# كرث (ك-ر-ث) — Arapça kök

- Sayfa: https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB
- JSON verisi: https://lisan.digital/api/roots/%D9%83%D8%B1%D8%AB

> Lisan.digital: Kur'an'ı anlamak için Arapça kök sözlüğü. Bu, sayfanın yapay zekâ araçları için düz metin sürümüdür; bağlantılar diğer sayfaların metin sürümlerine gider.

- Harfler: ك - ر - ث
- Bu kök Kur'an'da geçmiyor.
- 10 sözlük

## Sözlükler (10)

### [Kitâbu'l-'Ayn](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/kitab_ayn.md) — Halîl b. Ahmed · 8. yy

الكاف والثاء والراء معهما
ك ث ر، ك ر ث مستعملان فقط كثر: الكَثْرَةُ: نماء العدد، كثر الشيء كثرة فهو كثير.
وتقول: كاثرناهم فَكَثرناهم.
وكُثْرُ الشيء: أكْثَرُهُ، وقله: أقله.
ورجل مُكْثِرٌ: كثيرُ المال. ورجل مكثور عليه، أي: كَثُر من يطلب إليه معروفه.
ورجل مِكثارٌ، وامرأة مِكثارٌ، وهما الكثيرا الكلام.
وأكثرتُ الشيء، وكَثّرته: جعلته كثيراً.
والكَوْثَرُ: نهر في الجنة يتشعب منه أكثرُ أنهار الجنة. وعن عائشة: "من أراد أن يسمع خرير الكَوْثَرُ فليدخل إصبعه في أذنه". ويقال: بل الكوثر: الخير الكثير الذي أعطاه النبي صلى الله عليه وآله وسلم.
والكَثْرُ والكَثَرُ: جمار النخل، ويقال: الكَثْر: الجذب وهو الجمار أيضاً. قال الضرير: الجذبُ: نخل ينبت في جذوع النخل، فيجذب، ويؤكل جماره، أي: يقلع.
كرث: اكترث: فعل لازم من قولك: ما كرثني هذا الأمر، أي: ما بلغ مني المشقة. كرثته أَكْرِثُه كَرْثاً، جزم.
والكُرّاثُ: بقلة ممدودة، إذا تركت خرج من وسطها طاقة طويلة تبزر.
والكُرَّاث: الهليون، وهو ذو الباءة.
والكَرِيثُ هو المكْرُوثُ.

##### Türkçe

**الكاف** ve **الثاء** ve **الراء** bunlarla birlikte

**ك ث ر**، **ك ر ث** yalnızca kullanılmıştır. Sadece **كثر**: **الكَثْرَةُ**: sayının artması; şey **كثر** **كثرة** (oldu), o hâlde o **كثير**tir.

Ve dersin ki: **كاثرناهم** da **فَكَثرناهم**.

Ve **كُثْرُ** şey: onun **أكْثَرُهُ**’dur; ve onun azı: onun **أقله**’dir.

Ve bir adam **مُكْثِرٌ**: malı çoktur. Ve bir adam **مكثور عليه**; yani: kendisinden iyilik istenen kimseler çok oldu.

Ve bir adam **مِكثارٌ**, ve bir kadın **مِكثارٌ**; ve ikisi de sözü çok olanlardır.

Ve **أكثرتُ** şeyi, ve onu **كَثّرته**: onu çok yaptım.

Ve **الكَوْثَرُ**: cennette bir nehirdir; ondan cennet nehirlerinin çoğu dallanır. Ve Âişe’den: “Kim **الكَوْثَرُ**’un şırıltısını işitmek isterse parmağını kulağına soksun.” Ve denilir: bilakis **الكوثر**: Peygamber’e صلى الله عليه وآله وسلم verilen çok hayırdır.

Ve **الكَثْرُ** ve **الكَثَرُ**: hurma ağacının **جمار**’ıdır; ve denilir: **الكَثْر**: **الجذب**’dir; o da **الجمار**’dır. **الضرير** dedi: **الجذبُ**: hurma gövdelerinde biten bir hurmadır; sonra çekilip koparılır ve onun **جمار**’ı yenir; yani: sökülür.

**كرث**: **اكترث**: “Bu iş beni **كرثني** etmedi” sözünden lâzım fiildir; yani: benden meşakkate ulaşmadı. Onu **كرثته** **أَكْرِثُه** **كَرْثاً**; cezm.

Ve **الكُرّاثُ**: uzatılmış bir ottur; bırakıldığı zaman ortasından uzun bir demet çıkar, belirir.

Ve **الكُرَّاث**: **الهليون**’dur; ve o, cinsel kudret sahibidir.

Ve **الكَرِيثُ** o **المكْرُوثُ**tur.

### [es-Sıhâh](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/sihah.md) — Cevherî · 10. yy

الكُرَّاثُ: بقلٌ. وكَرَثَهُ الغَمُّ يَكْرُثُهُ بالضم، إذا اشتدَّ عليه وبلغ منه المَشَقَّةَ. وأكْرَثَهُ مثله. قال الأصمعيّ: لا يقال كَرَثَهُ وإنَّما يقال أكْرَثَهُ. ويقال: ما أكْتَرِثُ له، أي ما أبالي به.

##### Türkçe

**الكُرَّاثُ**: bir sebze.

Ve **كَرَثَهُ** keder onu **يَكْرُثُهُ** (damme ile), ona şiddetlendiği ve ondan meşakkate ulaştığı zaman.

Ve **أكْرَثَهُ**: onun benzeri.

**الأصمعيّ** dedi: **كَرَثَهُ** denilmez; ancak **أكْرَثَهُ** denilir.

Ve denilir: **ما أكْتَرِثُ له**; yani: ona aldırmam.

### [Tehzîbu'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/tehzib.md) — Ezherî · 10. yy

ك ث ر
كثر ، كرث
استُعمل من وجوهه : كثر ، كرث .
كرث : قال الليث : يقال : ما كَرَثَني هذا الأمرُ أي ما بَلغ مني مَشقّةً ، والفعل المجاوزُ أن تقول : كَرثْته أكْرثهُ كَرْثاً وقد اكْتَرَثَ هُوَ اكْتراثاً . وهذا فعل لازمٌ ، والكْرَّاثُ : بقلةٌ .
( قلتُ ) : والكَرَاثُ بفتح الكاف وتخفيفُ الراءِ : بقلةٌ أخرَى ، الواحِدةً كَرَاثةٌ .
قال أبو ذَرَّة الهذلي :
إنَّ حبيبَ بنَ اليَمان قد نَشِبْ
في حصدٍ من الكَرَاثِ والكَنِبْ
إنْ يَنتَسِبْ يُنْسَبْ إلى عرقٍ وَرِبْ
أهْلِ خَزُوماتٍ وشَحَّاجٍ صخِبْ
وعازبٍ أَقْلَحَ فوهُ كالخَرِبْ
قال : الكَرَاثُ والكَنَبُ : شجرتَانِ . وأراد بالعازب مالاً عزبَ عن أَهْلهِ ، أَقْلَح : اصفرَّ أسنانُه من الهرمِ .
ويقال : بُسرٌ قَريثَاءُ وكَرِيثَاء لضربٍ منَ التمرِ معروفٍ .
( الأصمعيُّ ) : كَرَثَنِي الأمرُ وقَرَثنِي : إذا غمَّهُ وأَثقلَهُ .
كثر : قال الليث : الكَثْرَةُ نماءُ العدَدِ ، تقول : كَثُرَ الشيءُ يَكْثرُ كَثْرَةً فهو كَثِيرٌ .
وتقول : كَاثَرْنَاهُمْ فكَثرْنَاهُمْ ، وكُثْرُ الشَّيْء : أَكْثرُهُ ، وقُلُّهُ : أَقَلُّه .
وأنشدَ ابن السكيت :
فإنَّ الكُثْرَ أَعْيَانِي قديماً
ولم أُقْتِرْ لدُنْ أَنَّي غلامُ
ورجلٌ مُكْثرٌ : كثيرُ المالِ ، ورجلٌ مِكْثَارٌ وامرأةٌ مِكْثَارٌ إذا كَانَا كثِيرَيِ الكلامِ ، ورجلٌ مَكْثورٌ عليه إذا كَثُرَ من يطلبُ إليهِ المعروفَ .
وفي الحديثِ المرفوعِ : ( لاَ قَطْعَ فِي ثمرٍ ولاَ كَثرٍ ) .
قال أبو عبيد : قال أبو عبيدةَ : الكَثرُ : جُمَّارُ النَّخْل في كلامِ الأنصارِ ، وهو الجَذَبُ أيضاً .
وقال الفراءُ في قول الله تعالى : ( ( ) التَّكَّاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ ) ( التكاثر : 1 ، 2 ) نَزَلتْ في حَيّيْنِ تفاخَرَا أَيُّهُمَا أَكْثرُ عدداً ، وهمَا بنُو عبدِ منافٍ ، وبنُو سهمٍ فكَثرَتْ بنُو عبدِ منافِ بني سهمٍ ، فقالتْ بنو سهمِ : إنَّ البغيَ أَهْلَكَنَا في الجاهلية فعادُّونا بالأحياء والأمواتِ فكَثَرَتهُمْ بنُو سهمٍ فأَنزَلَ اللَّهُ جلَّ وعزَّ : ( ( حتى ذكرتم الأمواتَ .
وقال غيرُ الفراءِ : أَلْهاكُم التّفاخرُ بِكَثْرَة العددَ والمالِ حتى زرتُم المقابرَ أيْ حتى مُتمْ . ومنه قولُ جريرَ في الأخطلِ حينَ ماتَ :
زارَ القُبورَ أَبو مالكٍ
فأَصبحَ أَلأَمَ زُوَّارِها
فجعلَ زيارةَ القَبْرِ بالموت .
وقول الله جلَّ وعزّ : ( ) ( الكوثر : 1 ) .
قال الفراء ، قال ابن عباس : الكوثر هو الخير الكثير .
( قلت ) : وقد روى ابن عمر وأنس بن مالك عن النبي ( صلى الله عليه وسلم ) أنه قال : ( الكَوْثرُ : نهرٌ في الجنةِ أَشدُّ بياضاً من اللبَن وأَحْلَى من العسلِ على حافتيْهِ قِبابُ الدُّرِّ المجوَّفِ ) والكوثرُ فوعلٌ من الكثرةِ ، ومعناهُ الخَيرُ الكثيرُ ، وجاءَ في التفسير أن الكوثرَ الإِسلامُ والنُّبُوّةُ ، وجميعُ ما جاءَ في تفسير الكوْثرِ قد أعطي النبيُّ ( صلى الله عليه وسلم ) أعطيَ النبوَّةَ وإظهارَ الدين الذي بعثَ بهِ عَلَى كل دينٍ ، والنصرَ على أعدائهِ ،
والشفاعة لأمتِهِ وما لا يُحصىَ من الخيرِ وقد أعطيَ من الجنةِ على قدرِ فضله على أهلِ الجنةِ .
( أبو عبيد عن الفراء ) : الكوْثرُ : الرجلُ الكثيرُ العطاءِ والخيرِ . وقال الكميت :
وأنتَ كثيرٌ يا ابن مروانَ طيبٌ
وكانَ أَبوك ابن العقائلِ كوْثرَا
والكوْثرُ : السيدُ ، قال لبيدٌ :
وعندَ الرِّداعِ بَيْتُ آخرَ كوْثَرُ
وقال أبو عبيدة : قال عبد الكريم أبو أمية قالت عجوزٌ : قدمَ فلانٌ بكوثرٍ كثيرٍ ، وهو فوعلٌ من الكثرةِ ، ويقال للغبار إذا سطعَ وكثرَ : كَوثرٌ . وقال الهذليُّ :
بحَامِي الحقيق إذا ما احْتدَمْنَ
حَمْحَمَ في كَوثرٍ كَالجِلالْ
أَرادَ في غبار كأنهُ جلالُ السفينةِ يصفُ حماراً وَعَانثهُ .
( أبو عبيد ) : شيءٌ كثيرٌ وكُثارٌ مثلُ طَويلٍ وطُوالٍ .
والكثر والكوثر : واحد .
وقال أبو تراب : يقال للْكثير كَيْثَرٌ وكَوثرٌ ، وأَنشد :
هلِ العزُّ إلا الُّلهى والثرَا
ءُ والعددُ الكيثَرُ الأعظم
( ابن شميل عن يونس ) : رجال كثيرٌ ونساءٌ كثير ورجالٌ كثيرةٌ ، ونساءٌ كثيرةٌ ، زعم ، وكثّرَتُ الشيءَ : جعلته كثيراً زَعم ، ورجل مُكثِرُ : كثيرُ المالِ .

