allah sana merhamet etsin. Dedi: **الكذب** ile murad, rağbet ettirme ve sevk etmedir; Arapların “nefsi ona **كَذَبَتْه**” demesinden: ona temenniler vaad ettiğinde ve ona, neredeyse olmayacak ümitlerden şeyler hayal ettirdiğinde; bu da erkeği işlerde rağbet ettiren ve onu onlara yönelmeye sevk eden şeylerdendir. Ve bunun tersinde “nefsi ona **صَدَقَتْه**” derler; ve ona, talepte aczi ve sıkıntıyı hayal ettirdi. Bundan dolayı nefse **الكَذُوبُ** dediler. Öyleyse “**كذَباك**” sözünün manası: “ikisi sana **ليَكْذِباك** ve seni canlandırsın ve seni fiile sevk etsin”dir. İbnü’l-Esîr dedi: Zemahşerî bunda uzattı ve uzun tuttu; bu, onun sözünün özeti idi. İbnü’s-Sikkît dedi: Sanki burada **كَذَبَ**, bir teşviktir; yani: bu işe sarıl; bu nadir bir kelimedir; kıyasa aykırı olarak gelmiştir. Denir: **كَذَبَ** sana; yani: sana vacip oldu.

Ve **الكَذَّابةُ**: renklerle boyanan, sanki işlemeliymiş gibi nakşedilen bir elbise. Ve Mes‘ûdî’nin hadisinde: “Kâsım’ın evinde tavanda iki **كَذَّابَة** gördüm”; **الكَذَّابةُ**: tasvir edilen ve evin tavanına yapıştırılan bir elbise; onunla adlandırıldı; çünkü onun tavanda olduğunu vehmettirir; hâlbuki o, tavanın kendisinde değil, yalnız elbisededir. Ve **الكَذَّابُ**: Arapların bazı recez şairlerinden birinin adıdır. Ve **الكَذَّابانِ**: Hanefî Müseylime ve Ansî el-Esved’dir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ذ ب * * كَذَبَ * يكذب بالكسر * كِذْبا وكَذِبا * بوزن علم وكتف فهو * كاذِبٌ * و * كَذّابٌ * و * كَذُوبٌ * و * كَيْذُبانٌ * بضم الذالِ و * مَكْذَبانٌ * بفتح الذال و * مَكْذَبانةٌ * بفتحها أيضا و * كُذَبةٌ * كهمزة و * كُذُبْذُبٌ * بضم الكاف والذالين مخففا وقد تشدد ذاله الأولى فيقال * ُكُّذَبْذُبٌ * و * الكُذَّبُ * جمع * كاذِبس * كراكع وركع و * التَّكاذُبُ * ضد التصادق و * الكُذُبُ * بضمتين جمع * كَذُوبٍ * كصبور وصبر وقرأ بعضهم ﴿لما تصف ألسنتكم الكذب﴾ جعله نعتا للألسنة و * الأُكْذُوبَةُ * الكَذِبُ و * أكْذَبَهُ * جعله كاذبا و * كَذَّبَهُ * أي قال له كذبت وقال الكسائي * أكْذَبَهُ * أخبر أنه جاء بالكذب ورواه و * كَذَّبَه * أكبر أنه كاذب وقال ثعلب هما بمعنى واحد وقد يكون أكذبه بمعنى بين كذبه وقد يكون بمعنى حمله على الكذب وبمعنى وجده كاذبا وقوله تعالى ﴿كِذَّاباً﴾ أحد مصادر فعل بالتشديد ويجيء أيضا على التفعيل كالتكليم وعلى التفعلة كالتوصية وعلى المفعل كقوله تعالى ﴿ومزقناهم كل ممزق﴾ وقوله تعالى ﴿ليس لوقت عتها كاذبة﴾ هي اسم وضع موضع المصدر كالعاقبة والعافية والباقية قال الله تعالى ﴿فهل ترى لهم من باقية﴾ أي من بقاء و * كَذَبَ * قد يكون بمعنى وجب وفي الحديث ﴿ثلاثة أسفار كذبن عليكم﴾ وجاء عن عمر رضي الله عنه ﴿كذب عليكم الحج﴾ أي وجب وتمام بيانه في الأصل و * تَكّذَّبَ * فلان إذا تكلف الكذب و * كَذَبَ * لبن الناقة أي ذهب

##### Türkçe

* ك ذ ب * * **كَذَبَ** * **يكذب** kesre ile * **كِذْبا** ve **كَذِبا** * **علم** ve **كتف** vezninde; o hâlde o, * **كاذِبٌ** * ve * **كَذّابٌ** * ve * **كَذُوبٌ** * ve * **كَيْذُبانٌ** * **الذالِ**’in dammesiyle; ve * **مَكْذَبانٌ** * **الذال**’in fethasıyla; ve * **مَكْذَبانةٌ** * onun fethasıyla da; ve * **كُذَبةٌ** * **همزة** gibi; ve * **كُذُبْذُبٌ** * **الكاف**’ın ve iki **الذال**’in dammesiyle, hafifletilmiş olarak; ve bazen onun birinci **ذال**’i şeddelenir de şöyle denir: * **ُكُّذَبْذُبٌ** *; ve * **الكُذَّبُ** * **كاذِبس**’in cem‘idir; **راكع** ve **ركع** gibi; ve * **التَّكاذُبُ** * **التصادق**’ın zıddıdır; ve * **الكُذُبُ** * iki damme ile, * **كَذُوبٍ** *’un cem‘idir; **صبور** ve **صبر** gibi. Ve bazısı ﴿**لما تصف ألسنتكم الكذب**﴾ okudu; onu diller için sıfat kıldı. Ve * **الأُكْذُوبَةُ** *: **الكَذِبُ**’dir. Ve * **أكْذَبَهُ** *: onu yalancı kıldı. Ve * **كَذَّبَهُ** *: yani ona “yalan söyledin” dedi. Ve **الكسائي** dedi: * **أكْذَبَهُ** *: ona, yalan ile geldiğini haber verdi ve onu rivayet etti. Ve * **كَذَّبَه** *: ona, onun yalancı olduğunu haber verdi. Ve **ثعلب** dedi: ikisi tek bir mânâdadır. Ve **أكذبه** bazen “onun yalanını açıkladı” mânâsında olur; ve bazen “onu yalana sevk etti” mânâsında olur; ve “onu yalancı buldu” mânâsında olur. Ve O’nun sözü, yüce: ﴿**كِذَّاباً**﴾, şeddeli fiilin masdarlarından biridir; ve ayrıca **التفعيل** üzere gelir, **التكليم** gibi; ve **التفعلة** üzere, **التوصية** gibi; ve **المفعل** üzere, O’nun sözü, yüce: ﴿**ومزقناهم كل ممزق**﴾. Ve O’nun sözü, yüce: ﴿**ليس لوقت عتها كاذبة**﴾; o, masdarın yerine konulmuş bir isimdir; **العاقبة** ve **العافية** ve **الباقية** gibi. Allah, yüce, dedi: ﴿**فهل ترى لهم من باقية**﴾, yani bir **بقاء**’dan. Ve * **كَذَبَ** * bazen “vacip oldu” mânâsında olur. Ve hadiste: ﴿**ثلاثة أسفار كذبن عليكم**﴾. Ve **عمر**’den, Allah ondan razı olsun, geldi: ﴿**كذب عليكم الحج**﴾, yani vacip oldu; ve onun tam beyanı asıldadır. Ve * **تَكّذَّبَ** *: falan kimse, yalanı külfetle yaptığı zaman. Ve * **كَذَبَ** *: devenin sütü; yani gitti.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

كذب، يكذب من باب ضرب كذبا ككتف، قال شيخنا: وهو غريب في المصادر، حتى قالوا: إنه لم يأت مصدر على هذا الوزن، إلا ألفاظا قليلة، حصرها القزاز ي جامعه في أحد عشر حرفا، لا تزيد عليها، فذكر: اللعب، والضحك، الحبق، والكذب وغيرها. وأما الأسماء التي ليست بمصادر، فتأتي على هذا الوزن كثيرا. وكذبا بالكسر، هكذا مضبوط في الصحاح قال شيخنا: وظاهر إطلاقه أن يكون مقتوحا، وليس كذلك، وصرح ابن السيد وغيره أنه ليس لغة مستقلة، بل هو بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفا، ولكنه مسموع في كلامهم، على أنهم أجازوا هذا التخفيف في مثله لو لم يسمع. وكذبة بالكسر أيضا على ما هو مضبوط عندنا، وضبطه شيخنا كفرحة، ومثله في لسان العرب، وكذبة بفتح فسكون، كذا ضبط، وضبطه شيخنا بالكسر، ومثله في لسان العرب. قال: وهاتان عن اللحياني. قلت: وهو الذي زعم أنه زاده ابن عديس، أي: الفتح: وكذابا، وكذابا ككتاب وجنان أنشد: اللحياني في الأول:
  نادت حليمة بالوداع وآذنـت                      أهل الصفاء وودعت بكذاب

  قال شيخنا: وهما مصدران، قرئ بهما في المتواتر. يقال: كاذبته مكاذبة وكذابا، ومنه قراءة على والعطاردى والأعمش والسلمى والكسائي وغيرهم،  ولا كذابا  . وقيل: هو مصدر: كذب كذابا، مثل كتب كتابا. وقال اللحياني، قال الكسائي: أهل اليمن: يجعلون المصدر من فعل: فعالا: وغيرهم من العرب: تفعيلا وفي الصحاح قوله تعالى  وكذبوا بآياتنا كذابا  وهو أحد مصادر المشدد، لأن مصدره قد يجئ على تفعيل، كالتكليم، وعلى فعال، مثل كذاب، وعلى تفعلة، مثل توصية، وعلى مفعل، مقل: ومزقناهم كل ممزق. قلت : وفاته: كذابا، كرمان وبه قرأ عمر بن عبد العزيز؛ ويكون صفة على المبالغة، كوضاء وحسان، يقال: كذب كذابا، أي: متناهيا. وهو كاذب وكذاب، ككتان والأنثى بالهاء عن اللحياني: رجل تكذاب وتصداق، بكسرتين وشد الثالث، أي: يكذب ويصدق رجل كذوب، وكذلك رؤيا كذوب أي: صاحبها كاذب؛ أنشد ثعلب:
  فحيت فحياها فهب فحلـقـت                      مع النجم رؤيا في المنام كذوب ومن أمثالهم: إن الكذوب قد يصدق. وهو كقولهم  مع الخواطئ سهم صائب وكذوبة بزيادة الهاء، كفروقة، وكذبان كسكران، وكيذبان بزيادة المثناة التحتية وفتح الذال، كذا هو بخط الأزهري في كتابه، وكيذبان بضم الذال كذا في نسخة الصحاح، وكذبذب بالضم، مخفف. قال الشيخ أبو حيان في الارتشاف لم يجئ في الكلام العرب كلمة على فعلعل، إلا قولهم: كذبذب. قال شيخنا: وقد صرح به ابن عصفور، وابن القطاع، وغيرهما. قلت: ولم يذكره سيبويه فيما ذكر من الأمثلة، كما نقله الصاغاني. قد يشدد، فيقال: كذبذب حكاه ابن عديس، وغيره، ونقله شراح الفصيح. وأنشد الجوهري لأبي زيد:
  وإذا اتاك بأنني قد بعتهـا                      بوصال غانية فقل كذبذب وفي نسخة:  قد بعته  ويقال: إنه لجريبة بن الأشيم، جاهلي وفي الشواذ، عن أبي زيد:
  فإذا سمعت بأنني قد بعته

  يقول: إذا سمعت بأنني قد بعت جملي بوصال امرأة، فقل: كذبذب. كذا في هامش نسخة الصحاح. وقال ابن جني: أما كذبذب خفيف، وكذبذب مشدد منه، فهاتان لم يحكمها سيبويه. رجل كذبة، مثال همزة، نقله ابن عديس وابن جني وغيرهما، وصرح به شراح الفصيح والجوهري. وهو من أوزان المبالغة كما لا يخفى. قاله شيخنا. ومكذبان، بفتح الأول والثالث، كذا في الصحاح مضبوط وضبط في نسختنا بضم الثالث، ومكذبانة، بزيادة الهاء. نقلهما ابن جني في شرح ديوان المتنبي، وابن عديس، وشراح الفصيح، عن أبي زيد؛ وكذبذبان بالضم وزيادة الألف والنون، قال شيخنا: وهو غريب في الدواوين. وقد فرغ المصنف من الصفات، وأنتقل إلى ذكر إلى يدل على المصدر من الألفاظ، فقال: والأكذوبة والكذبي، بضمهما، الأخير عن ابن الأعرابي، والمكذوب كالميسور من إطلاق المفعول الثلاثي على المصدر، وهو قليل، حصروا ألفاظه في نحو أربعة، ويستدرك عليهم هذا. قاله شيخنا. والمكذوبة، مؤنث، وهو أقل من المذكر، والمكذبة على مفعلة، مصدر ميمي، مقيس في الثلاثي، رواه ابن الأعرابي، والكاذبة، والكذبان، والكذاب بضمهما: كل ذلك: بمعنى الكذب. قال الفراء، يحكي عن العرب: إن بني نمير ليس لهم مكذوبة. وفي الصحاح وقولهم إن بني فلان ليس لجدهم مكذوبة، أي: كذب قلت: وحكاه عنهم أبو ثروان، وقال الفراء أيضا في قوله تعالى:  ليس لوقعتها كاذبة  أي: ليس لها مرودة، ولا رد، فالكاذبة هنا مصدر. وقال غيره: كذب كاذبة، وعافاه الله عافية، وعاقبه عاقبة، أسماء وضعت مواضع المصادر، ومثله في الصحاح. ويقال: لا مكذبة، ولا كذبى، ولا كذبان، أي: لا أكذبك. وفي شرح الفصيح، لأبي جعفر اللبلي: ولا كذب لك، ولا كذبى، بالضم أي: لا تكذيب. فزاد على المؤلف بناء واحدا، وهو الكذب كقفل. وقوله تعالى: ناصية كاذبة، أي: صاحبها كاذب، فأوقع الجزء موقع الجملة. وأكذبه: ألفاه أي: وجده كاذبا، أو قال له: كذبت. وفي الصحاح: أكذبت الرجل: ألفيته كاذبا. وكذبته، إذا قلت له: كذبت. وقال الكسائي أكذبته، إذا أخبرت أن جاء بالكذب ورواه، وكذبته: إذا أخبرت أنه كاذب. قال ثعلب: أكذبه، وكذبه. بمعنى. وقديكون أكذبه بمعنى حمله على الكذب، قد يكون بمعنى بين كذبه وبمنى وجده كاذبا، كما صرح به المؤلف: من المجاز، عن أبي زيد: الكذوب، والكذوبة: من أسماء النفس، وعلى الأول اقتصر جماعة. قال:
  إني وإن منتني الكذوب                      لعالم أن أجلي قريب

  وكذب الرجل، بالضم والتخفيف أخبر بالكذب. والكذابان: هما مسيلمة، مصغرا، ابن حبيب الحنفي من بني حنيفة بن الدول، والأسود ابن كعب العنسي، من بني عنس، خرج باليمن. من المجاز، عن النضر، يقال: الناقة التي يضربها الفحل، فتشول، ثم ترجع حائلا: مكذب، وكاذب، بلا هاء. وقد كذبت، بالتخفيف، وكذبت، بالتشديد. عن أبي عمرو: يقال لمن يصاح به، وهو ساكت يرى أنه نائم: قد أكذب الرجل. وهو الإكذاب بهذا المعنى،وهو مجاز أيضا. وعن ابن الأعرابي: المكذوبة: المرأة الضعيفة. والمذكوبة: المرأة الصالحة، وقد تقدم. وكذاب بني كلب بن وبرة: هو خباب بالمعجمة والموحدة والتشديد، وفي نسخة: جناب، بالجيم والنون والتخفيف بن منقذ بن مالك. وكذاب بني طابخة، وهو من كلب أيضا. كذلك كذاب بني الحرماز واسمه عبد الله بن الأعور. والكيذبان المحاربي، بضم الذال المعجمة، واسمه عدي بن نصر ابن بذاوة: شعراء معروفون. من المجاز: كذب، قد يكون بمعنى وجب،ومنه حديث عمر، رضي الله عنه كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة كذب عليكم الجهاد، ثلاثة أسفار كذبن عليكم  فقيل: إن معناها وجب عليكم. أن المراد بالكذب الترغيب والبعث من قولهم: كذبته نفسه: إذا منته الأماني بغير الحق، وخيلت إليه من الآمال البعيدة ما لا يكاد يكون، ولذلك سميت النفس: الكذوب، كما تقدم. وذلك مما يرغب الرجل في الأمور،ويبعثه على التعرض لها. قال أبو الهيثم في قول لبيد:
  أكذب النفس إذا حدثتها يقول: من نفسك بالعيش الطويل، لتأمل الآمال البعيدة، فتجد في الطلب لأن: إذا صدقتها، فقلت: لعلك: تموتين اليوم، أو غدا، قصر أملها، وضعف طلبها. انتهى.
 ويقولون في عكس ذلك: صدقته نفسه: إذا ثبطته، وخيلت إليه المعجزة في الطلب. قال أبو عمرو بن العلاء: يقال للرجل يتهدد الرجل ويتوعده ثم يكذب ويكع: صدقته الكذوب؛ وأنشد:
  فأقبل نحوي على قدرة                      فلما دنا صدقته الكذوب وأنشد الفراء:
  حتى إذا ما صدقته كذبه

  أي: نفوسه، جعل له نفوسا، لتفرق الرأي وانتشاره. فمعنى قوله كذبك الحج: أي: ليكذبك الحج أي: لينشطك، ويبعثك على فعله. وقال الزمخشري: معنى كذب عليكم الحج: على كلامين كأنه قال كذب الحج، عليك الحج، أي: ليرغبك الحج، وهو واجب عليك، فأضمر الأول لدلالة الثاني عليه؛ ومن نصب الحج، أي جعله منصوبا، كما روي عن بعضهم، فقد جعل عليك اسم فعل، وفي كذب ضمير الحج، وعليكم الحج: جملة أخرى، والظرف نقل إلى اسم الفعل، كعليكم أنفسكم وفيه إعادة الضمير على متأخر، إلا أن يلحق بالأعمال، فإنه معتبر فيه، مع ما في ذلك في التنافر بين الجمل وإن كان يستقيم بحسب ما يؤول إليه الأمر. على أن النصب أثبته الرضي،وجعل  كذب  اسم فعل، بمعنى الزم، وما بعده منصوب به، ورد كلامه بأنه مخالف لإجماعهم. وقيل إن النصب غير معروف بالكلية فيه، كما حققه شيخنا، على ما يأتي. وفي الصحاح: وهي كلمة نادرة، جاءت على غير قياس. وعن ابن شميل: كذبك الحج: أي أمكنك، فحج؛ وكذبك الصيد، أي: أمكنك فارمه. أو المعنى: كذب عليك الحج إن ذكر أنه غير كاف هادم لما قبله من الذنوب. قال الشاعر، وهو عنتزة العبي، يخاطب زوجته عبلة، قيل: لخزز بن لوذان السدوسي، وهو موجود في ديوانهما:
  كذب العتيق وماء شن بـارد                      إن كنت سائلتي غبوقا فاذهبي ومضر، تنصب العتيق بعد  كذب  على الإغراء، واليمن ترفعه. والعتيق التمر اليابس. والبيت من شواهد سيبويه، وأنشده المحقق الرضى في أوائل مبحث أسماء الأفعال شاهدا على أن  كذب  في الأصل فعل، وقد صار اسم فعل بمعنى الزم قال شيخنا: وهذا، أي: كونه اسم فعل شيء انفرد به الرضى. وانظر بقيته في شرح شيخنا. ثم إنه تقدم، على أن النصب قد أنكره جماعة، وعين الرفع منهم جماعة منهم أبو بكر بن الأنباري في رسالة مستقلة شرح فيها معاني الكذب وجعلها خمسة قال: كذب معناه الإغراء. ومطالبة المخاطب بلزوم الشيء المذكور كقول العرب: كذب عليك: العسل، ويردون: كل العسل، فغلب المضاف إليه على المضاف. قال: عمر بن الخطاب:  كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة، كذب عليكم الجهاد، ثلاثة أسفار كذبن عليكم  معناه: الزموا الحج، والعمرة، والجهاد؛ والمغرى به، مرفوع بكذب لا يجوز نصبه على الصحة،لأن كذب فعل، لا بد له من فاعل، وخبر لا بدله من محدث عنه. والفعل والفاعل، كلاهما تأويلهما الإغراء. ومن زعم أن الحج والعمرة والجهاد في حديث عمر، حكمهن النصب، لم يصب، إذ قضى بالخلو عن الفاعل. وقد حكى أبو عبيد عن أبي عبيدة، عن أعرابي أنه نظر إلى ناقة نضو لرجل، فقال: كذب عليك البزر والنوى. قال أبو عبيد: لم يسمع النصب مع  كذب  في الإغراء، إلا في هذا الحرف، قال أبو بكر: وهذا شاذ من القول، خارج في النحو عن منهاج القياس، ملحق بالشواذ التي لا يعول عليها، ولا يؤخذ بها؛ قال الشاعر:  كذب العتيق  إلى آخره، معناه: الزمى العتيق، هذا الماء ولا تطالبيتي بغيرهما. والعتيق: مرفوع لا غير. انتهى. وقد نقل أبو حيان هذا الكلام في تذكرته وفي شرح التسهيل، وزاد فيه بأن الذي يدل على رفع الأسماء بعد  كذب  أنه يتصل بها الضمير، كما جاءض في كلام عمر: ثلاثة أسفار، كذبن عليكم. وقال الشاعر:

  كذبت عليك: لا تزال تقوفني                      كما قاف آثار الوسيقة قائف معناه: عليك بي، وهي مغري بها واتصلت بالفعل، لأنه لو تأخر الفاعل لكان منفصلا. وليس هذا من مواضع انفصاله. قلت: وهذا قول الأصعمي: كما نقله أبو عبيد، قال: إنما أغراه بنفسه، أي عليك بي، فجعل نفسه في موضع رفع ألا تراه قد جاء بالتاء، فجعلها اسمه. وقال أبو سعيد الضرير في هذا الشعر: أي ظننت بك أنك لا تنام عن وتري، فكذبت عليك. قال شيخنا: قلت: والصحيح جواز النصب، لنقل العلماء أنه لغة مضر، والرفع لغة اليمن ووجهه مع الرفع أنه من قبيل ما جاء من ألفاظ الخبر التي بمعنى الإغراء، كما قال ابن الشجري في أماليه:  تؤمنون بالله  أي آمنوا بالله، ورحمه الله: أي اللهم ارحمه، وحسبك: زيد: أي اكتف به؛ ووجهه مع النصب من باب سرايةالمعنى إلى اللفظ، فإن المغرى به لما كان مفعولا في المعنى، اتصلت به علامة النصب، ليطابق اللفظ المعنى. انتهى.
 وفي لسان العرب، بعد ما ذكر قول عنترة السابق: أي يقول لها: عليك: بأكل العتيق، وهو التمر اليابس، وشرب الماء البارد، ولا تتعرضي لغبوق اللبن، شربه عشيا؛ لأن اللبن خصصت به مهري الذي أنتفع به ويسلمني وإياك. وفي حديث عمر: أن عمرو بن معد يكرب شكا إليه النقرس فقال:  كذبتك الظهائر، أي: عليك بالمشي في الظهائر، وهي جمع ظهيرة، وهي شدة الحر وفي رواية  كذب علي: الظواهر  جمع ظاهرة وهي ما ظهر من الأرض وارتفع. وفي حديث له آخر:  أن عمرو بن معد يكرب اشتكى إليه المعص، فقال:  كذب عليك العسل  يريد: العسلان، وهو مشي الذئب، أي: علي: بسرعة المشي. والمعص، بالعين المهملة: التواء في عصب الرجل. ومنه حديث على:  كذبتك الحارقة  أي: عليك بمثلها، والحارقة: المرأة التي تغلبها شهوتها، وقيل: هي الضيقة الفرج قلت: وقرأت في كتاب استدراك الغلط، لأبي عبيد القاسم بن سلام، قول معقر بن حمار البارقي:
  وذبيانـية أوصـت بـينـهـا                      بأن كذب القراطف والقروف أي: عليكم بها. والقراطف، أكسية حمر، والقروف: أوعية من جلد مدبوغ بالقرفة، بالكسر، وهي قشور الرمان، فهي أمرتهم أن يكثروا من نهب هذين الشيئين والإكثار من أخذهما إن ظفرواببني نمر، وذلك لحاجتهم وقلة مالهم. قلت: وعلى هذا فسروا حديث:  كذب النسابون  أي: وجب الرجوع إلى قولهم. وقد أودعنا بيانه في  القول النفيس في نسب مولاي إدريس  . وفي لسان العرب، عن ابن السكيت. تقول للرجل إذا أمرته بشيء وأغريته: كذب عليك كذا وكذا، أي: عليك: به، وهي كلمة نادرة. قال: وأنشد ابن الأعرابي لخداش بن زهير:
  كذبت عليكم أوعدوني وعللوابي الأرض والأقوام قردان موظبا

  أي: عليكم بي وبهجائي إذا كنتم في سفر، واقطعو بذكري الأرض وأنشدوا القوم هجائي يا قردان موظب. وقال ابن الأثير في النهاية، والزمخشري في الفائق: في الحديث  الحجامة على الريق فيها شفاء وبركة، فمن احتجم فيوم الأحد والخميس كذباك، أو يوم الاثنين والثلاثاء  معنى كذباك: أي عليك: بهما. قال الزمخشري: هذه كلمة جرت مجرى المثل في كلامهم، فلذلك لم تتصرف، ولزمت طريقة واحدة، في كونها فعلا ماضيا معلقا بالمخاطب وحده، وهي في معنى الأمر. ثم قال: فمعنى قوله: كذباك، أي ليكذباك، ولينشطاك ويبعثاك على الفعل. قلت: وقد تقدمت الإشارة إليه. نقل شيخنا عن كتاب حلى العلاء في الأدب، لعبد الدائم بن مرزوق القيرواني: أنه يروي  العتيق  بالرفع والنصب، ومعناه: ليك العتيق وماء شن. وأصله: كذب ذاك عليك العتيق؛ ثم حذف عليك، وناب كذب منابه، فصارت العرب تغري به. وقال الأعلم في شرح مختار الشعراء الستة عند كلامه على هذا البيت: قوله كذب التيق: أي عليك بالتمر؛ والعرب تقول: كذبك التمر واللبن، أي: عليك بهما. وأصل الكذب والإمكان. وقول الرجل: كذبت، أي: أمكنت من نفسك وضعفت، فلهذا اتسع فيه فأغري به؛ لأنه متى أغري بشيء، فقد جعل المغري به ممكنامستطاعا إن رامه المغري. وقال الشيخ أبو حيان في شرح التسهيل، بعد نقل هذا الكلام: وإذا نصبت، بقي كذب بلا فاعل على ظاهر اللفظ. والذي تقتضيه القواعد أن هذا يكون من باب الإعمال، فكذب، يطلب الاسم على أنه فاعل، وعليك، يطلبه على أنه مفعول، فإذا رفعنا الاسم بكذب، كان مفعول عليك محذوفا، لفهم المعنى، والتقدير: كذب عليكم الحج، وإنما التزم حذف المفعول لأنه مكان اختصار، ومحرف عن أصل وضعه، فجري لذلك مجرى الأمثال في كونها تلتزم فيها حالة واحدة، لا يتصرف فيها. وإذا نصبت الاسم، كان الفاعل مضمرا في كذب، يفسره ما بعده، على رأي سيبويه، ومحذوفا على رأي الكسائي، انتهى. من المجاز: حمل عليه فما كذب تكذيبا، أي: ما انثنى وما جبن، وما رجع. وكذلك حمل فما هلل، وحمل ثم كذب، أي: لم يصدق الحملة، قال زهير:
  ليث بعثر يصطاد الـرجـال إذا                      ما الليث كذب عن أقرانه صدقا وفي الأساس: معناه كذب الظن به، أو جعل حملته كاذبة. من المجاز أيضا: قولهم: ما كذب أن فعل كذا تكذيبا، أي ما كع، ولا لبث، ولا أبطأ وفي حديث الزبير: أنه حمل يوم اليرموك على الروم، وقال للمسلمين:  إن شددت عليهم، فلا تكذبوا أي لا تجنبوا وتولوا. قال شمر يقال للرجل إذا حمل، ثم ولى، ولم يمض: قد كذب عن قرنه تكذيبا ؛ وأنشد بيت زهير. والتكذيب في القتال ضد الصدق فيه، يقال: صدق القتال، إذا بذل فيه الجد، وكذب: إذا جبن ؛ وحملة كاذبة: كما قالوا في ضدها: صادقة، وهي المصدوقة والمكذوبة في الحملة. وفي الصحاح: تكذب فلان: تكلف الكذب. تكذب فلانا، وتكذب عليه: زعم أنه كاذب، قال أبو بكر الصديق، رضي الله عنه:
  رسول أتاهم صادقا فتكذبـوا                      عليه وقالوا لست فينا بماكث

  وكاذبته مكاذبة، وكذابا: كذبته، وكذبني. وكذب الرجل تكذيبا، وكذابا: جعله كاذبا، وقال له: كذبت. كذلك كذب بالأمر تكذيبا وكذابا بالتشيد ، وكذابا بالتخفيف: أنكره وفي التنزيل العزيز:  وكذبوا بآياتنا كذابا  ، وفيه:  لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا  أي: كذبا ، عن اللحياني . قال الفراء : خففهما علي بن أبي طالب جميعا، وثقلهما عاصم وأهل المدينة، وهي لغة يمانية فصيحة، يقولون: كذبت به كذابا، وخرقت القميص خراقا، وكذلك كل فعلت، فمصدرها فعال في لغتهم مشددة. قال: وقال لي أعرابي مرة على المروة يستفتيني: الحلق أحب إليك، أم القصار? وأنشد بعض بني كليب:
  لقد طال ما ثبطتني عن صحابتي                      وعن حوج قضاؤها من شفائيا قال الفراء: كان الكسائي يخفف  لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا  ، لأنها مقيدة بفعل يصيرها مصدرا، ويشدد  وكذبوا بآياتنا كذابا  لأن كذبوا يقيد الكذاب، قال: والذي قال حسن، ومعناه: لا يسمعون فيها لغوا، أي: باطلا، ولا كذابا، أي: لا يكذب بعضهم بعضا. كذب فلانا تكذيبا: أخبره أنه كاذب، أو جعله كاذبا بأن وصفه بالكذب. وقال الزجاج: معنى كذبته، قلت له: كذبت، ومعنى أكذبته: أريته إن ما أتى به كذب، وبه فسر قوله تعالى  فإنهم لا يكذبونك  ، وقرىء بالتخفيف ونقل الكسائي عن العرب: يقال: كذبت الرجل تكذيبا: إذا نسبته إلى الكذب.
 من المجاز: كذب عن أمر قد أراده. وفي لسان العرب: وأراد أمرا ثم كذب عنه، أي أحجم. كذب عن فلان: رد عنه. من المجاز: كذب الوحشي، وكذب: جرى شوطا، فوقف لينظر ما وراءه: هل هو مطلوب، أم لا? ومما يستدرك عليه: في الصحاح: الكذب، جمع كاذب مثل راكع وركع. قال أبو دواد الرؤاسي:
  متى يقل تنفع الأقوام قولتهإذا اضمحل حديث الكذب الولعه والكذب: جمع كذوب، مثل صبور وصبر؛ ومنه قرأ بعضهم  ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب  ، فجعلته نعتا للألسنة. كذا في لسان العرب، وزاد شيخنا في شرحه وقيل: هو جمع كاذب، على خلاف القياس، أو جمع كذاب، ككتاب: مصدر وصف به مبالغة، قاله جماعة من أهل اللغة، انتهى. ورؤيا كذوب مثل ناصية كاذبة، أي: كذوب صاحبها، وقد تقدم الإشارة إليه. أنشد ثعلب:
  فحيت فحياها فهب فحلقت                      مع النجم رؤيا المنام كذوب

  والتكاذب: ضد التصادق. وفي التنزيل العزيز:  وجاؤوا على قميصه بدم كذب  روى في التفسير: إن إخوة يوسف، عليه السلام، لما طرحوه في الجب، أخذوا قميصه، وذبحوا جديا، فلطخوا القميص بدم الجدي. فلما رأى يعقوب عليه السلام، القميص، قال كذبتم، لو أكله الذئب، لخرق قميصه. قال الفراء، في قوله تعالى  بدم كذب  : معناه: مكذوب. قال: والعرب تقول للكذب: مكذوب، وللضعف: مضعوف، وللجلد: مجلود، وليس له معقود رأي: يريدون عقد رأي، فيجعلون المصادر في كثير من الكلام مفعولا. وقال الأخفش: بدم كذب، فجعل الدم كذبا، لأنه كذب فيه، كما قال تعالى:  فما ربحت تجارتهم  . وقال أبو العباس: هذا مصدر في معنى مفعول، أراد: بدم مكذوب. وقال الزجاج: بدم كذب، أي: ذي كذب والمعنى: دم مكذوب فيه. وقرىء  بدم كدب  بالمهملة، وقد تقدمت الإشارة إليه. والكذب أيضا: هو البياض في الأظفار، عن أبي عمر الزاهد، لغة في المهملة. وقد يستعمل الكذب في غير الإنسان قالوا: كذب البرق، والحلم، والظن، والرجاء، والطمع. وكذبت العين: خانها حسها.
 وكذب الرأي: توهم الأمر بخلاف ما هو به. ومن المجاز: كذبتك عينك: أرتك ما لا حقيقة له. وفي التنزيل العزيز:  حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا  ، بالتشديد وضم الكاف،وهي قراءة عائشة، وقرأ بها نافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر، وقرأ عاصم وحمزة والكسائي: كذبوا، بالتخفيف وضم الكاف، وروى ذلك عن ابن عباس، وقال: كانوا بشرا، يعني: الرسل، يذهب إلى إن الرسل ضعفوا فظنوا أنهم قد أخلفوا. قال أبو منصور: إن صح هذا عن ابن عباس، فوجهه عندي، والله أعلم، إن الرسل قد خطر في أوهامهم ما يخطر في أوهام البشر، من غير إن حققوا تلك الخواطر ولا ركنوا إليها، ولا كان ظنهم ظنا اطمأنوا إليه، ولكنه كان خاطرا يغلبه اليقين. كذا في لسان العرب. وهو من تكاذيب الشعر. ومن المجاز: كذب لبن الناقة، وكذب. ذهب، وهذه عن اللحياني. وكذب: البعير في سيره: إذا ساء سيره: قال الأعشى:
  جمالية تغتلي بـالـرداف                      إذا كذب الآثمات الهجيرا

  كذا في لسان العرب. ومن المجاز أيضا: كذب الحر: انكسر. وكذب السير: لم يجد. والقوم السري: لم يمكنهم. والكذابة: ثوب، يصبغ بألوان، ينقش كأنه موشي. وفي حديث المسعودي:  رأيت في بيت القاسم كذابتين في السقف:  الكذابة: ثوب، يصور ويلزق بسقف البيت، سميت به لأنها توهم أنها في السقف، وإنما هي في ثوب دونه: كذا في الأساس، ومثله في لسان العرب. ومما استدركه شيخنا: المكاذب، قيل: هو مما لا مفرد له، وقيل: وهو جمع لكذب،على غير قياس. وقيل: هو جمع مكذب؛ لأن القياس يقتضيه أو لأنه موهوم الوضع، كما قالوا في محاسن، ومذاكر، ونحوهما. ومنها إن الجوهري صرح بأن الكذاب، المشدد، مصدر كذب مشددا، لا محففا؛ وأيده بآية  وكذبوا بآياتنا كذابا  وظاهر المصنف إن كلا من المخفف والمشدد، يقال في المخفف. قلت. وهذا الذي أنكره، هو الذي صرح به ابن منظور في لسان العرب. ثم قال: ومنها إن الجوهري زاد في المصادر: تكذبة كتوصية، ومكذب، كممزق، بمعنى التكذيب. قلت: وزاد غير الجوهري فيها: كذبا كقفل، وكذبا كضرب، وهذا الأخير غير مسموع، ولكن القياس يقتضيه. ثم قال: وهذا اللفظ خصه بالتصنيف فيه جماعة، منهم: أبو بكر بن الأنباري، والعلامة أحمد بن محمد بن قاسم ابن أحمد بن خذيو، الأخسيكتي،الحنفي، الملقب بذي الفضائل، ترجمته في البغية وفي طبقات الحنفية للشيخ قاسم.
 قال ابن الأنباري. إن الكذب ينقسم إلى خمسة أقسام: إحداهن تغيير الحاكي ما يسمع، وقوله ما لا يعلم نقلا ورواية، و هذا القسم هو الذي يؤثم ويهدم المروءة. الثاني: إن يقول قولا يشبه الكذب،ولا يقصد به إلا الحق، ومنه حديث:  كذب إبراهيم ثلاث كذبات  ، أي: قال قولا يشبه الكذب، وهو صادق في الثلاث. الثالث بمعنى الخطإ، وهو كثير في كلامهم. والرابع البطول، كذب الرجل: بمعنى بطل عليه أمله وما رجاه. الخامس بمعنى الإغراء، وقد تقدم بيانه. وعلى الثالث خرجوا حديث صلاة الوتر  كذب أبو محمد  ، أي: أخطأ، سماه كاذبا، لأنه شبيهه في كونه ضد الصواب، كما إن الكذب ضد الصدق وإن افترقا من حيث النية والقصد؛ لأن الكاذب يعلم إن ما يقوله كذب، والمخطىء لايعلم. وهذا الرجل ليس بمخبر، وإنما قاله باجتهاد أداه إلى إن الوتر واجب، والاجتهاد لا يدخله الكذب، وإنما يدخله الخطأ وأبو محمد الصحابي: اسمه مسعود بن زيد. وفي التوشيح: أهل الحجاز، يقولون: كذبت بمعنى أخطأت، وقد تبعهم فيه بقية الناس. وعلى الرابع خرجوا قول الله،عز وجل:  انظر كيف كذبوا على أنفسهم  : انظر كيف بطل عليهم أملهم، وكذا قول أبي طالب:
  كذبتم وبيت الله نبزى محمدا                      ولما نطاعن حوله ونناضل وانظر بقية هذا الكلام في شرح شيخنا فإنه نفيس جدا. ومن الأمثال التي لم يذكرها المؤلف قولهم: أكذب النفس إذا حدثتها.
 أي: لا تحدث نفسك بأنك لا تظفر، فإن ذلك يثبطك. سئل بشار: أي بيت قالته العرب أشعر? فقال: إن تفضيل بيت واحد على الشعر كله، لشديد. ولكن أحسن لبيد في قوله:
  أكذب النفـس حـدثـتـهـا                      إن صدق النفس يزري بالأمل قاله الميداني، وغيره؛ ومنها  :
  كل امرئ بطوال العيش مكذوب ومنها عجز بيت من شعر أبي دواد:
  كذاب الـــعـــــير إن كـــــــان بـــــــرح وأوله:
  قلت لما نصلا من قنة

  وبعده:
  وترى خلفها إذ مصعا                      من غـــبـــار ساطع فوق قزح ك ب: أي فتر أمكن، ويجوز إن يكون إغراء، أي: عليك العير، فصده، وإن كان برح، يضرب للشيء يرجى وإن تصعب. ثم نقل عن خط العلامة نور الدين العسيلي ما نصه: رأيت في نسخة شجرة النسب الشريف، عند إيراد قوله، صلى الله عليه وسلم:  كذب النسابون  . إن كذب يد يمعنى صدق ويمكن أخذه من هنا. هذا ما وجد.
 قال شيخنا: ووسع ابن الأنباري، فقال: وعليه فيكون لفظ كذب من الأضداد، كما إن لفظ الضد أيضا جعلوه الأضداد. قلت: والذي فسر غير واحد من أئمة اللغة والتصريف، أي وجب الرجوع إلى قولهم. وقد تقدمت الإشارة إليه. ثم ذكر شيخنا، في آخر المادة، ما نصه: الكذب هو الإخبار عن الشيء بخلاف ما هو، سواء فيه العمد والخطأ، إذ لا واسطة بين الصدق والكذب على ما قرره أهل السنة، وأختاره البيانيون. وهناك مذاهب أخر للنظام والجاحظ والراغب وهذا القدر فيه مقنع للطالب. والله أعلم.

