# كذب — Mekâyîsü'l-Luğa

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8/sozluk/mekayis
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B0%D8%A8/entries/mekayis

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Kök: [كذب](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B0%D8%A8.md)
- Mekâyîsü'l-Luğa: İbn Fâris · 11. yy

## Madde başı: كذب

(باب الكاف والذال وما يثلثهما)
(كذب)  الكاف والذال والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على خلاف الصِّدق. وتلخيصه أنَّه لا يبلُغ نهايةَ الكلامِ في الصِّدق. من ذلك الكَذِب خِلاف الصِّدق. كَذَب كَذِباً([1]). وكذّبت فلانا:ً نسبته إلى الكذب، وأكذبتُه: وجدتُه كاذباً. ورجل كَذّابٌ وكُذَبَةٌ. ثم يقال: حَمَلَ فلانٌ ثم كَذَبَ وكذّب، أي لم يصدُق في الحَمْلة. وقال أبو دُواد:
قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب العَيْرُ وإن كان بَرَحْ([2]) وزعموا أنَّه يقال كَذَب لبنُ الناقة: ذهب. وفيه نظر، وقياسُه صحيح. ويقولون ما كذَّبَ فلانٌ أن فَعَل كذا، أي ما لبث، وكلُّ هذا من أصلٍ واحد. فأمّا قول العرب: كَذَبَ عليكَ كذا، وكذبَكَ كذا، بمعنى الإغراء، أي عليك به، أو قد وجب عليك، كما جاء في الحديث: "كَذَبَ عليكم الحَجُّ"، أي وجب فكذا جاء عن العرب. ويُنشِدون في ذلك شعراً* كثيراً منه قوله:
وذُبْيانيَّةٍ وصَّتْ بنيها *** بأن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف([3])وقول الآخر([4]):
كذَبتُ عليكم أَوعِدُوني وعلِّلوا *** بي الأرضَ والأقوامَ قِردانَ مَوظَبا
وما أحسِب ملخَّصَ هذا وأظنُّه [إلاّ] من الكلام الذي درجَ ودرجَ أهلُه ومن كان يعلمه.
--------------ـــ
([1]) ويقال كذلك كذباً، بالكسر، وكذابا وكذابا. بالكسر فيهما وتخفيف الذال وتشديدها.
([2]) أنشده في اللسان (كذب).
([3]) لمعقر بن حمار البارقي، كما سبق في حواشي (قرف).
([4]) هو خداش بن زهير. اللسان (كذب، وظب) وإصلاح المنطق 324.

ـ

### Türkçe

(**باب الكاف والذال وما يثلثهما**)

(**كذب**) **الكاف والذال والباء** sahih bir asıldır; **الصِّدق**’in zıddına delâlet eder. Onun özeti, sözde **الصِّدق**’ta nihayete ulaşmamasıdır. Bundan: **الكَذِب** **خِلاف الصِّدق**’tur. **كَذَب** **كَذِباً**([1]). Ve **كذّبت** falancayı: onu **الكذب**’e nisbet ettim; ve **أكذبتُه**: onu **كاذباً** buldum. Ve bir adam **كَذّابٌ** ve **كُذَبَةٌ**’dir. Sonra denir: falan taşıdı, sonra **كَذَبَ** ve **كذّب**; yani **الحَمْلة**’de doğru söylemedi. Ebû Duvâd dedi ki:
قلتُ لَمَّا نَصَلاَ من قُنَّةٍ *** كَذَب العَيْرُ وإن كان بَرَحْ([2])

Ve zannettiler ki denir: **كَذَب لبنُ الناقة**: gitti. Bunda bir nazar vardır; ve onun kıyası sahihdir. Ve derler: falan, şöyle yaptı diye **ما كذَّبَ**; yani gecikmedi; ve bütün bunlar tek bir asıldandır. Amma Arapların sözü: **كَذَبَ عليكَ كذا** ve **كذبَكَ كذا**, **الإغراء** mânâsında; yani “üzerine (gerekir), onunla (mükellefsin)”, yahut “sana vacip oldu”; hadiste geldiği gibi: “**كَذَبَ عليكم الحَجُّ**”, yani vacip oldu; işte Araplardan böyle gelmiştir. Ve bunun hakkında çok şiir inşâd ederler; ondan (çoktan) bir kısmı onun sözüdür:
وذُبْيانيَّةٍ وصَّتْ بنيها *** بأن كَذَبَ القَرَاطِفُ والقُرُوف([3])

Ve diğerinin sözü([4]):
كذَبتُ عليكم أَوعِدُوني وعلِّلوا *** بي الأرضَ والأقوامَ قِردانَ مَوظَبا

Ve ben bunun özetini hesap etmiyorum ve onu zannetmiyorum ki, [ancak] yürüyüp giden ve ehli yürüyüp giden, ve onu bilen kimselerin (bulunduğu) kelâmdan olsun.

--------------ـــ
([1]) Ve yine **كذباً** diye de denir; kesre ile; ve **كذابا** ve **كذابا**. İkisinde de kesre ile; ve **الذال**’in hafifletilmesi ve şeddelenmesiyle.
([2]) Onu **اللسان**’da (**كذب**) inşâd etti.
([3]) **معقر بن حمار البارقي**’nindir; daha önce (**قرف**) haşiyelerinde geçtiği üzere.
([4]) O, **خداش بن زهير**’dir. **اللسان** (**كذب**، **وظب**) ve **إصلاح المنطق** 324.