##### Türkçe

ك ث ر
**كثر** ، **كرث**

Şu vecihlerinden kullanıldı: **كثر** ، **كرث** .

**كرث** : Leys dedi: Denilir: **ما كَرَثَني هذا الأمرُ** yani benden bir meşakkate ulaşmadı; ve müteaddî fiil, senin: **كَرثْته أكْرثهُ كَرْثاً** demendir; ve o, **اكْتَرَثَ** **اكْتراثاً**. Ve bu, lâzım bir fiildir; ve **الكْرَّاثُ**: bir bakladır.

( Dedim ): ve **الكَرَاثُ** kâfın fethi ve râ’nın tahfîfi ile: başka bir bakladır; bir tanesi **كَرَاثةٌ**.

Ebû Zerre el-Hüzelî dedi:
Şüphesiz Habîb b. el-Yemân yapışıp kaldı
**الكَرَاثِ** ve **الكَنِبْ**’den bir hasatta
Neseb iddia ederse, nemli bir köke nisbet olunur
**خَزُوماتٍ** ve gürültülü **شَحَّاجٍ** ehli
Ve ağzı **كالخَرِبْ** gibi, dişleri sararmış bir **عازبٍ**

Dedi: **الكَرَاثُ** ve **الكَنَبُ**: iki ağaçtır. Ve **العازب** ile, ehlinden uzak kalmış bir malı kastetti; **أَقْلَح**: ihtiyarlıktan dişleri sarardı.

Ve denilir: **بُسرٌ قَريثَاءُ** ve **كَرِيثَاء**; bilinen hurmanın bir nev’i için.

( el-Asma‘î ): **كَرَثَنِي الأمرُ** ve **قَرَثنِي**: onu kederlendirdiği ve ağırlaştırdığı zaman.

**كثر** : Leys dedi: **الكَثْرَةُ** sayının artmasıdır; dersin: **كَثُرَ الشيءُ يَكْثرُ كَثْرَةً**; o hâlde o **كَثِيرٌ**dur.

Ve dersin: **كَاثَرْنَاهُمْ** da, böylece **كَثرْنَاهُمْ**; ve **كُثْرُ الشَّيْء**: onun en çoğudur; ve **قُلُّهُ**: onun en azıdır.

İbnü’s-Sikkît inşâd etti:
Şüphesiz **الكُثْرَ** eskiden beri beni yordu
Ve ben, ben bir oğlan olduğumdan beri, kısmadım

Ve **رجلٌ مُكْثرٌ**: malı çok olan; ve **رجلٌ مِكْثَارٌ** ve **امرأةٌ مِكْثَارٌ**: ikisi de sözü çok oldukları zaman; ve **رجلٌ مَكْثورٌ عليه**: kendisinden ma‘rûf isteyen çok olduğu zaman.

Ve merfû‘ hadiste: ( **لاَ قَطْعَ فِي ثمرٍ ولاَ كَثرٍ** ) .

Ebû Ubeyd dedi: Ebû Ubeyde dedi: **الكَثرُ**: Ensâr’ın sözünde hurmanın **جُمَّارُ النَّخْل**’idir; ve o, **الجَذَبُ** da olur.

Ferrâ, Allah Teâlâ’nın sözü hakkında dedi: ( **التَّكَّاثُرُ حَتَّى زُرْتُمُ** ) (Tekâsür: 1, 2) iki hayda nâzil oldu; hangisi sayı bakımından daha çok diye övündüler; ve onlar Benû Abd Menâf ile Benû Sehm’dir; böylece Benû Abd Menâf, Benû Sehm’i geçti; Benû Sehm dedi: Şüphesiz zulüm bizi câhiliyede helâk etti; öyleyse bizi diriler ve ölülerle sayın; böylece Benû Sehm onları geçti; bunun üzerine Allah azze ve celle indirdi: ( **حتى ذكرتم الأمواتَ** .

Ferrâ’dan başkası dedi: Sizi sayı ve mal çokluğu ile övünme oyaladı; ta ki kabirleri ziyaret ettiniz; yani ta ki öldünüz. Ve ondan, Cerîr’in Ahtal hakkında, öldüğü zaman, sözü:
Kabirleri ziyaret etti Ebû Mâlik
Böylece onların ziyaretçilerinin en aşağısı oldu

Böylece kabir ziyaretini ölüm ile yaptı.

Ve Allah celle ve azze’nin sözü: ( **الكوثر** : 1 ) .

Ferrâ dedi, İbn Abbâs dedi: **الكوثر** çok hayırdır.

( Dedim ): Ve İbn Ömer ve Enes b. Mâlik, Peygamber’den ( صلى الله عليه وسلم ) rivayet etti ki o dedi: ( **الكَوْثرُ**: cennette bir nehirdir; sütten daha şiddetli beyaz, baldan daha tatlı; iki kıyısında oyulmuş inciden kubbeler vardır ) ve **الكوثرُ** **الكثرة**’den **فوعل** veznindedir; ve mânâsı çok hayırdır; ve tefsirde geldi ki **الكوثر** İslâm ve nübüvvettir; ve **الكوْثر**’ün tefsirinde gelenlerin hepsi Peygamber’e ( صلى الله عليه وسلم ) verilmiştir: nübüvvet verilmiş, onunla gönderildiği dinin her din üzerine izhârı, düşmanlarına karşı nusret, ümmetine şefaat ve sayılmayacak hayır; ve cennetten, cennet ehli üzerindeki faziletinin miktarınca verilmiştir.

( Ebû Ubeyd, Ferrâ’dan ): **الكوْثرُ**: çok veren ve hayrı çok olan adamdır. Ve Kümeyt dedi:
Ve sen çoksun, ey Mervân’ın oğlu, hoşsun
Ve baban, soyluların oğlu, **كوْثرَا** idi

Ve **الكوْثرُ**: seyyiddir; Lebîd dedi:
Ve **الرِّداعِ** yanında, başka bir ev **كوْثَرُ**dur

Ebû Ubeyde dedi: Abdülkerîm Ebû Ümeyye dedi: Bir kocakarı dedi: Falan, çok bir **كوثرٍ** ile geldi; ve o, **الكثرة**’den **فوعل** veznindedir; ve toz, yükselip çoğaldığı zaman ona **كَوثرٌ** denilir. Ve Hüzelî dedi:
**بحَامِي الحقيق**’te, kızıştıkları zaman
Bir **كَوثرٍ** içinde, yelkenler gibi, anırdı

Bir toz içinde, sanki geminin yelkenleri gibi; bir eşeği ve onun dişisini vasfediyor, demek istedi.

( Ebû Ubeyd ): Çok bir şey ve **كُثارٌ**; **طَويلٍ** ve **طُوالٍ** gibi.

Ve **الكثر** ve **الكوثر**: birdir.

Ebû Turâb dedi: Çoğa **كَيْثَرٌ** ve **كَوثرٌ** denilir; ve inşâd etti:
İzzet, ancak eğlence ve servet midir
Ve en büyük **العددُ الكيثَرُ**

( İbn Şümeyl, Yûnus’tan ): **رجال كثيرٌ** ve **نساءٌ كثير** ve **رجالٌ كثيرةٌ** ve **نساءٌ كثيرةٌ**; iddia etti. Ve **كثّرَتُ الشيءَ**: onu çok yaptım; iddia etti. Ve **رجل مُكثِرُ**: malı çok olan.