##### Türkçe

**كذب**, **يكذب**; **ضرب** bâbından; **كذبا** ( **كتف** gibi). Şeyhimiz dedi: Bu, mastarlarda gariptir; hatta dediler ki: Bu vezin üzere bir mastar gelmemiştir; ancak az lafızlar müstesna; onları القزاز, câmi‘inde on bir harfte hasretmiştir; onlardan fazla değildir. Şöyle zikretti: **اللعب** ve **الضحك** **الحبق** ve **الكذب** ve başkaları. Ama mastar olmayan isimler, bu vezin üzere çokça gelir.

Ve **كذبا** kesre ile; صحاح’ta böyle ضبط edilmiştir. Şeyhimiz dedi: Onun إطلاق’ının zahiri, onun meftûh olmasıdır; öyle değildir. İbnü’s-Seyyid ve başkaları, onun müstakil bir lügat olmadığını açıkça söyledi; bilakis o, hafifletme için **العين**’in harekesini **الفاء**’ya nakletmekledir; fakat onların كلام’ında işitilmiştir; şu halde onlar, işitilmese bile bunun benzerinde bu hafifletmeyi câiz görmüşlerdir.

Ve **كذبة** kesre ile de, bizde ضبط edildiği üzere. Şeyhimiz onu **فرحة** gibi ضبط etti; Lisânü’l-‘Arab’da da böyledir. Ve **كذبة** fetha sonra sükûn ile; böyle ضبط edilmiştir; Şeyhimiz onu kesre ile ضبط etti; Lisânü’l-‘Arab’da da böyledir. Dedi: Bu ikisi **اللحياني**’dendir. Dedim: O, İbn ‘Adîs’in onu ziyade ettiğini zanneden kimsedir; yani: fetha. Ve **كذابا**; ve **كذابا** **كتاب** ve **جنان** gibi. Şu beyti inşad etti: **اللحياني** birincide:

  نادت حليمة بالوداع وآذنـت                      أهل الصفاء وودعت بكذاب

Şeyhimiz dedi: Bu ikisi iki mastardır; mütevâtirde ikisiyle de kıraat olunmuştur. Denir: **كاذبته** **مكاذبة** ve **كذابا**. Ondan, ‘Alâ, el-‘Atâridî, el-A‘meş, es-Sülemî, el-Kisâî ve başkalarının kıraati:  **ولا كذابا**  . Ve denildi: O, **كذب**’in mastarıdır: **كذابا**; **كتب** **كتابا** gibi. Ve **اللحياني** dedi, **الكسائي** dedi: Yemen ehli, fiilden mastarı **فعالا** üzere yaparlar; Arapların başkaları ise **تفعِيلا** üzere. Ve صحاح’ta, Allah Teâlâ’nın sözü:  **وكذبوا بآياتنا كذابا**  ; o, müşeddedin mastarlarından biridir; çünkü onun mastarı bazen **تفعيل** üzere gelir, **التكليم** gibi; ve **فعال** üzere, **كذاب** gibi; ve **تفعلة** üzere, **توصية** gibi; ve **مفعل** üzere; misal:  **ومزقناهم كل ممزق** . Dedim: Onun kaçırdığı: **كذابا**, **رمان** gibi; ve onunla ‘Umer b. ‘Abdil‘azîz kıraat etti. Ve mübalağa için sıfat olur; **وضاء** ve **حسان** gibi. Denir: **كذب كذابا**; yani: nihayete varan. Ve o, **كاذب** ve **كذاب**’dır; **كتان** gibi. Dişisi, **الهاء** ile; **اللحياني**’den: **رجل تكذاب وتصداق**; iki kesre ile ve üçüncünün şeddelenmesiyle; yani: yalan söyler ve doğru söyler. **رجل كذوب**; ve yine **رؤيا كذوب**; yani: onun sahibi yalancıdır. Sa‘leb inşad etti:

  فحيت فحياها فهب فحلـقـت                      مع النجم رؤيا في المنام كذوب

Ve onların emsallerinden: “Şüphesiz **الكذوب** bazen doğru söyler.” Ve o, onların sözü gibidir:  **مع الخواطئ سهم صائب** . Ve **كذوبة**, **الهاء** ziyadesiyle; **فروقة** gibi. Ve **كذبان**; **سكران** gibi. Ve **كيذبان**, **المثناة التحتية** ziyadesiyle ve **الذال**’ın fethasıyla; el-Ezherî’nin kitabındaki hattında böyledir. Ve **كيذبان**, **الذال**’ın zammıyla; صحاح nüshasında böyledir. Ve **كذبذب** zamm ile; muhaffef. Şeyh Ebû Hayyân, el-İrtişâf’ta dedi: Arapların كلام’ında **فعلعل** üzere bir kelime gelmemiştir; ancak onların sözü: **كذبذب**. Şeyhimiz dedi: Bunu İbn ‘Asfûr, İbnü’l-Kattâ‘ ve başkaları açıkça söylemiştir. Dedim: Sîbeveyh, misallerden zikrettiği şeyler içinde onu anmadı; Sâğânî’nin naklettiği üzere. Şeddelenebilir; denir: **كذبذب**; bunu İbn ‘Adîs ve başkası hikâye etti; ve el-Fasîh şârihleri onu nakletti. Cevherî, Ebû Zeyd için inşad etti:

  وإذا اتاك بأنني قد بعتهـا                      بوصال غانية فقل كذبذب

Bir nüshada:  **قد بعته**  . Ve denir ki: O, Cerîbe b. el-Eşîm’indir; câhili. Ve şâzlarda, Ebû Zeyd’den:

  فإذا سمعت بأنني قد بعته

Der ki: Eğer benim, dişi deve(mi) bir kadınla vuslat karşılığında sattığımı işitirsen, “**كذبذب**” de. صحاح nüshasının hâmişinde böyledir. İbn Cinnî dedi: **كذبذب** muhaffeftir; ve ondan **كذبذب** müşedded; şu halde bu ikisini Sîbeveyh ضبط etmemiştir.

**رجل كذبة**, **همزة** misali; bunu İbn ‘Adîs, İbn Cinnî ve başkaları nakletti; el-Fasîh şârihleri ve Cevherî bunu açıkça söyledi. Ve o, mübalağa vezinlerindendir; gizli değildir. Bunu Şeyhimiz söyledi.

Ve **مكذبان**, birinci ve üçüncünün fethasıyla; صحاح’ta böyle ضبط edilmiştir. Bizim nüshamızda üçüncünün zammıyla ضبط edilmiştir. Ve **مكذبانة**, **الهاء** ziyadesiyle. İkisini de İbn Cinnî, Şerhu Dîvâni’l-Mütenebbî’de; ve İbn ‘Adîs; ve el-Fasîh şârihleri, Ebû Zeyd’den nakletti. Ve **كذبذبان** zamm ile ve **الألف** ve **النون** ziyadesiyle. Şeyhimiz dedi: Bu, divanlarda gariptir.

Musannif sıfatlardan فارغ oldu; ve mastara delâlet eden lafızları zikre intikal etti; şöyle dedi: **الأكذوبة** ve **الكذبي**, ikisinin de zammıyla; sonuncusu İbnü’l-A‘râbî’dendir. Ve **المكذوب**, **الميسور** gibi; üçlü mef‘ûlün mastar üzerine إطلاق edilmesindendir; ve o azdır; lafızlarını yaklaşık dörtte hasretmişlerdir; buna bu istidrâk olunur. Bunu Şeyhimiz söyledi. Ve **المكذوبة**, müennes; ve o, müzekkerden daha azdır. Ve **المكذبة** **مفعلة** üzere; mîmî mastar; üçlüde kıyasîdir; İbnü’l-A‘râbî onu rivayet etti. Ve **الكاذبة** ve **الكذبان** ve **الكذاب**, ikisinin de zammıyla: bütün bunlar, **الكذب** manasınadır.

Ferrâ dedi, Araplardan hikâye ederek: “Şüphesiz Benî Numeyr’in **مكذوبة**’si yoktur.” Ve صحاح’ta onların sözü: “Şüphesiz Benî falân’ın ceddi için **مكذوبة** yoktur”; yani: yalan. Dedim: Bunu onlardan Ebû Servân hikâye etti. Ferrâ ayrıca, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi:  **ليس لوقعتها كاذبة**  ; yani: onun için geri çevirme yoktur, reddetme yoktur; şu halde buradaki **الكاذبة** mastardır. Başkası dedi: **كذب كاذبة**; ve “Allah onu âfiyetle âfiyetlendirdi” (**عافاه الله عافية**); ve “onu âkıbetle cezalandırdı” (**عاقبه عاقبة**); mastarların yerlerine konulmuş isimlerdir. صحاح’ta da böyledir.

Ve denir: **لا مكذبة** ve **لا كذبى** ve **لا كذبان**; yani: “Seni yalanlamam.” Ve el-Fasîh şerhinde, Ebû Ca‘fer el-Lebleî’ye göre: **ولا كذب لك** ve **ولا كذبى**, zamm ile; yani: “yalanlama yok.” Böylece müellife bir bina daha ziyade etti; o da **الكذب**; **قفل** gibi.

Ve Allah Teâlâ’nın sözü: **ناصية كاذبة**; yani: onun sahibi yalancıdır; böylece parçayı cümlenin yerine koydu.

Ve **أكذبه**: onu buldu; yani: onu yalancı buldu; yahut ona “yalan söyledin” dedi. Ve صحاح’ta: **أكذبت الرجل**: onu yalancı buldum. Ve **كذبته**, ona “yalan söyledin” dediğin zaman. Kisâî dedi: **أكذبته**, yalanla geldiğini haber verdiğin zaman ve onu rivayet ettiğin zaman; ve **كذبته**: onun yalancı olduğunu haber verdiğin zaman. Sa‘leb dedi: **أكذبه** ve **كذبه**; mana bakımından. Ve bazen **أكذبه**, onu yalana حمل etmek manasında olur; bazen de onun yalanını beyan etmek ve onu yalancı bulmak manasında olur; müellifin açıkça söylediği üzere: mecazdandır. Ebû Zeyd’den: **الكذوب** ve **الكذوبة**: nefsin isimlerindendir. Ve birincisi üzere bir cemaat iktisar etti. Dedi:

  إني وإن منتني الكذوب                      لعالم أن أجلي قريب

**وكذب الرجل، بالضم والتخفيف**: adam yalanla haber verdi. **والكذابان**: ikisi **مسيلمة**’dir, küçültme (sigasıyla), **ابن حبيب الحنفي**; **بني حنيفة بن الدول**’dendir; ve **الأسود ابن كعب العنسي**; **بني عنس**’dendir; Yemen’de çıktı.

Mecazdan, **عن النضر**: denir ki: erkeğin vurduğu dişi deve, sonra kuyruğunu kaldırır, sonra gebe olmayan olarak geri döner: **مكذب** ve **كاذب** (ه’siz). Ve **كذبت** (tahfif ile) ve **كذبت** (teşdid ile) olmuştur.

**عن أبي عمرو**: kendisine bağırılan kimse için—o suskundur, onun uyuduğu görülür—denir: **قد أكذب الرجل**. Ve bu manada **الإكذاب**dır; o da yine mecazdır.

**وعن ابن الأعرابي**: **المكذوبة**: zayıf kadın. **والمذكوبة**: صالح kadın; ve daha önce geçti.

**وكذاب بني كلب بن وبرة**: o, **خباب**’dır; **بالمعجمة والموحدة والتشديد**; bir nüshada: **جناب**; **بالجيم والنون والتخفيف**; **بن منقذ بن مالك**. Ve **كذاب بني طابخة**; o da **كلب**’dendir. Keza **كذاب بني الحرماز**; adı **عبد الله بن الأعور**.

**والكيذبان المحاربي**; **بضم الذال المعجمة**; adı **عدي بن نصر ابن بذاوة**: معروف şairlerdir.

Mecazdan: **كذب** bazen **وجب** manasında olur; ondan, Ömer hadisi—Allah ondan razı olsun—: **كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة كذب عليكم الجهاد، ثلاثة أسفار كذبن عليكم**; denildi ki: manası “size vacip oldu”dur. Şu ki, **الكذب** ile murad, teşvik ve sevk etmektir; onların sözü: **كذبته نفسه**: ona, hak olmaksızın temenniler vaad ettiğinde ve ona, neredeyse olmayacak uzak ümitlerden hayal ettirdiğinde; bu yüzden nefse **الكذوب** denildi, daha önce geçti. Ve bu, adamı işlerde rağbet ettiren ve onu onlara yönelten şeylerdendir.

Ebu’l-Heysem, Lebîd’in sözü hakkında dedi:
  **أكذب النفس إذا حدثتها**
der ki: kendine uzun yaşayış hakkında konuştuğunda, uzak ümitleri umarsın; sonra talepte ciddileşirsin; çünkü: onu tasdik etsen ve “belki bugün ya da yarın ölürsün” desen, ümidi kısalır ve talebi zayıflar. Bitti.

Ve bunun tersinde derler: **صدقته نفسه**: onu gevşettiğinde ve ona talepte mucizeyi hayal ettirdiğinde.

Ebu Amr b. el-Alâ dedi: bir adam, bir adamı tehdit eder ve onu korkutur, sonra yalan söyler ve geri durursa, denir: **صدقته الكذوب**; ve şu beyiti okudu:
  **فأقبل نحوي على قدرة                      فلما دنا صدقته الكذوب**

Ve Ferrâ okudu:
  **حتى إذا ما صدقته كذبه**

yani: nefisleri; ona nefisler yaptı; görüşün ayrılması ve yayılması için. Öyleyse “**كذبك الحج**” sözünün manası: yani “haccın seni **ليكذبك** etmesi”, yani seni canlandırması ve onu yapmaya sevk etmesidir.

Zemahşerî dedi: **كذب عليكم الحج**’ın manası iki söz üzerinedir; sanki dedi ki: “**كذب الحج**، **عليك الحج**”; yani: hac seni rağbet ettirsin; o, sana vaciptir; birincisini ikincinin ona delaletinden dolayı gizledi. Ve kim **الحج**’ı nasb ettiyse—yani onu mansub kıldıysa—bazılarından rivayet olunduğu üzere, **عليك**’i isim-fiil kılmıştır; **كذب**’de **الحج** zamiri vardır; **وعليكم الحج**: başka bir cümledir; zarf isim-fiile nakledildi; **كعليكم أنفسكم** gibi. Ve onda, zamirin sonra gelene iadesi vardır; ancak amellere ilhak edilirse; çünkü onda itibar edilir; bununla beraber, cümleler arasındaki uyumsuzlukta olan şeye rağmen, işin döneceği şeye göre düzgün olur.

Şu da var ki, nasbı Râdî sabit kıldı ve **كذب**’i isim-fiil yaptı; “**الزم**” manasında; ve ondan sonrası onunla mansubdur; sözünün reddi, onların icmâına muhalif olmasıyladır. Ve denildi ki: nasb onda bütünüyle bilinmez; şeyhimiz bunu tahkik etti; gelecek olana göre.

**وفي الصحاح**: o, nadir bir kelimedir; kıyasa aykırı olarak geldi.

**وعن ابن شميل**: **كذبك الحج**: yani sana mümkün oldu; öyleyse hac yap. Ve **كذبك الصيد**: yani sana mümkün oldu; öyleyse onu at. Yahut mana: “hac, önceki günahları yıkan kâfi değil diye zikredilirse, hac sana yalan söyledi.”

Şair dedi—o, **عنتزة العبي**’dendir—eşine **عبلة**’ye hitap eder; denildi ki: **لخزز بن لوذان السدوسي**’dir; ve ikisinin divanında mevcuttur:
  **كذب العتيق وماء شن بـارد                      إن كنت سائلتي غبوقا فاذهبي**

Ve **مضر**, **كذب**’den sonra **العتيق**’i iğrâ üzerine nasb eder; Yemen ise onu ref eder. **والعتيق**: kuru hurmadır.

Beyit, Sîbeveyh’in şahitlerindendir; ve muhakkik Râdî onu isim-fiiller bahsinin başlarında, **كذب**’in aslında fiil olduğuna, sonra “**الزم**” manasında isim-fiil olduğuna şahit olarak okudu.

Şeyhimiz dedi: ve bu—yani onun isim-fiil olması—Râdî’nin tek kaldığı bir şeydir. Ve kalanını şeyhimizin şerhinde gör.

Sonra, daha önce geçti: nasbı bir cemaat inkâr etti; ve ref’i onlardan bir cemaat tayin etti; onlardan Ebu Bekir b. el-Enbârî, müstakil bir risalede; onda **الكذب**’in manalarını şerh etti ve onları beş yaptı. Dedi: **كذب**’in manası iğrâdır; ve muhatabın zikredilen şeye lüzumunu talep etmektir; Arapların sözü gibi: **كذب عليك: العسل**; ve cevap verirler: “bütün bal”; böylece muzâfun ileyh, muzâfa galip geldi.

Dedi: Ömer b. el-Hattâb: **كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة، كذب عليكم الجهاد، ثلاثة أسفار كذبن عليكم**; manası: “haccı, umreyi ve cihadı iltizam edin”dir. Ve iğrâ olunan şey, **كذب** ile merfûdur; onu sahih olarak nasb etmek caiz değildir; çünkü **كذب** fiildir; ona mutlaka bir fâil gerekir; ve haberin mutlaka kendisinden haber verilen bir şey gerekir. Fiil ve fâil, ikisinin te’vili iğrâdır.

Ve kim, Ömer hadîsinde hac, umre ve cihadın hükmünün nasb olduğunu zannederse, isabet etmedi; çünkü fâilden hâlî olmaya hükmetti.

Ebu Ubeyd, Ebu Ubeyde’den, bir bedevîden nakletti: bir adamın zayıf bir devesine baktı, dedi: **كذب عليك البزر والنوى**. Ebu Ubeyd dedi: iğrâda **كذب** ile birlikte nasb, bu harf dışında işitilmedi. Ebu Bekir dedi: bu, sözden şâzdır; nahivde kıyas yolunun dışındadır; kendisine dayanılmayan ve onunla alınmayan şâzlara ilhak edilmiştir. Şair dedi: **كذب العتيق** … sonuna kadar; manası: “kuru hurmayı iltizam et; bu suyu; ve benden başkasını isteme.” **والعتيق**: yalnızca merfûdur. Bitti.

Ebu Hayyân bu sözü tezkiretinde ve **شرح التسهيل**’de nakletti; ve ona şunu ekledi: **كذب**’den sonra isimlerin ref’ine delalet eden şey, zamirin onlara bitişmesidir; Ömer’in sözünde geldiği gibi: **ثلاثة أسفار، كذبن عليكم**. Ve şair dedi:

  **كذبت عليك: لا تزال تقوفني                      كما قاف آثار الوسيقة قائف**

manası: “üzerine benim”; o, iğrâ olunandır; ve fiile bitişti; çünkü fâil gecikseydi, ayrı olurdu. Ve bu, onun ayrılmasının yerlerinden değildir.

Ben dedim: bu, Asmaî’nin sözüdür; Ebu Ubeyd’in naklettiği gibi. Dedi: onu ancak kendi nefsiyle iğrâ etti; yani: “üzerine benim”; böylece nefsini ref mahalline koydu; görmüyor musun, **التاء** ile geldi; onu ismi yaptı.

Ebu Saîd ed-Darîr bu şiirde dedi: yani senin hakkında, intikamımdan uyumayacağını zannettim; sonra “**كذبت عليك**” ettim.

Şeyhimiz dedi: Ben dedim: sahih olan, nasbın caiz olmasıdır; âlimlerin nakline göre o, **مضر** lügatidir; ref ise Yemen lügatidir. Ref ile vechi: iğrâ manasında olan haber lafızlarından gelen kabildendir; İbn eş-Şecerî’nin **أماليه**’de dediği gibi: **تؤمنون بالله** yani “Allah’a iman edin”; ve “Allah ona rahmet etsin”: yani “Allah’ım ona rahmet et”; ve **حسبك: زيد**: yani “onunla yetin.” Nasb ile vechi: mananın lafza sirayet etmesi babındandır; çünkü iğrâ olunan şey manada mef’ûl olunca, lafız manaya uysun diye ona nasb alâmeti bitişti. Bitti.

**وفي لسان العرب**: önceki Antara sözünü zikrettikten sonra: yani ona der ki: “üzerine, **العتيق** yemeyi—o kuru hurmadır—ve soğuk su içmeyi; ve akşamleyin içilen süt içişi olan **غبوق** sütünü istemeye kalkışma; çünkü süt, senin faydalandığım ve beni ve seni teslim eden mehrime tahsis edilmiştir.”

Ömer hadîsinde: **عمرو بن معد يكرب** ona nikrisi şikâyet etti; dedi: **كذبتك الظهائر**; yani: öğle sıcağında yürümek üzerine; ve o, **ظهيرة**’nin cem’idir; o, sıcağın şiddetidir. Bir rivayette: **كذب علي: الظواهر**; **ظاهرة**’nin cem’idir; o, yerden görünen ve yükselen şeydir.

Onun başka bir hadîsinde: **أن عمرو بن معد يكرب اشتكى إليه المعص، فقال: كذب عليك العسل**; ister: **العسلان**; o, kurdun yürüyüşüdür; yani: “üzerine, yürüyüşte sürat.” **والمعص**—**بالعين المهملة**—: adamın sinirinde burkulmadır.

Ondan, Ali hadîsi: **كذبتك الحارقة**; yani: onun gibisi üzerine; **والحارقة**: şehveti kendisine galip gelen kadın; ve denildi ki: o, dar ferçli olandır.

Ben dedim: Ebu Ubeyd el-Kâsım b. Sellâm’ın **استدراك الغلط** kitabında, Mu‘kır b. Himâr el-Bârikî’nin sözünü okudum:
  **وذبيانـية أوصـت بـينـهـا                      بأن كذب القراطف والقروف**

yani: “üzerinize onunla.” **والقراطف**: kırmızı örtüler. **والقروف**: **بالقرفة** (kesre ile)—o nar kabuklarıdır—ile tabaklanmış deriden kaplardır. Böylece, **بني نمر**’e galip gelirlerse, bu iki şeyin yağmasını çoğaltsınlar ve onları çok alsınlar diye onlara emretti; bu, ihtiyaçları ve mallarının azlığı sebebiyledir.

Ben dedim: bunun üzerine, **كذب النسابون** hadîsini tefsir ettiler; yani: onların sözüne dönmek vacip oldu. Beyanını **القول النفيس في نسب مولاي إدريس**’te yerleştirdik.

**وفي لسان العرب، عن ابن السكيت**: bir adama, bir şey emrettiğinde ve onu iğrâ ettiğinde dersin: **كذب عليك كذا وكذا**; yani: “üzerine onunla”; ve o, nadir bir kelimedir. Dedi: ve İbnü’l-A‘râbî, Hudâş b. Züheyr için okudu:
  **كذبت عليكم أوعدوني وعللوابي الأرض والأقوام قردان موظبا**

Yani: “Seyahatte iseniz, bana ve benim hicvime sarılın; yeri benim zikrimle kat edin ve kavme benim hicvimi inşad edin, ey **قردان موظب**.”

İbnü’l-Esîr **النهاية**’de, Zemahşerî de **الفائق**’te dedi: Hadiste: “Aç karnına hacamat vardır; onda şifa ve bereket vardır. Kim pazar ve perşembe günü hacamat olursa **كذباك**; yahut pazartesi ve salı günü...” **كذباك**’ın manası: yani “üzerine (düş): ikisine.” Zemahşerî dedi: Bu, onların sözünde mesel yürüyüşüyle yürüyen bir kelimedir; bu yüzden tasarruf etmedi; tek bir tarzı gerekli kıldı: yalnız muhataba taalluk eden geçmiş fiil olması hâlinde; ve o, emir manasındadır. Sonra dedi: Onun “**كذباك**” sözünün manası: yani “**ليكذباك**”; ve “seni canlandırsınlar ve seni fiile sevk etsinler.” Dedim: Ona işaret daha önce geçti.

Şeyhimiz, Abdü’d-dâim b. Merzûk el-Kayrevânî’nin edebde **حلى العلاء** kitabından nakletti: **العتيق**’in ref‘ ve nasb ile rivayet edildiğini; manasının da: “Senin üzerine **العتيق** ve **ماء شن**.” Aslı: “**كذب ذاك** senin üzerine **العتيق**”; sonra “senin üzerine” hazfedildi, **كذب** onun yerine kaim oldu; böylece Araplar onunla teşvik eder oldular.

el-A‘lem, **شرح مختار الشعراء الستة**’de bu beyit üzerine sözünde dedi: “**كذب التيق**” sözü: yani “hurmaya (sarıl)”; Araplar der: “**كذبك** hurma ve süt”, yani: “ikisine (sarıl).” **الكذب**’in aslı “imkân”dır. Adamın “**كذبت**” sözü: yani “nefsinden imkân verdin ve zayıfladın”; bu sebeple onda genişletildi de onunla teşvik edildi; çünkü bir şeyle teşvik olunduğu vakit, teşvik olunan şey, teşvik eden onu isterse mümkün/erişilebilir kılınmış olur.

Şeyh Ebû Hayyân, **شرح التسهيل**’de bu sözün naklinden sonra dedi: “Eğer nasb edersen, lafzın zahirine göre **كذب** fâilsiz kalır. Kaidelerin gerektirdiği: bunun **الإعمال** بابından olmasıdır; böylece **كذب**, ismi fâil olmak üzere ister; ‘senin üzerine’ de onu mef‘ûl olmak üzere ister. İsmi **كذب** ile ref‘ edersek, mananın anlaşılması için ‘senin üzerine’nin mef‘ûlü hazfedilmiş olur; takdir: ‘**كذب** sizin üzerinize hac’; mef‘ûlün hazfi ancak, bir ihtisar yeri olduğu ve aslî vaz‘ından tahrif edilmiş bulunduğu için iltizam edildi; bu yüzden, onda tek bir hâlin iltizam edilmesi ve onda tasarruf edilmemesi bakımından, emsâl yürüyüşüyle yürütüldü. İsmi nasb edersen, Sîbeveyh’in görüşüne göre **كذب**’de fâil zamirli olur; onu, ondan sonra gelen tefsir eder; Kisâî’nin görüşüne göre ise mahzuf olur.” Bitti.

Mecazdan: “Üzerine حمل etti de **ما كذب** **تكذيبا**”; yani: “ne döndü, ne korktu, ne geri döndü.” Keza: “Hücum etti de **ما هلل**”; ve “hücum etti, sonra **كذب**”; yani: “hücumunu doğrulamadı.” Züheyr dedi:

  “Aslan; adamları avlar, ne vakit ki
  aslan, akranlarından doğrulukla **كذب** etmez.”

**الأساس**’ta: Manası: “ona dair zannı **كذب** etti”; yahut “hücumunu yalancı kıldı.”

Yine mecazdan: Onların sözü: “**ما كذب** ki şöyle yaptı, **تكذيبا**”; yani: “ne geri durdu, ne bekledi, ne ağır davrandı.”

Zübeyr hadîsinde: Yermûk günü Rumlara حمل etti; Müslümanlara dedi: “Eğer onların üzerine şiddetle saldırırsam, **فلا تكذبوا**”; yani “kaçınmayın ve dönüp gitmeyin.” Şemmer dedi: Adam için, حمل edip sonra dönüp gittiğinde ve ilerlemediğinde denir: “Akranından **قد كذب** **تكذيبا**”; ve Züheyr’in beytini inşad etti.

Savaşta **التكذيب**, ondaki **الصدق**’un zıddıdır. Denir: “Savaşı **صدق** etti” — onda ciddiyeti ortaya koyduğunda; ve “**كذب**” — korktuğunda. “**حملة كاذبة**”: onların zıddında dedikleri gibi: “**صادقة**”; ve o, حملada “doğrulanan” ve “yalanlanan”dır.

**الصحاح**’ta: “Falan **تكذب** etti”: yalanı tekellüf etti. “Falana **تكذب** etti” ve “ona karşı **تكذب** etti”: onun yalancı olduğunu iddia etti. Ebû Bekir es-Sıddîk, Allah ondan razı olsun, dedi:

  “Onlara doğru olarak bir elçi geldi de ona **فتكذبوا** ettiler,
  ve dediler: ‘Sen bizim içimizde kalıcı değilsin.’”

“Onunla **كاذبته** **مكاذبة** ve **كذابا**”: “ona yalan söyledim”; ve “bana yalan söyledi.” “Adamı **كذب** etti **تكذيبا** ve **كذابا**”: onu yalancı kıldı; ve ona: “**كذبت**” dedi.

Keza: “İşi **كذب** etti **تكذيبا** ve **كذابا** (şeddeli)”; ve “**كذابا** (hafifletmeyle)”: onu inkâr etti. Aziz tenzilde: **وكذبوا بآياتنا كذابا**; ve onda: **لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا**; yani: “yalan”; Lihyânî’den. Ferrâ dedi: Ali b. Ebî Tâlib ikisini de hafifletti; Âsım ve Medineliler ikisini de ağırlaştırdı; o, fasih Yemenî bir dildir: derler: “Onu **كذبت** ettim **كذابا**”; ve “gömleği yırttım **خراقا**”; ve bunun gibi her “yaptım”ın masdarı onların dilinde şeddeli olarak “**فعال**”dır. Dedi: Bana bir bedevî bir kere Merve üzerinde fetva isterken dedi: “Tıraş mı sana daha sevimli, yoksa kısaltma mı?” Benî Küleyb’den biri inşad etti:

  “Ne kadar uzadı, beni arkadaşlarımdan alıkoyman,
  ve giderilmesi benim şifamdan olan bir ihtiyaçtan.”

Ferrâ dedi: Kisâî, **لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا**’yı hafifletirdi; çünkü o, onu masdar yapan bir fiille kayıtlıdır; **وكذبوا بآياتنا كذابا**’yı ise şeddelerdi; çünkü **كذبوا**, **الكذاب**’ı kayıtlar. Dedi: Onun dediği güzeldir. Manası: “Orada لغو işitmezler”; yani: “batıl”; ve “**كذابا**” da işitmezler; yani: “birbirlerini yalanlamazlar.”

“Falana **كذب** etti **تكذيبا**”: ona, onun yalancı olduğunu haber verdi; yahut onu, yalanla vasfetmek suretiyle yalancı kıldı. Zeccâc dedi: “**كذبته**”nin manası: ona “**كذبت**” dedim; “**أكذبته**”nin manası: ona, getirdiğinin yalan olduğunu gösterdim; bununla şu sözünü tefsir etti: **فإنهم لا يكذبونك**; ve hafifletmeyle de kıraat olundu. Kisâî, Araplardan nakletti: Denir: “Adamı **كذبت** ettim **تكذيبا**”: onu yalana nisbet ettiğimde.

Mecazdan: İstediği bir işten **كذب** etti. **لسان العرب**’da: “Bir iş istedi, sonra ondan **كذب** etti”; yani: çekindi. “Falana karşı **كذب** etti”: ondan geri çevirdi.

Mecazdan: “Vahşî **كذب** etti” ve “**كذب** etti”: bir koşu koştu, sonra arkasına bakmak için durdu: aranıyor mu, değil mi?

Üzerine istidrâk edilenlerdendir: **الصحاح**’ta: “**الكذب**”, “**كاذب**”in cem‘idir; “**راكع**” ve “**ركع**” gibi. Ebû Duvâd er-Ruâsî dedi:

  “Ne vakit söylerse, sözü kavimlere fayda verir;
  **الكذب**’in heveslisi olan hadîs sönüp gittiğinde.”

“**الكذب**” ayrıca “**كذوب**”un cem‘idir; “**صبور**” ve “**صبر**” gibi. Ondandır ki bazıları **ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب** okudu; böylece onu “diller” için sıfat kıldı. **لسان العرب**’da böyledir. Şeyhimiz şerhinde artırdı: “Ve denildi ki: kıyasa aykırı olarak **كاذب**’in cem‘idir; yahut **كذاب**’ın cem‘idir; **كتاب** gibi: masdar olup mübalağa için onunla vasfedilmiştir; bunu, dil ehlinden bir cemaat söyledi.” Bitti.