### [Mekâyîsü'l-Luğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/mekayis.md) — İbn Fâris · 11. yy

(باب الكاف والراء وما يثلثهما)
(كرز)  الكاف والراء والزاء أصل صحيحٌ يدل على اختباءٍ وتستُّر ولِوَاذ، يقال: كارَزَ إلى المكان، إذا مال إليه واختبأ فيه. وأنشد:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
وكارَزَ [عن([2])] فلانٍ، إذا فرّ عنه واختبأ منه. وأمَّا الكُرْز فهو الجُوالِق؛ وسمِّي بذلك لأنَّه يُخْبأ فيه الشيء. وقول رؤبة:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
فهذا فارسيٌّ معرب. يقولون: الكُرَّز: البازِي في سنته الثانية. والكَرّاز: كبشٌ يعلِّق عليه الراعي كُرْزَه، وهو شيءٌ له كالجُوالِق. فأمَّا الكَرِيز([4]) وهو الأَقِط، فليس من الباب، لأنه من الإبدال والأصل فيه الصاد.
(كرس)  الكاف والراء والسين أصلٌ صحيح يدلُّ على تلبُّدِ شيءٍ فوقَ شيء وتجمُّعه. فالكِرْس: ما تلبَّدَ من الأبعار والأبوال في الدِّيار. واشتقت الكُرَّاسَة من هذا، لأنَّها ورقٌ بعضُه فوقَ بعض([5]). وقال:
يا صاحِ هل تعرفُ رسماً مُكْرَسَا *** قال نَعَم أعرفُه، وأَبْلَسَا([6])والكَرَوَّس: العظيم الرَّأس، وهو من هذا كأنَّه شيء كُرِّس، أي جُمِع جمعاً كثيفاً. ومن الباب الكَرْكَسةُ: ترديد الشيء. ويقال للذي ولدته إماءٌ: مُكَرْكَس، أي هو مردَّد في وِلادِهنَّ له.
(كرش)  الكاف والراء والشين أصلٌ صحيح يدلُّ على تَجمُّع وجَمْع. من ذلك الكَرِش. سمِّيت لجَمْعها ما فيها. ثم يُشتقّ من ذلك، فيقال للجماعة من الناس كَرِش. قال رسول الله صلى الله عليه وآله وسلم: "الأنصارُ كَرِشِي وعَيْبتي". وكَرِش الرجُل: عيالُه وصغارُ ولدهِ. ويقال للأَتَان الضَّخمة الخاصِرَتَين: كرشاء. وتكرَّشَ وجههُ: تَقَبَّض فصار كالكرش. والكَرْشاء: القدم التي قَصُرَتْ واستوى أخمَصُها.
(كرص)  الكاف والراء والصاد كلمة واحدة. يقولون: الكَرِيص: الأَقِط.
(كرض)  الكاف والراء والضاد كلمةٌ واحدةٌ صحيحة مُختلف في تأويلها، وهي الكِرَاض. قال قوم: هو ماء الفحل تُلقِيه النَّاقةُ بعد ما قَبِلته. يقال: كرَضَتِ الناقةُ ماءَ الفحل تَكْرُضُه. ويقولون: الكِرَاضُ: مَنِيُّ الرّجُل. قال الطرِمَّاح:
سوفَ تُدنيك من لَمِيسَ سَبَنْتاةٌ *** أمَارتْ بالبَول ماءَ الكِرَضِ([7])وقال ابن دريد([8]): الكِراض: حَلَقُ الرَّحِم([9]). قال الأصمعي: لا واحدَ لها. وقال غيره: واحدها كَرْض([10]).
(كرع)  الكاف والراء والعين أصلٌ صحيح يدلُّ على دِقَّةٍ في بعض أعضاء الحيوان. من ذلك الكُرَاع، وهو من الإنسان ما دونَ الرُّكبة، ومن الدوابِّ: ما دون الكَعب. قال الخليل: تكَرَّعَ الرّجُل إذا توضَّأ للصلاة لأنَّه يَغسِل أكارِعَه. قال: وكُرَاع كلِّ شيءٍ: طرَفُه. قال: والكُرَاع من الحَرّة: ما استطالَ منها، قال مُهلهل:
لما تَوَقّلَ في الكُرَاعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثأرُ جابراً أو صِنْبِلا([11])فأمَّا تسميتُهم الخَيْل كُراعاً فإنَّ العرب قد تعبِّر عن الجسم ببعض أعضائِه، كما يقال: أعتَقَ رقبةً، ووَجْهِي إليك. فيمكنُ أن يكون الخيلُ سمِّيت كُرَاعاً لأكارعها، والكَرَع: دِقّة السّاقَين. فأمّا الكَرَع فهو ماء السَّماء، وسمِّي به لأنه يُكْرَع فيه، وقيل لأنَّ الإنسان يُكْرِع فيه أكارِعَه([12])، أو يأخذه بيديه، وهما بمعنى الكُراعين، إذا كانا طرَفَين.
(كرف)  الكاف والراء والفاء كلمتان* متباينتان جداً، فالأولى الكَرْف،  وهو تشمُّم الحِمار البولَ ورفعُه رأسَه. والثانية الكِرفئ: السَّحاب المرتفع الذي يُرى بعضُه فوقَ بعض.
(كرم)  الكاف والراء والميم أصلٌ صحيح له بابان: أحدهما شَرَفٌ في الشَّيء في نفسِه أو شرفٌ في خُلُق من الأخلاق. يقال رجلٌ كريم، وفرسٌ كريم، ونبات كريم. وأكرَمَ الرّجلُ، إذا أتَى بأولادٍ كرام. واستَكْرَم: اتَّخَذَ عِلْقاً كريماً. وكَرُم السّحابُ: أتَى بالغَيث. وأرضٌ مَكرَُمةٌ للنَّبات، إذا كانت جيِّدة النبات. والكَرَم في الخُلْق يقال هو الصَّفح عن ذنبِ المُذنب. قال عبدُ الله بنُ مسلِم بن قُتيبة: الكريم: الصَّفوح. والله تعالى هو الكريم الصَّفوح عن ذنوب عبادِه المؤمنين.
والأصل الآخر الكَرْم، وهي القِلادة. قال:
* عَدُوسِ السُّرَى لا يَعرِف الكَرْمَ جيدُها([13]) *
وأمّا الكَرْم فالعِنَب أيضاً لأنَّه مجتَمِع الشُّعَب منظومُ الحبّ.
(كرن)  الكاف والراء والنون كلمةٌ واحدة في الملاهي. يقال: إنَّ الكِرَان: الصَّنْج. قال امرؤ القيس:
...... فيا رُبَّ قينةٍ *** منعَّمة أعملتُها بِكرَانِ([14])والقَينة: كَرِينةٌ.
(كره)  الكاف والراء والهاء أصلٌ صحيحٌ واحد، يدلُّ على خلاف الرِّضا والمحبّة. يقال: كرِهتُ الشَّيء أكرَهُه كَرْهاً. والكُرْه الاسم. ويقال: بل الكُرْه: المشقّة، والكَرْه: أن تكلَّف الشيءَ فتعملَه كارهاً. ويقال من الكُره الكَرَاهِيَة والكَرَاهيّة. والكَرِيهة: الشِّدة في الحرب([15]). ويقال للسَّيف الماضي في الضّرائب: ذُو الكريهة([16]). ويقولون: إنَّ الكَرْه: الجَمَل الشَّديد الرأس، كأنّه يكره الانقياد.
(كري)  الكاف والراء والحرف المعتل أصلٌ صحيح يدلُّ على لِينٍ في الشيء وسُهولة، وربما دلَّ على تأخير.
فاللِّين والسهولة الكَرَى، وهو النُّعاس. ومن بابه السَّيْر المُكَرِّي: اللَّيِّن الرقيق. ومنها المُكَارِي وهو الظِّلُّ الذي يُكاري الشّيءَ، أي هو معه لا يفارقُه. وهو أليَنُ ما يكونُ وألطفَهُ. قال جرير:
لَحِقتُ وأصحابي على كُلِّ حُرَّةٍ ***مَرُوح تُبارِي الأحمسيَّ المُكارِيا([17]) أي إنّها تُبارِي ظِلَّها كأنَّها تُساير([18]). ومن الباب الكَرْوُ: أنْ يَخْبِط الفرسُ في عَدْوه بيديه في استقامةٍ لا يُقبِل بهما نحوَ بطنِه. وكَرَت المرأةُ في مَشْيها تَكْرُو كَرْواً. والكُرَة ناقصة، نقصت واواً، سمِّيت بذلك لأنَّه يُكْرَى بها إذا رُمِيَ بها. يقال كَرَا الكرةَ يَكرُوها كَرْواً وأمَّا المُكارِي الذي يُكْري الجمال وغيرَها، فذاك مشتقٌّ من السَّير أيضاً، لأنَّه يُسايِر المكترِي منه. ثمَّ اتسعوا في ذلك فسمَّوا الأَجْرَ كِراءَ، ونقلوه أيضاً إلى ما لا يُسايَرُ به، كالدَّار ونحوها، والأصل ما ذكرناه. وأمَّا الذي ذكرنا من التأخير فقولُهم: أكرَيْتُ الحديثَ: أخَّرتُه. قال الحطيئة:
وأكْرَيتُ العِشاءَ إلى سُهَيلٍ *** أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَنَاء([19])فأما الكَرَوان فطائر يقال لذكَرهِ الكَرَى، يقال إذا صِيدَ:
أطرِقْ كَرَا أَطْرِق كرا *** إنَّ النّعامةَ في القُرَى
ويقال سمِّي بذلك لدِقّة ساقَيه. ويقولون: امرأةُ كَرْوَاء: دقيقة السَّاقين. وهذا إن صحَّ فهو شاذٌّ عن القياس الذي ذكرناه.
(كرب)  الكاف والراء والباء أصلٌ صحيح يدلُّ على شِدَّةٍ وقُوّة. يقال: مَفاصِلُ مُكْرَبَةٌ، أي شديدةٌ قوية. وأصلُه الكَرَب، وهو عَقْدٌ غليظ في رِشَاء الدَّلو يُجعَل طرفُه في عرقوة الدَّلو ثم يشدّ ثِنَايتُه([20]) رِبَاطاً وثيقاً. يقال منه أكربْت الدَّلو. ومن ذلك قولُ الحطيئة:
قومٌ إذا عَقَدُوا عَقداً لجارِهم *** شَدُّوا العِناجَ وشدُّوا فوقه الكَرَبا([21]) ومن الباب الكرْب، وهو الغَمُّ الشَّديد. والكريبة: الشَّديدة من الشَّدائد. قال:
* إلى الموت خَوّاضاً إليه كرائبا([22]) *
والإكراب: الشِّدَّة في العَدْو؛ يقال أكْرَبَ فهو مُكْرِب. فأمَّا كَرَبَ الشَّيء: دنا، فليس من الباب، لأنَّ هذا من الإبدال، وإنَّما هو من القُرْب، لكنهم قالوا بالقاف قَرُب بضم الراء، وقالوا في الكاف كَرَب بفتحها، والمعنى واحد. والملائكة الكَرُوبِيُّون فعُوليُّون من الكُروب([23])، وهم المقَرَّبون. يقال كَربت الشمسُ: دنَت للمَغيب([24]). وإناءٌ كَرْبانُ: كَرَبَ أن يمتلئ.
ومن الباب الأوَّل: كَرَبُ النَّخلِ، ممكنٌ أن يسمَّى كَرَبا لقُوَّته. والكُرَابةَ([25]): ما سقط من النَّخْل في أصول الكَرَب. وَأمَّا كِرَابُ الأرض، وهو قَلْبُها للحرث فليس هو عندي عربيّاً. وقولُهم: "الكِرَابُ على البَقَر"، من هذا، والأصحُّ فيه أنْ يقال: "الكِلابَ على البقَر"، وكذا سمعناه. ومعناه خَلِّ أمْراً وصِناعتَه([26]). ويقولون: الكِرَاب: مَجارِي الماء، الواحدة كَرَبة. فإنْ كان صحيحاً فهو مشبَّهٌ بكرَبِ النَّخل. لامتدادِه وقُوَّته([27]).
(كرت)  الكاف والراء والتاء، ليس فيه إلاّ قولهم: عامٌ كَرِيت.
(كرث)  الكاف والراء والثاء، ليس فيه إلاَّ كَرَثَهُ الأمرُ، إذا بلغ منه المَشَقَّة. والكُـَرَّاثُ والكَرَاثُ نَبتانِ.
(كرج)  الكاف والراء والجيم ليس بشيء، إنّما هو الكُرَّج، وهو الذي ذكرناه في الكُرَّة. وذكره جريرٌ فقال:
لَبِستُ سِلاحي والفَرزدقُ لُعبةٌ *** عليه وِشاحاً كُرَّجٍ وجلاجلُه([28])(كرد)  الكاف والراء والدال أصلٌ صحيح يدلُّ على مُدافَعةٍ وإطْراد. يقال: هو يَكرُدُهم، أي يدفعهم ويطردُهم. ويزعمون أنّ الكُرْدَ، هؤلاء القوم، مشتقٌّ من المُكارَدَة، وهي المطاردة. قال:
* ألا إنَّ أهل الغَدْرِ آباؤك الكُرْدُ *
فأمَّا الكَرْد فالعُنْق، قالوا: هو معرَّب.
ومِمَّا فيه ولا يُعلَم صحّته، قولُهم: إنَّ الكِرْدِيدة: القطعة من التَّمر. وينشدون:
طُوبَى لمن كانت لـه كِرْدِيدهْ *** يأكلُ منها وهو ثانٍ جيدَهْ([29])وما أبْعَدَ هذا وشِبهَهُ من الصحّة. والله أعلم.