“**رؤيا كذوب**”, “**ناصية كاذبة**” gibidir; yani: “sahibi yalancıdır.” Ona işaret daha önce geçti. Sa‘leb inşad etti:

  “Selam verdim, o da ona selam verdi; sonra kalktı da tıraş oldu;
  yıldızla birlikte, uykunun rüyası: **كذوب**.”

Ve **التكاذب**: **التصادق**’ın zıddıdır. Aziz tenzilde: **وجاؤوا على قميصه بدم كذب**. Tefsirde rivayet olundu: Yusuf’un kardeşleri, عليه السلام, onu kuyuya attıklarında, gömleğini aldılar ve bir oğlağı boğazladılar; sonra gömleği oğlağın kanıyla bulaştırdılar. Yakub عليه السلام gömleği görünce dedi: “Yalan söylediniz; eğer onu kurt yemiş olsaydı, gömleğini yırtardı.” **الفراء**, Yüce Allah’ın sözü **بدم كذب** hakkında dedi ki: manası: **مكذوب**. Dedi: Araplar yalana: **مكذوب**, zayıflığa: **مضعوف**, deriye: **مجلود** derler; “ve onun için bağlanmış bir görüş yoktur” görüşü: “bir görüş bağlamayı” kastederler; böylece kaynakları, sözün çoğunda mef‘ûl kılarlar. **الأخفش** dedi: **بدم كذب**; böylece kanı **كذب** kıldı; çünkü onda yalan söylenmiştir; Yüce Allah’ın sözü gibi: **فما ربحت تجارتهم**. **أبو العباس** dedi: Bu, mef‘ûl manasında bir mastardır; kastetti: **بدم مكذوب**. **الزجاج** dedi: **بدم كذب**; yani: “yalan sahibi”; mana: içinde yalan söylenmiş kan. Ve **بدم كدب** diye, **المهملة** ile okundu; ona işaret daha önce geçti. Ve **الكذب** ayrıca: tırnaklarda beyazlıktır; **أبو عمر الزاهد**’den; **المهملة**’de bir lugattır. Ve **الكذب** insan dışında da kullanılabilir; dediler: **كذب البرق** ve **الحلم** ve **الظن** ve **الرجاء** ve **الطمع**. Ve **كذبت العين**: duyusu ona hıyanet etti.

Ve **كذب الرأي**: işi, olduğu hâlin tersine vehmetti. Mecazdan: **كذبتك عينك**: sana hakikati olmayanı gösterdi. Aziz tenzilde: **حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا**; şeddeli ve **الكاف**’ın zammesiyle; bu, Aişe’nin kıraatidir; Nafi‘, İbn Kesîr, Ebû Amr ve İbn Âmir bununla okudu. Âsım, Hamza ve Kisâî: **كذبوا** diye, tahfîf ile ve **الكاف**’ın zammesiyle okudu; bu, İbn Abbas’tan rivayet olundu; ve dedi: Onlar beşerdiler, yani: resuller; resullerin zayıfladıklarına, böylece kendilerine va‘din yerine getirilmediğini zannettiklerine gider. **أبو منصور** dedi: Eğer bu İbn Abbas’tan sahih olursa, bence onun yönü—Allah daha iyi bilir—şudur: resullerin vehimlerinde, beşerin vehimlerinde hatıra gelen şey hatıra gelmiştir; şu var ki o hatıraları tahkik etmediler ve onlara dayanmadılar; ve onların zannı, kendisine itminan ettikleri bir zan değildi; fakat yakînin bastırdığı bir hatıraydı. **لسان العرب**’da böyledir. Ve o, şiirin **تكاذيب**’indendir. Mecazdan: **كذب لبن الناقة** ve **كذب**: gitti; bu, **اللحياني**’dendir. Ve **كذب**: devenin yürüyüşünde: yürüyüşü kötü olunca. **الأعشى** dedi:

جمالية تغتلي بـالـرداف
إذا كذب الآثمات الهجيرا

**لسان العرب**’da böyledir. Mecazdan ayrıca: **كذب الحر**: kırıldı. Ve **كذب السير**: bulmadı. Ve **القوم السري**: onlara imkân verilmedi. Ve **الكذابة**: bir elbisedir; renklerle boyanır; nakşedilir; sanki işlemeli. **المسعودي** hadîsinde: **رأيت في بيت القاسم كذابتين في السقف**: **الكذابة**: bir elbisedir; tasvir edilir ve evin tavanına yapıştırılır; onunla adlandırıldı; çünkü tavanda olduğunu vehmettirir; hâlbuki o, onun altında bir elbisededir: **الأساس**’ta böyledir; benzeri **لسان العرب**’dadır. Şeyhimizin istidrâk ettiklerinden: **المكاذب**; denildi ki: onun tekili yoktur; ve denildi ki: **كذب**’ün cem‘idir; kıyasa aykırı olarak. Ve denildi ki: **مكذب**’ün cem‘idir; çünkü kıyas onu gerektirir; yahut vaz‘ı vehmedilmiş olduğu için; **محاسن** ve **مذاكر** ve benzerlerinde dedikleri gibi. Bunlardandır ki **الجوهري**, şeddeli **الكذاب**’ın, tahfîfli değil, şeddeli **كذب**’in mastarı olduğunu açıkça söyledi; ve onu şu ayetle destekledi: **وكذبوا بآياتنا كذابا**. Musannifin zahiri: tahfîfli ve şeddeli olanın her birinin, tahfîfli hakkında söylendiğidir. Dedim: Onun inkâr ettiği şey, **لسان العرب**’da İbn Manzûr’un açıkça söylediği şeydir. Sonra dedi: Bunlardandır ki **الجوهري** masdarlara şunu ekledi: **تكذبة** ( **توصية** gibi) ve **مكذب** ( **ممزق** gibi) tekzîb manasında. Dedim: **الجوهري**’den başkası onlara şunu ekledi: **كذبا** ( **قفل** gibi) ve **كذبا** ( **ضرب** gibi); bu sonuncu işitilmiş değildir; fakat kıyas onu gerektirir. Sonra dedi: Bu lafzı, onun hakkında tasnif ile bir cemaat tahsis etti; onlardan: Ebû Bekir b. el-Enbârî ve allâme Ahmed b. Muhammed b. Kâsım b. Ahmed b. Huzeyv, **الأخسيكتي** **الحنفي**, **ذي الفضائل** lakaplı; tercemesi **البغية**’de ve Şeyh Kâsım’ın **طبقات الحنفية**’sindedir.

İbn el-Enbârî dedi: **الكذب** beş kısma ayrılır: Birincisi, nakledenin işittiğini değiştirmesi ve nakil ve rivayet olarak bilmediği şeyi söylemesidir; bu kısım, günaha sokar ve mürüvveti yıkar. İkincisi: yalanı andıran bir söz söylemesi ve onunla ancak hakkı kastetmesidir; ondan, şu hadis: **كذب إبراهيم ثلاث كذبات**; yani: yalanı andıran bir söz söyledi; ve o, üçünün içinde de doğrudur. Üçüncüsü, hata manasındadır; ve bu, onların sözünde çoktur. Dördüncüsü, bâtıl olma: **كذب الرجل**: umudu ve umduğu şey onun üzerinde bâtıl oldu manasındadır. Beşincisi, iğrâ manasındadır; beyanı daha önce geçti. Üçüncüye göre, vitir namazı hadisini çıkardılar: **كذب أبو محمد**; yani: hata etti; onu yalancı diye adlandırdı; çünkü doğruya zıt oluşta ona benzer; nitekim yalan, doğruluğun zıddıdır; her ne kadar niyet ve kasıt bakımından ayrılmış olsalar da; çünkü yalancı, söylediğinin yalan olduğunu bilir; hata eden bilmez. Ve bu adam haber veren değildir; ancak onu, vitrin vacip olduğuna götüren bir içtihatla söyledi; içtihada yalan girmez; ancak hata girer. Ve Ebû Muhammed sahabîdir: adı Mes‘ûd b. Zeyd’dir. **التوشيح**’te: Hicaz ehli, **كذبت** derler, “hata ettim” manasında; ve insanların geri kalanı da onlarda ona tâbi olmuştur. Dördüncüye göre, Aziz ve Celîl Allah’ın sözüne çıkardılar: **انظر كيف كذبوا على أنفسهم**: bak, umutları nasıl üzerlerinde bâtıl oldu. Ve Ebû Tâlib’in sözü de böyledir:

كذبتم وبيت الله نبزى محمدا
ولما نطاعن حوله ونناضل

Bu sözün geri kalanına, Şeyhimizin şerhinde bak; çünkü o pek nefistir. Müellifin zikretmediği emsâlden, onların sözü: **أكذب النفس إذا حدثتها**.

Yani: nefsine, “sen nail olamazsın” diye söyleme; çünkü bu seni gevşetir. Beşşâr’a soruldu: Arapların söylediği hangi beyit daha şiirli? Dedi: Bir tek beyiti bütün şiire üstün kılmak çetindir. Fakat Lebîd, şu sözünde en güzel söylemiştir:

أكذب النفـس حـدثـتـهـا
إن صدق النفس يزري بالأمل

Bunu **الميداني** ve başkası söyledi; ve onlardandır:

كل امرئ بطوال العيش مكذوب

Ve Ebû Duvâd’ın şiirinden bir beyitin ikinci yarısı:

كذاب الـــعـــــير إن كـــــــان بـــــــرح

Ve başı:

قلت لما نصلا من قنة

Ve ondan sonra:

وترى خلفها إذ مصعا
من غـــبـــار ساطع فوق قزح

**ك ب**: yani gevşedi, mümkün oldu. Ve caizdir ki iğrâ olsun; yani: “deveye (yönel), onu geri çevir”; her ne kadar şiddetli olsa da. Zorlaşsa da umulan şeye darb-ı mesel olur. Sonra allâme Nûruddîn el-‘Useylî’nin hattından şunu nakletti: Şerefli nesep ağacı nüshasında, Peygamber’in, صلى الله عليه وسلم, sözü zikredilirken: **كذب النسابون**; **كذب** “doğru söyledi” manasındadır; ve buradan alınması mümkündür. Bulunan budur.

Şeyhimiz dedi: İbn el-Enbârî genişletti ve dedi: Buna göre **كذب** lafzı, zıt anlamlılardandır; nitekim **الضد** lafzını da zıt anlamlılar kıldılar. Dedim: Dil ve sarf imamlarından birden fazlasının tefsir ettiği şey: yani onların sözüne dönmek vaciptir. Ona işaret daha önce geçti. Sonra Şeyhimiz, maddenin sonunda, şunu zikretti: **الكذب**, şey hakkında, olduğu hâlin tersine haber vermektir; onda kasıt ve hata eşittir; zira Ehl-i sünnetin kararlaştırdığı ve beyân ehlinin seçtiği üzere, doğruluk ile yalan arasında bir vasıta yoktur. Ve Nazzâm’ın, Câhız’ın ve Râgıb’ın başka mezhepleri vardır; ve bunun kadarı, talebe için yeterlidir. Allah daha iyi bilir.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَذَبَ
1 كَذَبَ ذ , aor. كَذِبَ , inf. n. كَذِبٌ (a strange form of inf. n.; there being, accord. to Kz., only fourteen instances of it; as لَعِبٌ, and ضَحِكٌ, &c.; though there are many substantives of this measure; MF) and كِذْبٌ (S, K: accord. to Ibn-Es-Seed and others, this latter is formed from the former, by putting the second vowel of the former in the place of the first: MF) and كَذِبَةٌ (L) or كَذْبَةٌ (K) and كِذْبَهٌ (L, K) and كِذَابٌ and كِذَّابٌ (K: but this last, which is also assigned to كَذَبَ in the L, is, accord. to the S, which refers, for proof, to the Kur, ch. lxxviii. 28, one of the inf. ns. of كذّب: and Ks says, that the people of El-Yemen make the inf. n. of فعّل of the measure فِعَّالٌ, while the other Arabs make it تَفْعِيلٌ: TA) and, accord. to some, كُذْبٌ and كَذْبٌ (TA: but the latter of these two, though agreeable with analogy, is unheard: TA): see also كَذِبٌ, below: [He lied; uttered a falsehood; said what was untrue:] he gave an untrue account, or relation, of a thing, whether intentionally or unintentionally. (Msb) الكَذِبُ is of five kinds. ― -b2- First, The relater's changing, or altering, what he hears; and his relating; as from others, what he does not know. This is the kind that renders one criminal, and destroys manly virtue. - Second, The saying what resembles a lie, not meaning anything but the truth. Such is meant in the trad., كَذَبَ اِبْرٰهِيمُ ثَلَاثَ كَذِبَاتٍ Abraham said three sayings resembling lies; he being veracious in the three. - Third, The saying what is untrue by mistake, or unintentionally; making a mistake; erring. This signification is frequent. - Fourth, The finding one's hopes false, or vain. - Fifth, The act of instigating, or inciting. (IAmb.) [See illustrations of these and other significations below; and see more voce صَدَقَ.] [You say] يَكْذِبُكَ مِنْ أَيْنَ جَاءَ [He will lie to thee even as to the place whence he comes.] (L, art. مح, and in many other places, following the similar phrase لَا يَصْدُقُكَ أَثَرَهُ, or أَثَرُهُ.) Lebeed says,
اِكْذِبِ النَّفْسَ اِذَا حَدَّثْتَهَا
 Lie to the soul (i. e., to thy soul,) when thou talkest to it: i. e., say not to thy soul, Thou wilt not succeed in thine enterprise; for thy doing so will divert thee, or hinder thee, therefrom. A proverb. (Meyd, &c.) ― -b3- كُذِبَ, pass., He was told a lie; a falsehood; or an untruth. (K.) ― -b4- Aboo-Duwلd says,
كَذَبَ العَيْرُ وَاِنْ كَانَ بَرَحْ
 The wild ass hath lied, although he hath passed from right to left: [the doing which is esteemed unlucky:] or, [agreeably with explanations of كَذَبَ given below,] hath become languid, and within [the sportsman's] power, or reach, &c.: or keep to the wild ass, and hunt him, &c. A proverb, applied in the case of a thing that is hoped for, though difficult of attainment. (TA.) ― -b5- كَذَبَتْ and ↓ كذّبت (tropical:) She (a camel), being covered by the stallion, raised her tail, and then returned without conceiving. (En-Nadr, K.) ― -b6- كَذَبَ is said of other things than men [and animals]: as of lightning, [meaning (assumed tropical:) It gave a false promise of rain]: of a dream, an opinion, a hope, and a desire, [meaning, in each of these cases, (assumed tropical:) It proved false]. (TA.) ― -b7- So also كَذَبَتِ العَيْنُ (assumed tropical:) The sense [i. e., the sight] of the eye deceived it. (TA.) ― -b8- كَذَبَ الرَّأْىُ [(assumed tropical:) The judgment lied]; i. e., he imagined the thing contrary to its real state. (TA.) [See also صَدَقَ ظَنِّى] ― -b9- كَذَبَتْكَ عَيْنُكَ (tropical:) Thine eye showed thee what had no reality. (TA.) ― -b10- كَذَبَ لَبَنُ النَّاقَةِ, and ↓ كذّب, (the latter mentioned in the S,) (tropical:) The milk of the camel passed away, or failed. (Lh.) ― -b11- كَذَبَ فِى سَيْرِهِ (tropical:) [He (a camel) became slack, or slow, in his pace: see 2]. (TA.) ― -b12- كَذَبَ الحَرُّ (tropical:) The heat abated. (TA.) ― -b13- See also 2. كَذَبَ He found his hopes to be false, or vain. (IAmb.) اُنْظُرْ كَيْفَ كَذَبُوا عَلَى أَنْفُسِهِمْ, [Kur vi. 24, lit., See how they lied against themselves,] is said to signify see how their hope hath proved false, or vain. (TA.) ― -b14- ظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا, [Kur xii. 110,] They (the apostles) thought that they had been disappointed of the fulfilment of the promise made to them. So accord. to one reading. Accord. to another reading, the verb is ↓ كُذِّبُوا: [in which case, the meaning of the words appears to be, “ They knew that they had been pronounced liars ” by the people to whom they were sent]. (TA.) There are also two other readings; ↓ كَذَّبُوا and كَذَبُوا: accord. to the former, the verb refers to the people to whom the apostles were sent; and ظنّوا means “ they knew: ” accord. to the latter, the words mean, “ They (the people above mentioned) thought that they (the apostles) had broken their promise. ” (Jel.) ― -b15- مَا كَذَبَ الفُؤَادُ مَا رَأَى [The mind did not belie what he saw.] (Kur liii. 11.) ― -b16- كَذَبَتْهُ نَفْسُهُ [His soul lied to him:] his soul made him to desire things, and to conceive hopes, that could scarcely come to pass. (K.) Hence the soul is called الكَذُوبُ. You say in the contr. case, صَذَقَتْهُ نفسه, and الكَذُوبُ. (TA.) See كَذُوبٌ, and art. صدق. ― -b17- Hence, كَذَبَ عَلَيْهِ signifies It rendered him active, or brisk; animated him; instigated him; incited him; (K;) as also كَذَبَهُ. (Z.) ― -b18- Hence, كَذَبَ and كَذَبَكَ and كَذَبَ عَلَيْكَ have sometimes the same signification, though not always the same government, as عَلَيْكَ, or اِلْزَمْ; Keep to; or take to. The noun following is put in the nom. case accord. to the dial. of El-Yemen; and in the acc. accord. to the dial. of Mudar; or, as some say, is correctly put in the nom. only. (TA.) You say, كَذَبَ عَلَيْكَ كَذَا وَكَذَا, meaning Keep to, or take to, such and such things. It is an extr. phrase. (ISk.) You also say, كَذَبْتُ عَلَيْكَ, meaning Keep thou to me: and كذبتُ عَلَيْكُمْ Keep ye to me. IAar. cites the following verse of Khidلsh Ibn-Zuheyr, [in which he tauntingly compares a people to ticks]:
كَذَبْتُ عَلَيْكُمْ أَوْ عِدُونِى وَعَلِّلُوا
بِىَ الأَرْضَ وَالأَقْوَامَ قِرْدَانَ مَوْظَبَا
[Keep ye to me: threaten me, and soothe by (the mention of) me the land and the peoples, O ticks of Mowdhab!]: meaning Keep ye to me, and to satirizing me, when ye are on a journey, and traverse the land mentioning me. (TA.) In like manner, يَوْمُ الأَحَدِ والخَمِيسِ كَذَبَاكَ أَوْ يَوْمُ الاِثْنَيْنِ والثَّلَاثَاءِ, in a trad. respecting the proper days for being cupped, signifies Keep thou to Sunday and Thursday, or Monday and Tuesday. (IAth, Z.) The verb is thus used after the manner of a proverb, and is invariable [as to tense], being constantly in the pret. tense, connected [literally or virtually, when explained by عَلَيْكَ followed by the prep. ب, or by اِلْزَمْ,] only with the person addressed, and in the sense of the imperative. كذباك here [lit.] signifies Let them render thee active, or brisk, and animate thee, instigate thee, or incite thee. (Z.). [A trad. of 'Omar, quoted below, presents another instance to which this signification is said to apply.] ― -b19- Or كَذَبَ denotes instigation, or incitement, of the person addressed, to keep to the thing that is mentioned; as in the saying of the Arabs, كَذَبَ عَلَيْكَ العَسَلُ, meaning Eat thou honey: but the explanation of this is, (The relinquisher of) honey hath erred [to thee; i. e., in his representation of its evil qualites &c.; which is equivalent to saying, Eat, or keep to, honey]: العَسَلُ being put for تَارِكُ العَسَلِ. [See also 1 in art. عسل.] In like manner, the saying of 'Omar, كَذَبَ عَلَيْكُمُ الحَجُّ &c., (see below,) signifies Keep ye to the performance of the pilgrimage, &c.: [or (the relinquisher of) the pilgrimage hath erred to thee in his representation of it: therefore it means as above]. (IAmb.) Accord. to IAmb the noun signifying the object of instigation [which may also be called the cause thereof] cannot be rightly put in the acc. case: if so put, the verb is without an agent. (TA.) [But see what is said on this point in the remarks on the trad. of 'Omar below.] ― -b20- Or the verb in a case of this kind signifies أَمْكَنَ: thus, كَذَبَكَ الحَجُّ signifies The performance of the pilgrimage is possible, or practicable, to thee: therefore [it means] Perform thou the pilgrimage. (ISh.) ― -b21- Or أَمْكَنَ is its original signification; and the meaning intended is Keep to; as in the ex. كَذَبَ العَتِيقُ. (Aal.) ― -b22- 'Antarah, addressing his wife 'Ableh, says; or, accord. to some, the poet is Khuzaz Ibn-Lowdhلn;
كَذَبَ العَتِيقُ وَمَآءُ شَنٍّ بَارِدٌ
اِنْ كُنْتِ سَائِلَتِى غَبُوقًا فَاذْهَبِى
(TA.) i. e., Keep thou to the eating of dates, and to the cool water of an old, worn-out, skin: if thou ask me for an evening's drink of milk, depart: for I have appropriated the milk to my colt, which is profitable to me, and may preserve me and thee: (L:) العتيق is in the nom. case accord. to the dial. of El-Yemen: but in the acc. accord. to that of Mudar. (TA.) ― -b23- Er-Radee [reading العتيقَ] cites this verse as a proof that كَذَبَ, originally a verb, has become a verbal noun, signifying اِلْزَمْ. (TA.) But he is the only one who asserts it to be a verbal noun. (MF.) ― -b24- Also, Mo'akkir El-Bلrikee says,
وَذُبْيَانِيَّةٍ أُوْصَتْ بَنِيهَا
بِأَنْ كَذَبَ القَرَاطِفُ وَالقُرُوفُ
 And many a woman of Dhubyلn charged her sons by [saying], Keep to the red garments (اكسية), and the bags (or receptacles) of leather tanned with pomegranate-bark. She charged them to take plenty of these two things as spoil from the tribe of Nemir, if they should prevail over them. (Aboo-'Obeyd El-Kلsim Ibn-Selلm.) ― -b25- كذب is also said to have the same meaning in the words of the trad. كَذَبَ النَّسَّابُونَ [Keep to those skilled in genealogy:] or Regard is to be had to what is said by those skilled in genealogy: another meaning to which is assigned below. (TA.) ― -b26- It sometimes signifies It is incumbent, or obligatory. So in the following: (a trad. of 'Omar: TA:) كَذَبَ عَلَيْكُمُ الحَجُّ كَذَبَ عَلَيْكُمُ العُمْرَةُ كَذَبَ عَلَيْكُمُ الجِهَادُ ثلَاثَةُ أَسْفَارٍ كَذَبْنَ عَلَيْكُمْ [The performance of the pilgrimage is incumbent on you: the performance of (the rites called) العمرة is incumbent on you: warring (for the sake of religion) is incumbent on you: three expeditions are incumbent on you]: (S, * K:) or كذب, here, is from كَذَبَتْهُ نَفْسُهُ, “ his soul made him to desire things, and to conceive hopes, that could scarcely come to pass; ” and the meaning is let [the expectation of the reward which will follow] the performance of the pilgrimage render thee active, or brisk, and animate thee, instigate thee, or incite thee, to the act: [and so of the rest of the trad.: but here I should observe, that, for لِيَكْذِبَكَ and لِيُنَشِّطَكَ and يَبْعَثَكَ, in the CK, we should read لِيَكْذِبْكَ &c.:] (K:) ― -b27- or, as ISk says, كذب, here, seems to denote instigation, or incitement, meaning عَلَيْكُمْ بِهِ keep ye to it; and is an extr. word with respect to analogy: (S:) ― -b28- accord. to Akh., الحجّ is governed in the nom. case by كذب; but as to the meaning, it is in the acc.; because the meaning is a command to perform the pilgrimage; as when you say, أَمْكَنَكَ الصَّيْدُ [“ the game hath become within thy power, or reach ”], meaning “ shoot it, ” or “ cast at it: ” (S:) he who puts الحجّ in the acc. case, [agreeably with one relation of the trad., TA,] makes عليك [or عليكم] a verbal noun; and in كذب is [implied] the pronoun which refers to الحجّ [and which is the agent of the verb]; (K;) or the agent is implied in كذب, and explained by what follows it; (Sb;) [so that] the meaning is كَذَبَ الحَجُّ عَلَيْكُمُ الحَجَّ: (Z:) or, [as shown above,] كذب is a verbal n., meaning الْزَمْ, and الحجّ is in the acc. case as governed by it: (Er-Radee:) though its being in the acc. case, accord. to some, is altogether unknown: (TA:) ― -b29- [or the meaning is as stated before on the authority of ISh.:] ― -b30- or the trad. means كَذَبَ عَلَيْكَ الحَجُّ اِنْ ذُكِرَ أَنَّهُ غَيْرُ كَافٍ هَادِمٍ لِمَا قَبْلَهُ مِنَ الذُّنُوبِ [(the relinguisher of) the pilgrimage hath erred to thee if it have been spoken of (by him) as not sufficient, (and as not) abolishing the sins, or offences, (committed) before it: agreeably with the explanation by IAmb, given above]. (K.) ― -b31- كَذَبَ He said what was false unintentionally; committed a mistake, or error. The verb is used in this sense by the people of El-Hijلz, and the rest of the Arabs have followed them in so using it. (Towsheeh.) -A2- كَذَبَ is also said to signify He spoke truth; so as to bear two contr. meanings: and thus, كَذَبَ النَّسَّابُونَ may signify Those skilled in genealogy have spoken truth: but another explanation of this saying is given in this art. (MF, &c.) -A3- كَذَبَتْ عَفَّاقَتُكَ [and the like] Thou brokest wind. (S in art. عفق.)

كذّبه
2 كذّبه ذ , inf. n. تَكْذِيبٌ, (and كِذَّابٌ, TA, and تَكْذِبَةٌ [like تَجْرِبَةٌ &c.], occurring in the TA, voce لَهَبَةٌ, &c.) He made, or pronounced, him a liar; an utterer of falsehood; or a sayer of what was untrue: (K:) he attributed, or ascribed, to him lying, untruth, mendacity, or the speaking untruth: (Msb:) and (Msb) [accused him of lying:] he gave him the lie; said to him, “ Thou hast lied, ” &c. (S, Msb.) See also 4. ― -b2- كذّب بِالأَمْرِ, inf. n. تَكْذِيبٌ and كِذَّابٌ (K: the latter inf. n. of the dial. of El-Yemen: Ks, Fr) and كِذَابٌ, (TA,) He rejected, disallowed, denied, disacknowledged, disbelieved in, or discredited, the thing; syn. أَنْكَرَهُ; (K;) as also كذّبهُ, and ↓ كَذَبَهُ. (Jel, liii. 11.) Ex. وَكَذَّبُوا بِآيَاتِنَا كِذَّابًا [And they rejected our signs, with rejection: Kur, lxxviii. 28]. (S.) And كَذَّبَ الفُؤَادُ مَا رَأَى, and ↓ كَذَبَ: see art. فأد, and see 1. ― -b3- كذّب عَنْهُ (assumed tropical:) He repelled from him, [or defended him]; syn. رَدَّ عَنْهُ; namely, a man. (K.) [See exs. voce عوّى, in art. عو.] -A2- حَمَلَ فَمَا كَذّب, inf. n. تَكْذِيبٌ, (tropical:) He charged, and was not cowardly, (S, K,) and did not retreat. (TA.) حَمَلَ ثُمَّ كذّب He charge, and then was cowardly, or did not charge with earnestness, or sincerity: (S:) ― -b2- or falsified the opinion formed of him: or made a false charge. (A.) كذّب عَنَ قِرْنِهِ He charged, and then retreated from his adversary. (Sh.) كذّب القِتَالَ He was cowardly in fight. التَّكْذِيبُ in fighting is the contr. of الصِّدْقُ. (TA.) ― -b3- كذّب السَّيْرَ [He slackened his pace, or became slow, after giving promise of being quick;] he did not proceed in his journey with energy. (TA.) ― -b4- مَا كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ كَذَا (so in the TA, and in a MS. copy of the K: in the CK, and in two copies of the S, مَا كَذَبَ:) (tropical:) He did not delay to do so: (S, K:) he was not cowardly and weak, and did not delay to do so. (TA.) -A3- كذّب عَنْ أَمْرٍ قَدْ أَرَادَهُ (tropical:) He abstained, or desisted, or drew back by reason of fear, from a thing that he had desired to do. (K.) ― -b2- كذّب (and ↓ كَذَبَ, TA,) (assumed tropical:) He (a wild beast) took a run, and then stopped to see what was behind him, (K,) whether he were pursued or not. (TA.)

كَاذَبْتُهُ
3 كَاذَبْتُهُ ذ , inf. n. مُكَاذَبَةٌ and كِذَابٌ, I lied, &c., to him, and he to me. (K, * TA.)

اكذبهُ
4 اكذبهُ ذ He found him a liar; an utterer of falsehood; or a sayer of what was untrue: (S, K:) or he said to him, “ Thou hast lied ”: &c.: (TA:) or this verb bears the former of these two significations, and ↓ كذّبه signifies the latter: (S:) or اكذبه signifies he shewed him that he had told a lie, &c.: (Zj:) or اكذبه signifies he announced that he had told, or related, a lie, &c.: and ↓ كذّبه, he announced his being a liar, &c.: (Ks, S:) or اكذبه and ↓ كذّبه are syn.: but the former sometimes signifies he incited, urged, or induced, him to lie, &c. (a signification assigned to it in the K): and sometimes, he made manifest, or proved, his lying, &c. (a signification also assigned to it in the K): and he found him a liar, &c. (Th, S, * TA.) -A2- اكذب, inf. n. اِكْذَابٌ, (tropical:) He, being called to, or shouted to, remained silent, feigning to be asleep. (AA, K.)

تكدّب
5 تكدّب ذ He affected lying: or he lied purposely (تَكَلَّفَ الكَذِبَ). (S, K.) He told a lie; [like كَذَب.] (MA, KL.) [See also an instance in which it is trans., meaning He spoke falsely, voce تزعّم.] ― -b2- تكذّبهُ, (K,) and تكذّب عَلَيْهِ, (TA,) He asserted that he was a liar. (K.) Aboo-Bekr Es-Siddeek says,
رَسُولٌ أَتَاهُمْ صَادِقًا فَتَكَذَّبُوا
عَلَيْهِ وَقَالُوا لَسْتَ فِينَا بِمَا كِثِ
[An apostle came to them, speaking truth; but they brought a charge of lying against him, or asserted him to be a liar, and said, Thou shalt not stay among us]. (TA.)

تكاذبوا
6 تكاذبوا ذ They lied, &c., one to another. (S.) See also تَصَادَقَا.

كَذْبٌ
كَذْبٌ ذ and كَذِبٌ and كَذَبٌ and كُذْبٌ i. q. كَدْبٌ &c. (K, art. كدب.)

كَذِبٌ
كَذِبٌ ذ and ↓ أُكْذُوبَةٌ [pl. أَكَاذِيبُ] (S, K) and ↓ كُذْبَى and ↓ مَكْذُوبٌ (K: this last a pass. part. n. used in the sense of an inf. n., as is said to be done in only four other instances: MF) and ↓ مَكْذُوبَةٌ (S, K: a fem. pass. part. n. which is less used in this manner than a masc.: TA [or perhaps an inf. n., as its contr. مَصْدُوقَةٌ is said to be:]) and ↓ مَكْذَبَةٌ (K: a meemee inf. n. agreeable with analogy: TA) and ↓ مُكْذُبَةٌ (CK: omitted in a MS. copy, and in the TA) and ↓ كَاذِبَةٌ (S, K) and ↓ كُذْبَانٌ and ↓ كُذَّابٌ (K) and ↓ تَكْذَابٌ (L, art. مسح,) are synonymous: (S, K) [all of these are regarded by some as inf. ns., signifying The act of lying; uttering a falsehood; or saying what is untrue: by others, all but the first seem to be regarded as simple substantives, signifying a lie; a falsehood; an untruth; a fiction; a fable: and the first, being an inf. n., is often used as a subst.] ― -b2- اِنَّ بَنِى ↓ نُمَيْرٍ لَيْسَ لَهُمْ مَكْذُوبَةٌ [Verily no lying, or lie, is attributable to the sons of Numeyr] is related as a phrase of the Arabs. (Fr.) ― -b3- اِنَّ بَنِى فُلَانٍ ↓ لَيْسَ لِحَدِّهِمٌ مَكْذُوبَةٌ; i. e., كَذِبٌ; [Verily no falsity is attributable to the valour of the sons of such a one]. (S.) ― -b4- ↓ لَيْسَ لِوَقْعَتِهَا كَاذِبَةٌ [Kur lvi. 2,] signifies There shall be no rejecting its happening [as a falsity]: كاذبة being here an inf. n.: (Fr) or كاذبة is here a subst. put in the place of an inf. n., like عَاقِبَةٌ and عَافِيةٌ and بَاقِيَةٌ. (S.) ― -b5- ↓ لَا مُكْذَبَةَ, and ↓ لا كُذْبَى, and ↓ لا كُذْبَانَ, I do not accuse thee of lying; or make thee a liar: (TA:) [and in like manner] لَا كُذْبَ لَكَ, and لا كُذْبَى لَكَ, signify لا تَكْذِيبَ There is no accusing thee of lying; or making thee a liar. (Lb.) ― -b6- الشِّعْرِ ↓ تَكَاذِيبُ [The lies of poetry]. (TA.) ― -b7- جَاؤُوا عَلَى قَمِيصِهِ بِدَمٍ كَذِبٍ, [Kur xii. 18, They brought, upon his shirt, false blood]: كذب here means ↓ مَكْذُوبٍ: (Fr and Abu-l- 'Abbلs:) or is for ذِى كَذِبٍ, meaning مَكْذُوبٍ فِيهِ: (Zj:) or the blood is termed كذب because he (Jacob) was told a lie thereby. (Akh.) See another reading in art. كدب.

كُذْبَى
كُذْبَى ذ : see كَذِبٌ.

كَذْبَانٌ
كَذْبَانٌ ذ : see كَاذِبٌ.

كُذْبَانٌ
كُذْبَانٌ ذ : see كَذِبٌ.

الكَذُوبُ
الكَذُوبُ ذ and الكَذُوبَةُ (tropical:) Names of the soul. (AZ, K.) See 1. ― -b2- صَدَقَتْهُ الكَدُوبُ, [The soul (i. e. his soul) told him truth:] the soul diverted him, or hindered him, or held him back, from an undertaking, causing him to imagine himself unable to prosecute it. (TA.) One says so of a man who threatens another, and then belies himself, and is cowardly and weak. (AA.) Fr cites this hemistich:
حَتَّى اِذَا مَا صَدَقَتْهُ كُذُبُهْ
 Until, when his souls told him the truth, or diverted him, &c.: the poet assigning souls to the person spoken of because of the several opinions of the soul. (TA.)

كَذَّابٌ
كَذَّابٌ ذ : see كَاذِبٌ.

كُذَّابٌ
كُذَّابٌ ذ : see كَذِبٌ.

كَذَّابَةٌ
كَذَّابَةٌ ذ (assumed tropical:) A piece of cloth that is dyed of various colours, or figured, as though it were embroidered, and stuck to the ceiling of a chamber: so called because one would imagine that it [meaning what is figured] is upon the ceiling, whereas it is upon a piece of cloth beneath the ceiling. (A, L.)