--------------ـــ
([1]) كذا في الأصل والمجمل. وهو للشماخ في ديوانه 50. واللسان (كرز). وروايته فيهما:
فلما رأين الماء قد حال دونه ***  ذعاف لدى جنب الشريعة كارز
([2]) تكملة يقتضيها الكلام. وفي اللسان: "ويقال كارزت عن فلان، إذا فررت منه وعاجزته".
([3]) ديوان رؤبة 38 واللسان (كرز) والمعرب للجواليقي 280 والجمهرة (2: 325).
([4]) في الأصل: "الكرزين"، صوابه في المجمل واللسان.
([5]) شاهده قول الكميت: في اللسان (كرس، جوز):
حتى كأن عراص الدار أردية *** من التجايز أو كراس أسفار
          جمع سفر بالكسر، وهو الكتاب. والكراس: جمع كراسة.
([6]) للعجاج في ديوانه 31 واللسان (كرس).
([7]) ديوان الطرماح 81 واللسان (كرض).
([8]) الجمهرة (2: 366).
([9]) في تفسير الكلمة خلاف طويل. انظر له اللسان.
([10]) كذا ضبط في المجمل بالفتح. وضبط في الجمهرة بكسر الكاف.
([11]) في اللسان: (هلل) "لما توعر"، وأنشده الجوهري: "لما توغل". والتوقل: الصعود، أو الإسراع فيه.
([12]) نحو هذا ما في اللسان: "والمكرعات أيضاً من النخل: التي أكرعت في الماء".
([13]) لجرير في ديوانه 127 واللسان (ثلب، عدس، كرم)، وقد سبق في (ثلب). وصدره:
* لقد ولدت غسان ثالبة الشوى *
([14]) تمام صدره من الديوان 121:
* وإن أمس مكروبا فيا رب قينة *
([15]) في الأصل: "الشديدة الحرب"، صوابه في المجمل واللسان.
([16]) في الأصل والمجمل: "دون الكريهة"، صوابه في اللسان والقاموس.
([17]) ديوان جرير 604 واللسان (كرا).
([18]) في الأصل: "تسائده".
([19]) ديوان الحطيئة 25 واللسان (أنى، كرا). ويروى: "وآنيت".
([20]) في الأصل: "ثناية".
([21]) ديوان الحطيئة 7 واللسان (كرب، عنج). وقد سبق في (عنج).
([22]) في الأصل: "كريبا"، تحريف. وفي اللسان: "الكرائبا"، والبيت لسعد بن ناشب من مقطوعة في أوائل حماسة أبي تمام. وصدره في الحماسة واللسان:
* فيال رزام رشحوا بي مقدما *
([23]) في الأصل: "الكرب"، وإنما هو "الكروب" مصدر كرب.
([24]) في الأصل: "دانت الغيب"، وصوابه في المجمل.
([25]) بفتح الكاف وضمها، والضم أعلى.
([26]) في الأصل: "وضياعته".
([27]) شاهده قول أبي ذؤيب:
جوارسها تأرى الشعوف دوائبا *** وتنصب ألهاباً مصيفا كرابها
 ([28]) ديوان جرير 482 واللسان (كرج) والمعرب 292.
([29]) الرجز في المجمل واللسان (كرر).

ـ

##### Türkçe

( **باب الكاف والراء وما يثلثهما** )
( **كرز** ) **الكاف والراء والزاء** sahih bir asıldır; bir gizlenmeye, örtünmeye ve sığınmaya delâlet eder. Denir ki: **كارَزَ إلى المكان**, ona meylettiği ve onda gizlendiği zaman. Ve şu beyit okunmuştur:
* إلى جَنْب الشَّريعة كارزُ([1]) *
Ve **كارَزَ [عن([2])] فلانٍ**: ondan kaçtığı ve ondan gizlendiği zaman. **الكُرْز** ise **الجُوالِق**’tır; içinde şey gizlendiği için bununla adlandırılmıştır. Ve Rü’be’nin sözü:
* كَالكُرَّزِ المربوطِ بينَ الأوتادْ([3]) *
Bu ise Farsça olup Arapçalaştırılmıştır. Derler ki: **الكُرَّز**: ikinci senesindeki **البازِي**’dir. **الكَرّاز**: çobanın **كُرْز**’ünü üzerine astığı koçtur; o, **الجُوالِق** gibi bir şeydir. **الكَرِيز**([4]) ki o **الأَقِط**’tır, babdan değildir; çünkü o, ibdâldendir ve aslında **الصاد** vardır.

( **كرس** ) **الكاف والراء والسين** sahih bir asıldır; bir şeyin bir şeyin üstünde keçeleşmesine ve toplanmasına delâlet eder. **الكِرْس**: diyarlarda deve dışkıları ve idrarlarından keçeleşen şeydir. **الكُرَّاسَة** bundan türetilmiştir; çünkü o, bir kısmı bir kısmının üstünde olan yapraktır([5]). Ve dedi:
يا صاحِ هل تعرفُ رسماً مُكْرَسَا *** قال نَعَم أعرفُه، وأَبْلَسَا([6])
**الكَرَوَّس**: büyük başlıdır; bu da bundandır; sanki o, **كُرِّس** edilmiş bir şeydir, yani yoğun bir toplama ile toplanmıştır. Babdandır **الكَرْكَسةُ**: şeyin tekrarlanması. Ve cariyelerin doğurduğu kimseye **مُكَرْكَس** denir; yani onların doğurmalarında ona dair “tekrarlanmış”tır.

( **كرش** ) **الكاف والراء والشين** sahih bir asıldır; toplanmaya ve cem‘e delâlet eder. Ondan **الكَرِش**. İçindekini topladığı için adlandırılmıştır. Sonra bundan türetilir; insanlardan topluluğa **كَرِش** denir. Resûlullah صلى الله عليه وآله وسلم dedi: "الأنصارُ **كَرِشِي** وعَيْبتي". **كَرِش** erkeğin: ailesi ve çocuğunun küçükleridir. İki böğrü iri olan dişi eşeğe: **كرشاء** denir. **تكرَّشَ** yüzü: büzüldü de karın gibi oldu. **الكَرْشاء**: tabanı kısalıp ayak çukuru düzleşen ayaktır.

( **كرص** ) **الكاف والراء والصاد** tek bir kelimedir. Derler ki: **الكَرِيص**: **الأَقِط**.

( **كرض** ) **الكاف والراء والضاد** sahih tek bir kelimedir; te’vîlinde ihtilâf edilmiştir; o da **الكِرَاض**’dır. Bir kavim dedi: o, erkeğin suyudur; dişi deve onu kabul ettikten sonra onu atar. Denir ki: **كرَضَتِ الناقةُ ماءَ الفحل تَكْرُضُه**. Ve derler ki: **الكِرَاضُ**: erkeğin menisidir. Tarimmâh dedi:
سوفَ تُدنيك من لَمِيسَ سَبَنْتاةٌ *** أمَارتْ بالبَول ماءَ الكِرَضِ([7])
İbn Düreyd([8]) dedi: **الكِراض**: **حَلَقُ الرَّحِم**([9]). Asma‘î dedi: onun tekili yoktur. Başkası dedi: onun tekili **كَرْض**([10])’dur.

( **كرع** ) **الكاف والراء والعين** sahih bir asıldır; hayvanın bazı uzuvlarında inceliğe delâlet eder. Ondan **الكُرَاع**; insanda dizin altıdır; binek hayvanlarında: topuğun altıdır. Halîl dedi: **تكَرَّعَ** adam, namaz için abdest aldığı zaman; çünkü o, **أكارِع**’ini yıkar. Dedi: her şeyin **كُرَاع**’ı: onun ucudur. Dedi: **الحَرّة**’nin **الكُرَاع**’ı: ondan uzayıp giden kısımdır. Mühelhel dedi:
لما تَوَقّلَ في الكُرَاعِ هجينُهم *** هَلْهَلْتُ أثأرُ جابراً أو صِنْبِلا([11])
Onların atlara **كُراعاً** ad vermelerine gelince: Arap, cismi uzuvlarından bir kısmıyla ifade eder; nitekim “bir boyun azat etti” denir ve “yüzüm sana” denir. O hâlde atlar, **أكارِع**’leri sebebiyle **كُرَاعاً** adlandırılmış olabilir. **الكَرَع**: iki bacağın inceliğidir. **الكَرَع** ise gök suyudur; onda **يُكْرَع** olunduğu için bununla adlandırılmıştır; yahut insanın onda **أكارِع**’ini([12]) **يُكْرِع** etmesi için, ya da onu iki eliyle alması için; ikisi de **الكُراعين** mânâsındadır, iki uç oldukları zaman.

( **كرف** ) **الكاف والراء والفاء** iki kelimedir; çokça birbirinden ayrıdır. Birincisi **الكَرْف**: eşeğin idrarı koklaması ve başını kaldırmasıdır. İkincisi **الكِرفئ**: bir kısmı bir kısmının üstünde görülen yüksek buluttur.

( **كرم** ) **الكاف والراء والميم** sahih bir asıldır; onun iki babı vardır: birincisi, şeyin kendisinde bir şeref yahut ahlâklardan bir ahlâkta bir şereftir. Denir: **رجلٌ كريم** ve **فرسٌ كريم** ve **نبات كريم**. Ve **أكرَمَ** adam: kerim evlatlar getirdiği zaman. **استَكْرَم**: kerim bir **عِلْق** edindi. **كَرُم السّحابُ**: yağmur getirdi. **أرضٌ مَكرَُمةٌ للنَّبات**: bitkisi iyi olduğu zaman. Ahlâkta **الكَرَم**: günahkârın günahından geçmek diye söylenir. Abdullah b. Müslim b. Kuteybe dedi: **الكريم**: **الصَّفوح**’tur. Allah Teâlâ, mümin kullarının günahlarından **الصَّفوح** olan **الكريم**’dir.
Diğer asıl **الكَرْم**’dır; o da **القِلادة**’dır. Dedi:
* عَدُوسِ السُّرَى لا يَعرِف الكَرْمَ جيدُها([13]) *
**الكَرْم** ise üzüm de demektir; çünkü o, dalların toplanmışı, tanelerin dizilmişidir.

( **كرن** ) **الكاف والراء والنون** eğlencelerde tek bir kelimedir. Denir: **الكِرَان**: **الصَّنْج**’dır. İmru’ul-Kays dedi:
...... فيا رُبَّ قينةٍ *** منعَّمة أعملتُها بِكرَانِ([14])
**القَينة**: **كَرِينةٌ**’dir.

( **كره** ) **الكاف والراء والهاء** tek sahih bir asıldır; rızanın ve sevginin zıddına delâlet eder. Denir: **كرِهتُ الشَّيء أكرَهُه كَرْهاً**. **الكُرْه** isimdir. Denir: bilakis **الكُرْه**: meşakkattir; **الكَرْه**: bir şeyi zorla yüklenip onu istemeyerek yapmandır. **الكُره**’den **الكَرَاهِيَة** ve **الكَرَاهيّة** denir. **الكَرِيهة**: savaşta şiddettir([15]). Darbelerde keskin kılıca: **ذُو الكريهة**([16]) denir. Ve derler ki: **الكَرْه**: başı şiddetli devedir; sanki boyun eğmeyi kerih görür.

( **كري** ) **الكاف والراء والحرف المعتل** sahih bir asıldır; şeyde yumuşaklığa ve kolaylığa delâlet eder; bazen de geciktirmeye delâlet eder.
Yumuşaklık ve kolaylık: **الكَرَى**’dır; o, uyuklamadır. Babındandır **السَّيْر المُكَرِّي**: yumuşak, ince yürüyüştür. Ondandır **المُكَارِي**; o, şeyle birlikte olan gölgedir; yani o, onunladır, ondan ayrılmaz. O, olabildiğince daha yumuşak ve daha latiftir. Cerîr dedi:
لَحِقتُ وأصحابي على كُلِّ حُرَّةٍ ***مَرُوح تُبارِي الأحمسيَّ المُكارِيا([17])
yani o, gölgesiyle yarışır; sanki o, onunla birlikte yürür([18]). Babdandır **الكَرْوُ**: atın koşusunda iki eliyle, onları karnına doğru getirmeksizin, doğrultu üzere çırpmasıdır. Kadın yürüyüşünde **كَرَت** eder: **تَكْرُو كَرْواً**. **الكُرَة** eksiktir; bir **واو** eksiltilmiştir; onunla atıldığı zaman **يُكْرَى** olunduğu için bununla adlandırılmıştır. Denir: **كَرَا الكرةَ يَكرُوها كَرْواً**. Develeri ve başkalarını **يُكْري** eden **المُكارِي** ise, o da yürüyüşten türetilmiştir; çünkü o, ondan kiralayanla birlikte yürür. Sonra bunda genişlediler de ücrete **كِراءَ** adını verdiler; onu, birlikte yürünmeyen şeye de aktardılar; ev ve benzeri gibi; asıl, zikrettiğimizdir. Geciktirmeden zikrettiğimiz ise onların sözü: **أكرَيْتُ الحديثَ**: onu geciktirdim. Hutay’e dedi:
وأكْرَيتُ العِشاءَ إلى سُهَيلٍ *** أو الشِّعرَى فطال بيَ الأَنَاء([19])
**الكَرَوان** ise bir kuştur; erkeğine **الكَرَى** denir; avlandığı zaman denir ki:
أطرِقْ كَرَا أَطْرِق كرا *** إنَّ النّعامةَ في القُرَى
Ve denir: iki bacağının inceliği sebebiyle bununla adlandırılmıştır. Ve derler ki: **امرأةُ كَرْوَاء**: iki bacağı ince. Bu sahih olursa, zikrettiğimiz kıyastan şâzdır.

( **كرب** ) **الكاف والراء والباء** sahih bir asıldır; şiddete ve kuvvete delâlet eder. Denir: **مَفاصِلُ مُكْرَبَةٌ**; yani şiddetli, güçlü. Aslı **الكَرَب**’dır; o, kova ipinde kalın bir düğümdür; ucu kovanın **عرقوة**’suna konur, sonra onun iki katı([20]) sağlam bir bağ olarak sıkılır. Ondan denir: **أكربْت الدَّلو**. Hutay’e’nin sözü de bundandır:
قومٌ إذا عَقَدُوا عَقداً لجارِهم *** شَدُّوا العِناجَ وشدُّوا فوقه الكَرَبا([21])
Babdandır **الكرْب**; o, şiddetli gamdır. **الكريبة**: şiddetlerden şiddetli olandır. Dedi:
* إلى الموت خَوّاضاً إليه كرائبا([22]) *
**الإكراب**: koşuda şiddettir; denir: **أكْرَبَ**; o hâlde o **مُكْرِب**’dir. **كَرَبَ الشَّيء**: yaklaştı, ise babdan değildir; çünkü bu ibdâldendir; aslında **القُرْب**’dandır; fakat onlar **قَرُب**’u **القاف** ile, **الراء**’yı damme ile söylediler; **الكاف**’ta ise **كَرَب**’ı, **الراء**’yı fetha ile söylediler; mânâ birdir. Melekler **الكَرُوبِيُّون**: **الكُروب**’dan **فعُوليُّون**’dur([23]); onlar, yaklaştırılmış olanlardır. Denir: **كَربت الشمسُ**: batmaya yaklaştı([24]). **إناءٌ كَرْبانُ**: dolmak üzere yaklaştı.
Birinci babdandır: **كَرَبُ النَّخلِ**; kuvveti sebebiyle **كَرَبا** diye adlandırılmış olabilir. **الكُرَابةَ**([25]): **الكَرَب**’ın diplerinde hurma ağacından düşen şeydir. **كِرَابُ الأرض** ise, yani onu sürmek için çevirmek, bence Arapça değildir. Onların sözü: "**الكِرَابُ على البَقَر**", bundandır; onda daha sahih olan, "**الكِلابَ على البقَر**" denmesidir; biz de böyle işittik. Mânâsı: bir işi ve onun sanatını bırak([26]). Ve derler ki: **الكِرَاب**: su yollarıdır; tekili **كَرَبة**. Eğer sahih ise, **كرَبِ النَّخل**’e benzetilmiştir; uzaması ve kuvveti sebebiyle([27]).

( **كرت** ) **الكاف والراء والتاء**’da, onların sözü dışında bir şey yoktur: **عامٌ كَرِيت**.

( **كرث** ) **الكاف والراء والثاء**’da, yalnızca **كَرَثَهُ الأمرُ** vardır; ondan meşakkate ulaştığı zaman. **الكُـَرَّاثُ** ve **الكَرَاثُ** iki bitkidir.

( **كرج** ) **الكاف والراء والجيم** bir şey değildir; ancak **الكُرَّج**’dır; o da **الكُرَّة**’de zikrettiğimizdir. Cerîr onu zikretti de şöyle dedi:
لَبِستُ سِلاحي والفَرزدقُ لُعبةٌ *** عليه وِشاحاً كُرَّجٍ وجلاجلُه([28])

( **كرد** ) **الكاف والراء والدال** sahih bir asıldır; bir savmaya ve kovmaya delâlet eder. Denir: **يَكرُدُهم**; yani onları iter ve kovar. Ve zannederler ki **الكُرْدَ** (şu kavim) **المُكارَدَة**’den türemiştir; o da kovalamadır. Dedi:
* ألا إنَّ أهل الغَدْرِ آباؤك الكُرْدُ *
**الكَرْد** ise boyundur; dediler ki: o, Arapçalaştırılmıştır.
İçinde olup sahihliği bilinmeyen şeylerdendir: onların sözü: **الكِرْدِيدة**: hurmadan bir parçadır. Ve şu beyiti okurlar:
طُوبَى لمن كانت لـه كِرْدِيدهْ *** يأكلُ منها وهو ثانٍ جيدَهْ([29])
Bu ve benzerleri, sahihlikten ne kadar uzaktır. Allah daha iyi bilir.

--------------ـــ
([1]) Asılda ve **المجمل**’de böyle. Ve o, **الشماخ**’ın divanında 50’dedir. Ve **اللسان** (**كرز**) (maddesinde). Ve ikisinde de rivayeti:
Su’nun, onun önünde engel olmuş olduğunu görünce *** şeriatın yanı başında bir **كارز** olarak, bir **ذعاف** (gibi)

([2]) Sözün gerektirdiği bir tekmile. Ve **اللسان**’da: “Ve denilir: **كارزت** عن فلان, ondan kaçtığın ve ona karşı âciz bıraktığın zaman.”

([3]) **رؤبة** divanı 38 ve **اللسان** (**كرز**) ve **المعرب**’de **الجواليقي**’ye ait 280 ve **الجمهرة** (2: 325).

([4]) Asılda: “**الكرزين**”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.

([5]) Şahidi, **الكميت**’in sözü: **اللسان**’da (**كرس**، **جوز**):
Hatta sanki evin avluları, örtülerdir *** **التجايز**’den yahut seferlerin **كراس**’ından
          **سفر**’in kesre ile cem‘i; o, kitaptır. Ve **الكراس**: **كراسة**’nin cem‘idir.

([6]) **العجاج**’a aittir, divanında 31 ve **اللسان** (**كرس**).

([7]) **الطرماح** divanı 81 ve **اللسان** (**كرض**).

([8]) **الجمهرة** (2: 366).

([9]) Kelimenin tefsirinde uzun bir ihtilaf vardır. Ona dair **اللسان**’a bak.

([10]) **المجمل**’de fetha ile böyle ضبط edilmiştir. Ve **الجمهرة**’de **الكاف**’ın kesriyle ضبط edilmiştir.

([11]) **اللسان**’da: (**هلل**) “**لما توعر**”, ve onu **الجوهري** inşad etti: “**لما توغل**”. Ve **التوقل**: yükselmedir; yahut onda sürat etmektir.

([12]) **اللسان**’da olan bunun gibidir: “Ve **المكرعات** da hurmadandır: suya **أكرعت** olanlar.”

([13]) **جرير**’e aittir, divanında 127 ve **اللسان** (**ثلب**، **عدس**، **كرم**); ve (**ثلب**)’de daha önce geçti. Ve صدر’ü:
* **غسان** zayıf butlu birini doğurdu gerçekten *

([14]) Divandan 121’de صدر’ünün tamamı:
* Ve eğer akşamlarım kederli olursa, ey Rab, bir **قينة** (ver) *

([15]) Asılda: “**الشديدة الحرب**”, doğrusu **المجمل** ve **اللسان**’dadır.

([16]) Asıl ve **المجمل**’de: “**دون الكريهة**”, doğrusu **اللسان** ve **القاموس**’tadır.

([17]) **جرير** divanı 604 ve **اللسان** (**كرا**).

([18]) Asılda: “**تسائده**”.

([19]) **الحطيئة** divanı 25 ve **اللسان** (**أنى**، **كرا**). Ve şöyle de rivayet edilir: “**وآنيت**”.

([20]) Asılda: “**ثناية**”.

([21]) **الحطيئة** divanı 7 ve **اللسان** (**كرب**، **عنج**). Ve (**عنج**)’de daha önce geçti.

([22]) Asılda: “**كريبا**”, tahriftir. Ve **اللسان**’da: “**الكرائبا**”; ve beyit, **سعد بن ناشب**’indir; **أبي تمام**’ın **حماسة**’sinin evvellerinde bir مقطوعة’dandır. Ve **الحماسة** ve **اللسان**’da صدر’ü:
* Ey **رزام**’ın kavmi, beni öne sürerek terlettiler *

([23]) Asılda: “**الكرب**”; hâlbuki o, **كرب**’ın masdarı olan “**الكروب**”tur.

([24]) Asılda: “**دانت الغيب**”, doğrusu **المجمل**’dedir.

([25]) **الكاف**’ın fethası ve zammı iledir; ve zam daha üstündür.

([26]) Asılda: “**وضياعته**”.