كَاذِبٌ
كَاذِبٌ ذ and ↓ كَذَّابٌ (fem. with ة, TA,) and ↓ كَذُوبٌ and ↓ كُذَبَةٌ (S, K) and ↓ كَذُوبَةٌ and ↓ تِكِذَّابٌ (like تِصِدَّاقٌ, TA) and ↓ كَذْبَانٌ (K) and ↓ كَيْذُبَانٌ (S, K) and ↓ كَيْذَبَانٌ (Az, K) and ↓ مَكْذَبَانٌ and ↓ مَكْذَبَانَةٌ and ↓ كُذُبْذُبٌ and ↓ كُذُّبْذُبٌ (S, K; neither of which last two words has its like in measure, IJ) and ↓ كُذُبْذُبَانٌ (K) epithets, applied to a man, from كَذَبَ “ he lied, &c.: ” (S, K, &c.:) [the first word a simple epithet, signifying Lying, &c.; or a liar: each of the others an intensive epithet, signifying Lying, &c., much; mendacious; or a great, or habitual, liar]. Pl. of the first word [كَاذِبُونَ and] كُذَّبٌ; and of the third, كُذُبٌ: (S:) or, accord. to some, the last is pl. of كَاذِبٌ, contr. to analogy; or pl. of كِذَابٌ, which is an inf. n. used as an intensive epithet. (MF.) ― -b2- See كَذِبٌ ― -b3- نَاصِيَةٍ كَاذِبَةٍ, [in the Kur xcvi. 16,] signifies ناصيةٍ كاذبةٍ صَاحِبُهَا [By] a forelock whose owner is a liar. (TA.) ― -b4- Of the same kind is the expression ↓ رُؤْيَا كَذُوبٌ, meaning رؤيا صَاحِبُهَا كَاذِبٌ [A dream whereof the dreamer finds it to be false, or vain; i. e. a false, or vain, dream]. (TA.) [See also a verse cited voce خَيَالٌ.] ― -b5- قَدْ يَصْدُقُ ↓ اِنَّ الكَذُوبَ [Verily the habitual liar in some few instances speaks truth]. A proverb. (TA.) ― -b6- نَاقَةٌ كَاذِبٌ, and ↓ مُكَذِّبٌ, (tropical:) A she-camel that, being covered by the stallion, raises her tail, and then returns without conceiving. (En-Nadr, K.) ― -b7- حَمْلَةٌ كَاذِبَةٌ, and ↓ مَكْذُوبَةٌ [لَهَا? (see مَصْدُوقَةٌ),] (tropical:) A charge that is followed up with cowardice and retreating. (TA.) -A2- الكَذَّابَانِ An epithet applied to Museylimeh El-Hanafee and El-Aswad El-'Ansee. (K.) [Each of them is called الكذّاب.]

أَكْذَبُ
أَكْذَبُ ذ [More and most, lying, or mendacious]: see an ex. voce سُهَيْلَة.

أُكْذُوبَةٌ
أُكْذُوبَةٌ ذ : see كَذِبٌ.

تَكْذَابٌ
تَكْذَابٌ ذ and تَكَاذِيبُ: see كَذِبٌ.

مَكْذَبَةٌ
مَكْذَبَةٌ ذ : see كَذِبٌ.

مُكْذُبَةٌ
مُكْذُبَةٌ ذ : see كَذِبٌ.

مَكْذُوبٌ
مَكْذُوبٌ ذ : see كَذِبٌ ― -b2- [One to whom a lie, falsehood, or untruth, is told: see كُذِبَ.] Ex.
كُلُّ امْرِئٍ بِطَوَالِ العَيْشِ مَكْذُوبُ
 Every man, in respect of the length of life, is lied to [by his own soul]. A proverb. (Meyd, &c.) ― -b3- قَوْلٌ مَكْذُوبٌ [originally مَكْذُوبٌ فِيهِ] A false saying, or lie; [lit.] a saying in which a falsehood, or lie, is told. (M, TA, voce مَقْتُوتٌ.)

مَكْذُوبَةٌ
مَكْذُوبَةٌ ذ : see كَذِبٌ. -A2- A weak woman. (IAar, K.) ― -b2- A virtuous woman. (TA.)

مَكَاذِبُ
مَكَاذِبُ ذ [signifying lies, falsehoods, or untruths,] is said to be a word that has no proper sing.: or it is pl. of كَذِبٌ, contr. to analogy: or its sing. is مَكْذَبٌ: like as is said of مَحَاسِنُ and مَذَاكِرُ &c. (MF.)

_Türkçe çeviri henüz yok_

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَذَبَ
كَذَبَ I ( n. ac. كَذْبَة 1t ,  كِذْب 2 ,  كِذْبَة 2t ,  كَذِب 5 ,  كِذَاْب 23 &

كِذَّاب
كِذَّاب ,
a.  Lied, told a falsehood; was a liar; erred; deceived, disappointed, proved fallacious; failed.

b.  [ acc. &  Min ], Lied to .... about.

c.  Lied to, belied.

d.  [ Fī ], Was slow in ( his pace: camel ).

e.  Abated; passed away.

f.  [ 'Ala ], Lied against.

g.  [ 'Ala ], Animated; instigated.

h.  [ 'Ala ], Kept to.

i.  [ 'Ala ], Was incumbent upon.

j.  [ pass. ], Was accused falsely.

k.  [ pass. ], Was told a lie.

l.  Covered ( stallion ).

m.  Spoke the truth.

كَذَّبَ
كَذَّبَ II ,
a.  Pronounced, declared a liar; gave the lie to; contradicted; belied.

b.  [ Bi ], Disbelieved, discredited, disallowed, disacknowledged, rejected; denied.

c.  [ 'An ], Defended.

d.  Retreated, ran away.

e.  Was cowardly in ( fight ).

f.  [ 'An ], Ran away from; desisted, drew back from.

g.  Slackened ( his speed ).

كَاْذَبَ
كَاْذَبَ III ,
a.  see I (c) .

أَكْذَبَ
أَكْذَبَ IV ,
a.  see II (a) .

b.  Found, proved a liar.

c.  Made, caused to lie.

d.  Feigned to be asleep ( when called ).

تَكَذَّبَ
تَكَذَّبَ V ,
a.  Lied, was addicted to lying.

b.  [ acc. or 'Ala ], Called, considered a liar.

تَكَاْذَبَ
تَكَاْذَبَ VI ,
a.  Lied to each other.

اِسْتَكْذَبَ
اِسْتَكْذَبَ X ,
a.  see II (a) .

كِذْب
كِذْب 2
a.  [ coll. ],  see 5 .

كُذْبَى
كُذْبَى 3ya ,
a.  see 5 (a) .

كَذِب
كَذِب 5 ,
a.  Lie, falsehood, untruth; falsity.

b.  Fiction, fable.

c.  Deceit, imposture, fraud.

كُذَبَة
كُذَبَة 9t ,
a.  Mendacious; cheat, impostor, deceiver; liar.

أَكْذَبُ
أَكْذَبُ 14 ,
a.  Falser; falsest. - مَكْذَبَة 17t ,  مَكْذُبَة 19t , ( pl. مَكَاْذِبُ 44 ),  see 5 (a) .

كَاْذِب
كَاْذِب 21 , ( pl. كَذَبَة 4t ,  كُذَّب 11 , &  reg. ),
a.  Lying, mendacious, untruthful; false, deceitful; fallacious, deceptive; liar; story-teller.

كَاْذِبَة
كَاْذِبَة 21t ,
a.  fem. of كَاْذِب 21 .

b.  see 5 (a) .

c.  Falsity; imposture.

كِذَاْب
كِذَاْب 23 ,
a.  see 5 (a) , ( b ).

كَذُوْب
كَذُوْب 26 , ( pl. كُذُب 10 ),
a.  see 21 .

b.  [ art. ], The soul.

كَذُوْبَة
كَذُوْبَة 26t ,
a.  see 21 &  26 ( b ).

كَذَّاْب
كَذَّاْب 28 ,
a.  see 9t &  21 .

كَذَّاْبَة
كَذَّاْبَة 28t ,
a.  Figured cloth used for covering ceilings.

كُذَّاْب
كُذَّاْب 29 ,
a.  see 5 (a) .

كَذْبَاْنُ
كَذْبَاْنُ 33 ,
a.  see 21 .

كُذْبَاْن
كُذْبَاْن 35 ,
a.  see 5 (a) .

تَكْذَاْب
تَكْذَاْب 62 , ( pl. تَكَاْذِيْب 64 ),
a.  see 5 (a) , ( b ).

كَذڤبَ
N. P. كَذڤبَ I ,
a.  see 5 (a) .

b.  Deceived.

c.  [ 'Ala ], Accused falsely.

d.  False ( saying ).

مَكْذُوْبَة
مَكْذُوْبَة ( pl. مَكَاْذِيْبُ 65 ),
a.  see 5 (a) .

b.  Weak ( woman ).

c.  Virtuous ( woman ).

مُكْذُبَة
مُكْذُبَة
a.  see 5 (a) .

أُكْذُوْبَة
أُكْذُوْبَة ( pl. أَكَاْذِيْبُ 69 ),
a.  see 5 (a) .

كَيْذَُبَان
كَيْذَُبَان
a.  see 21 .

تِكِذَّاب
تِكِذَّاب ,  مَكْذَبَان ,  مَكْذَبَانَة
a.  see 21 .

كُذُبْذُب
كُذُبْذُب ,  كُذُبْذَبَان
a.  see 21 .

كَذَّبَ نَفْسَهُ
كَذَّبَ نَفْسَهُ أَكْذَبَ نَفْسَهُ
a.  He belied himself, contradicted himself.

مَا كَذَّبَ أَنْ يَفْعَل ذٰلِك
مَا كَذَّبَ أَنْ يَفْعَل ذٰلِك
a.  He did not delay, did not fail to do that.

كَذَج
كَذَج
a.  Asylum, refuge.

##### Türkçe

**كَذَبَ**
**كَذَبَ** I (isim-aksiyon: **كَذْبَة** 1t, **كِذْب** 2, **كِذْبَة** 2t, **كَذِب** 5, **كِذَاْب** 23 &

**كِذَّاب**
**كِذَّاب**,
a. Yalan söyledi, bir yalan söyledi; yalancı oldu; yanıldı; aldattı, hayal kırıklığına uğrattı, asılsız çıktı; başarısız oldu.

b. [acc. & Min], ... hakkında ...’ya yalan söyledi.

c. ...’ya yalan söyledi; yalanladı.

d. [Fī], (yürüyüşünde: deve) yavaş oldu.

e. Azaldı; geçip gitti.

f. ['Ala], ... aleyhine yalan söyledi.

g. ['Ala], canlandırdı; kışkırttı.

h. ['Ala], ... üzerinde sebat etti.

i. ['Ala], ... üzerine vacip oldu.

j. [edilgen], haksız yere suçlandı.

k. [edilgen], kendisine yalan söylendi.

l. (aygır) aştı.

m. Doğruyu söyledi.

**كَذَّبَ**
**كَذَّبَ** II,
a. (birini) yalancı diye niteledi, yalancı ilan etti; yalanladı; çelişti; tekzip etti.

b. [Bi], inanmadı, güvenmedi, geçersiz saydı, tanımadı, reddetti; inkâr etti.

c. ['An], savundu.

d. Geri çekildi, kaçtı.

e. (savaşta) korkak oldu.

f. ['An], ...’dan kaçtı; ...’dan vazgeçti, ...’dan geri durdu.

g. (hızını) gevşetti.

**كَاْذَبَ**
**كَاْذَبَ** III,
a. I (c)’ye bak.

**أَكْذَبَ**
**أَكْذَبَ** IV,
a. II (a)’ya bak.

b. (birini) yalancı buldu, yalancı olduğunu ispat etti.

c. Yalan söyletti, yalan söylemeye sebep oldu.

d. (çağrılınca) uyuyor gibi yaptı.

**تَكَذَّبَ**
**تَكَذَّبَ** V,
a. Yalan söyledi, yalana düşkün oldu.

b. [acc. veya 'Ala], (birini) yalancı diye çağırdı, yalancı saydı.

**تَكَاْذَبَ**
**تَكَاْذَبَ** VI,
a. Birbirlerine yalan söylediler.

**اِسْتَكْذَبَ**
**اِسْتَكْذَبَ** X,
a. II (a)’ya bak.

**كِذْب**
**كِذْب** 2
a. [topluluk], 5’e bak.

**كُذْبَى**
**كُذْبَى** 3ya,
a. 5 (a)’ya bak.

**كَذِب**
**كَذِب** 5,
a. Yalan, yalanlık, doğru olmama; asılsızlık.

b. Kurgu, masal.

c. Aldatma, sahtekârlık, dolandırıcılık.

**كُذَبَة**
**كُذَبَة** 9t,
a. Yalancı; hilekâr, sahtekâr, aldatan; yalancı.

**أَكْذَبُ**
**أَكْذَبُ** 14,
a. Daha yalancı; en yalancı. - **مَكْذَبَة** 17t, **مَكْذُبَة** 19t, (çoğulu **مَكَاْذِبُ** 44), 5 (a)’ya bak.

**كَاْذِب**
**كَاْذِب** 21, (çoğulu **كَذَبَة** 4t, **كُذَّب** 11, & düzenli),
a. Yalan söyleyen, yalancı, doğru olmayan; sahte, aldatıcı; asılsız, yanıltıcı; yalancı; hikâye anlatıcısı.

**كَاْذِبَة**
**كَاْذِبَة** 21t,
a. **كَاْذِب** 21’in müennesi.

b. 5 (a)’ya bak.

c. Asılsızlık; sahtekârlık.

**كِذَاْب**
**كِذَاْب** 23,
a. 5 (a), (b)’ye bak.

**كَذُوْب**
**كَذُوْب** 26, (çoğulu **كُذُب** 10),
a. 21’e bak.

b. [art.], nefis.

**كَذُوْبَة**
**كَذُوْبَة** 26t,
a. 21 & 26 (b)’ye bak.

**كَذَّاْب**
**كَذَّاْب** 28,
a. 9t & 21’e bak.

**كَذَّاْبَة**
**كَذَّاْبَة** 28t,
a. Tavanları örtmek için kullanılan desenli kumaş.

**كُذَّاْب**
**كُذَّاْب** 29,
a. 5 (a)’ya bak.

**كَذْبَاْنُ**
**كَذْبَاْنُ** 33,
a. 21’e bak.

**كُذْبَاْن**
**كُذْبَاْن** 35,
a. 5 (a)’ya bak.

**تَكْذَاْب**
**تَكْذَاْب** 62, (çoğulu **تَكَاْذِيْب** 64),
a. 5 (a), (b)’ye bak.

**كَذڤبَ**
Özel isim. **كَذڤبَ** I,
a. 5 (a)’ya bak.

b. Aldattı.

c. ['Ala], haksız yere suçladı.

d. (söz) yalan.

**مَكْذُوْبَة**
**مَكْذُوْبَة** (çoğulu **مَكَاْذِيْبُ** 65),
a. 5 (a)’ya bak.

b. Zayıf (kadın).

c. Erdemli (kadın).

**مُكْذُبَة**
**مُكْذُبَة**
a. 5 (a)’ya bak.

**أُكْذُوْبَة**
**أُكْذُوْبَة** (çoğulu **أَكَاْذِيْبُ** 69),
a. 5 (a)’ya bak.

**كَيْذَُبَان**
**كَيْذَُبَان**
a. 21’e bak.

**تِكِذَّاب**
**تِكِذَّاب**, **مَكْذَبَان**, **مَكْذَبَانَة**
a. 21’e bak.

**كُذُبْذُب**
**كُذُبْذُب**, **كُذُبْذَبَان**
a. 21’e bak.

**كَذَّبَ نَفْسَهُ**
**كَذَّبَ نَفْسَهُ** **أَكْذَبَ نَفْسَهُ**
a. Kendisini yalanladı, kendisiyle çelişti.

**مَا كَذَّبَ أَنْ يَفْعَل ذٰلِك**
**مَا كَذَّبَ أَنْ يَفْعَل ذٰلِك**
a. Geciktirmedi, onu yapmada geri kalmadı.

**كَذَج**
**كَذَج**
a. Sığınak, barınak.

### [Kitâbullâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/kitab_allah.md) — Kur'an kullanımından türetilmiş

كذب
كَذَبَ - يَكْذِبُ، كُذِبَ - يُكْذَبُ - كَذِب - كِذَّاب - كَاذِب - كَاذِبُوْن - كَذَّبَ - يُكّذِّبُ - مُكَذِّب - مُكَذِّبُوْن - تَكْْذِيْب
كَذَبَ - يَكْذِبُ + كائن + على كائن: ضد " صدق - يصدق ": يصف أو يسمي شيئاً ما لكائن، باسم أو وصف يدل على مسمى ومحتوى وتركيب، لا يطابق بل يختلف عن المحتوى والوصف الحقيقي له
كُذِبَ - يُكْذَب + كائنٌ: مبني للمجهول من " كَذَبَ - يَكْذِبُ ": كُذِبَ عليه
كَذِب: ضد " صِدق ": اسم فعل " كَذَبَ - يَكْذِبُ ": وهو كذلك بمعنى مفعول: الشيء المزيف المقلد الذي يشبه الأصل وليس له أصل: الوصف أو الاسم الذي يدل على محتوى وتركيب لا يطابق المحتوى والتركيب الحقيقي
قال - يقول + كائن + كَذِباً
اقترى - يفتري + كائن + كَذِبا
كِذَّاب: جمع " كَذِب "
كِذَّاباً:حال من " كِذَّاب "
كَاذِب:  اسم فاعل من " كَذَبَ - يَكْذِب "
كَاذِبُوْن: جمع " كَاذِب "
كَذَّبَ - يُكّذِّبُ + كائن + كائناً + بـ ِ شيء: ضد " صَدَّق - يُصَدِّق ": على وزن " فـَعـَّل " من " كَذَبَ - يَكْذِبُ ": جعله " يَكْذِبُ " على وجه التكرار والشدة: جعله يبدو ويظهر أمام  آخر كما لوكان كاذباً، وذلك من حيث موضوع معين هو الشيء المجرور بالباء في جملة الكلام: أبدى للآخرين ما يدل على أنه اعتبر ما يسمعه غير صواب ولا يطابق الحقيقة
مُكَذِّب: اسم فاعل صف مشبهة من " كَذَّبَ - يُكّذِّبُ "
مُكَذِّبُوْن: جمع " مُكَذِّب "
تَكْْذِيْب: ضد  " تصديق ": اسم فعل من " كَذَّبَ - يُكّذِّبُ "
واللفظ ينتمي إلى مجموعة ألفاظ " الكذب والافتراء وعدم الصدق"، وهي:
أَفَكَ - يَأْفِكُ، وَصَفَ - يَصِفُ، زَعَمَ - يَزْعُمُ، عَجِبَ - يَعْجَبُ، كَذَبَ - يَكْذِبُ، بَهَتَ - يَبْهَتُ
يقول كذباً
	﴿ما لهم به من علم ولا لآبائهم كبرت كلمة تخرج من أفواههم إن يقولون إلا كذبا (5)﴾ الكهف ﴿وأنا ظننا أن لن تقول الإنس والجن على الله كذبا(5)﴾ الجن
كَذِبً
﴿وجاءوا على قميصه بدم كذب قال بل سولت لكم أنفسكم أمرا فصبر جميل والله المستعان على ما تصفون (18)﴾ يوسف
كذابا
﴿لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا (35)﴾ النبأ
كاذب - كاذبون
كانوا كاذبين﴿قالوا فما جزاؤه إن كنتم كاذبين(74)﴾ يوسف ﴿ليبين لهم الذي يختلفون فيه وليعلم الذين كفروا أنهم كانوا كاذبين (39)﴾ النحل
كان من الكاذبين	﴿والخامسة أن لعنة الله عليه إن كان من الكاذبين(7)﴾ النور ﴿قال سننظر أصدقت أم كنت من الكاذبين(27)﴾ النمل
	﴿ويدرأ عنها العذاب أن تشهد أربع شهادات بالله إنه لمن الكاذبين(8)﴾ النور ﴿قال هي راودتني عن نفسي وشهد شاهد من أهلها إن كان قميصه قد من قبلفصدقت وهو من الكاذبين(26)﴾ يوسف
إنهم لكاذبون	﴿بل بدا لهم ما كانوا يخفون من قبل ولو ردوا لعادوا لما نهوا عنه وإنهم لكاذبون (28)﴾ الأنعام ﴿وإذا رأى الذين أشركوا شركاءهم قالوا ربنا هؤلاء شركاؤنا الذين كنا ندعو من دونك فألقوا إليهم القول إنكم لكاذبون(86)﴾ النحل
إنهم لكاذبون	﴿وقال الذين كفروا للذين آمنوا اتبعوا سبيلنا ولنحمل خطاياكم وما هم بحاملين من خطاياهم من شيء إنهم لكاذبون(12)﴾ العنكبوت ﴿ولد الله وإنهم لكاذبون(152)﴾ الصافات
	﴿فمن حاجك فيه من بعد ما جاءك من العلم فقل تعالوا ندع أبناءنا وأبناءكم ونساءنا ونساءكم وأنفسنا وأنفسكم ثم نبتهل فنجعل لعنة الله على الكاذبين (61)﴾ آل عمران ﴿لولا جاءوا عليه بأربعة شهداء فإذ لم يأتوا بالشهداء فأولئك عند الله هم الكاذبون (13)﴾ النور ﴿يلقون السمع وأكثرهم كاذبون(223)﴾ الشعراء
	﴿ألا لله الدين الخالص والذين اتخذوا من دونه أولياء ما نعبدهم إلا ليقربونا إلى الله زلفى إن الله يحكم بينهم في ما هم فيه يختلفون إن الله لا يهدي من هو كاذب كفار(3)﴾ الزمر ﴿وقال رجل مؤمن من آل فرعون يكتم إيمانه أتقتلون رجلا أن يقول ربي الله وقد جاءكم بالبينات من ربكم وإن يك كاذبا فعليه كذبه وإن يك صادقا يصبكم بعض الذي يعدكم إن الله لا يهدي من هو مسرف كذاب(28)﴾ غافر
	﴿ليس لوقعتها كاذبة (2)﴾ الواقعة ﴿ناصية كاذبة خاطئة(16)﴾ العلق
	﴿بل أتيناهم بالحق وإنهم لكاذبون(90)﴾ المؤمنون
	﴿وياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ومن هو كاذب وارتقبوا إني معكم رقيب(93)﴾ هود
مكذوب
﴿فعقروها فقال تمتعوا في داركم ثلاثة أيام ذلك وعد غير مكذوب (65)﴾ هود
كَذَبَ
﴿وإن كان قميصه قد من دبر فكذبت وهو من الصادقين(27)﴾ يوسف ﴿ما كذب الفؤاد ما رأى(11)﴾ النجم
كذبوا الله  - كذبوا على الله - كذبوا على ربهم
{ وجاء المعذرون من الأعراب ليؤذن لهم وقعد الذين كذبوا الله ورسوله سيصيب الذين كفروا منهم عذاب أليم(90) { التوبة
	﴿ويوم القيامة ترى الذين كذبوا على الله وجوههم مسودة أليس في جهنم مثوى للمتكبرين(60)﴾ الزمر ﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
يفتري الكذب
﴿إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون بآيات الله وأولئك هم الكاذبون(105)﴾ النحل
افترى على الله الكذب
﴿ويجعلون لله ما يكرهون وتصف ألسنتهم الكذب أن لهم الحسنى لا جرم أن لهم النار وأنهم مفرطون(62)﴾ النحل ﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(116)﴾ النحل
	﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(116)﴾ النحل ﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى   (61)﴾ طه
	﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(116)﴾ النحل ﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس
	﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا(50)﴾ النساء ﴿ما جعل الله من بحيرة ولا سائبة ولا وصيلة ولا حام ولكن الذين كفروا يفترون على الله الكذب وأكثرهم لا يعقلون(103)﴾ المائدة
	﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
	﴿فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون(94)﴾ آل عمران ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا (15)﴾ الكهف
	﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين (7)﴾ الصف
	﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (68)﴾ العنكبوت
	قد افترينا على الله كذبا إن عدنا في ملتكم بعد إذ نجانا الله منها وما يكون لنا أن نعود فيها إلا أن يشاء الله ربنا وسع ربنا كل شيء علما على الله توكلنا ربنا افتح بيننا وبين قومنا بالحق وأنت خير الفاتحين(89)} الأعراف ﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب يوم القيامة إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون(60)﴾ يونس
	﴿أافترى على الله كذبا أم به جنة بل الذين لا يؤمنون بالآخرة في العذاب والضلال البعيد(8)﴾ سبأ ﴿إن هو إلا رجل افترى على الله كذبا وما نحن له بمؤمنين(38)﴾ المؤمنون ﴿أم يقولون افترى على الله كذبا فإن يشأ الله يختم على قلبك ويمح الله الباطل ويحق الحق بكلماته إنه عليم بذات الصدور(24)﴾ الشورى
يُكَذِّب - تكذيب
﴿وكذبوا واتبعوا أهواءهم وكل أمر مستقر(3)﴾ القمر ﴿وتجعلون رزقكم أنكم تكذبون(82)﴾ الواقعة
أولاً -  التكذيب بالقرآن
﴿فقد كذبوكم بما تقولون فما تستطيعون صرفا ولا نصرا ومن يظلم منكم نذقه عذابا كبيرا(19)﴾ الفرقان ﴿وكذب بالحسنى(9)﴾ الليل ﴿فكذب وعصى (21)﴾ النازعات
	﴿بل الذين كفروا يكذبون(22)﴾ الإنشقاق ﴿بل الذين كفروا في تكذيب (19)﴾ البروج
	﴿فذرني ومن يكذب بهذا الحديث سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(44)﴾ القلم ﴿وذرني والمكذبين أولي النعمة ومهلهم قليلا(11)﴾ المزمل
	﴿قل إني على بينة من ربي وكذبتم به ما عندي ما تستعجلون به إن الحكم إلا لله يقص الحق وهو خير الفاصلين(57)﴾ الأنعام ﴿وكذب به قومك وهو الحق قل لست عليكم بوكيل(66)﴾ الأنعام
	﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام ﴿بل كذبوا بالحق لما جاءهم فهم في أمر مريج(5)﴾ ق
	﴿فقد كذبوا فسيأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون (6)﴾ الشعراء ﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام
	﴿بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه ولما يأتهم تأويله كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(39)﴾ يونس
	﴿وما يكذب به إلا كل معتد أثيم(12)﴾ المطففين
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين(68)﴾ العنكبوت ﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر
ثانياً - التكذيب بالكتاب والرسل
﴿قالوا بلى قد جاءنا نذير فكذبنا وقلنا ما نزل الله من شيء إن أنتم إلا في ضلال كبير(9)﴾ الملك ﴿قالوا ما أنتم إلا بشر مثلنا وما أنزل الرحمان من شيء إن أنتم إلا تكذبون(15)﴾ يس
	﴿الذين كذبوا بالكتاب وبما أرسلنا به رسلنا فسوف يعلمون(70)﴾ غافر
	﴿أؤلقي الذكر عليه من بيننا بل هو كذاب أشر(25)﴾ القمر ﴿سيعلمون غدا من الكذاب الأشر(26)﴾ القمر
ثالثاً - التكذيب بآيات الله
1 - افترى على الله كذباً وكذب بآياته
﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف
2 - التكذيب بآيات الله
بآيات الله ولقاء الآخرة﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم ﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (147)﴾ الأعراف
3 - كفرو وكذبوا بآيات الله
﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(10)﴾ المائدة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(86)﴾ المائدة ﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم (19)﴾ الحديد
	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار خالدين فيها وبئس المصير(10)﴾ التغابن ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(39)﴾ البقرة
	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا فأولئك لهم عذاب مهين(57)﴾ الحج
4 - كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها
﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(36)﴾ الأعراف ﴿إن الذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها لا تفتح لهم أبواب السماء ولا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل في سم الخياط وكذلك نجزي المجرمين(40)﴾ الأعراف

﴿فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64)﴾ الأعراف ﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس
	﴿فأنجيناه والذين معه برحمة منا وقطعنا دابر الذين كذبوا بآياتنا وما كانوا مؤمنين (72)﴾ الأعراف ﴿ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)﴾ الأنبياء
	﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآياتنا فأخذهم الله بذنوبهم والله شديد العقاب(11)﴾ آل عمران ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآيات ربهم فأهلكناهم بذنوبهموأغرقنا آل فرعون وكل كانوا ظالمين(54)﴾ الأنفال
	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان
	﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)﴾ الأعراف ﴿سأصرف عن آياتي الذين يتكبرون في الأرض بغير الحق وإن يروا كل آية لا يؤمنوا بها وإن يروا سبيل الرشد لا يتخذوه سبيلا وإن يروا سبيل الغي يتخذوه سبيلا ذلك بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(146)﴾ الأعراف
	﴿والذين كذبوا بآياتنا يمسهم العذاب بما كانوا يفسقون(49)﴾ الأنعام ﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام
	﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم(39)﴾ الأنعام ﴿ولو ترى إذ وقفوا على النار فقالوا ياليتنا نرد ولا نكذب بآيات ربنا ونكون من المؤمنين(27)﴾ الأنعام ﴿ويوم نحشر من كل أمة فوجا ممن يكذب بآياتنا فهم يوزعون (83)﴾ النمل ﴿حتى إذا جاءوا قال أكذبتم بآياتي ولم تحيطوا بها علما أماذا كنتم تعملون(84)﴾ النمل ﴿بلى قد جاءتك آياتي فكذبت بها واستكبرت وكنت من الكافرين(59)﴾ الزمر ﴿ألم تكن آياتي تتلى عليكم فكنتم بها تكذبون(105)﴾ المؤمنون
	﴿والذين كذبوا بآياتنا سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(182)﴾ الأعراف ﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء ﴿ثم كان عاقبة الذين أساءوا السوءى أن كذبوا بآيات الله وكانوا بها يستهزئون (10)﴾ الروم ﴿وكذبوا بآياتنا كذابا (28)﴾ النبأ
	﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام ﴿ولا تكونن من الذين كذبوا بآيات الله فتكون من الخاسرين(95)﴾ يونس
	﴿ولقد أريناه آياتنا كلها فكذب وأبى (56)﴾ طه ﴿كذبوا بآياتنا كلها فأخذناهم أخذ عزيز مقتدر(42)﴾ القمر
مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا	﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون(176)﴾ الأعراف ﴿ساء مثلا القوم الذين كذبوا بآياتنا وأنفسهم كانوا يظلمون(177)﴾ الأعراف ﴿مثل الذين حملوا التوراة ثم لم يحملوها كمثل الحمار يحمل أسفارا بئس مثل القوم الذين كذبوا بآيات الله والله لا يهدي القوم الظالمين(5)﴾ الجمعة
رابعاً - التكذيب بيوم الدين - لقاء الآخرة
بلقاء الآخرة﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (147)﴾ الأعراف ﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون(33)﴾ المؤمنون
	﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم ﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (147)﴾ الأعراف
	﴿وقال الملأ من قومه الذين كفروا وكذبوا بلقاء الآخرة وأترفناهم في الحياة الدنيا ما هذا إلا بشر مثلكم يأكل مما تأكلون منه ويشرب مما تشربون(33)﴾ المؤمنون ﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم
	﴿قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله حتى إذا جاءتهم الساعة بغتة قالوا ياحسرتنا على ما فرطنا فيها وهم يحملون أوزارهم على ظهورهم ألا ساء ما يزرون(31)﴾ الأنعام ﴿ويوم يحشرهم كأن لم يلبثوا إلا ساعة من النهار يتعارفون بينهم قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله وما كانوا مهتدين(45)﴾ يونس
	﴿وكنا نكذب بيوم الدين(46)﴾ المدثر ﴿الذين يكذبون بيوم الدين(11)﴾ المطففين
	﴿هذا يوم الفصل الذي كنتم به تكذبون(21)﴾ الصافات ﴿ثم يقال هذا الذي كنتم به تكذبون(17)﴾ المطففين
	﴿بل كذبوا بالساعة وأعتدنا لمن كذب بالساعة سعيرا (11)﴾ الفرقان
	﴿هذه جهنم التي يكذب بها المجرمون (43)﴾ الرحمن ﴿انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون(29)﴾ المرسلات ﴿هذه النار التي كنتم بها تكذبون(14)﴾ الطور
	﴿وأما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها وقيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون (20)﴾ السجدة ﴿فاليوم لا يملك بعضكم لبعض نفعا ولا ضرا ونقول للذين ظلموا ذوقوا عذاب النار التي كنتم بها تكذبون(42)﴾ سبأ
خامساً - التكذيب بالدين
﴿كلا بل تكذبون بالدين (9)﴾ الإنفطار ﴿فما يكذبك بعد بالدين(7)﴾ التين ﴿أرأيت الذي يكذب بالدين(1)﴾ الماعون
سادساً - التكذيب بالرسل
تكذيب محمد (ًص)  : كذب رسل من قبله
﴿فإن كذبوك فقد كذب رسل من قبلك جاءوا بالبينات والزبر والكتاب المنير(184)﴾ آل عمران ﴿وإن يكذبوك فقد كذب الذين من قبلهم جاءتهم رسلهم بالبينات وبالزبر وبالكتاب المنير(25)﴾ فاطر
على الرسول البلاغ الحكم في التكذيب هو الله	﴿وإن يكذبوك فقد كذبت رسل من قبلك وإلى الله ترجع الأمور(4)﴾ فاطر ﴿وإن تكذبوا فقد كذب أمم من قبلكم وما على الرسول إلا البلاغ المبين(18)﴾ العنكبوت
	﴿قد نعلم إنه ليحزنك الذي يقولون فإنهم لا يكذبونك ولكن الظالمين بآيات الله يجحدون (33)﴾ الأنعام
جواب الرسول محمد(ص) على التكذيب
ذو رحمة واسعة لي عمل ولكم عملكم﴿فإن كذبوك فقل ربكم ذو رحمة واسعة ولا يرد بأسه عن القوم المجرمين(147)﴾ الأنعام ﴿وإن كذبوك فقل لي عملي ولكم عملكم أنتم بريئون مما أعمل وأنا بريء مما تعملون (41)﴾ يونس
عواقب تكذيب الرسل قبل محمد (ص)
صبروا ثم نصروا﴿وَلَقَدْ كُذِّبَتْ رُسُلٌ مِنْ قَبْلِكَ فَصَبَرُوا عَلَى مَا كُذِّبُوا وَأُوذُوا حَتَّى أَتَاهُمْ نَصْرُنَا وَلَا مُبَدِّلَ لِكَلِمَاتِ اللَّهِ وَلَقَدْ جَاءَكَ مِنْ نَبَإِ الْمُرْسَلِينَ(34)﴾ الأنعام ﴿حَتَّى إِذَا اسْتَيْئَسَ الرُّسُلُ وَظَنُّوا أَنَّهُمْ قَدْ كُذِبُوا جَاءَهُمْ نَصْرُنَا فَنُجِّيَ مَنْ نَشَاءُ وَلَا يُرَدُّ بَأْسُنَا عَنْ الْقَوْمِ الْمُجْرِمِينَ(110)﴾ يوسف
أمثلة على الرسل الذين كذبوا قبل محمد(ص)
﴿وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح وعاد وثمود(42)﴾ الحج ﴿كذبت قبلهم قوم نوح وأصحاب الرس وثمود(12)﴾ ق
	﴿كذبت قبلهم قوم نوح وعاد وفرعون ذو الأوتاد(12)﴾ ص ﴿كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا وقالوا مجنون وازدجر(9)﴾ القمر