([27]) Şahidi, **أبي ذؤيب**’in sözü:
Onun otlayanları, **الشعوف**’u zayıflar olarak görür *** ve yazın, onun **كرابها**’sı (olarak) **ألهاباً** diker

([28]) **جرير** divanı 482 ve **اللسان** (**كرج**) ve **المعرب** 292.

([29]) **المجمل** ve **اللسان** (**كرر**)’deki recez.

### [Esâsü'l-Belâğa](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/esas.md) — Zemahşerî · 12. yy

ك ر ث
كرثه الأمر‏:‏ حرّكه وأراك لا تكترث لذلك ولا تنوص‏:‏ لا تتحرك له ولا تعبأ به وكرثته الكوارث‏:‏ أقلقته‏.‏

##### Türkçe

ك ر ث
**كرثه الأمر**: onu (iş) hareketlendirdi; ve “sen bunun için **لا تكترث** ve **لا تنوص**” (denilir): onun için hareket etme ve ona aldırma. Ve **كرثته الكوارث**: onu tedirgin etti.

### [Lisânü'l-Arab](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/lisan.md) — İbn Manzûr · 13. yy

كَرَثَه الأَمْرُ يَكْرِثُه ويَكْرُثُه كَرْثاً، وأَكْرَثه: ساءه واشتدَّ عليه، وبَلَغَ منه المَشَقَّةَ، قال الأَصمعي: ولا يقال كَرَثَه، وإِنما يقال أَكْرَثَه، على أَنَّ رُؤبة قد قال:
وقد تُجَلَّى الكُرَبُ الكَوارِثُ
وفي حديث عَلِيِّ: في سَكْرة مُلْهِثَة، وغَمْرةٍ كارِثةٍ؛ أَي شديدة شاقَّة، من كَرَثه الغَمُّ أَي بَلَغَ منه المَشَقَّة.
ويقال: ما أَكْتَرِثُ له أَي ما أُبالي به. وفي حديث قُسٍّ: لم يُخَلِّنا سُدًى من بعد عيسى، واكْتَرَث. يقال: ما أَكْتَرِثُ به أَي ما أُبالي، ولا يُستعمل إِلاَّ في النفي، وقد جاء ههنا في الاثبات، وهو شاذ. واكْتَرَثَ له: حَزِنَ.
وامرأَة كَرِيثٌ كارِثٌ، وكلُّ ما أَثْقَلَكَ، فقد كَرَثَكَ. الليث: يقال ما أَكْرَثَني هذا الأَمْرُ أَي ما بَلَغَ مني مَشَقَّةً، والفعلُ المُجاوز: كَرَثْتُه، وقد اكْترَثَ هو اكْتِراثاً، وهذا فعل لازم. الأَصمعي: كَرَثَني الأَمْرُ وقَرَثَني: إِذا غَمَّه وأَثْقَلَه، والكَرِيثاء: ضَرْبٌ من البُسْر يوصَفُ به ويُضاف؛ عن أَبي الحسن الأَخْفش. التهذيب: يقال بُسْرُ قَرِيثاءَ وكَرِيثاءَ لضَرْبٍ من التمر معروف.
والكَرَّاثُ: بقْلة؛ قال ابن سيده: الكُرَّاثُ والكَرَّاثُ، الأَخيرة عن كراع: ضَرْبٌ من النبات مُمْتَدٌّ، أَهْدَبُ، إِذا تُرِكَ خَرَجَ من وَسطه طاقةٌ فطارَتْ؛ قال ذو الرمة يصف فِراخَ النَّعام:
كأَنَّ أَعناقَها كُرَّاثُ سائِقةٍ،
طارَتْ لَفائِفُها، أَو هَيْشَرٌ سَلِبُ
وقال أَبو حنيفة: من العُشْب الكَرَاثُ، تَطُول قَصَبَتُه الوُسْطة، حتى تكونَ أَطولَ من الرجُل. التهذيب: الكَرَّاث بَقْلة. والكَرَاث، بفتح الكاف وتخفيف الراء: بقلة أُخرى، الواحدة كَرَاثةٌ؛ قال أَبو ذَرَّة الهُذَليُّ:
إِنَّ حَبيبَ بنَ اليَمانِ قد نَشِبْ
في حَصِدٍ من الكَرَاثِ، والكَنِبْ
قال: الكَرَاث والكَنِبُ شجرتان.
إِن يَنتَسِبْ، يُنسَبْ إِلى عِرْقٍ وَرِبْ،
أَهلِ خَزُوماتٍ، وشَحَّاجٍ صَخِبْ،
وعازِبٍ أَقْلَحَ، فُوهُ كالخَرِبْ
أَراد بالعازب: مالاً عَزَبَ عن أَهله. أَقْلَحَ: اصْفَرَّتْ أَسنانُه من الهَرَم. ابن سيده: الكَراثُ ضَرْبٌ من النبات، واحدتُه كَراثةٌ، وبه سمي الرجل كَراثةً. قال أَبو حنيفة: الكَراثُ شجرةٌ جبلية، لها خِطْرة ناعمةٌ لَيِّنَة، إِذا فُدِغَتْ هُرِيقَتْ لَبَناً، والناسُ يَسْتَمْشُون بلَبنِها، قال: ويُؤْتَى بالمَجْذُوم حتى يُتَوَسَّطَ به مَنْبِتُ الكَرَاثِ، فيقيم فيه، ويُخْلَط له بطعامه وشرابه، فلا يَلْبَثُ أَن يَبْرأَ من جُذامِه، وتَذْهبَ قوَّتُه، يعني قُوَّةَ الجُذام. قال: وقال الأَزْدِيُّ: لا أَعرفه ينبت إِلاَّ بذي كَشاءٍ؛ قال: ويزعمون أَنَّ جِنِّيَّةً قالت من أَراد الشفاء من كل داء فعليه بنباتِ البُرْقة من ذاتِ كَشَاءٍ. والكُرَّاثُ: موضع.

##### Türkçe

**كَرَثَه** iş (onu) **يَكْرِثُه** ve **يَكْرُثُه** **كَرْثاً**; ve **أَكْرَثه**: onu kötü etti
ve ona ağır geldi, ve ondan meşakkate ulaştı. el-Asmaî dedi: **كَرَثَه** denilmez,
ancak **أَكْرَثَه** denir; şu da var ki Rü’be demiştir:
وقد تُجَلَّى الكُرَبُ الكَوارِثُ

Ve Ali’nin hadîsinde: “bir **سَكْرة** (sarhoşluk/sersemlik) **مُلْهِثَة** içinde, ve bir **غَمْرة** (boğucu dalış/şiddetli hâl) **كارِثة** içinde”; yani şiddetli,
meşakkatli; **كَرَثه الغَمُّ**’dan, yani keder ona meşakkate ulaştı.

Ve denir: **ما أَكْتَرِثُ له** yani ona aldırmam. Ve Kuss’un hadîsinde: “Bizi
Îsâ’dan sonra başıboş bırakmadı, ve **اكْتَرَث**.” Denir: **ما أَكْتَرِثُ به** yani aldırmam,
ve ancak nefiyde kullanılır; burada ise isbâtta gelmiştir, ve o şâzdır.

Ve **اكْتَرَثَ له**: üzüldü.

Ve bir kadın **كَرِيثٌ** **كارِثٌ**; ve seni ağırlaştıran her şey, muhakkak seni **كَرَثَكَ**. el-Leys:
denir: **ما أَكْرَثَني هذا الأَمْرُ** yani benden bir meşakkate ulaşmadı; ve müteaddî fiil:
**كَرَثْتُه**; ve o **اكْترَثَ** **اكْتِراثاً**; ve bu lâzım bir fiildir. el-Asmaî:
**كَرَثَني الأَمْرُ** ve **قَرَثَني**: onu kederlendirdiği ve ağırlaştırdığı zaman; ve **الكَرِيثاء**:
**بُسْر**’dan bir türdür, onunla vasfedilir ve izâfe edilir; Ebü’l-Hasen el-Ahfeş’ten. et-Tehzîb: denir:
**بُسْرُ قَرِيثاءَ** ve **كَرِيثاءَ** bilinen bir hurma türü için.

Ve **الكَرَّاثُ**: bir ot; İbn Sîde dedi: **الكُرَّاثُ** ve **الكَرَّاثُ**, sonuncusu Kurâ‘dan:
uzamış bir bitki türüdür, saçaklıdır; bırakıldığı zaman ortasından bir demet çıkar da uçar; Zü’r-Rumme,
devekuşu yavrularını vasfederek dedi:
كأَنَّ أَعناقَها كُرَّاثُ سائِقةٍ،
طارَتْ لَفائِفُها، أَو هَيْشَرٌ سَلِبُ

Ve Ebû Hanîfe dedi: otlardan **الكَرَاثُ** vardır; orta kamışı uzar, ta ki
adamdan daha uzun olur. et-Tehzîb: **الكَرَّاث** bir ottur. Ve **الكَرَاث**—kâfın fethi ve râ’nın tahfîfi ile—başka bir ottur; teki **كَرَاثةٌ**’dir; Ebû Zerre el-Hüzelî dedi:
إِنَّ حَبيبَ بنَ اليَمانِ قد نَشِبْ
في حَصِدٍ من الكَرَاثِ، والكَنِبْ
Dedi: **الكَرَاث** ve **الكَنِبُ** iki ağaçtır.
إِن يَنتَسِبْ، يُنسَبْ إِلى عِرْقٍ وَرِبْ،
أَهلِ خَزُوماتٍ، وشَحَّاجٍ صَخِبْ،
وعازِبٍ أَقْلَحَ، فُوهُ كالخَرِبْ
**العازب** ile murad etti: ehlinden uzaklaşmış bir mal. **أَقْلَحَ**: ihtiyarlıktan dişleri sarardı.
İbn Sîde: **الكَراثُ** bir bitki türüdür, teki **كَراثةٌ**’dir; ve onunla adama **كَراثةً** adı verilmiştir.
Ebû Hanîfe dedi: **الكَراثُ** dağlık bir ağaçtır; onun yumuşak, latif bir **خِطْرة**’si vardır; ezildiği zaman
süt dökülür; insanlar onun sütüyle yürürler (tedavi görürler). Dedi: ve cüzzamlı getirilir, **الكَرَاثِ**’ın
bittiği yerin ortasına yerleştirilir; orada ikamet eder; yiyeceğine ve içeceğine ondan karıştırılır; derken
cüzzamından iyileşmesi ve kuvvetinin gitmesi gecikmez; yani cüzzamın kuvveti. Dedi: ve el-Ezdî dedi:
onun ancak **بذي كَشاءٍ**’da bittiğini bilirim; dedi: ve zannederler ki bir cinnîye şöyle demiş:
“Her kim her dertten şifayı isterse, **ذاتِ كَشَاءٍ**’dan **البُرْقة** bitkisine sarılsın.”

Ve **الكُرَّاثُ**: bir yerdir.

### [Kâmûsü'l-Muhît](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/kamus.md) — Fîrûzâbâdî · 15. yy

* ك ر ث * * الكُرَّاثُ * بقل وقال ما * أكْتَرِثُ * له أي ما أبالي به

##### Türkçe

* ك ر ث * * **الكُرَّاثُ**: sebze. Ve dedi: **أكْتَرِثُ** ona; yani onunla ilgilenmem, ona aldırmam.