نوح هود﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود ﴿قال الملأ الذين كفروا من قومه إنا لنراك في سفاهة وإنا لنظنك من الكاذبين(66)﴾ الأعراف
نوح لوط	﴿كذبت قوم نوح المرسلين (105)﴾ الشعراء ﴿كذبت قوم لوط المرسلين(160)﴾ الشعراء
ثمود	﴿كذبت ثمود وعاد بالقارعة(4)﴾ الحاقة ﴿كذبت ثمود بطغواها (11)﴾ الشمس
ثمود عاد	﴿كذبت ثمود المرسلين(141)﴾ الشعراء ﴿كذبت عاد المرسلين (123)﴾ الشعراء
ثمود لوط	﴿كذبت ثمود بالنذر(23)﴾ القمر ﴿كذبت قوم لوط بالنذر (33)﴾ القمر
الأيكة الحجر	﴿كذب أصحاب الأيكة المرسلين(176)﴾ الشعراء ﴿ولقد كذب أصحاب الحجر المرسلين(80)﴾ الحجر
شعيب	﴿الذين كذبوا شعيبا كأن لم يغنوا فيها الذين كذبوا شعيبا كانوا هم الخاسرين(92)﴾ الأعراف
شعيب وموسى	﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
موسى	﴿وأخي هارون هو أفصح مني لسانا فأرسله معي ردءا يصدقني إني أخاف أن يكذبوني (34)﴾ القصص ﴿قال رب إني أخاف أن يكذبوني (12)﴾ الشعراء
	﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب(37)﴾ غافر ﴿وقال فرعون ياأيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي ياهامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين(38)﴾ القصص
	﴿أسباب السماوات فأطلع إلى إله موسى وإني لأظنه كاذبا وكذلك زين لفرعون سوء عمله وصد عن السبيل وما كيد فرعون إلا في تباب(37)﴾ غافر ﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود
بشر مثلنا	﴿فقال الملأ الذين كفروا من قومه ما نراك إلا بشرا مثلنا وما نراك اتبعك إلا الذين هم أراذلنا بادي الرأي وما نرى لكم علينا من فضل بل نظنكم كاذبين(27)﴾ هود ﴿وما أنت إلا بشر مثلنا وإن نظنك لمن الكاذبين(186)﴾ الشعراء
	﴿وما أنت إلا بشر مثلنا وإن نظنك لمن الكاذبين(186)﴾ الشعراء ﴿وقال فرعون ياأيها الملأ ما علمت لكم من إله غيري فأوقد لي ياهامان على الطين فاجعل لي صرحا لعلي أطلع إلى إله موسى وإني لأظنه من الكاذبين(38)﴾ القصص
ساحر	﴿وعجبوا أن جاءهم منذر منهم وقال الكافرون هذا ساحر كذاب(4)﴾ ص ﴿إلى فرعون وهامان وقارون فقالوا ساحر كذاب(24)﴾ غافر
	﴿إذ أرسلنا إليهم اثنين فكذبوهما فعززنا بثالث فقالوا إنا إليكم مرسلون(14)﴾ يس
عواقب تكذيب الرسل
1 -عواقب تكذيب بشكل عام
استحقوا العقاب﴿إن كل إلا كذب الرسل فحق عقاب(14)﴾ ص ﴿وأصحاب الأيكة وقوم تبع كل كذب الرسل فحق وعيد(14)﴾ ق
كان نكير	﴿ولقد كذب الذين من قبلهم فكيف كان نكير(18)﴾ الملك ﴿وكذب الذين من قبلهم وما بلغوا معشار ما آتيناهم فكذبوا رسلي فكيف كان نكير (45)﴾ سبأ
أخذهم	﴿ولو أن أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض ولكن كذبوا فأخذناهم بما كانوا يكسبون(96)﴾ الأعراف ﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
فكيف كان عقاب	﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج ﴿كذبت قبلهم قوم نوح والأحزاب من بعدهم وهمت كل أمة برسولهم ليأخذوه وجادلوا بالباطل ليدحضوا به الحق فأخذتهم فكيف كان عقاب(5)﴾ غافر
جعلهم أحاديث	﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44)﴾ المؤمنون ﴿ولقد جاءهم رسول منهم فكذبوه فأخذهم العذاب وهم ظالمون(113)﴾ النحل
ذاقوا بأسنا	﴿سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا ولا آباؤنا ولا حرمنا من شيء كذلك كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسناقل هل عندكم من علم فتخرجوه لنا إن تتبعون إلا الظن وإن أنتم إلا تخرصون(148)﴾ الأنعام ﴿كذب الذين من قبلهم فأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(25)﴾ الزمر
2 - عواقب تكذيب كل أمة على حدة
نوح رسول آخر ( هود ؟)﴿قال رب انصرني بما كذبوني(26)﴾ المؤمنون ﴿قال رب انصرني بما كذبوني(39)﴾ المؤمنون
نوح	﴿قال رب إن قومي كذبوني (117)﴾ الشعراء ﴿قال رب انصرني بما كذبوني(26)﴾ المؤمنون
أغرقهم	﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما(37)﴾ الفرقان
هود وعاد الرجفة دمدم عذاب يوم الطلة	﴿كذبت عاد فكيف كان عذابي ونذر(18)﴾ القمر ﴿فكذبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا في دارهم جاثمين(37)﴾ العنكبوت ﴿فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها(14)﴾ الشمس ﴿فكذبوه فأخذهم عذاب يوم الظلة إنه كان عذاب يوم عظيم(189)﴾ الشعراء
أهلكهم	﴿فكذبوهما فكانوا من المهلكين(48)﴾ المؤمنون ﴿فكذبوه فأهلكناهم إن في ذلك لآية وما كان أكثرهم مؤمنين(139)﴾ الشعراء
محضرون	﴿فكذبوه فإنهم لمحضرون(127)﴾ الصافات
سابعاً - التكذيب بآلاء الله
﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(13)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(16)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(18)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(21)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(23)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(25)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(28)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(30)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(32)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(34)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(36)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(38)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(40)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(42)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(45)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(47)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(49)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(51)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(53)﴾ الحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(55)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(57)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(59)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(61)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(63)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(65)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(67)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(69)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(71)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(73)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(75)﴾ الرحمن ﴿فبأي آلاء ربكما تكذبان(77)﴾ الرحمن
أنواع المكذبين - وعواقب تكذيبهم
1- الأمم الأولى
﴿تلك القرى نقص عليك من أنبائها ولقد جاءتهم رسلهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا من قبل كذلك يطبع الله على قلوب الكافرين(101)﴾ الأعراف ﴿ثم بعثنا من بعده رسلا إلى قومهم فجاءوهم بالبينات فما كانوا ليؤمنوا بما كذبوا به من قبل كذلك نطبع على قلوب المعتدين(74)﴾ يونس
	﴿قد خلت من قبلكم سنن فسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين (137)﴾ آل عمران ﴿ولقد بعثنا في كل أمة رسولا أن اعبدوا الله واجتنبوا الطاغوت فمنهم من هدى الله ومنهم من حقت عليه الضلالة فسيروا في الأرض فانظروا كيف كان عاقبة المكذبين (36)﴾ النحل
	﴿قل سيروا في الأرض ثم انظروا كيف كان عاقبة المكذبين(11)﴾ الأنعام ﴿فانتقمنا منهم فانظر كيف كان عاقبة المكذبين(25)﴾ الزخرف
2 - الكفار المشركون
﴿ألا لله الدين الخالص والذين اتخذوا من دونه أولياء ما نعبدهم إلا ليقربونا إلى الله زلفى إن الله يحكم بينهم في ما هم فيه يختلفون إن الله لا يهدي من هو كاذب كفار(3)﴾ الزمر
3 - كفار أهل الكتاب
﴿ومن أهل الكتاب من إن تأمنه بقنطار يؤده إليك ومنهم من إن تأمنه بدينار لا يؤده إليك إلا ما دمت عليه قائما ذلك بأنهم قالوا ليس علينا في الأميين سبيل ويقولون على الله الكذب وهم يعلمون (75)﴾ آل عمران ﴿وإن منهم لفريقا يلوون ألسنتهم بالكتاب لتحسبوه من الكتاب وما هو من الكتاب ويقولون هو من عند الله وما هو من عند الله ويقولون على الله الكذب وهم يعلمون (78)﴾ آل عمران
	﴿ياأيها الرسول لا يحزنك الذين يسارعون في الكفر من الذين قالوا آمنا بأفواههم ولم تؤمن قلوبهم ومن الذين هادواسماعون للكذب سماعون لقوم آخرين لم يأتوك يحرفون الكلم من بعد مواضعه يقولون إن أوتيتم هذا فخذوه وإن لم تؤتوه فاحذروا ومن يرد الله فتنته فلن تملك له من الله شيئا أولئك الذين لم يرد الله أن يطهر قلوبهم لهم في الدنيا خزي ولهم في الآخرة عذاب عظيم(41)﴾ المائدة ﴿سماعون للكذب أكالون للسحت فإن جاءوك فاحكم بينهم أو أعرض عنهم وإن تعرض عنهم فلن يضروك شيئا وإن حكمت فاحكم بينهم بالقسط إن الله يحب المقسطين(42)﴾ المائدة
	﴿ولقد آتينا موسى الكتاب وقفينا من بعده بالرسل وآتينا عيسى ابن مريم البينات وأيدناه بروح القدس أفكلما جاءكم رسول بما لا تهوى أنفسكم استكبرتم ففريقا كذبتم وفريقا تقتلون (87)﴾ البقرة ﴿لقد أخذنا ميثاق بني إسرائيل وأرسلنا إليهم رسلا كلما جاءهم رسول بما لا تهوى أنفسهم فريقا كذبوا وفريقا يقتلون (70)﴾ المائدة
4 - المنافقون
﴿إذا جاءك المنافقون قالوا نشهد إنك لرسول الله والله يعلم إنك لرسوله والله يشهد إن المنافقين لكاذبون(1)﴾ المنافقون ﴿والذين اتخذوا مسجدا ضرارا وكفرا وتفريقا بين المؤمنين وإرصادا لمن حارب الله ورسوله من قبل وليحلفن إن أردنا إلا الحسنى والله يشهد إنهم لكاذبون(107)﴾ التوبة
	﴿ألم ترى إلى الذين نافقوا يقولون لإخوانهم الذين كفروا من أهل الكتاب لئن أخرجتم لنخرجن معكم ولا نطيع فيكم أحدا أبدا وإن قوتلتم لننصرنكم والله يشهد إنهم لكاذبون (11)﴾ الحشر ﴿لو كان عرضا قريبا وسفرا قاصدا لاتبعوك ولكن بعدت عليهم الشقة وسيحلفون بالله لو استطعنا لخرجنا معكم يهلكون أنفسهم والله يعلم إنهم لكاذبون (42)﴾ التوبة
	﴿عفا الله عنك لم أذنت لهم حتى يتبين لك الذين صدقوا وتعلم الكاذبين(43)﴾ التوبة ﴿ولقد فتنا الذين من قبلهم فليعلمن الله الذين صدقوا وليعلمن الكاذبين(3)﴾ العنكبوت
	﴿في قلوبهم مرض فزادهم الله مرضا ولهم عذاب أليم بما كانوا يكذبون(10)﴾ البقرة ﴿فأعقبهم نفاقا في قلوبهم إلى يوم يلقونه بما أخلفوا الله ما وعدوه وبما كانوا يكذبون (77)﴾ التوبة
	﴿ألم ترى إلى الذين تولوا قوما غضب الله عليهم ما هم منكم ولا منهم ويحلفون على الكذب وهم يعلمون (14)﴾ المجادلة ﴿يوم يبعثهم الله جميعا فيحلفون له كما يحلفون لكم ويحسبون أنهم على شيء ألا إنهم هم الكاذبون(18)﴾ المجادلة
	﴿انظر كيف كذبوا على أنفسهم وضل عنهم ما كانوا يفترون(24)﴾ الأنعام { وجاء المعذرون من الأعراب ليؤذن لهم وقعد الذين كذبوا الله ورسولهسيصيب الذين كفروا منهم عذاب أليم(90) { التوبة
	﴿ثم إنكم أيها الضالون المكذبون(51)﴾ الواقعة ﴿وأما إن كان من المكذبين الضالين(92)﴾ الواقعة
5 - الكفار الأفراد
﴿الذي كذب وتولى(16)﴾ الليل ﴿أرأيت إن كذب وتولى(13)﴾ العلق ﴿ولكن كذب وتولى(32)﴾ القيامة ﴿إنا قد أوحي إلينا أن العذاب على من كذب وتولى(48)﴾ طه
عقوبة المكذبين في الدنيا والآخرة
الوعد بالعقاب
ويل﴿فويل يومئذ للمكذبين (11)﴾ الطور ﴿ويل يومئذ للمكذبين(15)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(19)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(24)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(28)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(34)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(37)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(40)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(45)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(47)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين(49)﴾ المرسلات ﴿ويل يومئذ للمكذبين (10)﴾ المطففين
اسوف يعلمون	﴿قل ما يعبأ بكم ربي لولا دعاؤكم فقد كذبتم فسوف يكون لزاما (77)﴾ الفرقان ﴿وياقوم اعملوا على مكانتكم إني عامل سوف تعلمون من يأتيه عذاب يخزيه ومن هو كاذب وارتقبوا إني معكم رقيب(93)﴾ هود ﴿الذين كذبوا بالكتاب وبما أرسلنا به رسلنا فسوف يعلمون(70)﴾ غافر
	﴿أؤلقي الذكر عليه من بيننا بل هو كذاب أشر(25)﴾ القمر ﴿سيعلمون غدا من الكذاب الأشر(26)﴾ القمر
فسيأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون	﴿فقد كذبوا فسيأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون (6)﴾ الشعراء ﴿فقد كذبوا بالحق لما جاءهم فسوف يأتيهم أنباء ما كانوا به يستهزئون(5)﴾ الأنعام
فذرني ومن يكذب	﴿فذرني ومن يكذب بهذا الحديث سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(44)﴾ القلم ﴿وذرني والمكذبين أولي النعمة ومهلهم قليلا(11)﴾ المزمل
الاستدراج	﴿فذرني ومن يكذب بهذا الحديث سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(44)﴾ القلم ﴿والذين كذبوا بآياتنا سنستدرجهم من حيث لا يعلمون(182)﴾ الأعراف
ومهلهم ما عندي ما تستعجلون به	﴿وذرني والمكذبين أولي النعمة ومهلهم قليلا(11)﴾ المزمل ﴿قل إني على بينة من ربي وكذبتم به ما عندي ما تستعجلون به إن الحكم إلا لله يقص الحق وهو خير الفاصلين(57)﴾ الأنعام
إن الحكم إلا لله	﴿وكذب به قومك وهو الحق قل لست عليكم بوكيل(66)﴾ الأنعام ﴿قل إني على بينة من ربي وكذبتم به ما عندي ما تستعجلون به إن الحكم إلا لله يقص الحق وهو خير الفاصلين(57)﴾ الأنعام
الوعد بسوء العذاب	﴿والذين كذبوا بآياتنا يمسهم العذاب بما كانوا يفسقون(49)﴾ الأنعام ﴿أو تقولوا لو أنا أنزل علينا الكتاب لكنا أهدى منهم فقد جاءكم بينة من ربكم وهدى ورحمة فمن أظلم ممن كذب بآيات الله وصدف عنها سنجزي الذين يصدفون عن آياتنا سوء العذاب بما كانوا يصدفون(157)﴾ الأنعام
عقوبة المكذبين في الدنيا
أولاً - الذين يفترون على الله الكذب
لا يفلحون﴿ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب هذا حلال وهذا حرام لتفتروا على الله الكذب إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(116)﴾ النحل ﴿قل إن الذين يفترون على الله الكذب لا يفلحون(69)﴾ يونس
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح الظالمون(21)﴾ الأنعام ﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته إنه لا يفلح المجرمون(17)﴾ يونس
فيسحتكم بعذاب	﴿قال لهم موسى ويلكم لا تفتروا على الله كذبا فيسحتكم بعذاب وقد خاب من افترى (61)﴾ طه
ثانياً - المكذبون بآيات الله - بالقرآن
الخسران﴿قل هلم شهداءكم الذين يشهدون أن الله حرم هذا فإن شهدوا فلا تشهد معهم ولا تتبع أهواء الذين كذبوا بآياتنا والذين لا يؤمنون بالآخرة وهم بربهم يعدلون(150)﴾ الأنعام ﴿ولا تكونن من الذين كذبوا بآيات الله فتكون من الخاسرين(95)﴾ يونس
عاقبة الظالمين السوء	﴿بل كذبوا بما لم يحيطوا بعلمه ولما يأتهم تأويله كذلك كذب الذين من قبلهم فانظر كيف كان عاقبة الظالمين(39)﴾ يونس ﴿ثم كان عاقبة الذين أساءوا السوءى أن كذبوا بآيات الله وكانوا بها يستهزئون (10)﴾ الروم
صم وبكم في الظلمات	﴿والذين كذبوا بآياتنا صم وبكم في الظلمات من يشأ الله يضلله ومن يشأ يجعله على صراط مستقيم(39)﴾ الأنعام ﴿وما منعنا أن نرسل بالآيات إلا أن كذب بها الأولون وآتينا ثمود الناقة مبصرة فظلموا بها وما نرسل بالآيات إلا تخويفا(59)﴾ الإسراء
أغرقنا	﴿فكذبوه فأنجيناه والذين معه في الفلك وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوما عمين (64)﴾ الأعراف ﴿فكذبوه فنجيناه ومن معه في الفلك وجعلناهم خلائف وأغرقنا الذين كذبوا بآياتنا فانظر كيف كان عاقبة المنذرين(73)﴾ يونس
	﴿فأنجيناه والذين معه برحمة منا وقطعنا دابر الذين كذبوا بآياتنا وما كانوا مؤمنين (72)﴾ الأعراف ﴿ونصرناه من القوم الذين كذبوا بآياتنا إنهم كانوا قوم سوء فأغرقناهم أجمعين(77)﴾ الأنبياء
	﴿فانتقمنا منهم فأغرقناهم في اليم بأنهم كذبوا بآياتنا وكانوا عنها غافلين(136)﴾ الأعراف
فأخذهم الله بذنوبهم فأهلكناهم بذنوبهم	﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآياتنا فأخذهم الله بذنوبهم والله شديد العقاب(11)﴾ آل عمران ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآيات ربهم فأهلكناهم بذنوبهموأغرقنا آل فرعون وكل كانوا ظالمين(54)﴾ الأنفال
	﴿كذبوا بآياتنا كلها فأخذناهم أخذ عزيز مقتدر(42)﴾ القمر ﴿كدأب آل فرعون والذين من قبلهم كذبوا بآياتنا فأخذهم الله بذنوبهم والله شديد العقاب(11)﴾ آل عمران
فدمرناهم تدميرا	﴿فقلنا اذهبا إلى القوم الذين كذبوا بآياتنا فدمرناهم تدميرا(36)﴾ الفرقان
مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا	﴿ولو شئنا لرفعناه بها ولكنه أخلد إلى الأرض واتبع هواه فمثله كمثل الكلب إن تحمل عليه يلهث أو تتركه يلهث ذلك مثل القوم الذين كذبوا بآياتنا فاقصص القصص لعلهم يتفكرون(176)﴾ الأعراف ﴿ساء مثلا القوم الذين كذبوا بآياتنا وأنفسهم كانوا يظلمون(177)﴾ الأعراف ﴿مثل الذين حملوا التوراة ثم لم يحملوها كمثل الحمار يحمل أسفارا بئس مثل القوم الذين كذبوا بآيات الله والله لا يهدي القوم الظالمين(5)﴾ الجمعة
ثالثاً  - مكذبو الرسل
سيصيب الذين كفروا منهم عذاب أليم﴿فقد كذبوكم بما تقولون فما تستطيعون صرفا ولا نصرا ومن يظلم منكم نذقه عذابا كبيرا(19)﴾ الفرقان { وجاء المعذرون من الأعراب ليؤذن لهم وقعد الذين كذبوا الله ورسوله سيصيب الذين كفروا منهم عذاب أليم(90) { التوبة
-عواقب التكذيب بشكل عام - عواقب تكذيب الرسل قبل محمد (ص)
نصر الرسل عليهم﴿ولقد كذبت رسل من قبلك فصبروا على ما كذبوا وأوذوا حتى أتاهم نصرنا ولا مبدل لكلمات الله ولقد جاءك من نبإ المرسلين(34)﴾ الأنعام ﴿حتى إذا استيئس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا جاءهم نصرنا فنجي من نشاء ولا يرد بأسنا عن القوم المجرمين(110)﴾ يوسف
خسر المكذبون	﴿الذين كذبوا شعيبا كأن لم يغنوا فيها الذين كذبوا شعيبا كانوا هم الخاسرين(92)﴾ الأعراف
أخذهم الله	﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
استحقوا العقاب	﴿إن كل إلا كذب الرسل فحق عقاب(14)﴾ ص ﴿وأصحاب الأيكة وقوم تبع كل كذب الرسل فحق وعيد(14)﴾ ق
كان نكير	﴿ولقد كذب الذين من قبلهم فكيف كان نكير(18)﴾ الملك ﴿وكذب الذين من قبلهم وما بلغوا معشار ما آتيناهم فكذبوا رسلي فكيف كان نكير (45)﴾ سبأ
أخذهم	﴿ولو أن أهل القرى آمنوا واتقوا لفتحنا عليهم بركات من السماء والأرض ولكن كذبوا فأخذناهم بما كانوا يكسبون(96)﴾ الأعراف ﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج
فكيف كان عقاب	﴿وأصحاب مدين وكذب موسى فأمليت للكافرين ثم أخذتهم فكيف كان نكير(44)﴾ الحج ﴿كذبت قبلهم قوم نوح والأحزاب من بعدهم وهمت كل أمة برسولهم ليأخذوه وجادلوا بالباطل ليدحضوا به الحق فأخذتهم فكيف كان عقاب(5)﴾ غافر
جعلهم أحاديث	﴿ثم أرسلنا رسلنا تترى كل ما جاء أمة رسولها كذبوه فأتبعنا بعضهم بعضا وجعلناهم أحاديث فبعدا لقوم لا يؤمنون(44)﴾ المؤمنون ﴿ولقد جاءهم رسول منهم فكذبوه فأخذهم العذاب وهم ظالمون(113)﴾ النحل
ذاقوا بأسنا	﴿سيقول الذين أشركوا لو شاء الله ما أشركنا ولا آباؤنا ولا حرمنا من شيء كذلك كذب الذين من قبلهم حتى ذاقوا بأسناقل هل عندكم من علم فتخرجوه لنا إن تتبعون إلا الظن وإن أنتم إلا تخرصون(148)﴾ الأنعام ﴿كذب الذين من قبلهم فأتاهم العذاب من حيث لا يشعرون(25)﴾ الزمر
2 - عواقب تكذيب كل أمة على حدة
نوح رسول آخر ( هود ؟)﴿قال رب انصرني بما كذبوني(26)﴾ المؤمنون ﴿قال رب انصرني بما كذبوني(39)﴾ المؤمنون
نوح	﴿قال رب إن قومي كذبوني (117)﴾ الشعراء ﴿قال رب انصرني بما كذبوني(26)﴾ المؤمنون
أغرقهم	﴿وقوم نوح لما كذبوا الرسل أغرقناهم وجعلناهم للناس آية وأعتدنا للظالمين عذابا أليما(37)﴾ الفرقان
هود وعاد الرجفة دمدم عذاب يوم الظلة	﴿كذبت عاد فكيف كان عذابي ونذر(18)﴾ القمر ﴿فكذبوه فأخذتهم الرجفة فأصبحوا في دارهم جاثمين(37)﴾ العنكبوت ﴿فكذبوه فعقروها فدمدم عليهم ربهم بذنبهم فسواها(14)﴾ الشمس ﴿فكذبوه فأخذهم عذاب يوم الظلة إنه كان عذاب يوم عظيم(189)﴾ الشعراء
أهلكهم	﴿فكذبوهما فكانوا من المهلكين(48)﴾ المؤمنون ﴿فكذبوه فأهلكناهم إن في ذلك لآية وما كان أكثرهم مؤمنين(139)﴾ الشعراء
محضرون	﴿فكذبوه فإنهم لمحضرون(127)﴾ الصافات
عقوبة المكذبين في الآخرة
أولاً - يفترون على الله الكذب
1 - إثما مبينا
﴿انظر كيف يفترون على الله الكذب وكفى به إثما مبينا(50)﴾ النساء ﴿وما يكذب به إلا كل معتد أثيم(12)﴾ المطففين
2 - ظالمون
﴿فمن افترى على الله الكذب من بعد ذلك فأولئك هم الظالمون(94)﴾ آل عمران
لعنة الله عليهم	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أولئك يعرضون على ربهم ويقول الأشهاد هؤلاء الذين كذبوا على ربهم ألا لعنة الله على الظالمين(18)﴾ هود ﴿هؤلاء قومنا اتخذوا من دونه آلهة لولا يأتون عليهم بسلطان بين فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا (15)﴾ الكهف
ينالهم نصيبهم من الكتاب	﴿فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بآياته أولئك ينالهم نصيبهم من الكتاب حتى إذا جاءتهم رسلنا يتوفونهم قالوا أين ما كنتم تدعون من دون الله قالوا ضلوا عنا وشهدوا على أنفسهم أنهم كانوا كافرين(37)﴾ الأعراف ﴿وما ظن الذين يفترون على الله الكذب يوم القيامة إن الله لذو فضل على الناس ولكن أكثرهم لا يشكرون(60)﴾ يونس
لا يهديهم الله	﴿ومن الإبل اثنين ومن البقر اثنين قل أالذكرين حرم أم الأنثيين أما اشتملت عليه أرحام الأنثيين أم كنتم شهداء إذ وصاكم الله بهذا فمن أظلم ممن افترى على الله كذبا ليضل الناس بغير علم إن الله لا يهدي القوم الظالمين(144)﴾ الأنعام ﴿ومن أظلم ممن افترى على الله الكذب وهو يدعى إلى الإسلام والله لا يهدي القوم الظالمين (7)﴾ الصف
	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو كذب بالحق لما جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (68)﴾ العنكبوت
ثانياً - كذب على الله
فمن أظلم﴿فمن أظلم ممن كذب على الله وكذب بالصدق إذ جاءه أليس في جهنم مثوى للكافرين (32)﴾ الزمر
وجوههم مسودة	﴿ويوم القيامة ترى الذين كذبوا على الله وجوههم مسودة أليس في جهنم مثوى للمتكبرين (60)﴾ الزمر
ثالثاً - كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها
عذاب المحشر﴿ولو ترى إذ وقفوا على النار فقالوا ياليتنا نرد ولا نكذب بآيات ربنا ونكون من المؤمنين(27)﴾ الأنعام ﴿ويوم نحشر من كل أمة فوجا ممن يكذب بآياتنا فهم يوزعون (83)﴾ النمل ﴿حتى إذا جاءوا قال أكذبتم بآياتي ولم تحيطوا بها علما أماذا كنتم تعملون(84)﴾ النمل ﴿بلى قد جاءتك آياتي فكذبت بها واستكبرت وكنت من الكافرين(59)﴾ الزمر ﴿ألم تكن آياتي تتلى عليكم فكنتم بها تكذبون(105)﴾ المؤمنون
أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون	﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(36)﴾ الأعراف ﴿إن الذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها لا تفتح لهم أبواب السماء ولا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل في سم الخياط وكذلك نجزي المجرمين(40)﴾ الأعراف
النار	﴿ويجعلون لله ما يكرهون وتصف ألسنتهم الكذب أن لهم الحسنى لا جرم أن لهم النار وأنهم مفرطون(62)﴾ النحل
أصحاب الجحيم	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(10)﴾ المائدة ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم(86)﴾ المائدة ﴿والذين آمنوا بالله ورسله أولئك هم الصديقون والشهداء عند ربهم لهم أجرهم ونورهم والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب الجحيم (19)﴾ الحديد
أولئك أصحاب النار خالدين فيها	﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار خالدين فيها وبئس المصير(10)﴾ التغابن ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(39)﴾ البقرة
	﴿والذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها أولئك أصحاب النار هم فيها خالدون(36)﴾ الأعراف ﴿إن الذين كذبوا بآياتنا واستكبروا عنها لا تفتح لهم أبواب السماء ولا يدخلون الجنة حتى يلج الجمل في سم الخياط وكذلك نجزي المجرمين(40)﴾ الأعراف
	﴿وكذبوا بآياتنا كذابا (28) وكل شيء أحصيناه كتابا(29)فذوقوا فلن نزيدكم إلا عذابا (30)﴾ النبأ
الهون	﴿ومن أظلم ممن افترى على الله كذبا أو قال أوحي إلي ولم يوح إليه شيء ومن قال سأنزل مثل ما أنزل الله ولو ترى إذ الظالمون في غمرات الموت والملائكة باسطوا أيديهم أخرجوا أنفسكم اليوم تجزون عذاب الهون بما كنتم تقولون على الله غير الحق وكنتم عن آياته تستكبرون(93)﴾ الأنعام ﴿والذين كفروا وكذبوا بآياتنا فأولئك لهم عذاب مهين(57)﴾ الحج
رابعاً - التكذيب بيوم الدين - لقاء الآخرة
عند القيامة خسروا﴿قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله حتى إذا جاءتهم الساعة بغتة قالوا ياحسرتنا على ما فرطنا فيها وهم يحملون أوزارهم على ظهورهم ألا ساء ما يزرون(31)﴾ الأنعام ﴿ويوم يحشرهم كأن لم يلبثوا إلا ساعة من النهار يتعارفون بينهم قد خسر الذين كذبوا بلقاء الله وما كانوا مهتدين(45)﴾ يونس
	﴿وكنا نكذب بيوم الدين(46)﴾ المدثر ﴿الذين يكذبون بيوم الدين(11)﴾ المطففين
في المحشر	﴿هذا يوم الفصل الذي كنتم به تكذبون(21)﴾ الصافات ﴿ثم يقال هذا الذي كنتم به تكذبون(17)﴾ المطففين
في الحساب أُناء العرض على جهنم في العذاب محضرون	﴿وأما الذين كفروا وكذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة فأولئك في العذاب محضرون(16)﴾ الروم ﴿والذين كذبوا بآياتنا ولقاء الآخرة حبطت أعمالهم هل يجزون إلا ما كانوا يعملون (147)﴾ الأعراف
في جهنم	﴿بل كذبوا بالساعة وأعتدنا لمن كذب بالساعة سعيرا (11)﴾ الفرقان
	﴿هذه جهنم التي يكذب بها المجرمون (43)﴾ الرحمن ﴿انطلقوا إلى ما كنتم به تكذبون(29)﴾ المرسلات ﴿هذه النار التي كنتم بها تكذبون(14)﴾ الطور
	﴿وأما الذين فسقوا فمأواهم النار كلما أرادوا أن يخرجوا منها أعيدوا فيها وقيل لهم ذوقوا عذاب النار الذي كنتم به تكذبون (20)﴾ السجدة ﴿فاليوم لا يملك بعضكم لبعض نفعا ولا ضرا ونقول للذين ظلموا ذوقوا عذاب النار التي كنتم بها تكذبون(42)﴾ سبأ
مختار الصحاح
● [كذب] ك ذ ب: كَذَبَ يكذب بالكسر كِذْبا وكَذِبا بوزن علم وكتف فهو كاذِبٌ و كَذّابٌ و كَذُوبٌ و كَيْذُبانٌ بضم الذالِ و مَكْذَبانٌ بفتح الذال و مَكْذَبانةٌ بفتحها أيضا و كُذَبةٌ كهمزة و كُذُبْذُبٌ بضم الكاف والذالين مخففا وقد تشدد ذاله الأولى فيقال ُكُّذَبْذُبٌ و الكُذَّبُ جمع كاذِبس كراكع وركع و التَّكاذُبُ ضد التصادق و الكُذُبُ بضمتين جمع كَذُوبٍ كصبور وصبر وقرأ بعضهم ﴿لما تصف ألسنتكم الكذب﴾ جعله نعتا للألسنة و الأُكْذُوبَةُ الكَذِبُ و أكْذَبَهُ جعله كاذبا و كَذَّبَهُ أي قال له كذبت وقال الكسائي أكْذَبَهُ أخبر أنه جاء بالكذب ورواه و كَذَّبَه أكبر أنه كاذب وقال ثعلب هما بمعنى واحد وقد يكون أكذبه بمعنى بين كذبه وقد يكون بمعنى حمله على الكذب وبمعنى وجده كاذبا وقوله تعالى ﴿كِذَّاباً﴾ أحد مصادر فعل بالتشديد ويجيء أيضا على التفعيل كالتكليم وعلى التفعلة كالتوصية وعلى المفعل كقوله تعالى ﴿ومزقناهم كل ممزق﴾ وقوله تعالى ﴿ليس لوقت عتها كاذبة﴾ هي اسم وضع موضع المصدر كالعاقبة والعافية والباقية قال الله تعالى ﴿فهل ترى لهم من باقية﴾ أي من بقاء و كَذَبَ قد يكون بمعنى وجب وفي الحديث ﴿ثلاثة أسفار كذبن عليكم﴾ وجاء عن عمر رضي الله عنه ﴿كذب عليكم الحج﴾ أي وجب وتمام بيانه في الأصل و تَكّذَّبَ فلان إذا تكلف الكذب و كَذَبَ لبن الناقة أي ذهب
الراغب
كذب
- قد تقدم القوم في الكذب مع الصدق (راجع: مادة (صدق) )، وأنه يقال في المقال والفعال، قال تعالى: }إنما يفتري الكذب الذين لا يؤمنون﴿[النحل/ 105]، وقوله:﴾والله يشهد إن المنافقين لكاذبون﴿[المنافقون/1] وقد تقدم أنه كذبهم في اعتقادهم لا في مقالهم، ومقالهم كان صدقا، وقوله:﴾ليس لوقعتها كاذبة﴿[الواقعة/2] فقد نسب الكذب إلى نفس الفعل، كقولهم: فعلة صادقة، وفعلة كاذبة، قوله:﴾ناصية كاذبة﴿[العلق/16]، يقال: رجل كاذب وكذوب وكذبذب وكيذبان. كل ذلك للمبالغة، ويقال: لا مكذوبة، أي: لا أكذبك، وكذبتك حديثا، قال تعالى:﴾الذين كذبوا الله ورسوله﴿[التوبة/90]، ويتعدى إلى مفعولين نحو: صدق في قوله:﴾لقد صدق الله رسوله الرؤيا بالحق{ [الفتح/27].
يقال: كذبه كذبا وكذابا، وأكذبته: وجذته كاذبا، وكذبته: نسبته إلى الكذب صادقا كان أو كاذبا، وما جاء في القرآن ففي تكذيب الصادق نحو: }كذبوا بآياتنا﴿[آل عمران/11]،﴾رب انصرني بما كذبون﴿[المؤمنون/ 26]،﴾بل كذبوا بالحق﴿[ق/5]،﴾كذبت قبلهم قوم نوح فكذبوا عبدنا﴿[القمر/ 9]،﴾كذبت ثمود وعاد بالقارعة﴿[الحاقة/4]،﴾وإن يكذبوك فقد كذبت قبلهم قوم نوح﴿[الحج/42]،﴾وإن يكذبوك فقد كذب الذين من قبلهم﴿[فاطر/25]، وقال:﴾فإنهم لا يكذبونك﴿[الأنعام/33] وقرئ بالتخفيف والتشديد (قرأ نافع والكسائي بالتخفيف، والباقون بالتشديد. انظر: الإتحاف ص 207)، ومعناه: لا يجدونك كاذبا ولا يستطيعون أن يثبتوا كذبك، وقوله:﴾حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا﴿[يوسف/110] أي: علموا أنهم تلقوا من جهة الذين أرسلوا إليهم بالكذب، ف (كذبوا) نحو: فسقوا وزنوا وخطئوا: إذا نسبوا إلى شيء من ذلك، وذلك قوله:﴾فقد كذبت رسل من قبلك﴿[فاطر/4] وقوله:﴾فكذبوا رسلي﴿[سبأ/45]، وقوله:﴾إن كل إلا كذب الرسل﴿[ص/14]، وقرئ:﴾كذبوا{ (وهي قراءة عاصم وحمزة والكسائي وأبي جعفر وخلف.
انظر: الإتحاف ص 268) بالتخفيف. من قولهم: كذبتك حديثا. أي: ظن المرسل إليهم أن المرسل قد كذبوهم فيما أخبروهم به أنهم إن لم يؤمنوا بهم نزل بهم العذاب، وإنما ظنوا ذلك من إمهال الله تعالى إياهم وإملائه لهم، وقوله: } {لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا﴿[عم/35] الكذاب: التكذيب. والمعنى: لا يكذبون فيكذب بعضهم بعضا، ونفي التكذيب عن الجنة يقتضي نفي الكذب عنها، وقرئ:﴾كذابا{ (وهي قراءة الكسائي. انظر: الإتحاف ص 431) من المكاذبة. أي: لا يتكاذبون تكاذب الناس في الدنيا، يقال: حمل فلان على قرنه فكذب (قال الزمخشري: ومن المجاز: حمل فلان ثم كذب: إذا جبن ونكل، ومعناه: كذب الظن به، أو جعل حملته كاذبة غير صادقة. انظر: أساس البلاغة (كذب). وقال شمر: يقال للرجل إذا حمل ثم ولى ولم يمض: قد كذب عن قرنه تكذيبا، والتكذيب في القتال ضد الصدق فيه. اللسان (كذب) )، كما يقال في ضده: صدق. وكذب لبن الناقة: إذا ظن أن يدوم مدة فلم يدم. وقولهم: (كذب عليك الحج) (قال أبو عبيدة: في حديث عمر: (كذب عليكم الحج، كذب عليكم العمرة، كذب عليكم الجهاد ثلاثة أسفار كذبن عليكم) انظر: غريب الحديث 3/248؛ وأخرجه عبد الرزاق في المصنف 5/172) قيل: معناه وجب فعليك به، وحقيقته أنه في حكم الغائب البطيء وقته، كقولك: قد فات الحج فبادر، أي: كاد يفوت. وكذب عليك العسل (الحديث: إن عمرو بن معد يكرب شكا إلى عمر بن الخطاب المعص، فقال: كذب عليك العسل. يريد: العسلان، وهو مشي الذئب. أي: عليك بسرعة المشي.
والمعص: التواء في عصب الرجل: انظر: النهاية 4/158؛ والفائق 2/200؛ واللسان (كذب) ) بالنصب، أي: عليك بالعسل، وذلك إغراء، وقيل: العسل ههنا العسلان، وهو ضرب من العدو، والكذابة: ثوب ينقش بلون صبغ كأنه موشى، وذلك لأنه يكذب بحاله.
ملخص اللسان:
1.  الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً  وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً ورجل كاذِبٌ، وكَذَّابٌ، وتِكْذابٌ، وكَذُوبٌ، وكَذُوبةٌ، وكُذَبَةٌ وكَذَبَ الرجلُ: أَخْبَر بالكَذِبِ.
2.     ليس لوَقْعَتِها كاذِبةٌ؛ قال الزجاج: أَي ليس يَرُدُّها شيءٌ،
3.     ما كَذَّبَ الفُؤَادُ ما رَأَى، أَي لم يَكْذِب الفُؤَادُ رُؤْيَتَه، وما رَأَى بمعنى  الرُّؤْية،
4.     ناصِـيَةٍ كاذبةٍ أَي صاحِـبُها كاذِبٌ، فأَوْقَعَ الجُزْءَ موقع الجُملة.
5.     كَذَبَ البَرْقُ، والـحُلُمُ، والظَّنُّ، والرَّجاءُ، والطَّمَعُ؛
6.     وكَذَبَتِ العَيْنُ: خانها حِسُّها.
7.     وكذَبَ  الرأْيُ: تَوهَّمَ الأَمْرَ بخلافِ ما هو به.
8.     وكَذَبَتْهُ نَفْسُه: مَنَّتْهُ  بغير الحق.
9.     والكَذوبُ: النَّفْسُ المَكْذُوبة من النساءِ الضَّعيفة
10.                        وكَذَّبَ جَرى شَوْطاً ثم وَقَفَ لينظر ما وراءه
11.                        وما كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ ذلك تَكْذيباً أَي ما كَعَّ ولا لَبِثَ وحَمَلَ عليه فما كَذَّبَ بالتشديد أَي ما انْثَنى وما جَبُنَ وما رَجَعَ
12.                         حَمَلَ فما هَلَّلَ وحَمَلَ ثم كَذَّبَ أَي لم يَصْدُقِ الحَمْلَة،
13.                        وقد استعملت العربُ الكذِبَ في موضع الخطإ،
14.                        وكَذَبَ لَبنُ الناقة أَي ذهَبَ هذه عن اللحياني
15.                        وكَذَبَ البعيرُ في سَيره إِذا ساءَ سَيرُه،
16.                        كَذَبَ عليك أَي وَجَبَ عليك
لسان العرب
● -  كذب: الكَذِبُ: نقيضُ الصِّدْقِ؛ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً (2)  (2 قوله «كذباً» أي بفتح فكسر، ونظيره اللعب والضحك والحق، وقوله وكذباً، بكسر فسكون، كما هو مضبوط في المحكم والصحاح، وضبط في القاموس بفتح فسكون، وليس بلغة مستقلة بل بنقل حركة العين إلى الفاء تخفيفاً، وقوله: وكذبة وكذبة كفرية وفرحة كما هو بضبط المحكم ونبه عليه الشارح وشيخه.) وكِذْباً وكِذْبةً وكَذِبةً: هاتان عن اللحياني، وكِذاباً وكِذَّاباً؛ وأَنشد اللحياني:  نادَتْ حَليمةُ بالوَداع، وآذَنَتْ *  أَهْلَ الصَّفَاءِ، ووَدَّعَتْ بكِذَابِ  ورجل كاذِبٌ، وكَذَّابٌ، وتِكْذابٌ، وكَذُوبٌ، وكَذُوبةٌ، وكُذَبَةٌ مثال هُمَزة، وكَذْبانٌ، وكَيْذَبانٌ، وكَيْذُبانٌ، ومَكْذَبانٌ، ومَكْذَبانة، وكُذُبْذُبانٌ (3)  (3 قوله «وكذبذبان» قال الصاغاني وزنه فعلعلان بالضمات  الثلاث ولم يذكره سيبويه في الأمثلة التي ذكرها. وقوله: واذا سمعت إلخ نسبه الجوهري لأبي زيد وهو لجريبة بن الأشيم كما نقله الصاغاني عن الأزهري، لكنه في التهذيب قد بعتكم وفي الصحاح قد بعتها؛ قال الصاغاني والرواية قد بعته يعني جمله وقبله:  قد طال ايضاعي المخدّم لا أرى *  في الناس مثلي في معّد يخطب  حتى تأَوَّبت البيوت عشية *  فحططت عنه كوره يتثأب)  ، وكُذُبْذُبٌ، وكُذُّبْذُبٌ ؛ قال  \<ص:705>  جُرَيْبَةُ بنُ الأَشْيَمِ:  فإِذا سَمِعْـتَ بأَنـَّنِـي قد بِعْتُكم *  بوِصَالِ غَانيةٍ، فقُلْ كُذُّبْذُبُ  قال ابن جني: أَما كُذُبْذُبٌ خفيف، وكُذُّبْذُبٌ ثَقِـيل، فهاتانِ  بناءَانِ لم يَحْكِهما سيبويه. قال: ونحوُه ما رَوَيْتُه عن بعض أَصحابنا، مِن قول بعضهم ذُرَحْرَحٌ، بفتح الراءَين. والأُنثى: كاذِبةٌ وكَذَّابة وكَذُوبٌ.  والكُذَّب: جمع كاذبٍ، مثل راكِـعٍ ورُكَّعٍ؛ قال أَبو دُواد الرُّؤَاسِي:  مَتَى يَقُلْ تَنْفَعِ الأَقوامَ قَوْلَتُه، *  إِذا اضْمَحَلَّ حديثُ الكُذَّبِ الوَلَعَهْ  أَلَيْسَ أَقْرَبَهُم خَيْراً، وأَبعدَهُم *  شَرّاً، وأَسْمَحَهُم كَفّاً لمَنْ مُنِعَه  لا يَحْسُدُ الناسَ فَضْلَ اللّه عندهُمُ، *  إِذا تَشُوهُ نُفُوسُ الـحُسَّدِ الجَشِعَهْ  الوَلَعَةُ: جمع والِـعٍ، مثل كاتب وكَتَبة. والوالع: الكاذب، والكُذُبُ  جمع كَذُوب، مثل صَبُور وصُبُر، ومِنه قَرَأَ بعضُهم: ولا تقولوا لما تَصِفُ أَلسِنتُكُم الكُذُبُ، فجعله نعتاً للأَلسنة. الفراء: يحكى عن العرب أَن بني نُمير ليس لهم مَكْذُوبةٌ. وكَذَبَ الرجلُ: أَخْبَر بالكَذِبِ.  وفي المثل: ليس لـمَكْذُوبٍ رَأْيٌ. ومِنْ أَمثالهم: الـمَعاذِرُ مَكاذِبُ. ومن أَمثالهم: أَنَّ الكَذُوبَ قد يَصْدُقُ، وهو كقولهم: مع الخَواطِـئِ سَهْمٌ صائِبٌ. اللحياني: رجل تِكِذَّابٌ وتِصِدَّاقٌ أَي يَكْذِبُ ويَصْدُق.  النضر: يقال للناقة التي يَضْرِبُها الفَحْلُ فتَشُولُ، ثم تَرْجِـعُ  حائلاً: مُكَذِّبٌ وكاذِبٌ، وقد كَذَّبَتْ وكَذَبَتْ.  أَبو عمرو: يقال للرجل يُصاحُ به وهو ساكتٌ يُري أَنه نائم: قد أَكْذَب، وهو الإِكْذابُ. وقوله تعالى: حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرُّسلُ وظَنُّوا أَنهم قد كُذِّبُوا؛ قراءة أَهلِ المدينةِ، وهي قِراءة عائشة، رضي اللّه عنها، بالتشديد وضم الكاف. روي عن عائشة، رضي اللّه عنها، أَنها قالت: اسْتَيْأَسَ الرسلُ ممن كَذَّبَهم من قومهم أَن يُصَدِّقُوهم، وظَنَّتِ الرُّسُلُ أَن من قد آمَنَ من قومهم قد كَذَّبُوهم جاءهم نَصْرُ اللّهِ، وكانت تَقْرؤُه بالتشديد، وهي قراءة نافع، وابن كثير، وأَبي عمرو، وابن عامر؛ وقرأَ عاصم وحمزة والكسائي: كُذِبُوا، بالتخفيف. ورُوي عن ابن عباس أَنه قال: كُذِبُوا، بالتخفيف، وضم الكاف. وقال: كانوا بَشَراً، يعني الرسل؛ يَذْهَبُ إِلى أَن الرسل ضَعُفُوا، فَظَنُّوا أَنهم قد أُخْلِفُوا.  قال أَبو منصور: إِن صح هذا عن ابن عباس، فوَجْهُه عندي، واللّه أَعلم، أَن الرسل خَطَر في أَوهامهم ما يَخْطُر في أَوهامِ البشر، مِن غير أَن حَقَّقُوا تلك الخَواطرَ ولا رَكَنُوا إِليها، ولا كان ظَنُّهم ظَنّاً اطْمَـأَنُّوا إِليه، ولكنه كان خاطراً يَغْلِـبُه اليقينُ. وقد روينا عن النبي، صلى اللّه عليه وسلم، أَنه قال: تَجاوَزَ اللّه عن أُمتي ما حدَّثَتْ به أَنفُسَها. ما لم يَنْطِقْ به لسانٌ أَو تَعْمله يَدٌ، فهذا وجه ما رُوي عن ابن عباس. وقد رُوي عنه أَيضاً: أَنه قرأَ حتى إِذا اسْتَيْأَسَ الرسلُ من قَوْمهم الإِجابةَ، وظَنَّ قَوْمُهُم أَن الرُّسُل قد كذَبهم الوعيدُ. قال أَبو منصور: وهذه الرواية أَسلم، وبالظاهر أَشْبَهُ؛ ومما يُحَقّقها ما رُوي عن سعيد بن جُبَيْر أَنه قال: اسْتيأَسَ الرسلُ من قومهم، وظنَّ قومُهم أَن الرسل  \<ص:706>  قد كُذِّبُوا، جاءَهم نَصْرُنا؛ وسعيد أَخذ التفسير عن ابن عباس. وقرأَ بعضهم: وظَنُّوا أَنهم قد كَذَبوا أَي ظَنَّ قَوْمُهم أَن الرسلَ قد كَذَبُوهُمْ. قال أَبو منصور: وأَصَحُّ الأَقاويل ما روينا عن عائشة، رضي اللّه عنها، وبقراءَتها قرأَ أَهلُ الحرمين، وأَهلُ البصرة، وأَهلُ الشام. وقوله تعالى: ليس لوَقْعَتِها كاذِبةٌ؛ قال الزجاج: أَي ليس يَرُدُّها شيءٌ، كما تقول حَمْلَةُ فلان لا تَكْذِبُ أَي لا يَرُدُّ حَمْلَتُه شيء. قال: وكاذِبةٌ مصدر، كقولك: عافاه اللّهُ عافِـيةً، وعاقَبَه عاقِـبةً، وكذلك كَذَبَ كاذبةً؛ وهذه أَسماء وضعت مواضع المصادر، كالعاقبة والعافية والباقية. وفي التنزيل العزيز: فهل تَرَى لهم من باقيةٍ؟ أَي بقاءٍ. وقال الفراءُ: ليس لوَقْعَتِها كاذبةٌ أَي ليس لها مَرْدُودٌ ولا رَدٌّ، فالكاذبة، ههنا، مصدر.  يقال: حَمَلَ فما كَذَبَ. وقوله تعالى: ما كَذَبَ الفُؤَادُ ما رَأَى؛  يقول: ما كَذَبَ فؤَادُ محمدٍ ما رَأَى؛ يقول: قد صَدَقَه فُؤَادُه الذي  رأَى. وقرئَ: ما كَذَّبَ الفُؤَادُ ما رَأَى، وهذا كُلُّه قول الفراء. وعن أَبي الهيثم: أَي لم يَكْذِب الفُؤَادُ رُؤْيَتَه، وما رَأَى بمعنى  الرُّؤْية، كقولك: ما أَنْكَرْتُ ما قال زيدٌ أَي قول زيد.  ويقال: كَذَبَني فلانٌ أَي لم يَصْدُقْني فقال لي الكَذِبَ؛ وأَنشد  للأَخطل:  كَذَبَتْكَ عَيْنُك، أَم رأَيتَ بواسطٍ *  غَلَسَ الظَّلامِ، مِن الرَّبابِ، خَيَالا؟  معناه: أَوْهَمَتْكَ عَيْنُكَ أَنها رَأَتْ، ولم تَرَ. يقول: ما أَوْهَمه الفؤَادُ أَنه رَأَى، ولم يَرَ، بل صَدَقَه الفُؤَادُ رُؤْيَتَه. وقوله: ناصِـيَةٍ كاذبةٍ أَي صاحِـبُها كاذِبٌ، فأَوْقَعَ الجُزْءَ موقع الجُملة. ورُؤْيَا كَذُوبٌ: كذلك؛ أَنشد ثعلب:  فَحَيَّتْ فَحَيَّاها فَهَبَّ فَحَلَّقَتْ، *  معَ النَّجْمِ رُؤْيا، في الـمَنامِ، كَذُوبُ  والأُكْذُوبةُ: الكَذِبُ. والكاذِبةُ: اسم للمصدر، كالعَافية.  ويقال: لا مَكْذَبة، ولا كُذْبى، ولا كُذْبانَ أَي لا أَكْذُبك.  وكَذَّبَ الرجلَ تَكْذيباً وكِذَّاباً: جعله كاذِباً، وقال له: كَذَبْتَ؛ وكذلك كَذَّب بالأَمر تَكْذيباً وكِذَّاباً. وفي التنزيل العزيز: وكَذَّبُوا بآياتنا كِذَّاباً. وفيه: لا يَسْمَعُون فيها لغواً ولا كِذَّاباً أَي كَذِباً، عن اللحياني. قال الفراءُ: خَفَّفَهما عليُّ بن أَبي طالب، عليه السلام، جميعاً، وثَقَّلَهما عاصمٌ وأَهل المدينة، وهي لغة يمانية فصيحة. يقولون: كَذَّبْتُ به كِذَّاباً، وخَرَّقْتُ القميصَ خِرَّاقاً. وكلُّ فَعَّلْتُ فمصدرُه فِعَّالٌ، في لغتهم، مُشدّدةً. قال: وقال لي أَعرابي مَرَّةً على الـمَرْوَة يَسْتَفْتيني: أَلْحَلْقُ أَحَبُّ إِليك أَم القِصَّار؟ وأَنشدني بعضُ بني كُلَيْب:  لقدْ طالَ ما ثَبَّطْتَني عن صَحابتي، *  وعن حِوَجٍ، قِضَّاؤُها منْ شِفائيا  وقال الفرَّاءُ: كان الكسائي يخفف لا يسمعون فيها لغواً ولا كِذاباً، لأَنها مُقَيَّدَة بفِعْلٍ يُصَيِّرُها مصدراً، ويُشَدِّدُ: وكَذَّبُوا  بآياتنا كِذَّاباً؛ لأَن كَذَّبُوا يُقَيِّدُ الكِذَّابَ. قال: والذي قال حَسَنٌ، ومعناه: لا يَسْمَعُون فيها لَغْواً أَي باطلاً، ولا كِذَّاباً أَي لا يُكَذِّبُ بَعْضُهم  \<ص:707>  بَعْضاً (1)  (1 زاد في التكملة: وعن عمر بن عبدالعزيز كذاباً، بضم الكاف وبالتشديد، ويكون صفة على المبالغة كوضاء وحسان، يقال كذب، أي بالتخفيف، كذاباً بالضم مشدداً أي كذباً متناهياً.) ،  غيره.ويقال للكَذِبِ: كِذابٌ؛ ومِنه قوله تعالى: لا يَسْمَعُونَ فيها لَغْواً ولا كِذاباً أَي كَذِباً؛ وأَنشد أَبو العباس قولَ أَبي دُوادٍ:  قُلْتُ لـمَّا نَصَلا منْ قُنَّةٍ: *  كَذَبَ العَيْرُ وإِنْ كانَ بَرَحْ  قال معناه: كَذَبَ العَيْرُ أَنْ يَنْجُوَ مني أَيَّ طَريقٍ أَخَذَ، سانِحاً أَو بارِحاً؛ قال: وقال الفراءُ هذا إِغراءٌ أَيضاً. وقال اللحياني، قال الكسائي: أَهلُ اليمن يجعلون مصدرَ فَعَّلْتُ فِعَّالاً، وغيرهم من  العرب تفعيلاً. قال الجوهري: كِذَّاباً أَحد مصادر المشدَّد، لأَن مصدره قد يجيءُ على التَّفْعِـيلِ مثل التَّكْلِـيم، وعلى فِعَّالٍ مثل  كِذَّابٍ، وعلى تَفعِلَة مثل تَوْصِـيَة، وعلى مُفَعَّلٍ مثل: ومَزَّقْناهم كلَّ مُمَزَّقٍ.  والتَّكاذُبُ مثل التَّصادُق. وتَكَذَّبُوا عليه: زَعَمُوا أَنه كاذِبٌ؛ قال أَبو بكر الصدِّيق، رضي اللّه عنه:  رسُولٌ أَتاهم صادِقٌ، فَتَكَذَّبُوا *  عليه وقالُوا: لَسْتَ فينا بماكِثِ  وتَكَذَّبَ فلانٌ إِذا تَكَلَّفَ الكَذِبَ.  وأَكْذَبَهُ: أَلْفاه كاذِباً، أَو قال له: كَذَبْتَ. وفي التنزيل العزيز: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَكَ؛ قُرِئَتْ بالتخفيف والتثقيل. وقال الفراءُ: وقُرِئَ لا يُكْذِبُونَكَ، قال: ومعنى التخفيف، واللّه أَعلم، لا يجعلونك كذَّاباً، وأَن ما جئتَ به باطلٌ، لأَنهم لم يُجَرِّبُوا عليه كَذِباً فَيُكَذِّبُوه، إِنما أَكْذَبُوه أَي قالوا: إِنَّ ما جئت به كَذِبٌ، لا يَعْرِفونه من النُّبُوَّة. قال: والتَّكْذيبُ أَن يقال: كَذَبْتَ. وقال الزجاج: معنى كَذَّبْتُه، قلتُ له: كَذَبْتَ؛ ومعنى أَكْذَبْتُه، أَرَيْتُه أَن ما أَتى به كَذِبٌ. قال: وتفسير قوله لا يُكَذِّبُونَك، لا يَقْدِرُونَ أَن يقولوا لك فيما أَنْبَأْتَ به مما في كتبهم: كَذَبْتَ. قال: ووَجْهٌ آخر لا يُكَذِّبُونَكَ بقلوبهم، أَي يعلمون أَنك صادق؛ قال: وجائز أَن يكون فإِنهم لا يُكْذِبُونكَ أَي أَنت عندهم صَدُوق، ولكنهم جحدوا بأَلسنتهم، ما تشهد قُلُوبُهم بكذبهم فيه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بعدُ بالدِّينِ؛ يقول فما الذي يُكَذِّبُكَ بأَن الناسَ يُدانُونَ بأَعمالهم، كأَنه قال: فمن يقدر على تكذيبنا بالثواب والعقاب، بعدما تبين له خَلْقُنا للإِنسان، على ما وصفنا لك؟ وقيل: قوله تعالى: فما يُكَذِّبُكَ بَعْدُ بالدِّين؛ أَي ما يَجْعَلُكَ مُكَذِّباً، وأَيُّ شيءٍ يَجْعَلُك مُكَذِّباً بالدِّينِ أَي بالقيامة؟ وفي التنزيل العزيز: وجاؤُوا على قميصه بدَمٍ كَذِبٍ. رُوِي في التفسير أَن إِخوةَ يوسف لما طَرَحُوه في الجُبِّ، أَخَذُوا قميصَه، وذَبَحُوا جَدْياً، فلَطَخُوا القَمِـيصَ بدَمِ الجَدْي، فلما رأَى يعقوبُ، عليه السلام، القَميصَ، قال: كَذَبْتُمْ، لو أَكَلَه الذِّئبُ لـمَزَّقَ قميصه. وقال الفراءُ في قوله تعالى: بدَمٍ كَذبٍ؛ معناه مَكْذُوبٍ. قال: والعرب تقول للكَذِبِ: مَكْذُوبٌ، وللضَّعْف مَضْعُوفٌ، وللْجَلَد: مَجْلُود، وليس له مَعْقُودُ رَأْيٍ، يريدون عَقْدَ رَأْيٍ، فيجعلونَ المصادرَ في كثير من الكلام مفعولاً. وحُكي عن أَبي ثَرْوانَ أَنه قال: إِن بني نُمَيْرٍ ليس لـحَدِّهم مَكْذُوبةٌ  \<ص:708>  أَي كَذِبٌ. وقال الأَخفش: بدَمٍ كَذِبٍ، جَعَلَ الدمَ كَذِباً، لأَنه كُذِبَ فيه، كما قال سبحانه: فما رَبِحَتْ تِجارَتُهم. وقال أَبو العباس: هذا مصدر في معنى مفعول، أَراد بدَمٍ مَكْذُوب. وقال الزجاج: بدَمٍ كذِبٍ أَي ذي كَذِب؛ والمعنى: دَمٍ مَكْذُوبٍ فيه. وقُرِئَ بدَمٍ كَدِبٍ، بالدال المهملة، وقد تقدم في ترجمة كدب. ابن الأَنباري في قوله تعالى: فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك، قال: سأَل سائل كيف خَبَّر عنهم أَنهم لا يُكَذِّبُونَ النبي، صلى اللّه عليه وسلم، وقد كانوا يُظْهِرون تَكْذيبه ويُخْفُونه؟ قال: فيه ثلاثة أَقوال: أَحدها فإِنهم لا يُكَذِّبُونَك بقلوبهم، بل يكذبونك بأَلسنتهم؛ والثاني قراءة نافع والكسائي، ورُويَتْ عن عليّ، عليه السلام، فإِنهم لا يُكْذِبُونَك، بضم الياءِ، وتسكين الكاف، على معنى لا يُكَذِّبُونَ الذي جِئْتَ به، إِنما يَجْحدون بآيات اللّه ويَتَعَرَّضُون لعُقوبته. وكان الكسائي يحتج لهذه القراءة، بأَن العرب تقول: كَذَّبْتُ الرجلَ إِذا نسبته إِلى الكَذِبِ؛ وأَكْذَبْتُه إِذا أَخبرت أَن الذي يُحَدِّثُ به كَذِبٌ؛ قال ابن الأَنباري: ويمكن أَن يكون: فإِنهم لا يُكْذِبُونَكَ، بمعنى لا يَجدونَكَ كَذَّاباً، عند البَحْث والتَّدَبُّر والتَّفْتيش. والثالث أَنهم لا يُكَذِّبُونَك فيما يَجِدونه موافقاً في كتابهم، لأَن ذلك من أَعظم الحجج عليهم. الكسائي: أَكْذَبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه جاءَ بالكَذِبِ، ورواه: وكَذَّبْتُه إِذا أَخْبَرْتَ أَنه كاذِبٌ؛ وقال ثعلب: أَكْذَبه وكَذَّبَه، بمعنًى؛ وقد يكون أَكْذَبَه بمعنى بَيَّن كَذِبَه، أَو حَمَلَه على الكَذِب، وبمعنى وجَدَه كاذباً. وكاذَبْتُه مُكاذَبةً وكِذاباً: كَذَّبْتُه وكَذَّبني؛ وقد يُستعمل  الكَذِبُ في غير الإِنسان، قالوا: كَذَبَ البَرْقُ، والـحُلُمُ، والظَّنُّ، والرَّجاءُ، والطَّمَعُ؛ وكَذَبَتِ العَيْنُ: خانها حِسُّها. وكذَبَ  الرأْيُ: تَوهَّمَ الأَمْرَ بخلافِ ما هو به. وكَذَبَتْهُ نَفْسُه: مَنَّتْهُ  بغير الحق. والكَذوبُ: النَّفْسُ، لذلك قال:  إِني، وإِنْ مَنَّتْنيَ الكَذُوبُ، *  لَعالِمٌ أَنْ أَجَلي قَريبُ  (يتبع...)
( ) تابع 1 ) كذب الكَذِبُ نقيضُ الصِّدْقِ كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً ( 2 ) أَبو زيد الكَذُوبُ والكَذُوبةُ من أَسماءِ النَّفْس ابن الأَعرابي المَكْذُوبة من النساءِ الضَّعيفة والمَذْكُوبة المرأَة الصالحة ابن الأَعرابي تقول العرب للكَذَّابِ فلانٌ لا يُؤَالَفُ خَيْلاه ولا يُسايَرُ خَيْلاه كَذِباً أَبو الهيثم انه قال في قول لبيد أَكْذِبِ النَّفْسَ إِذَا حَدَّثْتَها يقول مَنِّ نَفْسَكَ العَيْشَ الطويلَ لتَأْمُلَ الآمالَ البعيدة فتَجِدَّ في الطَّلَب لأَنَّك إِذا صَدَقْتَها فقلتَ لعلك تموتينَ اليومَ أَو غداً قَصُرَ أَمَلُها وضَعُفَ طَلَبُها ثم قال غَيْرَ أَنْ لا تَكْذِبَنْها في التُّقَى أَي لا تُسَوِّفْ بالتوبة وتُصِرَّ على المَعْصية وكَذَبَتْهُ عَفَّاقَتُه وهي اسْتُه ونحوه كثير وكَذَّبَ عنه رَدَّ وأَراد أَمْراً ثم كَذَّبَ عنه أَي أَحْجَم وكَذَبَ الوَحْشِيُّ وكَذَّبَ جَرى شَوْطاً ثم وَقَفَ لينظر ما وراءه وما كَذَّبَ أَنْ فَعَلَ ذلك تَكْذيباً أَي ما كَعَّ ولا لَبِثَ وحَمَلَ عليه فما كَذَّبَ بالتشديد أَي [ ص 709 ] ما انْثَنى وما جَبُنَ وما رَجَعَ وكذلك حَمَلَ فما هَلَّلَ وحَمَلَ ثم كَذَّبَ أَي لم يَصْدُقِ الحَمْلَة قال زهير
لَيْثٌ بِعَثَّرَ يَصْطَادُ الرجالَ إِذا ... ما الليثُ كَذَّبَ عن أَقْرانه صَدَقا
وفي حديث الزبير أَنه حمَلَ يومَ اليَرْمُوكِ على الرُّوم وقال للمسلمين إِن شَدَدْتُ عليهم فلا تُكَذِّبُوا أَي لا تَجْبُنُوا وتُوَلُّوا قال شمر يقال للرجل إِذا حَملَ ثم وَلَّى ولم يَمْضِ قد كَذَّبَ عن قِرْنه تَكْذيباً وأَنشد بيت زهير والتَّكْذِيبُ في القتال ضِدُّ الصِّدْقِ فيه يقال صَدَقَ القِتالَ إِذا بَذَلَ فيه الجِدُّ وكَذَّبَ إِذا جَبُن وحَمْلةٌ كاذِبةٌ كما قالوا في ضِدِّها صادقةٌ وهي المَصْدوقةُ والمَكْذُوبةُ في الحَمْلةِ وفي الحديث صَدَقَ اللّهُ وكَذَبَ بَطْنُ أَخِيك اسْتُعْمِلَ الكَذِبُ ههنا مجازاً حيث هو ضِدُّ الصِّدْقِ والكَذِبُ يَخْتَصُّ بالأَقوال فجعَل بطنَ أَخيه حيث لم يَنْجَعْ فيه العَسَلُ كَذِباً لأَنَّ اللّه قال فيه شفاء للناس وفي حديث صلاةِ الوِتْرِ كَذَبَ أَبو محمد أَي أَخْطأَ سماه كَذِباً لأَنه يُشْبهه في كونه ضِدَّ الصواب كما أَن الكَذِبَ ضدُّ الصِّدْقِ وإِنِ افْتَرَقا من حيث النيةُ والقصدُ لأَن الكاذبَ يَعْلَمُ أَن ما يقوله كَذِبٌ والمُخْطِئُ لا يعلم وهذا الرجل ليس بمُخْبِرٍ وإِنما قاله باجتهاد أَدَّاه إِلى أَن الوتر واجب والاجتهاد لا يدخله الكذبُ وإِنما يدخله الخطَأُ وأَبو محمد صحابي واسمه مسعود بن زيد وقد استعملت العربُ الكذِبَ في موضع الخطإِ وأَنشد بيت الأَخطل كَذَبَتْكَ عينُكَ أَم رأَيتَ بواسِطٍ وقال ذو الرمة وما في سَمْعِهِ كَذِبُ وفي حديث عُرْوَةَ قيل له إِنَّ ابن عباس يقول إِن النبي صلى اللّه عليه وسلم لَبِثَ بمكة بِضْعَ عَشْرَةَ سنةً فقال كَذَبَ أَي أَخْطَأَ ومنه قول عِمْرانَ لسَمُرَة حين قال المُغْمَى عليه يُصَلِّي مع كل صلاةٍ صلاةً حتى يَقْضِيَها فقال كَذَبْتَ ولكنه يُصَلِّيهن معاً أَي أَخْطَأْتَ وفي الحديث لا يَصْلُحُ الكذِبُ إِلا في ثلاث قيل أَرادَ به مَعارِيضَ الكلام الذي هو كَذِبٌ من حيث يَظُنُّه السامعُ وصِدْقٌ من حيثُ يقوله القائلُ كقوله إِنَّ في المَعاريض لَمَنْدوحةً عن الكَذِب وكالحديث الآخر أَنه كان إِذا أَراد سفراً ورَّى بغيره وكَذَبَ عليكم الحجُّ والحجَّ مَنْ رَفَعَ جَعَلَ كَذَبَ بمعنى وَجَبَ ومَن نَصَبَ فعَلى الإِغراءِ ولا يُصَرَّفُ منه آتٍ ولا مصدرٌ ولا اسم فاعل ولا مفعولٌ وله تعليلٌ دقيقٌ ومعانٍ غامِضةٌ تجيءُ في الأَشعار وفي حديث عمر رضي اللّه عنه كَذَبَ عليكم الحجُّ كَذَبَ عليكم العُمْرةُ كَذَبَ عليكم الجِهادُ ثلاثةُ أَسفارٍ كَذَبْنَ عليكم قال ابن السكيت كأَن كَذَبْنَ ههنا إِغْراءٌ أَي عليكم بهذه الأَشياءِ الثلاثة قال وكان وجهُه النصبَ على الإِغراءِ ولكنه جاءَ شاذاً مرفوعاً وقيل معناه وَجَبَ عليكم الحجُّ وقيل معناه الحَثُّ والحَضُّ يقول إِنَّ الحجَّ ظنَّ بكم حِرصاً عليه ورَغبةً فيه فكذَبَ ظَنُّه لقلة رغبتكم فيه وقال الزمخشري معنى كَذَبَ عليكم الحجُّ على كلامَين كأَنه قال كَذَب الحجُّ عليكَ الحجُّ أَي ليُرَغِّبْك الحجُّ هو واجبٌ عليك فأَضمَر الأَوَّل لدلالة الثاني عليه ومَن نصب الحجَّ [ ص 710 ] فقد جَعَلَ عليك اسمَ فِعْلٍ وفي كذَبَ ضمير الحجِّ وهي كلمةٌ نادرةٌ جاءَت على غير القِياس وقيل كَذَب عليكم الحَجُّ أَي وَجَبَ عليكم الحَجُّ وهو في الأَصل إِنما هو إِن قيل لا حَجَّ فهو كَذِبٌ ابن شميل كذبَك الحجُّ أَي أَمكَنَك فحُجَّ وكذَبك الصَّيدُ أَي أَمكنَك فارْمِه قال ورفْعُ الحجّ بكَذَبَ معناه نَصْبٌ لأَنه يريد أَن يَأْمُر بالحج كما يقال أَمْكَنَك الصَّيدُ يريدُ ارْمِه قال عنترة يُخاطبُ زوجته
كَذَبَ العَتيقُ وماءُ شَنٍّ بارِدٌ ... إِنْ كُنْتِ سائِلَتي غَبُوقاً فاذهبي
يقول لها عليكِ بأَكل العَتيق وهو التمر اليابس وشُرْبِ الماءِ البارد ولا تتعرَّضي لغَبُوقِ اللَّبن وهو شُرْبه عَشِيّاً لأَنَّ اللبن خَصَصْتُ به مُهري الذي أَنتفع به ويُسَلِّمُني وإِياكِ من أَعدائي وفي حديث عُمَر شكا إِليه عمرو بن معد يكرب أَو غيره النِّقْرِسَ فقال كذَبَتْكَ الظَّهائِرُ أَي عليك بالمشي فيها والظهائر جمع ظهيرة وهي شدة الحرّ وفي رواية كَذَبَ عليك الظواهرُ جمع ظاهرة وهي ما ظهر من الأَرض وارْتَفَع وفي حديث له آخر إِن عمرو بن معد يكرب شَكا إِليه المَعَص فقال كَذَبَ عليك العَسَلُ يريد العَسَلانَ وهو مَشْيُ الذِّئب أَي عليك بسُرعةِ المشي والمَعَصُ بالعين المهملة التواءٌ في عصَبِ الرِّجل ومنه حديث عليٍّ عليه السلام كذَبَتْكَ الحارقَةُ أَي عليك بمثْلِها والحارِقةُ المرأَة التي تَغْلِبُها شهوَتُها وقيل الضيقة الفَرْج قال أَبو عبيد قال الأَصمعي معنى كذَبَ عليكم مَعنى الإِغراء أَي عليكم به وكأَن الأَصلَ في هذا أَن يكونَ نَصْباً ولكنه جاءَ عنهم بالرفع شاذاً على غير قياس قال ومما يُحَقِّقُ ذلك أَنه مَرفوعٌ قول الشاعر
كَذَبْتُ عَلَيكَ لا تزالُ تَقوفُني ... كما قافَ آثارَ الوَسيقةِ قائفُ
فقوله كذَبْتُ عليك إِنما أَغْراه بنفسه أَي عَليكَ بي فَجَعَلَ نَفْسَه في موضع رفع أَلا تراه قد جاءَ بالتاءِ فَجَعَلها اسْمَه ؟ قال مُعَقِّرُ بن حمار البارقيُّ
وذُبْيانيَّة أَوصَتْ بَنِيها ... بأَنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ
قال أَبو عبيد ولم أَسْمَعْ في هذا حرفاً منصوباً إِلا في شيءٍ كان أَبو عبيدة يحكيه عن أَعرابيٍّ نَظر إِلى ناقة نِضْوٍ لرجل فقال كذَبَ عليكَ البَزْرُ والنَّوَى وقال أَبو سعيد الضَّرِير في قوله كذَبْتُ عليك لا تزالُ تقُوفُني أَي ظَنَنْتُ بك أَنك لا تَنامُ عن وِتْري فَكَذَبْتُ عليكم فأَذَلَّه بهذا الشعر وأَخْمَلَ ذِكْرَه وقال في قوله بأَن كَذَبَ القَراطِفُ والقُروفُ قال القَراطِفُ أَكْسِيَةٌ حُمْر وهذه امرأَة كان لها بَنُونَ يركَبُونَ في شارة حَسَنةٍ وهم فُقَراء لا يَمْلكُون وراءَ ذلك شيئاً فَساءَ ذلك أُمَّهُم لأَنْ رأَتْهم فُقراءَ فقالت كَذَبَ القَراطِفُ أَي إِنَّ زِينَتهم هذه كاذبةٌ ليس وراءَها عندهم شيءٌ ابن السكيت تقول للرجل إِذا أَمَرْتَه بشيءٍ وأَغْرَيْته كَذَب علَيك كذا وكذا أَي عليكَ به وهي كلمة نادرةٌ قال وأَنشدني ابن الأَعرابي [ ص 711 ] لخِداشِ بن زُهَير
كَذَبْتُ عليكم أَوْعِدُوني وعَلِّلُوا ... بيَ الأَرضَ والأَقْوامَ قِرْدانَ مَوْظِبِ
أَي عليكم بي وبهجائي إِذا كنتم في سفر واقْطَعُوا بِذِكْري الأَرضَ وأَنْشِدوا القومَ هجائي يا قِرْدانَ مَوْظِبٍ وكَذَبَ لَبنُ الناقة أَي ذهَبَ هذه عن اللحياني وكَذَبَ البعيرُ في سَيره إِذا ساءَ سَيرُه قال الأَعشى
جُمالِيَّةٌ تَغْتَلي بالرِّداف ... إِذا كَذَبَ الآثِماتُ الهَجيرا
ابن الأَثير في الحديث الحجامةُ على الرِّيق فيها شِفاءٌ وبَرَكة فمن احْتَجَمَ فيومُ الأَحدِ والخميسِ كَذَباك أَو يومُ الاثنين والثلاثاء معنى كَذَباك أَي عليك بهما يعني اليومين المذكورين قال الزمخشري هذه كلمةٌ جَرَتْ مُجْرى المَثَل في كلامهم فلذلك لم تُصَرَّفْ ولزِمَتْ طَريقةً واحدة في كونها فعلاً ماضياً مُعَلَّقاً بالمُخاطَب وحْدَه وهي في معنى الأَمْرِ كقولهم في الدعاءِ رَحِمَك اللّه أَي لِيَرْحَمْكَ اللّهُ قال والمراد بالكذب الترغيبُ والبعثُ مِنْ قول العرب كَذَبَتْه نَفْسُه إِذا مَنَّتْه الأَمانيَّ وخَيَّلَت إِليه مِنَ الآمال ما لا يكادُ يكون وذلك مما يُرَغِّبُ الرجلَ في الأُمور ويَبْعَثُه على التَّعرُّض لها ويقولون في عكسه صَدَقَتْه نَفْسُه وخَيَّلَتْ إِليه العَجْزَ والنَّكَدَ في الطَّلَب ومِن ثَمَّ قالوا للنَّفْسِ الكَذُوبُ فمعنى قوله كذَباك أَي ليَكْذِباك ولْيُنَشِّطاكَ ويَبْعَثاك على الفعل قال ابن الأَثير وقد أَطْنَبَ فيه الزمخشري وأَطالَ وكان هذا خلاصةَ قوله وقال ابن السكيت كأَنَّ كَذَبَ ههنا إِغراءٌ أَي عليك بهذا الأَمر وهي كلمة نادرة جاءَت على غير القياس يقال كَذَبَ عليك أَي وَجَبَ عليك والكَذَّابةُ ثوبٌ يُصْبغ بأَلوانٍ يُنْقَشُ كأَنه مَوْشِيٌّ وفي حديث المَسْعُودِيِّ رأَيتُ في بيت القاسم كَذَّابَتَين في السَّقْفِ الكَذَّابةُ ثوبٌ يُصَوَّرُ ويُلْزَقُ بسَقْفِ البيت سُميت به لأَنها تُوهم أَنها في السَّقْف وإِنما هي في الثَّوْب دُونَه والكَذَّابُ اسمٌ لبعض رُجَّازِ العَرب والكَذَّابانِ مُسَيْلِمةُ الحَنَفِيُّ والأَسوَدُ العَنْسِيُّ
مقاييس اللغة:
(كذب) الكاف والذال والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الصِّدق. وتلخيصه أنَّه لا يبلُغ نهايةَ الكلامِ في الصِّدق. من ذلك الكَذِب خِلاف الصِّدق. كَذَب كَذِباً([1]). وكذّبت فلانا:ً نسبته إلى الكذب، وأكذبتُه: وجدتُه كاذباً. ورجل كَذّابٌ وكُذَبَةٌ. ثم يقال: حَمَلَ فلانٌ ثم كَذَبَ وكذّب، أي لم يصدُق في الحَمْلة. وقال أبو دُواد:
قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب العَيْرُ وإن كان بَرَحْ([2])
وزعموا أنَّه يقال كَذَب لبنُ الناقة: ذهب. وفيه نظر، وقياسُه صحيح. ويقولون ما كذَّبَ فلانٌ أن فَعَل كذا، أي ما لبث، وكلُّ هذا من أصلٍ واحد. فأمّا قول العرب: كَذَبَ عليكَ كذا، وكذبَكَ كذا، بمعنى الإغراء، أي عليك به، أو قد وجب عليك، كما جاء في الحديث: "كَذَبَ عليكم الحَجُّ"، أي وجب فكذا جاء عن العرب. ويُنشِدون في ذلك شعراً* كثيراً منه قوله:
وذُبْيانيَّةٍ وصَّتْ بنيها *** بأن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف([3])
وقول الآخر([4]):
كذَبتُ عليكم أَوعِدُوني وعلِّلوا *** بي الأرضَ والأقوامَ قِردانَ مَوظَبا
وما أحسِب ملخَّصَ هذا وأظنُّه [إلاّ] من الكلام الذي درجَ ودرجَ أهلُه ومن كان يعلمه.
القاموس المحيط:
كَذَبَ يَكْذِبُ كَذِباً وكِذْباً وكِذْبَةً وكَذْبَةً وكِذاباً وكِذَّاباً، ككِتابٍ وجِنَّانٍ، وهو كاذِبٌ وكَذَّابٌ وتِكِذَّابٌ وكذوبٌ وكَذوبَةٌ وكَذْبانُ وكَيْذَبانُ وكَيْذُبانُ وكُذُّبْذُبٌ وكُذَبَةٌ ومَكْذُبانُ ومَكْذَبانَةٌ وكُذُبْذُبانُ.
والْأُكْذُوبَةُ والكُذْبى والمَكْذوبُ والمَكْذوبَةُ والمَكْذَبَةُ والكاذِبَةُ والكُذْبانُ والكُذابُ، بضمهما: الكَذِبُ.
وأكْذَبَهُ: ألفاهُ كاذِباً، وحَمَلَهُ على الكَذِبِ، وبَيَّنَ كَذِبَهُ. والكَذوبُ والكَذوبَةُ: النَّفْسُ. وكُذِبَ الرَّجُلُ: أُخْبِرَ بالكَذِبِ. والكَذَّابانِ: مُسَيْلِمَةُ الحَنَفيُّ، والْأَسْوَدُ العَنْسِيُّ. والنَّاقَةُ التي يَضْرِبُها الفَحْلُ فَتَشولُ ثم تَرْجِعُ حائِلاً: مُكَذِّبٌ وكاذِبٌ، وقد كَذَبَتْ وكَذَّبَتْ. ويقالُ لِمَنْ يُصاحُ به وهو ساكِتٌ يُري أنه نائِمٌ: قد أكْذَبَ، وهو الإِكْذَابُ. والمَكْذوبَةُ: المرأةُ الضَّعيفةُ. وكَذَّابُ بَني كَلْبٍ: خَبَّابُ بنُ مُنْقِذٍ، وكَذَّابُ بَني طابِخَةَ، وكَذَّابُ بَني الحِرْمازِ، والكيْذُبانُ المُحارِبِيُّ، عَدِيُّ بنُ نَصْرٍ: شُعراءُ.