### [Tâcü'l-Arûs](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/tac.md) — Zebîdî · 18. yy

الكراث كرمان، وكتان  الأخيرة عن كراع  : بقل  معروف خبيث الرائحة كريه العرق، ويقال فيه أيضا: الكراث، بالتخفيف والفتح، قاله أبو على القالي.  وكسحاب: شجر كبار  جبلية، كذا عن أبي حنيفة، وقد  رأيتها بجبال الطائف  وقالك أبو حنيفة: أخبرني أعرابي من أزد السراة قال: الكراث شجرة جبلية لها ورق دقاق طوال، وخطرة ناعمة إذا فدغت هريقت لبنا، والناس يستمشون بلبنها، وقال أبو ذرة الهذلي:
  إن حبيب بن اليمان قد نشـب
  في حصد من الكراث والكنب قال السكرى: الكراث: نبات أو شجر. كراث  : جبل  ، وبه فسر قول ساعدة بن جؤية:
  وما ضرب بيضاء يسقى دبوبها
  دفاق فعروان الكراث فضيمها وكرثه الأمر و  الغم يكرثه  بالكسر، ويكرثه  ، بالضم كرثا: ساءه و  اشتد عليه  وبلغ منه المشقة،  كأكرثه  . قال الأصمعي: لا يقال: كرثه، وإنما يقال: أكرثه، على أن رؤبة قد قاله:
  وقد تجلى الكرب الكوارث كذا في الصحاح، وفي حديث على وغمرة كارثة أي شديدة شاقة، من كرثة الغم، أي بلغ منه المشقة.  وإنه لكريث الأمر، إذا كع ونكص  ، وأمر كريث: كارث. وكل ما أثقلك فقد كارث. وكل ما أثقلك فقد كرثك. وعن الليث يقال: ما أكرثني هذا الأمر، أي ما بلغ منى مشقة. والفعل المجاوز كرثته. وقد اكترث هو اكتراثا، وهذا فعل لازم. وقال الأصمعي: يقال: كرثني الأمر، وقرثني إذا غمه وأثقله  وانكرث الحبل: انقطع  . واكترث له: حزن. يقال:  ما أكترث له  ، أي  ما أبالي به  ، هكذا في سائر النسخ ومثله في نسخة الصحاح، وجعل على قوله به إشارة إلى أنه هكذا بخط المصنف، ووجد في بعض نسخ الصحاح له بدل به، وفي أخرى ما أباليه، وإذا كان ذلك فإن قول شيخنا في الصحاح: ما أكترث به، غير متجه، اشتبه عليه اللفظ باللفظ. وفي النهاية: الأصل فيه ألا يستعمل إلا في النفي، وشذ استعماله في الإثبات كما في بعض الأحاديث. وقال بعض اللغويين: اكترث، كالتفت، وزنا ومعنى: وفي العناية: الاكتراث: الاعتناء.  والكريثاء  ، والكراثاء، والقريثاء، والقراثاء:  بسر طيب  ، وقد تقدم الخلاف فيه. يقال:  أمر كريث، أي كارث شديد. وفي الأساس: كرثه الأمر: حركة، وأراك لا تكترث له: لا تتحرك له ولا تعبأ به.

##### Türkçe

**الكراث**: iki **كرمان**’dır; ve **كتان**: sonuncusu **كراع**’dan (naklen): bilinen bir sebze; kötü kokulu, teri çirkin. Ve onda ayrıca şöyle de denir: **الكراث**; hafifletme ve fetha ile. Bunu Ebû Alî el-Kâlî söylemiştir.

Ve **كسحاب**: dağlık büyük ağaç; Ebû Hanîfe’den naklen böyle. Ve onu Tâif dağlarında görmüşümdür. Ebû Hanîfe sana dedi: Serât Ezd’inden bir bedevî bana haber verdi, dedi ki: **الكراث** dağlık bir ağaçtır; ona ince uzun yaprak vardır; yumuşak bir dalcık; eğer yarılırsa süt akıtılır; insanlar onun sütüyle yürürler. Ebû Zurre el-Hüzelî dedi ki:

  Şüphesiz Habîb b. el-Yemân tutunup kaldı
  **الكراث** ve **الكنب**’den bir biçimde.

Es-Sukrî dedi: **الكراث**: bitki veya ağaç.

**كراث**: bir dağdır; ve onunla Sâide b. Cüeyye’nin sözü tefsir edildi:

  Ve beyaz bir (şey) ile vurulmuş değildir ki onun **دبوب**’u sulansın;
  dökücü; derken **الكراث**’ın **فعروان**’ı, sonra onun **فضيم**’i.

Ve işi ve gamı **كرثه**: onu (işi/gamı) **يكرثه** kesre ile; ve **يكرثه** zamme ile; **كرثا**: onu kötü etti ve ona ağır geldi ve ondan meşakkate ulaştı; **كأكرثه** gibi.

El-Asmaî dedi: “**كرثه** denilmez; ancak **أكرثه** denir”; şu var ki Rü’be onu söylemiştir:

  Ve **الكرب الكوارث** açılıp ortaya çıktı.

Sıhâh’ta böyle. Ve Ali’nin hadîsinde: “ve **غمرة كارثة**”, yani şiddetli, meşakkatli; **كرثة الغم**’den, yani ondan meşakkate ulaştı.

Ve şüphesiz o, işin **كريث**’idir; eğer geri çekilip dönüp kaçarsa. Ve **أمر كريث**: **كارث**. Ve seni ağırlaştıran her şey, gerçekten **كارث** olmuştur. Ve seni ağırlaştıran her şey, gerçekten seni **كرثك** etmiştir.

Leys’ten: denir ki: “Bu iş beni ne **أكرثني** etti”, yani benden ne meşakkate ulaştı. Ve geçişli fiil: **كرثته**.

Ve o, **اكترث** etti; **اكتراثا**; ve bu lâzım bir fiildir. El-Asmaî dedi: denir ki: “İş beni **كرثني** etti, ve **قرثني**”; eğer onu gamlandırdı ve ağırlaştırdıysa. Ve ip **انكرث** etti: koptu. Ve ona **اكترث** etti: hüzünlendi. Denir ki: “Ona ne **أكترث له**”, yani ona aldırmam; bütün nüshalarda böyle, ve Sıhâh nüshasında da bunun benzeri; ve “**به**” sözü üzerine, bunun müellifin hattıyla böyle olduğuna işaret kıldı; ve Sıhâh’ın bazı nüshalarında **له** yerine **به** bulundu; ve bir başkasında: “ona aldırmam” (**ما أباليه**). Bu olunca, şeyhimizin Sıhâh’ta: “**ما أكترث به**” sözü yerinde değildir; lafzı lafızla karıştırdı.

Nihâye’de: aslı, ancak nefiyde kullanılmamasıdır; isbâtta kullanımı şâz olmuştur, bazı hadîslerde olduğu gibi. Ve bazı lugatçılar dedi: **اكترث**; **التفت** gibi; vezin ve mânâca. Ve el-İnâye’de: **الاكتراث**: itina etmektir.

**الكريثاء** ve **الكراثاء** ve **القريثاء** ve **القراثاء**: hoş bir **بسر**; onda ihtilâf daha önce geçti. Denir ki: **أمر كريث**; yani şiddetli **كارث**.

Esâs’ta: “İş onu **كرثه** etti”: hareket ettirdi. Ve seni görüyorum ki ona **تكترث** etmiyorsun: ona hareket etmiyorsun ve ona aldırmıyorsun.

### [Lane's Lexicon](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/lexicon.md) — Edward W. Lane · 19. yy

كَرَثَهُ
1 كَرَثَهُ ذ , aor. كَرُثَ (and كَرِثَ , TA, as from the K, inf. n. كَرْثٌ; TA) and ↓ اكرثهُ; It (grief, S, and an affair, TA) pressed severely upon him; oppressed him; afflicted him; distressed him; vexed him: (S, K, TA:) [as also قَرَثَهُ]. As rejects the first form, although Ru-beh uses the expression. [You say,] كَرَثَنِى الأَمْرُ The thing grieved and oppressed me: (As, in TA [but see above:] or pained me. (AA, Skr. p. 20.) ― -b2- كَرَثَهُ الأَمْرُ The affair moved him. (A)

4 أَكْرَثَ see 1.

انكرث
7 انكرث ذ It (a rope) broke. (K.)

اكترث
8 اكترث ذ He was oppressed, afflicted, distressed, or vexed. (Lth.) ― -b2- مَا أَكْتَرِثُ لَهُ (in some copies of the S, بِهِ, which is more common, MF) I care not for him, or it: (S, K:) or I am not moved by, and do not care for, mind, heed, or regard, him, or it: (A:) or, as some say, I turn not my face towards him, or it: like أَلْتَفِتُ. (TA.) The affirmative phrase أَكْتَرِثُ لَهُ is a deviation from ordinary usage. (Nh.)

كَرَاثٌ
كَرَاثٌ ذ [coll. gen. n.] A certain kind of large trees, (K,) growing on the mountains. (AHn.) [F mentions his having seen them on the mountains of Et-Tلïf.] -A2- And see كُرَّاثٌ.

كَرِيثٌ
كَرِيثٌ ذ : see كَارِثٌ. ― -b2- اِنَّهُ لَكَرِيثُ الأَمْرِ [Verily he is in oppressive, afflicting, or distressing, circumstances; or timid, and retiring]: said when one is timid, or cowardly, and draws back, or desists [from an affair]. (K.) And فُلَانٌ كَرِيثٌ عَنِ الأَمْرِ Such a one is a recoiler, or shrinker, from the affair. (A in art. ربث.) -A2- كَرِيثٌ is also syn. with ↓ مَكْرُوثٌ [Oppressed, afflicted, distressed, or vexed: and app. attended with difficulty: see رَبِيثٌ] (T in art. ربث:) or كَرِيثٌ and ↓ مَكْرُوثٌ both signify pained. (AA, Skr, p. 20.)

بُسْرٌ كَريثَآءُ
بُسْرٌ كَريثَآءُ ذ , and كَرَاثَآءُ, [in the copies of the K, both words are written without tenween; if rightly introduced here they would be with tenween,] (like قَرِيثَآءُ and قَرَاثَآءُ, TA,) Good, or sweet, dates, (K.) full-grown, and ripening. (TA.) The leading lexicologists [except the author of the K] agree in mentioning كريثاء [only] in art. كرث; like قريثاء in قرث: and the author of the K mentions both again in chapter ث. Ibn-Esh-Sheybلnee says, قريثاء and كريثاء signify a kind of date (تَمْر): and some say, a kind of full-grown, ripening date (بُسْر), of a black colour, the skin of which quickly falls off: accord. to the Fs, a well-known kind of full-grown, green date; and said to be the best, or sweetest, kind of date in the full-grown, green state (TA.)

كَرَّاثٌ
كَرَّاثٌ ذ : see كُرَّاثٌ.