وكَذَبَ: قد يكونُ بمعنى وجَبَ، ومنه " كذَبَ عليكُمُ الحَجُّ، كَذَبَ عليكُمُ العُمْرَةُ، كَذَبَ عليكُمُ الجِهادُ، ثلاثَةُ أسْفارٍ كَذَبْنَ عليكُمْ " أو مِنْ: كَذَبَتْهُ نَفْسُهُ إذا مَنَّتْهُ الْأَمانِيَّ، وخَيَّلَتْ إليه منَ الآمالِ ما لا يَكادُ يكونُ، أي لِيُكَذِّبْكَ الحَجُّ، أي لِيُنَشِّطْكَ ويَبْعَثْكَ على فِعْلِهِ، ومَنْ نَصَبَ الحَجَّ جَعَلَ " عليكَ " اسْمَ فِعْلٍ، وفي كَذَبَ ضميرُ الحَجِّ، أو المعنى: كَذَبَ عليكَ الحَجُّ إن ذَكَرَ أنه غيرُ كافٍ هاذِمٍ لما قَبْلَهُ من الذُّنُوبِ. وحَمَلَ فما كَذَّبَ تكْذيباً: ما جَبُنَ. وما كَذَّبَ أن فَعَلَ كذا: ما لَبِثَ. وتَكَذَّبَ: تَكَلَّفَ الكَذِبَ، وفُلاناً: زَعَمَ أنه كاذِبٌ. وكاذَبْتُهُ مكاذَبَةً وكِذَاباً. وكَذَّبَ بالْأَمْرِ تَكْذِيباً وكِذَّاباً: أنْكَرَهُ، وفُلاناً: جَعَلَهُ كاذباً، وعن أمْرٍ قد أرادَهُ: أحْجَمَ، وعنْ فُلانٍ: رَدَّ عنهُ، والوحْشِيُّ: جَرَى شَوْطاً فوقَفَ لِيَنْظُرَ ما وراءَهُ.
تاج العروس:
ك ذ ب
كَذَبَ يَكْذِبُ من باب ضَرَبَ كَذِباً كَكَتِفٍ قال شيخُنا : وهو غريب في المصادر حتى قالوا : إنّه لم يَأْتِ مصدر على هذا الوزنِ إلاّ أَلفاظاً قليلة حَصَرَها القَزّازُ ي جامِعه في أَحَدَ عَشَرَ حرفاً لا تَزيدُ عليها فذَكَرَ : اللَّعِبَ والضَّحِكَ الحَبِقَ والكَذِبَ وغيرَها . وأَمّا الأَسْماءُ الَّتِي ليست بمصادِرَ فتأْتي على هذا الوزن كثيراً . وكذْباً بالكسرِ هكذا مضبوطٌ في الصَّحاح قال شيخُنا : وظاهر إطلاقه أَن يكون مقتوحاً وليس كذلك وصرَّح ابْنُ السّيد وغيرهُ أَنّه ليس لُغَةً مستقِلّةً بل هو بنقْلِ حَركةِ العين إلى الفاءِ تخفيفاً ولكنّه مسموعٌ في كلامهم على أَنَّهم أَجازُوا هذا التَّخفيف في مثله لو لم يُسْمَعْ . وَكِذْبَةً بالكسر أَيضاً على ما هو مضبوط عندَنا وضبطَه شيخُنا كَفَرِحٍة ومثْلُهُ في لسان العرب وَكِذْبَةً بفتح فسكون كذا ضُبِطَ وضبطه شيخُنا بالكسر ومِثْلُه في لسان العرب . قال : وهاتانِ عن اللِّحْيَانيّ . قلتُ : وهو الَّذي زعم أنّه زاده ابْن عُدَيْس أَي : الفتح : وكِذَاباً وكذَّاباً ككِتَاب وجِنَّان أَنشدَ : اللِّحْيَانيّ في الأَوّل :
نَادَتْ حَلِيمَةُ بالوَداعِ وآذَنَتْ ... أَهْلَ الصّفاءِ وودَّعَتْ بِكِذَابِ
قال شيخُنا : وهُما مَصدرانِ قُرئ بِهِمَا في المُتَوَاتِر . يقال : كاذَبْتُه مُكَاَذَبَةُ وكِذَاباَ ومنه قراءَةُ علىّ والعُطاردىِّ والأَعمش والسُّلَمىّ والكِسَائيّ وغيرِهم " ولا كذاباً " . وقيل : هو مصدرُ : كَذَبَ كِذَاباً مثلُ كَتَبَ كِتَاباً . وقالَ اللِّحْيَانيّ قال الكِسائُّي : أَهْلُ اليَمنِ : يجَعلُونَ المصدَرَ من فَعَّلَ : فِعَّالاً : وغيرُهُم من العرب : تَفْعِيلاً وفي الصَّحاح قولُه تَعالى " وَكَذَّبُوا بِآيَاتنَا كِذَّاباً " وهو أَحَدُ مصادرِ المُشَدَّدِ لأَن مصدرَهُ قد يجئُ على تَفعيل كالتَّكليم وعلى فِعّالٍ مثل كِذَّابٍ وعلى تَفْعِلَة مثل تَوْصِيَةٍ وعلى مُفَعَّل مقل : وَمَزَّقْنَاهُمْ كُلَّ مُمَزَّقٍ . قلت ُ : وفاته : كُذَّاباً كرُمَّانٍ وبه قرأَ عُمَرُ بْنُ عبدِ العزيزِ ؛ ويكون صِفِةً على المُبَالَغَة كوُضّاءٍ وحُسَّانٍ يقال : كَذَبَ كُذَّاباً أَيْ : مُتَنَاهِياً . وهُوَ كاذِبٌ وكَذَّاب كَكَتَّانٍ والأُنثى بالهاءِ عن اللِّحْيَانيّ : رَجُلٌ تكِذَّاب وتِصِدَّاق بكسرتَيْنِ وشَدِّ الثّالث أَي : يَكْذِبُ ويَصْدُقُ رجلٌ كَذُوبٌ وكذلك رُؤيا كَذُوبٌ أَي : صاحبُهَا كاذبٌ ؛ أَنشد ثعلب :
فَحَيَّتْ فَحَيَّاهَا فَهَبَّ فَحَلَّقَت ... مَعَ النَّجْم رُؤيا في المنامِ كَذُوبُ ومن أَمْثَالِهم : إنّ الكَذُوبَ قد يَصْدُقُ . وهو كقولهم " مَعَ الخَوَاطئِ سهْمٌ صائبٌ وكَذُوبَةٌ بزِيَادَةِ الهَاءِ كفَرُوقَة وكَذْبانُ كسَكْرَانَ وكَيْذَبانُ بزيادة المُثَنَّاِة التَّحْتِيَّة وفَتْح الذّالِ كذا هو بخطّ الأَزْهَرِي في كتابه وكَيْذُبَانُ بضمّ الذّال كَذَا في نُسْخَةِ الصّحاح وكُذُبْذُبٌ بالضَّمّ مُخَفَّفٌ . قال الشيخُ أبو حَيّانَ في الارتشافِ لم يَجِئْ في الكلام العَرَب كلمةٌ على فُعُلْعُلٍ إِلاّ قَوْلُهم : كُذُبْذُبٌ . قال شيخُنا : وقد صرّح به ابنُ عُصْفُور وابْنُ القطّاعِ وغيرُهما . قلتُ : ولم يِذْكُرْه سِيبَوَيْه فيما ذَكَرَ من الأَمثلة كما نقله الصْاغانيّ . قد يُشَدَّدُ فيُقَالُ : كُذُّبْذُبٌ حكاه ابْنُ عُدَيْسٍ وغيُره ونَقَلَهُ شُرَّاحُ الفَصِيح . وأَنشد الجَوْهَرِيُّ لأَبِي زَيْدٍ :
وإذا اتاك بأَنَّني قد بعْتُها ... بِوِصالِ غانيَةٍ فُقْلُ كُذُّبْذُبُ وفي نُسْخَةٍ : " قد بِعْتُهُ " ويُقَالُ : إنَّه لجُرَيْبَةَ بْنٍ الأَشْيَمِ جاهليّ وفي الشَّواذِّ عن أَبي زَيْد :
" فإِذا سَمِعْتَ بِأَنَّنِي قَدْ بِعْتُهُ
يقول : إذا سَمِعْتَ بأَنَّنِي قد بِعْتُ جَمَلِي بوِصالِ امْرَأَة فقُلْ : كُذُّبْذُبٌ . كذا في هامش نُسْخَة الصَّحاح . وقال ابْنُ جنِّي : أَمَّا كُذُّبْذُبٌ خفيفٌ وكُذُّبْذُبٌ مُشَدَّدٌ منه فهاتان لم يَحْكِمها سِيْبَوَيْه . رَجلٌ كُذَبَةٌ مثالُ هُمَزَة نقله ابْنُ عُدَيْس وابنُ جِنِّي وغيرُهما وصرَّح به شُرَّاحُ الفصيح والجَوْهَرِيُّ . وهو من أَوْزَانِ المُبَالغة كما لا يخفَى . قاله شيخُنا . ومَكْذَبَانُ بفتح الأَوّل والثالِث كذا في الصَّحاح مضبوطٌ وضُبطَ في نسختنا بضمّ الثّالث ومَكذْبَاَنَة بزيادة الهاءِ . نقلهما ابْنُ جِنَّي في شرح ديوان المتّنبي وابْنُ عُدَيْسٍ وشُرّاحُ الفصيح عن أَبي زيد ؛ وكُذُبْذُبانُ بالضَّمِّ وزيادة الأَلِف والنُّون قال شيخُنَا : وهو غريبٌ في الدَّواوينِ . وقد فَرغَ المصنِّفُ من الصِّفات وأنتقل إلى ذكر إلى يَدُلُّ على المصدر من الأَلفاظ فقال : والأُكْذُوبَة والكُذْبَي بضمهما الأَخير عن ابْنُ الأَعْرابِيّ والمَكْذُوبُ كالمَيْسور من إطلاق المفعول الثّلاثّي على المصدر وهو قليل حَصَروُا أَلفاظَهُ في نحو أَربعةٍ ويُستدرَكُ عليهم هذا . قالَهُ شيخُنا . والمَكْذُوبَة مؤنَّثٌَ وهو أَقُّل من المُذَكَّر والمَكْذَبَةُ على مَفْعَلَةٍ مَصدرٌ مِيميٌّ مَقِيسٌ في الثُّلاثّي رواه ابْنُ الأَعْرابِيّ والكاذِبَةُ والكُذْبَانُ والكُذَابُ بضمِّهما : كلّ ذلك : بمعنى الكَذِبِ . قال الفَرَّاءُ يَحْكِي عن العرب : إِنّ بَنِي نُمَيْرٍ ليس لهم مَكذوبةٌ . وفي الصَّحاح وقولُهم إِنَّ بني فُلان ليس لجَدِّهم مَكذوبةٌ أَي : كَذبٌ قَلتُ : وحكاه عنهم أبو ثَرْوانَ وقالَ الفَرّاءُ أَيضاً في قوله تعالَى : " لَيْسَ لوقْعَتِهَا كاذِبَة " أَيْ : ليس لها مَرودةٌ ولا رَدٌّ فالكاذبة هُنا مصدر . وقال غيرُهُ : كَذَبَ كَاذِبَةً وعافاهُ الله عافِيَةً وعاقَبَه عاقِبَةً أَسماءٌ وُضِعتْ مَوَاضعَ المصادرِ ومثَلُهُ في الصَّحاح . ويقالُ : لا مَكْذَبة ولا كُذْبَى ولا كُذْبان أَيْ : لا أَكْذِبُكَ . وفي شرح الفصيح لأَبي جَعْفَرٍ اللَّبْليّ : ولا كُذْبَ لك ولا كُذْبَى بالضَّمّ أَي : لا تَكْذِيبَ . فزادَ على المُؤَلِّف بِناءً واحداً وهو الكُذْبُ كقُفْلٍ . وقوله تعالى : ناصيَة كاذِبَةٍ أَي : صاحُبها كاذبٌ فأَوْقَع الجُزءَ مَوِقْعَ الجَملةِ . وأَكْذَبَه : أَلْفاهُ أَي : وجَدَه كاذِباً أَو قال له : كذَبْتَ . وفي الصَّحِاح : أَكْذَبْتُ الرَّجُلَ : أَلْفَيتُه كاذِباً . وكَذَّبْتُه إِذا قُلْتَ له : كَذَبْتَ . وقال الكِسِائيُّ أَكْذَبْتُه إِذا أَخبرتَ أَنَّ جاءَ بالكَذِبِ ورَوَاهُ وكَذَّبْتُهُ : إِذا أَخبرتَ أَنَّه كاذبٌ . قال ثعلب : أَكْذَبَه وكَذَّبَه . بمعنىً . وقديكونُ أَكْذَبَهُ بمعنَى حَمَلَهُ على الكَذِبِ قد يكونُ بمعنَى بَيَّنَ كَذِبَهُ وبمنَى وَجَدَهُ كاذباً كما صرّح به المُؤَلِّفُ : من المَجَاز عن أَبِي زيد : الكَذُوبُ والكَذُوبَةُ : من أَسماءِ النَّفْسِ وعلى الأَوّل اقتصرَ جماعةٌ . قال :
إنِّي وإِنْ مَنَّتْنيَ الكَذُوبُ ... لَعالِمٌ أَنْ أَجَلِي قَرِيبُ
وكُذِبَ الرجُل بالضمّ والتخفيف أُخْبِرَ بالكَذِبِ . والكَذّابانِ : هما مُسَيْلمَةُ مُصَغَّراً ابْن حَبيبٍ الحَنَفِيُّ من بني حَنيفةَ بْنِ الدُّولِ والأَسْودُ ابْن كَعْبٍ العَنْسِيّ من بني عَنْس خَرَجَ باليَمَن . من المَجَاز عن النضْر يقال : النّاقَةُ الَّتِي يَضْرِبُها الفَحْل فتَشُوُل ثُمَّ تَرجِعُ حائلاً : مُكَذِّبُ وكاذِبٌ بلا هاءٍ . وقد كَذَبَتْ بالتّخفيف وكَذَّبَتْ بالتَّشديد . عن أَبي عَمْرو : يُقَالُ لمَنْ يُصاحُ به وهو ساكتٌ يُرِى أَنَّهُ نائمٌ : قد أَكْذَبَ الرَّجُلُ . وهو الإِكذابُ بهذا المعنى وهو مَجاز أَيضاً . وعن ابنِ الأَعْرابِيّ : المَكْذُوبَة : المَرْأَةُ الضّعِيفَةُ . والمذكوبةَ : المَرْأَةُ الصّالحَةُ وقد تقدَّم . وكَذَّابُ بَنِي كَلْبِ بْنِ وَبْرَةَ : هو خَبّابُ بالمُعْجَمة والمُوَحَّدةِ والتّشديد وفي نسخةٍ : جَنابٌ بالجيم والنّون والتّخفيف بْنُ مُنْقِذ بْنِ مالِكٍ . وكَذَّابُ بَنِي طابِخَةَ وهو من كَلْبٍ أَيضاً . كذلك كَذَّابُ بَنِي الحِرْماِز واسْمُهُ عبدُ الله بْنُ الأَعْوَرِ . والكَيُذْبَانُ المُحَارِبيّ بضم الذّال المُعْجَمة واسْمُهُ عَدَيُّ بْنُ نَصْرِ ابْنِ بذاوةَ : شُعَراءُ معروفونَ . من المَجَاز : كَذَبَ قد يَكُون بمعنى وَجَبَ ومنه حديث عُمَرَ رَضِيَ اللهُ عنه كَذَبَ عَلَيْكُمُ الحَجُّ كَذَبَ عليكم العُمرَةُ كَذَبَ عَلَيْكمْ الجِهَاد ثلاثةُ أَسْفَارٍ كَذَبْنَ عَلَيْكُمْ " فقيل : إِنّ معناها وَجَبَ عليكم . أَن المُرَادَ بالكَذِب التَّرغيبُ والبَعُث من قولهم : كَذَبَتْه نَفْسُه : إِذا مَنَّتْهُ الأَمَانِي بغيرِ الحَقّ وخَيَّلَتْ إِلَيْهِ منَ الآمالِ البعيدةِ ما لا يَكادُ يَكُونُ ولذلك سُمِّيَتِ النَّفْسُ : الكَذُوبَ كما تقدّم . وذلك مما يُرَغِّبُ الرَّجُلَ في الأُمور ويبعَثُهُ على التَّعرّّض لها . قال أَبو الهَيْثَم في قول لَبيد :
" أَكذِبِ النَّفْسَ إذا حَدَّثْتهَا يقول : مَنِّ نَفْسَكَ بالعيش الطَّويل لتَأمُلَ الآمالَ البعيدةََ فَتجَّد في الطَّلَب لأن : إذا صَدَقْتَهَا فقلتَ : لعلّكِ : تَمُوتينَ اليومَ أو غَداً قَصُر أَمَلُهَا وضَعُفَ طَلَبُها . انتهى
ويقولون في عكس ذلك : صَدَقَتْهُ نفْسُه : إذا ثَبَّطَتْهُ وخَيَّلَتْ إليه المَعْجَزَةَ في الطَّلَبِ . قال أََبو عمرو بْنُ العَلاء : يقال للرجلِ يَتهَدَّدُ الرَّجُلَ ويتَوعَّدهُ ثم يَكْذبِ ويَكُعُّ : صَدَقَتْهُ الكَذُوبُ ؛ وأنشدَ :
فأَقْبَل نَحوِي على قُدْرَةٍ ... فَلَمّا دَنَا صَدَقَتْهُ الكَذُوبُ وأنشد الفّراءُ :
" حَتَّى إِذا ما صَدَّقَتْهُ كُذُبُهْ
أَيْ : نُفُوسُه جعل له نفوساً لتَفَرُّق الرَّأْيِ وانْتشارِه . فمعنى قوله كَذَبَكَ الحَجُّ : أَيْ : لِيُكَذِّبْكَ الحَجُّ أَيْ : لِيُنَشِّطْك ويَبْعَثْكَ على فِعْلِه . وقال الزَّمَخْشَرِيُّ : معنى كَذَبَ عليكمُ الحَجُّ : على كلامَيْنِ كأَنَّه قال كذَبَ الحَجُّ عليكَ الحَجُّ أَي : لِيُرَغِّبْكَ الحَجُّ وهو واجبٌ عليك فأَضْمَرَ الأَوّل لِدِلاَلة الثّاني عليه ؛ ومَن نَصَبَ الحَجَّ أَيْ جَعله منصوباً كما رُوِيَ عن بعضهم فقد جَعَلَ عَلَيْكَ اسم فِعْلٍ وفي كَذَبَ ضَمِيرُ الحَجِّ وعَلَيْكُم الحَجّ : جملةٌ أُخْرَى والظّرف نُقِلَ إِلى اسْمِ الفِعْلِ كعَلَيْكُم أَنْفُسَكُم وفِيه إِعادةُ الضَّمير على متأَخّرٍ إِلاَّ أَنْ يلْحَقَ بِالأَعْمَال فإِنّه معتَبَرٌ فيه مع ما في ذلك في التّنافُرِ بين الجُمَلِ وإِنْ كانَ يستقيم بحَسَب ما يَؤُول إِليه الأَمرُ . على أَنّ النّصْبَ أَثْبتَه الرَّضِيُّ وجعل " كَذَبَ " اسْمَ فِعْل بمعنى الْزَمْ وما بَعدَهُ منصوبٌ به ورُدَّ كلامُه بأَنَّهُ مخالِفٌ لإجماعهم . وقيل إن النَّصْبَ غيرُ معروفٍ بالكُلِّيّة فيه كما حقّقه شيخُنا على ما يأتي . وفي الصَّحاح : وهي كلمة نادِرَة جاءَت على غيرِ قياسٍ . وعن ابْنُ شُمَيْلٍ : كَذَبَك الحَجُّ : أَيْ أَمْكَنَك فَحُجَّ ؛ وكَذَبَك الصَّيْدُ أَي : أَمْكَنَكَ فَارْمِه . أو المعْنَى : كَذَبَ عَليْكَ الحَجُّ إن ذَكَر أنَّه غَيْرُ كافٍ هادمٍ لما قبلَهُ من الذُّنُوبِ . قال الشاعر وهو عَنْتَزَةُ العَبْيُّ يُخَاطب زوجَتَهُ عَبْلَةَ قيل : لخُزَزَ بْنَ لَوْذانَ السَّدُوِسيّ وهو موجود في ديوانهما :
كَذَبَ العَتِيقُ وماءُ شَنٍّ بارِدٍ ... إنْ كُنْتِ سائِلتَيِ غَبُوقاً فاذْهَبيِ ومُضَرُ تَنْصبُ العَتيقَ بعدَ " كَذَبَ " على الإغْرَاء واليَمَنُ تُرَفْعَهُ . والعَتيقُ التَّمْرُ اليابِسُ . والبيت من شواهِدِ سيبويه وأَنشده المُحَقِّقُ الرَّضىُّ في أَوائل مبحث أَسماءِ الأَفعال شاهداً على أنَّ " كَذَبَ " في الأصل فِعْلٌ وقد صار اسم فِعْلٍ بمعنى الزَمْ قال شيخُنا : وهذا أَي : كونُهُ اسْمَ فِعْلٍ شَيءٌ انفرد به الرَّضىُّ . وانظرْ بقيَّتَهُ في شرح شيخِنا . ثمّ إنّه تقدَّمَ على أنَّ النَّصْبَ قد أَنكَرَهُ جماعةٌ وعَيَّنَ الرَّفعَ منهم جماعةٌ منهم أَبو بَكْرِ بْنُ الأَنْبَاريِّ في رسالة مستقلَّةِ شَرَحَ فيها معانيَ الكَذبِ وجعلَها خمسةً قال : كَذَب معناه الإغراءُ . ومُطالَبَةُ المُخَاطَب بلُزُومِ الشَّيءِ المذكور كقول العرب : كذبَ عليك : العَسَلُ ويردُونَ : كُلِ العسلَ فغلب المُضافَ إليه على المُضَاف . قال : عُمَرُ بْنُ الخَطَّاب : " كذَبَ عَلَيْكُم الحَجُّ كَذَبَ عَلَيْكُمُ العُمْرَةُ كَذَبَ عَلَيْكُمُ الجِهَادُ ثلاثةُ أَسْفارٍ كَذَبْنَ عَلَيْكُم " معناه : الْزَمُوا الحَجَّ والعُمْرَةَ والجِهَادَ ؛ والمُغْرَى به مرفوعٌ بكَذَبَ لا يجوز نصبهُ على الصِّحَة لأَنَّ كَذَبَ فِعْلٌ لا بُدَّ له من فاعل وخَبَرٌ لا بُدَّله من مُحَدَّث عنه . والفعل والفاعل كلاهُما تأْويلُهما الإِغْرَاءُ . ومن زَعَمَ أَنَّ الحَجَّ والعُمْرَةَ والجِهَادَ في حديثِ عُمَرَ حُكْمُهنَّ النَّصْبُ لمْ يُصِبْ إِذ قَضَى بالخُلُوِّ عن الفاعل . وقد حكى أَبو عُبَيْدٍ عن أَبي عُبَيْدَةَ عن أَعْرَابِيّ أَنَّه نَظَرَ إِلى ناقةٍ نِضْوٍ لِرَجُل فقال : كَذَبَ عَلَيْكَ الَبزْرَ والنَّوَى . قال أَبو عبيد : لم يُسْمَعِ النَّصْبُ مع " كَذَب " في الإِغراءِ إِلاّ في هذا الحرف قال أَبو بكر : وهذا شاذٌ من القَول خارج ٌفي النَّحْو عن مِنْهَاج القِياس مُلْحَقٌ بالشَّوَاذِّ الَّتِي لا يُعَوَّلُ عليها ولا يُؤْخَذُ بها ؛ قال الشّاعرُ : " كَذَبَ العَتِيقُ " إِلى آخره معناه : الْزَمى العتيقَ هذا الماءَ ولا تُطالِبِيتي بغيرهما . والعتيقُ : مرفوعٌ لا غَيْرُ . انتهى . وقد نقل أَبو حَيّان هذا الكلامَ في تَذْكِرته وفي شرح التَّسْهِيل وزاد فيه بأَنّ الّذي يَدُلُّ على رفع الأَسماءِ بعد " كَذَبَ " أَنَّه يتَّصل بها الضَّمير كما جاءض في كلامِ عُمَرَ : ثلاثةُ أَسفارٍ كَذَبْنَ عليكم . وقال الشّاعرُ :
كَذَبْتُ عَلَيْكَ : لا تَزالُ تَقُوفُنِي ... كما قافَ آثَارَ الوَسِيقَةِ قائِفُ معناه : عليكَ بي وهي مُغْرًي بها واتَّصلت بالفعل لأِنَّه لو تأَخّر الفاعلُ لَكَانَ منفصلاً . وليس هذا من مواضع انفصاله . قلتُ : وهذا قولُ الأَصعميّ : كما نقله أَبو عُبَيْد قال : إِنّما أَغراه بنَفْسهِ أَيْ عليكَ بي فجعل نَفْسَهُ في موضع رَفْعٍ أَلا تراهُ قد جاءَ بالتَّاءِ فجعَلَها اسْمَهُ . وقال أََبو سَعِيدٍ الضَّرِيرٌ في هذا الشِّعر : أَي ظَنَنْتُ بك أَنّك لا تنامُ عن وِتْرِي فَكَذَبْتُ عَلَيْك . قال شيخُنا : قلت : والصَّحيحُ جوازُ النَّصْبِ لِنَقْلِ العُلَمَاءِ أَنَّهُ لُغَةُ مُضَرَ والرَّفْعُ لُغَةُ اليَمَن ووجهُه مع الرَّفْعِ أَنّه من قَبِيلِ ما جاءَ من أَلفاظِ الخَبَر الَّتي بمعنى الإِغْرَاءِ كما قال ابْنُ الشَّجَرِيّ في أَمالِيه : " تُؤْمِنُون بالله " أَي آمِنُوا باللهِ ورحِمَهُ الُله : أَي اللّهُمَّ ارْحَمْهُ وحَسْبُكَ : زَيْدٌ : أَي اكْتَفِ به ؛ ووجهُهُ مع النَّصْبِ من باب سِرايَةِالمعنى إِلى اللَّفْظ فإِنَّ المُغْرَى به لَمّا كان مفعولاً في المعنى اتصلتْ به علامةُ النَّصب ليُطَابِقَ اللّفظُ المعنى . انتهى
وفي لسان العرب بعدَ ما ذكَرَ قولَ عَنْتَرَةَ السّابقَ : أَي يقولُ لها : عليكِ : بأَكْلِ العَتِيقِ وهو التَّمْرُ اليابسُ وشُربِ الماءِ البارِدِ ولا تَتَعَرَّضيِ لغِبُوقِ اللَّبَنِ شُرْبُه عَشيّاً ؛ لأَنّ اللّبَنَ خَصَصْتُ به مُهْرِي الّذي أَنْتفع به ويُسَلِّمُني وإِيّاكِ . وفي حَدِيث عُمَرَ : أَنَّ عَمْرَو بنْ مَعْدِ يكربَ شَكَا إِليه النِّقْرِسَ فقال : " كَذَبتْكَ الظَّهَائِرُ أَي : عليكَ بالمشْي في الظَّهائر وهي جمعُ ظَهيرَة وهي شدة الحَرّ وفي رواية " كذبَ علي : الظواهرُ " جمع ظاهِرَةٍ وهي ما ظَهَرَ من الأَرض وارتفع . وفي حديث له آخرَ : " أَنّ عَمْرَو بْنَ مَعْدِ يكرِبَ اشْتكَى إِليه المَعَصَ فقال : " كَذَبَ عليكَ العَسَلُ " يريد : العَسَلانَ وهو مَشْيُ الذِّئبِ أَي : علي : بسُرْعة المَشْي . والمَعَصُ بالعين المهملة : الْتِواءٌ في عَصَب الرِّجْل . ومنه حديثُ علىٍّ : " كَذَبَتْكَ الحارِقَةُ " أَي : عليك بمثلها والحارِقَةُ : المرأَة التي تَغْلبُهَا شهوتُها وقيل : هي الضَّيِّقةُ الفَرْجِ قلتُ : وقرأْتُ في كتاب استدراك الغَلَط لأَبِي عُبَيْدٍ القاسمٍ بْنِ سَلاَّمٍ قولَ مُعَقِّرِ بْنِ حِمَارٍ البارِقيّ :
وذُبْيَانيَّة أًوْصَتْ بَيِنها ... بأَنْ كَذَبَ القَراطِفُ والقُرُوفُ أَي : علَيكم بها . والقَراطِف أَكْسِيَةٌ حُمْرٌ والقُروفُ : أَوْعِيَةٌ من جِلْد مدبوغٍ بالقِرْفَة بالكسر وهي قُشُورُ الرُمَّانِ فهي أَمَرَتْهُم أَن يُكْثِرُوا من نَهْبِ هذَيْنِ الشَّيئَينِ والإِكثارِ من أَخْذِهما إِنْ ظَفِرُواببني نَمِرٍ وذلك لحاجتهم وقلِّةِ مالهم . قلتُ : وعلى هذا فَسَّرُوا حديث : " كَذَبَ النَّسّابُون " أَي : وجب الرُّجوعُ إِلى قولهم . وقد أَوْدَعْنَا بيانَه في " القَول النفيس في نَسبِ مولاي إِدريس " . وفي لسان العرب عن ابْنِ السِّكّيتِ . تقول للرَّجُل إذا أَمَرَتْهُ بشْيءٍ وأَغْرَيْتَهُ : كَذَبَ عليك كَذا وكَذا أي : عليك : به وهي كَلِمَةٌ نادِرة . قالَ : وأَنشد ابْنُ الأَعْرابِيّ لخِداشِ بْنَ زُهَيْرٍ :
" كَذَبْتُ عَلَيْكُم أَوْعدُونِي وعَلِّلُوابِيَ الأرْضَ والأَقْوَامَ قِرْدَانَ َمْوظَبَاً
أي : عليكم بي وبهجائي إذا كنتم في سفر واقطعو بذكري الأرض وأنشدوا القوم هجائي يا قردان موظب . وقال ابن الأثير في النهاية والزمخشري في الفائق : في الحديث " الحجامة على الريق فيها شفاء وبركة فمن احتجم فيوم الأحد والخميس كذباك أو يوم الاثنين والثلاثاء " معنى كذباك : أي عليك : بهما . قال الزمخشري : هذه كلمة جرت مجرى المثل في كلامهم فلذلك لم تتصرف ولزمت طريقة واحدة في كونها فعلا ماضيا معلقا بالمخاطب وحده وهي في معنى الأمر . ثم قال : فمعنى قوله : كذباك أي ليكذباك ولينشطاك ويبعثاك على الفعل . قلت : وقد تقدمت الإشارة إليه . نقل شيخنا عن كتاب حلى العلاء في الأدب لعبد الدائم بن مرزوق القيرواني : أنه يروي " العتيق " بالرفع والنصب ومعناه : ليك العتيق وماء شن . وأصله : كذب ذاك عليك العتيق ؛ ثم حذف عليك وناب كذب منابه فصارت العرب تغري به . وقال الأعلم في شرح مختار الشعراء الستة عند كلامه على هذا البيت : قوله كذب التيق : أي عليك بالتمر ؛ والعرب تقول : كذبك التمر واللبن أي : عليك بهما . وأصل الكذب والإمكان . وقول الرجل : كذبت أي : أمكنت من نفسك وضعفت فلهذا اتسع فيه فأغري به ؛ لأنه متى أغري بشيء فقد جعل المغري به ممكنامستطاعا إن رامه المغري . وقال الشيخ أبو حيان في شرح التسهيل بعد نقل هذا الكلام : وإذا نصبت بقي كذب بلا فاعل على ظاهر اللفظ . والذي تقتضيه القواعد أن هذا يكون من باب الإعمال فكذب يطلب الاسم على أنه فاعل وعليك يطلبه على أنه مفعول فإذا رفعنا الاسم بكذب كان مفعول عليك محذوفا لفهم المعنى والتقدير : كذب عليكم الحج وإنما التزم حذف المفعول لأنه مكان اختصار ومحرف عن أصل وضعه فجري لذلك مجرى الأمثال في كونها تلتزم فيها حالة واحدة لا يتصرف فيها . وإذا نصبت الاسم كان الفاعل مضمرا في كذب يفسره ما بعده على رأي سيبويه ومحذوفا على رأي الكسائي انتهى . من المجاز : حمل عليه فما كذب تكذيبا أي : ما انثنى وما جبن وما رجع . وكذلك حمل فما هلل وحمل ثم كذب أي : لم يصدق الحملة قال زهير :
ليث بعثر يصطاد الرجال إذا ... ما الليث كذب عن أقرانه صدقا وفي الأساس : معناه كذب الظن به أو جعل حملته كاذبة . من المجاز أيضا : قولهم : ما كذب أن فعل كذا تكذيبا أي ما كع ولا لبث ولا أبطأ وفي حديث الزبير : أنه حمل يوم اليرموك على الروم وقال للمسلمين : " إن شددت عليهم فلا تكذبوا أي لا تجنبوا وتولوا . قال شمر يقال للرجل إذا حمل ثم ولى ولم يمض : قد كذب عن قرنه تكذيبا ؛ وأنشد بيت زهير . والتكذيب في القتال ضد الصدق فيه يقال : صدق القتال إذا بذل فيه الجد وكذب : إذا جبن ؛ وحملة كاذبة : كما قالوا في ضدها : صادقة وهي المصدوقة والمكذوبة في الحملة . وفي الصحاح : تكذب فلان : تكلف الكذب . تكذب فلانا وتكذب عليه : زعم أنه كاذب قال أبو بكر الصديق رضي الله عنه :
رسول أتاهم صادقا فتكذبوا ... عليه وقالوا لست فينا بماكث
وكاذبته مكاذبة وكذابا : كذبته وكذبني . وكذب الرجل تكذيبا وكذابا : جعله كاذبا وقال له : كذبت . كذلك كذب بالأمر تكذيبا وكذابا بالتشيد وكذابا بالتخفيف : أنكره وفي التنزيل العزيز : " وكذبوا بآياتنا كذابا " وفيه : " لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا " أي : كذبا عن اللحياني . قال الفراء : خففهما علي بن أبي طالب جميعا وثقلهما عاصم وأهل المدينة وهي لغة يمانية فصيحة يقولون : كذبت به كذابا وخرقت القميص خراقا وكذلك كل فعلت فمصدرها فعال في لغتهم مشددة . قال : وقال لي أعرابي مرة على المروة يستفتيني : الحلق أحب إليك أم القصار ؟ وأنشد بعض بني كليب :
لقد طال ما ثبطتني عن صحابتي ... وعن حوج قضاؤها من شفائيا قال الفراء : كان الكسائي يخفف " لا يسمعون فيها لغوا ولا كذابا " لأنها مقيدة بفعل يصيرها مصدرا ويشدد " وكذبوا بآياتنا كذابا " لأن كذبوا يقيد الكذاب قال : والذي قال حسن ومعناه : لا يسمعون فيها لغوا أي : باطلا ولا كذابا أي : لا يكذب بعضهم بعضا . كذب فلانا تكذيبا : أخبره أنه كاذب أو جعله كاذبا بأن وصفه بالكذب . وقال الزجاج : معنى كذبته قلت له : كذبت ومعنى أكذبته : أريته إن ما أتى به كذب وبه فسر قوله تعالى " فإنهم لا يكذبونك " وقرىء بالتخفيف ونقل الكسائي عن العرب : يقال : كذبت الرجل تكذيبا : إذا نسبته إلى الكذب
من المجاز : كذب عن أمر قد أراده . وفي لسان العرب : وأراد أمرا ثم كذب عنه أي أحجم . كذب عن فلان : رد عنه . من المجاز : كذب الوحشي وكذب : جرى شوطا فوقف لينظر ما وراءه : هل هو مطلوب أم لا ؟ ومما يستدرك عليه : في الصحاح : الكذب جمع كاذب مثل راكع وركع . قال أبو دواد الرؤاسي :
" متى يقل تنفع الأقوام قولتهإذا اضمحل حديث الكذب الولعه والكذب : جمع كذوب مثل صبور وصبر ؛ ومنه قرأ بعضهم " ولا تقولوا لما تصف ألسنتكم الكذب " فجعلته نعتا للألسنة . كذا في لسان العرب وزاد شيخنا في شرحه وقيل : هو جمع كاذب على خلاف القياس أو جمع كذاب ككتاب : مصدر وصف به مبالغة قاله جماعة من أهل اللغة انتهى . ورؤيا كذوب مثل ناصية كاذبة أي : كذوب صاحبها وقد تقدم الإشارة إليه . أنشد ثعلب :
فحيت فحياها فهب فحلقت ... مع النجم رؤيا المنام كذوب
والتكاذب : ضد التصادق . وفي التنزيل العزيز : " وجاؤوا على قميصه بدم كذب " روى في التفسير : إن إخوة يوسف عليه السلام لما طرحوه في الجب أخذوا قميصه وذبحوا جديا فلطخوا القميص بدم الجدي . فلما رأى يعقوب عليه السلام القميص قال كذبتم لو أكله الذئب لخرق قميصه . قال الفراء في قوله تعالى " بدم كذب " : معناه : مكذوب . قال : والعرب تقول للكذب : مكذوب وللضعف : مضعوف وللجلد : مجلود وليس له معقود رأي : يريدون عقد رأي فيجعلون المصادر في كثير من الكلام مفعولا . وقال الأخفش : بدم كذب فجعل الدم كذبا لأنه كذب فيه كما قال تعالى : " فما ربحت تجارتهم " . وقال أبو العباس : هذا مصدر في معنى مفعول أراد : بدم مكذوب . وقال الزجاج : بدم كذب أي : ذي كذب والمعنى : دم مكذوب فيه . وقرىء " بدم كدب " بالمهملة وقد تقدمت الإشارة إليه . والكذب أيضا : هو البياض في الأظفار عن أبي عمر الزاهد لغة في المهملة . وقد يستعمل الكذب في غير الإنسان قالوا : كذب البرق والحلم والظن والرجاء والطمع . وكذبت العين : خانها حسها
وكذب الرأي : توهم الأمر بخلاف ما هو به . ومن المجاز : كذبتك عينك : أرتك ما لا حقيقة له . وفي التنزيل العزيز : " حتى إذا استيأس الرسل وظنوا أنهم قد كذبوا " بالتشديد وضم الكاف وهي قراءة عائشة وقرأ بها نافع وابن كثير وأبو عمرو وابن عامر وقرأ عاصم وحمزة والكسائي : كذبوا بالتخفيف وضم الكاف وروى ذلك عن ابن عباس وقال : كانوا بشرا يعني : الرسل يذهب إلى إن الرسل ضعفوا فظنوا أنهم قد أخلفوا . قال أبو منصور : إن صح هذا عن ابن عباس فوجهه عندي والله أعلم إن الرسل قد خطر في أوهامهم ما يخطر في أوهام البشر من غير إن حققوا تلك الخواطر ولا ركنوا إليها ولا كان ظنهم ظنا اطمأنوا إليه ولكنه كان خاطرا يغلبه اليقين . كذا في لسان العرب . وهو من تكاذيب الشعر . ومن المجاز : كذب لبن الناقة وكذب . ذهب وهذه عن اللحياني . وكذب : البعير في سيره : إذا ساء سيره : قال الأعشى :
جمالية تغتلي بالرداف ... إذا كذب الآثمات الهجيرا
كذا في لسان العرب . ومن المجاز أيضا : كذب الحر : انكسر . وكذب السير : لم يجد . والقوم السري : لم يمكنهم . والكذابة : ثوب يصبغ بألوان ينقش كأنه موشي . وفي حديث المسعودي : " رأيت في بيت القاسم كذابتين في السقف : " الكذابة : ثوب يصور ويلزق بسقف البيت سميت به لأنها توهم أنها في السقف وإنما هي في ثوب دونه : كذا في الأساس ومثله في لسان العرب . ومما استدركه شيخنا : المكاذب قيل : هو مما لا مفرد له وقيل : وهو جمع لكذب على غير قياس . وقيل : هو جمع مكذب ؛ لأن القياس يقتضيه أو لأنه موهوم الوضع كما قالوا في محاسن ومذاكر ونحوهما . ومنها إن الجوهري صرح بأن الكذاب المشدد مصدر كذب مشددا لا محففا ؛ وأيده بآية " وكذبوا بآياتنا كذابا " وظاهر المصنف إن كلا من المخفف والمشدد يقال في المخفف . قلت . وهذا الذي أنكره هو الذي صرح به ابن منظور في لسان العرب . ثم قال : ومنها إن الجوهري زاد في المصادر : تكذبة كتوصية ومكذب كممزق بمعنى التكذيب . قلت : وزاد غير الجوهري فيها : كذبا كقفل وكذبا كضرب وهذا الأخير غير مسموع ولكن القياس يقتضيه . ثم قال : وهذا اللفظ خصه بالتصنيف فيه جماعة منهم : أبو بكر بن الأنباري والعلامة أحمد بن محمد بن قاسم ابن أحمد بن خذيو الأخسيكتي الحنفي الملقب بذي الفضائل ترجمته في البغية وفي طبقات الحنفية للشيخ قاسم
قال ابن الأنباري . إن الكذب ينقسم إلى خمسة أقسام : إحداهن تغيير الحاكي ما يسمع وقوله ما لا يعلم نقلا ورواية و هذا القسم هو الذي يؤثم ويهدم المروءة . الثاني : إن يقول قولا يشبه الكذب ولا يقصد به إلا الحق ومنه حديث : " كذب إبراهيم ثلاث كذبات " أي : قال قولا يشبه الكذب وهو صادق في الثلاث . الثالث بمعنى الخطإ وهو كثير في كلامهم . والرابع البطول كذب الرجل : بمعنى بطل عليه أمله وما رجاه . الخامس بمعنى الإغراء وقد تقدم بيانه . وعلى الثالث خرجوا حديث صلاة الوتر " كذب أبو محمد " أي : أخطأ سماه كاذبا لأنه شبيهه في كونه ضد الصواب كما إن الكذب ضد الصدق وإن افترقا من حيث النية والقصد ؛ لأن الكاذب يعلم إن ما يقوله كذب والمخطىء لايعلم . وهذا الرجل ليس بمخبر وإنما قاله باجتهاد أداه إلى إن الوتر واجب والاجتهاد لا يدخله الكذب وإنما يدخله الخطأ وأبو محمد الصحابي : اسمه مسعود بن زيد . وفي التوشيح : أهل الحجاز يقولون : كذبت بمعنى أخطأت وقد تبعهم فيه بقية الناس . وعلى الرابع خرجوا قول الله عز وجل : " انظر كيف كذبوا على أنفسهم " : انظر كيف بطل عليهم أملهم وكذا قول أبي طالب :
كذبتم وبيت الله نبزى محمدا ... ولما نطاعن حوله ونناضل وانظر بقية هذا الكلام في شرح شيخنا فإنه نفيس جدا . ومن الأمثال التي لم يذكرها المؤلف قولهم : أكذب النفس إذا حدثتها
أي : لا تحدث نفسك بأنك لا تظفر فإن ذلك يثبطك . سئل بشار : أي بيت قالته العرب أشعر ؟ فقال : إن تفضيل بيت واحد على الشعر كله لشديد . ولكن أحسن لبيد في قوله :
أكذب النفس حدثتها ... إن صدق النفس يزري بالأمل قاله الميداني وغيره ؛ ومنها " :
" كل امرئ بطوال العيش مكذوب ومنها عجز بيت من شعر أبي دواد :
" كذاب العير إن كان برح وأوله :
" قلت لما نصلا من قنة
وبعده :
وترى خلفها إذ مصعا ... من غبار ساطع فوق قزح ك ب : أي فتر أمكن ويجوز إن يكون إغراء أي : عليك العير فصده وإن كان برح يضرب للشيء يرجى وإن تصعب . ثم نقل عن خط العلامة نور الدين العسيلي ما نصه : رأيت في نسخة شجرة النسب الشريف عند إيراد قوله صلى الله عليه وسلم : " كذب النسابون " . إن كذب يد يمعنى صدق ويمكن أخذه من هنا . هذا ما وجد
قال شيخنا : ووسع ابن الأنباري فقال : وعليه فيكون لفظ كذب من الأضداد كما إن لفظ الضد أيضا جعلوه الأضداد . قلت : والذي فسر غير واحد من أئمة اللغة والتصريف أي وجب الرجوع إلى قولهم . وقد تقدمت الإشارة إليه . ثم ذكر شيخنا في آخر المادة ما نصه : الكذب هو الإخبار عن الشيء بخلاف ما هو سواء فيه العمد والخطأ إذ لا واسطة بين الصدق والكذب على ما قرره أهل السنة وأختاره البيانيون . وهناك مذاهب أخر للنظام والجاحظ والراغب وهذا القدر فيه مقنع للطالب . والله أعلم

##### Türkçe

كذب
**كَذَبَ - يَكْذِبُ**، **كُذِبَ - يُكْذَبُ** - **كَذِب** - **كِذَّاب** - **كَاذِب** - **كَاذِبُوْن** - **كَذَّبَ - يُكّذِّبُ** - **مُكَذِّب** - **مُكَذِّبُوْن** - **تَكْْذِيْب**
**كَذَبَ - يَكْذِبُ** + bir varlık + bir varlık üzerine: “**صدق - يصدق**”ın zıddı: bir varlığa, bir şeye, ad veya niteleme ile, adlandırılan şeye ve içeriğe ve terkibe delâlet eden bir ad veya vasıf ile, onun için bir şeyi vasfeder veya isimlendirir; (bu) onun gerçek içeriği ve gerçek vasfıyla örtüşmez, bilakis ondan farklı olur
**كُذِبَ - يُكْذَبُ** + bir varlık: “**كَذَبَ - يَكْذِبُ**”in meçhulü: ona karşı yalan söylendi
**كَذِب**: “**صِدق**”ın zıddı: **كَذَبَ - يَكْذِبُ**’in fiil adı; ve o, mef‘ûl mânasında da böyledir: aslına benzeyen fakat aslı olmayan, sahte taklit şey: içeriğe ve terkibe delâlet eden, gerçek içerik ve gerçek terkip ile örtüşmeyen vasıf veya ad
**قال - يقول** + bir varlık + **كَذِباً**
**اقترى - يفتري** + bir varlık + **كَذِبا**
**كِذَّاب**: “**كَذِب**”in çoğulu
**كِذَّاباً**: “**كِذَّاب**”dan hâl
**كَاذِب**: “**كَذَبَ - يَكْذِبُ**”den ism-i fâil
**كَاذِبُوْن**: “**كَاذِب**”in çoğulu
**كَذَّبَ - يُكّذِّبُ** + bir varlık + bir varlığı + bir şey ile: “**صَدَّق - يُصَدِّق**”in zıddı: “**كَذَبَ - يَكْذِبُ**”den “**فـَعـَّل**” vezninde: onu, tekrar ve şiddet yönüyle “**يَكْذِبُ**” eder kıldı: onu, belirli bir konu bakımından—söz cümlesinde **ب** ile cerredilen şey olan—başkasının önünde sanki yalancıymış gibi görünür ve ortaya çıkarır kıldı: başkalarına, işittiğini doğru saymadığını ve hakikate uymadığını kabul ettiğine delâlet eden şeyi gösterdi
**مُكَذِّب**: “**كَذَّبَ - يُكّذِّبُ**”den sıfat-ı müşebbehe (vasfî) ism-i fâil
**مُكَذِّبُوْن**: “**مُكَذِّب**”in çoğulu
**تَكْْذِيْب**: “**تصديق**”in zıddı: “**كَذَّبَ - يُكّذِّبُ**”den fiil adı
Ve lafız, “**الكذب والافتراء وعدم الصدق**” lafızları grubuna mensuptur; onlar şunlardır:
**أَفَكَ - يَأْفِكُ**، **وَصَفَ - يَصِفُ**، **زَعَمَ - يَزْعُمُ**، **عَجِبَ - يَعْجَبُ**، **كَذَبَ - يَكْذِبُ**، **بَهَتَ - يَبْهَتُ**
**يقول كذباً**
	﴿Onların buna dair ne bir bilgileri vardır ne de babalarının; ağızlarından çıkan söz ne büyük! Yalandan başka bir şey söylemüyorlar (5)﴾ Kehf ﴿Ve biz zannettik ki insanlar ve cinler Allah’a karşı yalan söylemeyecekler (5)﴾ Cin
**كَذِبً**
﴿Ve onun gömleği üzerine yalan bir kan getirdiler; dedi ki: bilakis nefisleriniz size bir işi süsledi; artık güzel bir sabır; ve Allah, sizin vasfettiğinize karşı yardım istenendir (18)﴾ Yusuf
**كذابا**
﴿Orada ne boş söz işitirler ne de yalan (35)﴾ Nebe
**كاذب - كاذبون**
**كانوا كاذبين** ﴿Dediler ki: eğer yalancılar iseniz onun cezası nedir? (74)﴾ Yusuf ﴿Onlara, onda ihtilaf ettikleri şeyi açıklasın ve kâfir olanlar bilsinler diye: gerçekten onlar yalancı idiler (39)﴾ Nahl
**كان من الكاذبين**	﴿Ve beşincisi: eğer yalancılardan ise Allah’ın lâneti onun üzerinedir (7)﴾ Nur ﴿Dedi ki: bakacağız, doğru mu söyledin yoksa yalancılardan mı oldun? (27)﴾ Neml
	﴿Ve ondan azabı defeder: Allah ile dört şehadetle şehadet etmesi; gerçekten o, yalancılardandır (8)﴾ Nur ﴿Dedi ki: o beni nefsimden murad etti; ve onun ehlinden bir şahit şehadet etti: eğer gömleği önden yırtılmış ise, o doğru söylemiştir ve o yalancılardandır (26)﴾ Yusuf
**إنهم لكاذبون**	﴿Bilakis onlara, daha önce gizlemekte oldukları şey göründü; eğer geri döndürülselerdi, kendisinden nehyolundukları şeye elbette dönerlerdi; ve gerçekten onlar yalancılardır (28)﴾ En‘âm ﴿Ve müşrik olanlar ortaklarını gördüklerinde dediler ki: Rabbimiz, bunlar, seni bırakıp çağırmakta olduğumuz ortaklarımızdır; derken onlara söz attılar: gerçekten siz yalancılarsınız (86)﴾ Nahl
**إنهم لكاذبون**	﴿Ve kâfir olanlar, iman edenlere dedi ki: yolumuza uyun, hatalarınızı biz yüklenelim; hâlbuki onların hatalarından hiçbir şeyi yüklenecek değillerdir; gerçekten onlar yalancılardır (12)﴾ Ankebût ﴿Allah çocuk edindi; ve gerçekten onlar yalancılardır (152)﴾ Sâffât
	﴿Artık sana, ilim geldikten sonra onun hakkında kim münakaşa ederse, de ki: gelin, oğullarımızı ve oğullarınızı, kadınlarımızı ve kadınlarınızı, nefislerimizi ve nefislerinizi çağıralım; sonra mübâhele edelim de Allah’ın lânetini yalancıların üzerine kılalım (61)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ona karşı dört şahit getirmeleri gerekmez miydi? Şahitleri getirmedikleri vakit, işte onlar Allah katında yalancıların ta kendileridir (13)﴾ Nur ﴿Kulak verirler; onların çoğu yalancıdır (223)﴾ Şuarâ
	﴿Dikkat edin: hâlis din Allah’ındır; O’ndan başka veliler edinenler: biz onlara ancak bizi Allah’a yakınlıkça yaklaştırsınlar diye ibadet ediyoruz; şüphesiz Allah, ihtilaf etmekte oldukları şeyde aralarında hükmeder; şüphesiz Allah, yalancı kâfiri hidayete erdirmez (3)﴾ Zümer ﴿Ve Firavun ailesinden, imanını gizleyen mümin bir adam dedi: “Rabbim Allah’tır” dediği için bir adamı mı öldürüyorsunuz? Hâlbuki size Rabbinizden apaçık deliller getirmiştir; eğer yalancı ise, yalanı kendi aleyhinedir; eğer doğru ise, size vaad ettiği şeyin bir kısmı isabet eder; şüphesiz Allah, müsrif yalancıyı hidayete erdirmez (28)﴾ Gâfir
	﴿Onun vuku bulmasına yalan yoktur (2)﴾ Vâkıa ﴿Yalancı, hatalı bir perçem (16)﴾ Alak
	﴿Bilakis onlara hakkı getirdik; ve gerçekten onlar yalancılardır (90)﴾ Mü’minûn
	﴿Ey kavmim, yerinizde çalışın; ben de çalışanım; yakında bileceksiniz: kendisine rezil edici azap gelen kimdir ve yalancı kimdir; ve bekleyin, ben de sizinle beraber gözetleyiciyim (93)﴾ Hûd
**مكذوب**
﴿Derken onu boğazladılar; dedi ki: yurdunuzda üç gün faydalanın; bu, yalanlanmamış bir vaaddir (65)﴾ Hûd
**كَذَبَ**
﴿Ve eğer gömleği arkadan yırtılmış ise, o yalan söylemiştir ve o doğrulardandır (27)﴾ Yusuf ﴿Gönül, gördüğünü yalanlamadı (11)﴾ Necm
**كذبوا الله  - كذبوا على الله - كذبوا على ربهم**
﴿Ve bedevîlerden özür beyan edenler, kendilerine izin verilsin diye geldiler; Allah’ı ve Resulünü yalanlayanlar ise oturdular; onlardan kâfir olanlara elem verici azap isabet edecektir (90)﴾ Tevbe
	﴿Ve kıyamet günü, Allah’a karşı yalan söyleyenleri görürsün: yüzleri kararmıştır; kibirlenenler için cehennemde bir barınak yok mudur? (60)﴾ Zümer ﴿Öyleyse, Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine geldiğinde doğruluğu yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (32)﴾ Zümer
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; ve şahitler der ki: bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir; dikkat edin: zalimlerin üzerine Allah’ın lâneti (18)﴾ Hûd
**يفتري الكذب**
﴿Yalanı ancak Allah’ın âyetlerine iman etmeyenler uydurur; işte onlar yalancıların ta kendileridir (105)﴾ Nahl
**افترى على الله الكذب**
﴿Ve Allah’a, hoşlanmadıkları şeyi nisbet ederler; dilleri yalanı vasfeder: kendileri için en güzeli vardır; şüphe yok ki kendileri için ateş vardır ve gerçekten onlar öne sürülenlerdir (62)﴾ Nahl ﴿Dillerinizin yalan olarak vasfettiği şeye: bu helâldir ve bu haramdır demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz; şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ Nahl
	﴿Dillerinizin yalan olarak vasfettiği şeye: bu helâldir ve bu haramdır demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz; şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ Nahl ﴿Musa onlara dedi ki: yazıklar olsun size, Allah’a karşı yalan uydurmayın; yoksa sizi bir azapla kökünüzü kazır; ve uyduran kimse hüsrana uğramıştır (61)﴾ Tâhâ
	﴿Dillerinizin yalan olarak vasfettiği şeye: bu helâldir ve bu haramdır demeyin; Allah’a karşı yalan uydurmuş olursunuz; şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (116)﴾ Nahl ﴿De ki: şüphesiz Allah’a karşı yalan uyduranlar felah bulmazlar (69)﴾ Yunus
	﴿Bak, Allah’a karşı nasıl yalan uyduruyorlar; ve ona apaçık günah olarak yeter (50)﴾ Nisâ ﴿Allah, ne bahîra kıldı ne sâibe ne vasîle ne de hâm; fakat kâfir olanlar Allah’a karşı yalan uydururlar; ve onların çoğu akletmez (103)﴾ Mâide
	﴿Öyleyse, Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine geldiğinde doğruluğu yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (32)﴾ Zümer ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; ve şahitler der ki: bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir; dikkat edin: zalimlerin üzerine Allah’ın lâneti (18)﴾ Hûd
	﴿Artık bundan sonra Allah’a karşı yalan uyduran kimse, işte onlar zalimlerin ta kendileridir (94)﴾ Âl-i İmrân ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? İşte onlar Rablerine arz olunurlar; ve şahitler der ki: bunlar Rablerine karşı yalan söyleyenlerdir; dikkat edin: zalimlerin üzerine Allah’ın lâneti (18)﴾ Hûd
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya kendisine vahyedilmediği hâlde “bana vahyedildi” diyenden ve “Allah’ın indirdiği gibi ben de indireceğim” diyenden daha zalim kimdir? Ve bir görsen: zalimler ölüm sarhoşlukları içindedir; melekler ellerini uzatmışlardır: nefislerinizi çıkarın; bugün, Allah’a karşı hak olmayanı söylemekte olduğunuz ve O’nun âyetlerine karşı büyüklük taslamakta olduğunuz için alçaltıcı azapla cezalandırılacaksınız (93)﴾ En‘âm ﴿Bunlar, O’ndan başka ilâhlar edinen kavmimizdir; onlara apaçık bir delil getirmeleri gerekmez miydi? Öyleyse Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? (15)﴾ Kehf
	﴿Deveden iki, sığırdan iki; de ki: iki erkeği mi haram kıldı, yoksa iki dişiyi mi, yahut iki dişinin rahimlerinin ihtiva ettiğini mi? Yoksa Allah size bunu vasiyet ettiğinde şahitler miydiniz? Öyleyse insanları bilgisizce saptırmak için Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Şüphesiz Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (144)﴾ En‘âm ﴿Ve İslâm’a çağrılırken Allah’a karşı yalan uydurandan daha zalim kimdir? Ve Allah zalimler kavmini hidayete erdirmez (7)﴾ Saff
	﴿Öyleyse, Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine geldiğinde doğruluğu yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (32)﴾ Zümer ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ Ankebût
	﴿Sizi ondan kurtardıktan sonra milletinize dönersek, Allah’a karşı yalan uydurmuş oluruz; Rabbimiz Allah dilemedikçe, ona dönmemiz bize olmaz; Rabbimiz ilimce her şeyi kuşatmıştır; Allah’a tevekkül ettik; Rabbimiz, bizimle kavmimiz arasında hak ile fethet; ve sen fethedenlerin en hayırlısısın (89)﴾ A‘râf ﴿Allah’a karşı yalan uyduranların kıyamet gününü zannı nedir? Şüphesiz Allah, insanlar üzerinde fazl sahibidir; fakat onların çoğu şükretmez (60)﴾ Yunus
	﴿Allah’a karşı yalan mı uydurdu, yoksa onda bir delilik mi var? Bilakis âhirete iman etmeyenler azapta ve uzak sapıklıktadır (8)﴾ Sebe’ ﴿O, ancak Allah’a karşı yalan uyduran bir adamdır; ve biz ona iman edecek değiliz (38)﴾ Mü’minûn ﴿Yoksa “Allah’a karşı yalan uydurdu” mu diyorlar? Allah dilerse kalbini mühürler; ve Allah bâtılı siler ve kelimeleriyle hakkı gerçekleştirir; şüphesiz O, göğüslerin özünü bilendir (24)﴾ Şûrâ
**يُكَذِّب - تكذيب**
﴿Ve yalanladılar ve hevalarına uydular; ve her iş yerleşiktir (3)﴾ Kamer ﴿Ve rızkınızı, sizin yalanlamanız kılıyorsunuz (82)﴾ Vâkıa
Birincisi - Kur’ân ile tekzîb
﴿Artık sizi söylediklerinizle yalanladılar; ne bir savmayı ne de bir yardımı güç yetiremezsiniz; ve sizden kim zulmederse ona büyük bir azap tattırırız (19)﴾ Furkân ﴿Ve en güzeli yalanladı (9)﴾ Leyl ﴿Derken yalanladı ve isyan etti (21)﴾ Nâziât
	﴿Bilakis kâfir olanlar yalanlıyorlar (22)﴾ İnşikâk ﴿Bilakis kâfir olanlar tekzîb içindedir (19)﴾ Burûc
	﴿Artık beni ve bu hadisi yalanlayanı bırak; onları bilmedikleri yerden derece derece yaklaştıracağız (44)﴾ Kalem ﴿Ve beni, nimet sahipleri olan yalanlayıcılarla bırak; ve onlara biraz mühlet ver (11)﴾ Müzzemmil
	﴿De ki: şüphesiz ben Rabbimden bir beyyine üzerindeyim; siz ise onu yalanladınız; acele istediğiniz şey benim yanımda değildir; hüküm ancak Allah’ındır; hakkı anlatır; ve O, ayıranların en hayırlısıdır (57)﴾ En‘âm ﴿Ve kavmin onu yalanladı; hâlbuki o haktır; de ki: ben sizin üzerinize vekil değilim (66)﴾ En‘âm
	﴿Artık hak kendilerine geldiğinde onu yalanladılar; yakında alay etmekte oldukları şeyin haberleri onlara gelecektir (5)﴾ En‘âm ﴿Bilakis hak kendilerine geldiğinde onu yalanladılar; artık onlar karışık bir iş içindedir (5)﴾ Kâf
	﴿Artık yalanladılar; yakında alay etmekte oldukları şeyin haberleri onlara gelecektir (6)﴾ Şuarâ ﴿Artık hak kendilerine geldiğinde onu yalanladılar; yakında alay etmekte oldukları şeyin haberleri onlara gelecektir (5)﴾ En‘âm
	﴿Bilakis ilmini kuşatamadıkları şeyi yalanladılar; ve henüz onun te’vili kendilerine gelmedi; kendilerinden öncekiler de böyle yalanladı; bak, zalimlerin âkıbeti nasıl oldu (39)﴾ Yunus
	﴿Onu ancak her haddi aşan günahkâr yalanlar (12)﴾ Mutaffifîn
	﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya kendisine geldiğinde hakkı yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (68)﴾ Ankebût ﴿Öyleyse, Allah’a karşı yalan söyleyenden ve kendisine geldiğinde doğruluğu yalanlayandan daha zalim kimdir? Kâfirler için cehennemde bir barınak yok mudur? (32)﴾ Zümer
İkincisi - Kitap ve resuller ile tekzîb
﴿Dediler ki: evet, bize bir uyarıcı geldi; derken yalanladık ve dedik ki: Allah hiçbir şey indirmedi; siz ancak büyük bir sapıklık içindesiniz (9)﴾ Mülk ﴿Dediler ki: siz ancak bizim gibi bir beşersiniz; Rahmân hiçbir şey indirmedi; siz ancak yalan söylüyorsunuz (15)﴾ Yâsîn
	﴿Kitabı ve resullerimizi kendisiyle gönderdiğimiz şeyi yalanlayanlar; yakında bilecekler (70)﴾ Gâfir
	﴿Zikir, aramızdan ona mı atıldı? Bilakis o, azgın bir yalancıdır (25)﴾ Kamer ﴿Yarın, azgın yalancının kim olduğunu bilecekler (26)﴾ Kamer
Üçüncüsü - Allah’ın âyetleri ile tekzîb
1 - Allah’a karşı yalan uydurdu ve âyetlerini yalanladı
﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya âyetlerini yalanlayandan daha zalim kimdir? Şüphesiz zalimler felah bulmaz (21)﴾ En‘âm ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya âyetlerini yalanlayandan daha zalim kimdir? Şüphesiz mücrimler felah bulmaz (17)﴾ Yunus ﴿Ve Allah’a karşı yalan uydurandan veya âyetlerini yalanlayandan daha zalim kimdir? İşte onlar, kitaptan nasiplerini elde ederler; nihayet resullerimiz canlarını almak üzere kendilerine geldiğinde derler ki: Allah’tan başka çağırmakta olduklarınız nerede? Derler ki: bizden saptılar; ve kendi nefisleri aleyhine şehadet ettiler: gerçekten onlar kâfir idiler (37)﴾ A‘râf
2 - Allah’ın âyetleri ile tekzîb
Allah’ın âyetleri ve âhiret buluşması ile ﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi ve âhiret buluşmasını yalanlayanlar; işte onlar azapta hazır bulundurulanlardır (16)﴾ Rûm ﴿Ve âyetlerimizi ve âhiret buluşmasını yalanlayanlar; amelleri boşa gitmiştir; ancak yapmakta olduklarıyla mı cezalandırılırlar? (147)﴾ A‘râf
3 - Küfrettiler ve Allah’ın âyetlerini yalanladılar
﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar cehennemin yârânıdır (10)﴾ Mâide ﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar cehennemin yârânıdır (86)﴾ Mâide ﴿Ve Allah’a ve resullerine iman edenler; işte onlar sıddîklar ve şehidlerdir; Rableri katında onlar için ecirleri ve nurları vardır; ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar cehennemin yârânıdır (19)﴾ Hadîd
	﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar ateşin yârânıdır; orada ebedî kalıcılar; ve dönüş ne kötüdür (10)﴾ Tegâbün ﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar ateşin yârânıdır; onlar orada ebedî kalıcıdır (39)﴾ Bakara
	﴿Ve kâfir olanlar, âyetlerimizi yalanlayanlar; işte onlar için aşağılayıcı bir azap vardır (57)﴾ Hac
4 - Âyetlerimizi yalanladılar ve onlara karşı büyüklendiler
﴿Ve âyetlerimizi yalanlayanlar ve onlara karşı büyüklük taslayanlar; işte onlar ateşin yârânıdır; onlar orada ebedî kalıcıdır (36)﴾ A‘râf ﴿Şüphesiz âyetlerimizi yalanlayanlar ve onlara karşı büyüklük taslayanlar; onlara göğün kapıları açılmaz ve deve iğnenin deliğine girinceye kadar cennete girmezler; ve mücrimleri böyle cezalandırırız (40)﴾ A‘râf