كُرَّاثٌ
كُرَّاثٌ ذ (S, Msb, K) and ↓ كَرَّاثٌ (Kr, K) and ↓ كَرَاثٌ (Aboo-'Alee El Kلlee) [each a coll. gen. n.,] A certain herb, or leguminous plant, (S, Msb, K,) well-known, of foul odour, (Msb, TA,) and of disagreeable juice; (TA;) [the common leek; or allium porrum of Linn; or leeks:] كُرَّاثَةٌ is a more particular term; (Msb;) [i. e. it is the n. un. of كَرَّاثٌ, signifying a single leek.]

أَمْرٌ كَارِثٌ
أَمْرٌ كَارِثٌ ذ , and ↓ كَرِيثٌ, An affair that presses severely upon one; that oppresses, afflicts, distresses, or vexes. (K.) ― -b2- كَرَثَتْهُ الكَوَارِثُ Affairs pressed heavily upon him; or oppressed him. (A.) الكُرْبُ الكَوَارِثُ [Oppressive sorrows, or anxieties.] (S.) (See Har. p. 245)

مَكْرُوثٌ
مَكْرُوثٌ ذ : see كَرِيثٌ.

##### Türkçe

**كَرَثَهُ**
1 **كَرَثَهُ** ذ , muzâri‘ı **كَرُثَ** (ve **كَرِثَ** , TA, K’dan olarak, mastarı **كَرْثٌ**; TA) ve ↓ **اكرثهُ**; O (keder, S, ve bir iş, TA) ona şiddetle bastırdı; onu ezdi; ona musibet verdi; onu sıkıntıya soktu; onu rahatsız etti: (S, K, TA:) [aynı şekilde **قَرَثَهُ**]. As birinci şekli reddeder, her ne kadar Ru-beh bu ifadeyi kullanırsa da. [Sen dersin ki,] **كَرَثَنِى الأَمْرُ** Şey beni kederlendirdi ve ezdi: (As, TA’da [fakat yukarıya bak:] yahut beni acıttı. (AA, Skr. s. 20.) ― -b2- **كَرَثَهُ الأَمْرُ** İş onu harekete geçirdi. (A)

4 **أَكْرَثَ** bk. 1.

**انكرث**
7 **انكرث** ذ O (bir ip) koptu. (K.)

**اكترث**
8 **اكترث** ذ O ezildi, musibete uğradı, sıkıntıya düştü, yahut rahatsız oldu. (Lth.) ― -b2- **مَا أَكْتَرِثُ لَهُ** (S’nin bazı nüshalarında **بِهِ**, ki daha yaygındır, MF) Ben ona, yahut ona, aldırmam: (S, K:) yahut ben onunla, yahut onunla, harekete geçmem ve ona, yahut ona, aldırmam, önem vermem, dikkat etmem, yahut itibar etmem: (A:) yahut bazılarınca, ben yüzümü ona, yahut ona, çevirmem: **أَلْتَفِتُ** gibi. (TA.) Olumlu ibare **أَكْتَرِثُ لَهُ** alışılmış kullanımdan bir sapmadır. (Nh.)

**كَرَاثٌ**
**كَرَاثٌ** ذ [cins topluluk ismi] Dağlarda yetişen, (K,) büyük ağaçlardan belirli bir tür. (AHn.) [F onları Et-Tلïf dağlarında görmüş olduğunu zikreder.] -A2- Ve **كُرَّاثٌ**’a da bak.

**كَرِيثٌ**
**كَرِيثٌ** ذ : bk. **كَارِثٌ**. ― -b2- **اِنَّهُ لَكَرِيثُ الأَمْرِ** [Şüphesiz o, ezici, musibet verici, yahut sıkıntı verici, hâller içindedir; yahut ürkek ve geri duran]: bir kimse ürkek yahut korkak olup geri çekildiğinde yahut [bir işten] vazgeçtiğinde söylenir. (K.) Ve **فُلَانٌ كَرِيثٌ عَنِ الأَمْرِ** Filân kimse işten geri çekilen, yahut çekinen, kimsedir. (A, madde ربث’te.) -A2- **كَرِيثٌ** ayrıca ↓ **مَكْرُوثٌ** ile eşanlamlıdır [Ezilmiş, musibete uğramış, sıkıntıya düşmüş, yahut rahatsız olmuş: ve görünüşe göre güçlükle birlikte: **رَبِيثٌ**’e bak] (T, madde ربث’te:) yahut **كَرِيثٌ** ve ↓ **مَكْرُوثٌ** ikisi de “acı çeken” mânasına gelir. (AA, Skr, s. 20.)

**بُسْرٌ كَريثَآءُ**
**بُسْرٌ كَريثَآءُ** ذ , ve **كَرَاثَآءُ**, [K’nın nüshalarında iki kelime de tenvinsiz yazılmıştır; eğer burada doğru olarak sokulmuşsa tenvinli olurlardı,] (**قَرِيثَآءُ** ve **قَرَاثَآءُ** gibi, TA,) İyi, yahut tatlı, hurmalar, (K.) olgunlaşmış ve olgunlaşmakta olan. (TA.) Önde gelen lugatçılar [K’nın müellifi hariç] **كريثاء**’ı [yalnız] كرث maddesinde zikretmekte ittifak ederler; قرث maddesinde **قريثاء** gibi: ve K’nın müellifi ikisini ث babında yine zikreder. İbn-Esh-Sheybلnee der ki, **قريثاء** ve **كريثاء** bir hurma ( **تَمْر** ) türünü ifade eder: ve bazıları der ki, siyah renkli, kabuğu çabucak dökülen, olgunlaşmış, olgunlaşmakta olan hurmanın ( **بُسْر** ) bir türü: Fs’ye göre, olgunlaşmış, yeşil hurmanın iyi bilinen bir türü; ve olgunlaşmış, yeşil hâlde hurmanın en iyi, yahut en tatlı, türü olduğu söylenir (TA.)

**كَرَّاثٌ**
**كَرَّاثٌ** ذ : bk. **كُرَّاثٌ**.

**كُرَّاثٌ**
**كُرَّاثٌ** ذ (S, Msb, K) ve ↓ **كَرَّاثٌ** (Kr, K) ve ↓ **كَرَاثٌ** (Aboo-'Alee El Kلlee) [her biri cins topluluk ismi,] Belirli bir ot, yahut baklagil bitkisi, (S, Msb, K,) iyi bilinen, kötü kokulu, (Msb, TA,) ve hoş olmayan özsulu; (TA;) [yaygın pırasa; yahut Linn’in allium porrum’u; yahut pırasalar:] **كُرَّاثَةٌ** daha hususî bir terimdir; (Msb;) [yani o, **كَرَّاثٌ**’un isim-i vahdidir; tek bir pırasayı ifade eder.]

**أَمْرٌ كَارِثٌ**
**أَمْرٌ كَارِثٌ** ذ , ve ↓ **كَرِيثٌ**, Bir kimseye şiddetle bastıran; onu ezen, musibete uğratan, sıkıntıya sokan, yahut rahatsız eden bir iş. (K.) ― -b2- **كَرَثَتْهُ الكَوَارِثُ** İşler ona ağır bastı; yahut onu ezdi. (A.) **الكُرْبُ الكَوَارِثُ** [Ezici kederler, yahut kaygılar.] (S.) (Har. s. 245’e bak)

**مَكْرُوثٌ**
**مَكْرُوثٌ** ذ : bk. **كَرِيثٌ**.

### [Salmone](https://lisan.digital/tr/kok/%D9%83%D8%B1%D8%AB/sozluk/salmone.md) — H. Anthony Salmone · 19. yy

كَرَثَ
كَرَثَ I ,  U ( n. ac. كَرْث 1 ),
a.  Oppressed; weighed down ( grief ).

b.  U [ coll. ], Decanted ( liquid ).

أَكْرَثَ
أَكْرَثَ IV ,
a.  see I (a) .

اِنْكَرَثَ
اِنْكَرَثَ VII ,
a.  Broke, snapped ( rope ).

اِكْتَرَثَ
اِكْتَرَثَ VIII ,
a.  Was distressed.

b.  [ La ], Cared for, heeded.

كَاْرِث
كَاْرِث 21 ,  كَاْرِثَة 21t , ( pl. كَوَاْرِثُ 41 ),
a.  Distressing, afflicting.

b.  Affliction.

c.  Calamity.

كَرَاْث
كَرَاْث 22 ,
a.  see 28 .

b.  A certain mountain-tree.

كَرِيْث
كَرِيْث 25 ,
a.  Distressing, distressful, vexatious.

b.  Distressed, pained.

c.  [ 'An ], Recoiler.

كَرَّاْث
كَرَّاْث 28 ,  كُرَّاْث 29 ,
a.  Leek.

كَرڤثَ
N. P. كَرڤثَ I ,
a.  see 25 (b) .

كَرَاثَآء
كَرَاثَآء ,  كَرِيْثَآء
a.  Sweet, full-grown ( dates ).

هُوَ كَرِيْثُ الْأَمْر
هُوَ كَرِيْثُ الْأَمْر
a.  He shirks the matter, does not trouble about it.

اِنَّهُ لَكَرِيْثُ الْأَمْر
اِنَّهُ لَكَرِيْثُ الْأَمْر
a.  He is in a painful position.

##### Türkçe

**كَرَثَ**
**كَرَثَ** I , U (mastar n. ac. **كَرْث** 1),
a. Ezdi; (kederi) ağır bastı, (onu) ağırlığı altına aldı.

b. U [kolektif], (sıvıyı) süzdü (dekante etti).

**أَكْرَثَ**
**أَكْرَثَ** IV,
a. I (a)’ya bak.

**اِنْكَرَثَ**
**اِنْكَرَثَ** VII,
a. Koptu, kırıldı (ip).

**اِكْتَرَثَ**
**اِكْتَرَثَ** VIII,
a. Sıkıntıya düştü.

b. [**لَ**], Önem verdi, aldırdı.

**كَاْرِث**
**كَاْرِث** 21, **كَاْرِثَة** 21t, (çoğ. **كَوَاْرِثُ** 41),
a. Sıkıntı verici, eziyet edici.

b. Eziyet, sıkıntı.

c. Felâket.

**كَرَاْث**
**كَرَاْث** 22,
a. 28’e bak.

b. Belli bir dağ ağacı.

**كَرِيْث**
**كَرِيْث** 25,
a. Sıkıntı verici, sıkıntılı, can sıkıcı.

b. Sıkıntıya düşmüş, acı çeken.

c. [**عَنْ**], Geri çekilen.

**كَرَّاْث**
**كَرَّاْث** 28, **كُرَّاْث** 29,
a. Pırasa.

**كَرڤثَ**
Özel isim (N. P.) **كَرڤثَ** I,
a. 25 (b)’ye bak.

**كَرَاثَآء**
**كَرَاثَآء**, **كَرِيْثَآء**
a. Tatlı, tam olgun (hurmalar).

**هُوَ كَرِيْثُ الْأَمْر**
**هُوَ كَرِيْثُ الْأَمْر**
a. O, işi savsaklar; onunla uğraşmaz.

**اِنَّهُ لَكَرِيْثُ الْأَمْر**
**اِنَّهُ لَكَرِيْثُ الْأَمْر**
a. O, acı verici bir durumdadır.
